{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:1316575"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:1316575","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Βιοπληροφορική ανάλυση μεταγραφικών δεδομένων μικροσυστοιχιών για τη μελέτη / διερεύνηση μοριακών ρυθμιστικών μηχανισμών οργανισμικής ή κυτταρικής γήρανσης","abstract":"Η γήρανση αποτελεί ένα φυσιολογικό και αναπόφευκτο βιολογικό φαινόμενο που συναντάται σε όλους σχεδόν τους οργανισμούς. Τόσο γενετικοί όσο και περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν την διαδικασία της γήρανσης. Συγκεκριμένα η γήρανση περιλαμβάνει χαρακτηριστικές, μη-αντιστρεπτές μεταβολές στην ανατομία, την φυσιολογία και την προσαρμοστικότητα των πολυκύτταρων οργανισμών. Η γήρανση επίσης λαμβάνει χώρα σε διάφορους ιστούς και όργανα και προκαλεί την προοδευτική κατάρρευση της κυτταρικής ομοιοστασίας δηλαδή της ικανότητας των ανώτερων ζωικών οργανισμών να διατηρούν την δομική και λειτουργική τους ακεραιότητα ανεξάρτητα από τις περιβαλλοντικές μεταβολές. Είναι επίσης γνωστό ότι η γήρανση αποτελεί την σημαντικότερη αιτία εμφάνισης ασθενειών που σχετίζονται με την ηλικία όπως ο καρκίνος, οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες, ο σακχαρώδης διαβήτης και οι καρδιαγγειακές νόσοι. Επομένως η κατανόηση των μοριακών-κυτταρικών μηχανισμών που είναι υπεύθυνοι για τον φαινότυπο της γήρανσης και των συνδεόμενων με αυτήν ασθενειών, αποτελεί βασική προτεραιότητα για την βελτίωση της ποιότητας της ζωής, την πρόληψη και την ανάπτυξη καινοτόμων βιοϊατρικών διαγνωστικών και θεραπευτικών προσεγγίσεων. Χαρακτηρίζεται από την προοδευτική εξασθένηση των λειτουργιών του ατόμου, την απώλεια του πολλαπλασιαστικού δυναμικού των κυττάρων, την μειωμένη ικανότητα για αναπαραγωγή και την αυξημένη θνησιμότητα. Αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για πολλές ανθρώπινες παθολογικές καταστάσεις όπως είναι οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες, διάφορες μορφές καρκίνου και διαταραχές του μεταβολισμού. Οι ανώτεροι εξελικτικά οργανισμοί όπως τα θηλαστικά περιέχουν δύο τύπων κύτταρα τα μιτωτικά και τα μακράς διαρκείας μετα-μιτωτικά κύτταρα. Η κυτταρική γήρανση σε επίπεδο οργανισμού περιορίζεται στα μιτωτικά κύτταρα (π.χ. επιθηλιακά, ινοβλαστικά και ενδοθηλιακά), που συγκροτούν τους κύριους ιστούς και όργανα με δυνατότητα αναγέννησης όπως το δέρμα, το έντερο, το ήπαρ, οι νεφροί και μερικά άλλα. Τα μιτωτικά κύτταρα όπως οι ανθρώπινοι ινοβλάστες σε συνθήκες κυτταροκαλλιέργειας εμφανίζουν μειωμένη ικανότητα για ανάπτυξη και πολλαπλασιασμό και σταδιακά-μετά από πολλούς κυτταρικούς διπλασιασμούς – η κυτταρική αύξηση αναστέλλεται και τελικά τα κύτταρα χάνουν εντελώς το πολλαπλασιαστικό τους δυναμικό. Από την άλλη πλευρά τα μετα-μιτωτικά κύτταρα έχουν χάσει την πολλαπλασιαστική τους δυνατότητα εξαιτίας της διαφοροποίησης που έχουν υποστεί. Σε αυτά περιλαμβάνονται οι διαφοροποιημένοι νευρώνες και τα μυϊκά κύτταρα που δομούν τον εγκέφαλο, την καρδιά και τους σκελετικούς μυς και εμπλέκονται σε πολλές νευροεκφυλιστικές ασθένειες όπως η νόσος του Alzheimer, η νόσος του Parkinson, και κάποιες άλλες ασθένειες που σχετίζονται με την ηλικία. Εντούτοις τα μετα-μιτωτικά και γηρασμένα κύτταρα εμφανίζουν μεγάλο αριθμό κοινών μεταβολών στην γονιδιακή τους έκφραση η οποία μπορεί να εκτιμηθεί με την βοήθεια τεχνικών μεγάλης-κλίμακας όπως είναι οι DNA μικροσυστοιχίες, οι οποίες επιτρέπουν την ταυτόχρονη μέτρηση των επιπέδων έκφρασης χιλιάδων διαφορετικών μεταγράφων πάνω σε ένα μικροσκοπικό πλακίδιο. Στην παρούσα μελέτη παρουσιάζεται αναλυτικά η βιοπληροφορική ανάλυση δεδομένων από 6 in vitro και 7 in vivo πειράματα μικροσυστοιχιών που αφορούν στο φαινόμενο της γήρανσης σε μιτωτικά και μετα-μιτωτικά κύτταρα αντίστοιχα. Πρόκειται για μια προσέγγιση που εφαρμόζεται για πρώτη φορά, διεθνώς, σε ένα τέτοιο σύνολο δεδομένων και ο βασικός στόχος είναι η ταυτοποίηση γονιδίων και κυτταρικών-μοριακών μηχανισμών που εμπλέκονται ή/και ρυθμίζουν το φαινόμενο της γήρανσης σε επίπεδο κυττάρων και σε επίπεδο οργανισμού. Η εξόρυξη των δεδομένων γονιδιακής έκφρασης έγινε με αναζήτηση από τις δύο μεγαλύτερες δημόσιες βάσεις δεδομένων μικροσυστοιχιών όπως η Gene Expression Omnibus (GEO) (http: // www. ncbi.nlm.nih.gov /geo/) και η Array Express (http: //www. ebi.ac.uk /arrayexpress/) και περιλάμβαναν ανεπεξέργαστα και επεξεργασμένα μεταγραφικά δεδομένα από in situ ολιγονουκλεοτιδικές αλλά και τυπωμένες cDNA μικροσυστοιχίες. Η ροή της ανάλυσης που ακολουθήθηκε περιλαμβάνει τέσσερα κύρια στάδια: 1) την προ-επεξεργασία των ανεπεξέργαστων δεδομένων (διόρθωση υποβάθρου, φιλτράρισμα δεδομένων, μετασχηματισμός και κανονικοποίηση), 2)την στατιστική επιλογή για τον εντοπισμό διαφορικά εκφρασμένων (Δ.Ε) γονιδίων μεταξύ νεαρών και γηρασμένων ιστών ή κυττάρων, 3)την εφαρμογή μεθόδων ομαδοποίησης για τον εντοπισμό προτύπων γονιδιακής έκφρασης και 4) την λειτουργική ανάλυση (εντοπισμός μοριακών μονοπατιών και βιολογικών διαδικασιών που αντιπροσωπεύονται από τα Δ.Ε γονίδια). Τέλος προκειμένου να εμβαθύνουμε ακόμη περισσότερο την γνώση μας σχετικά με την εμπλοκή συγκεκριμένων γονιδίων σε πολλές και διαφορετικές κυτταρικές λειτουργίες, παίζοντας τον ρόλο γονιδίων-κόμβων κατά την γήρανση, εφαρμόσαμε μεθόδους αντίστροφης μηχανικής για την ιεράρχηση των Δ.Ε γονιδίων με βάση την θέση τους πάνω στο «δέντρο» των οντολογιών της βάσης Gene Ontology (GO) (http://www.geneontology.org/). Η μεθοδολογία που εφαρμόστηκε στην παρούσα μελέτη καθώς επίσης και οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιήθηκαν σε κάθε στάδιο της ανάλυσής μας μπορούν να χρησιμοποιηθούν ευρέως για την μελέτη οποιουδήποτε άλλου βιολογικού φαινομένου με συστημικό τρόπο, αποκαλύπτοντας πιθανά γονίδια και μοριακούς μηχανισμούς με κεντρικό ρυθμιστικό ρόλο.","abstract_html":"Η γήρανση αποτελεί ένα φυσιολογικό και αναπόφευκτο βιολογικό φαινόμενο που συναντάται σε όλους σχεδόν τους οργανισμούς. Τόσο γενετικοί όσο και περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν την διαδικασία της γήρανσης. Συγκεκριμένα η γήρανση περιλαμβάνει χαρακτηριστικές, μη-αντιστρεπτές μεταβολές στην ανατομία, την φυσιολογία και την προσαρμοστικότητα των πολυκύτταρων οργανισμών. Η γήρανση επίσης λαμβάνει χώρα σε διάφορους ιστούς και όργανα και προκαλεί την προοδευτική κατάρρευση της κυτταρικής ομοιοστασίας δηλαδή της ικανότητας των ανώτερων ζωικών οργανισμών να διατηρούν την δομική και λειτουργική τους ακεραιότητα ανεξάρτητα από τις περιβαλλοντικές μεταβολές. Είναι επίσης γνωστό ότι η γήρανση αποτελεί την σημαντικότερη αιτία εμφάνισης ασθενειών που σχετίζονται με την ηλικία όπως ο καρκίνος, οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες, ο σακχαρώδης διαβήτης και οι καρδιαγγειακές νόσοι. Επομένως η κατανόηση των μοριακών-κυτταρικών μηχανισμών που είναι υπεύθυνοι για τον φαινότυπο της γήρανσης και των συνδεόμενων με αυτήν ασθενειών, αποτελεί βασική προτεραιότητα για την βελτίωση της ποιότητας της ζωής, την πρόληψη και την ανάπτυξη καινοτόμων βιοϊατρικών διαγνωστικών και θεραπευτικών προσεγγίσεων. Χαρακτηρίζεται από την προοδευτική εξασθένηση των λειτουργιών του ατόμου, την απώλεια του πολλαπλασιαστικού δυναμικού των κυττάρων, την μειωμένη ικανότητα για αναπαραγωγή και την αυξημένη θνησιμότητα. Αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για πολλές ανθρώπινες παθολογικές καταστάσεις όπως είναι οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες, διάφορες μορφές καρκίνου και διαταραχές του μεταβολισμού. Οι ανώτεροι εξελικτικά οργανισμοί όπως τα θηλαστικά περιέχουν δύο τύπων κύτταρα τα μιτωτικά και τα μακράς διαρκείας μετα-μιτωτικά κύτταρα. Η κυτταρική γήρανση σε επίπεδο οργανισμού περιορίζεται στα μιτωτικά κύτταρα (π.χ. επιθηλιακά, ινοβλαστικά και ενδοθηλιακά), που συγκροτούν τους κύριους ιστούς και όργανα με δυνατότητα αναγέννησης όπως το δέρμα, το έντερο, το ήπαρ, οι νεφροί και μερικά άλλα. Τα μιτωτικά κύτταρα όπως οι ανθρώπινοι ινοβλάστες σε συνθήκες κυτταροκαλλιέργειας εμφανίζουν μειωμένη ικανότητα για ανάπτυξη και πολλαπλασιασμό και σταδιακά-μετά από πολλούς κυτταρικούς διπλασιασμούς – η κυτταρική αύξηση αναστέλλεται και τελικά τα κύτταρα χάνουν εντελώς το πολλαπλασιαστικό τους δυναμικό. Από την άλλη πλευρά τα μετα-μιτωτικά κύτταρα έχουν χάσει την πολλαπλασιαστική τους δυνατότητα εξαιτίας της διαφοροποίησης που έχουν υποστεί. Σε αυτά περιλαμβάνονται οι διαφοροποιημένοι νευρώνες και τα μυϊκά κύτταρα που δομούν τον εγκέφαλο, την καρδιά και τους σκελετικούς μυς και εμπλέκονται σε πολλές νευροεκφυλιστικές ασθένειες όπως η νόσος του Alzheimer, η νόσος του Parkinson, και κάποιες άλλες ασθένειες που σχετίζονται με την ηλικία. Εντούτοις τα μετα-μιτωτικά και γηρασμένα κύτταρα εμφανίζουν μεγάλο αριθμό κοινών μεταβολών στην γονιδιακή τους έκφραση η οποία μπορεί να εκτιμηθεί με την βοήθεια τεχνικών μεγάλης-κλίμακας όπως είναι οι DNA μικροσυστοιχίες, οι οποίες επιτρέπουν την ταυτόχρονη μέτρηση των επιπέδων έκφρασης χιλιάδων διαφορετικών μεταγράφων πάνω σε ένα μικροσκοπικό πλακίδιο. Στην παρούσα μελέτη παρουσιάζεται αναλυτικά η βιοπληροφορική ανάλυση δεδομένων από 6 in vitro και 7 in vivo πειράματα μικροσυστοιχιών που αφορούν στο φαινόμενο της γήρανσης σε μιτωτικά και μετα-μιτωτικά κύτταρα αντίστοιχα. Πρόκειται για μια προσέγγιση που εφαρμόζεται για πρώτη φορά, διεθνώς, σε ένα τέτοιο σύνολο δεδομένων και ο βασικός στόχος είναι η ταυτοποίηση γονιδίων και κυτταρικών-μοριακών μηχανισμών που εμπλέκονται ή/και ρυθμίζουν το φαινόμενο της γήρανσης σε επίπεδο κυττάρων και σε επίπεδο οργανισμού. Η εξόρυξη των δεδομένων γονιδιακής έκφρασης έγινε με αναζήτηση από τις δύο μεγαλύτερες δημόσιες βάσεις δεδομένων μικροσυστοιχιών όπως η Gene Expression Omnibus (GEO) (http: // www. ncbi.nlm.nih.gov /geo/) και η Array Express (http: //www. ebi.ac.uk /arrayexpress/) και περιλάμβαναν ανεπεξέργαστα και επεξεργασμένα μεταγραφικά δεδομένα από in situ ολιγονουκλεοτιδικές αλλά και τυπωμένες cDNA μικροσυστοιχίες. Η ροή της ανάλυσης που ακολουθήθηκε περιλαμβάνει τέσσερα κύρια στάδια: 1) την προ-επεξεργασία των ανεπεξέργαστων δεδομένων (διόρθωση υποβάθρου, φιλτράρισμα δεδομένων, μετασχηματισμός και κανονικοποίηση), 2)την στατιστική επιλογή για τον εντοπισμό διαφορικά εκφρασμένων (Δ.Ε) γονιδίων μεταξύ νεαρών και γηρασμένων ιστών ή κυττάρων, 3)την εφαρμογή μεθόδων ομαδοποίησης για τον εντοπισμό προτύπων γονιδιακής έκφρασης και 4) την λειτουργική ανάλυση (εντοπισμός μοριακών μονοπατιών και βιολογικών διαδικασιών που αντιπροσωπεύονται από τα Δ.Ε γονίδια). Τέλος προκειμένου να εμβαθύνουμε ακόμη περισσότερο την γνώση μας σχετικά με την εμπλοκή συγκεκριμένων γονιδίων σε πολλές και διαφορετικές κυτταρικές λειτουργίες, παίζοντας τον ρόλο γονιδίων-κόμβων κατά την γήρανση, εφαρμόσαμε μεθόδους αντίστροφης μηχανικής για την ιεράρχηση των Δ.Ε γονιδίων με βάση την θέση τους πάνω στο «δέντρο» των οντολογιών της βάσης Gene Ontology (GO) (http://www.geneontology.org/). Η μεθοδολογία που εφαρμόστηκε στην παρούσα μελέτη καθώς επίσης και οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιήθηκαν σε κάθε στάδιο της ανάλυσής μας μπορούν να χρησιμοποιηθούν ευρέως για την μελέτη οποιουδήποτε άλλου βιολογικού φαινομένου με συστημικό τρόπο, αποκαλύπτοντας πιθανά γονίδια και μοριακούς μηχανισμούς με κεντρικό ρυθμιστικό ρόλο.","abstract_has_math":false,"creators":["Βουτετάκης Κων/νος"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2012,"date_issued":"2012","date_published":"2012","updated_at":"2026-11-19T05:24:49Z","subjects":[],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1316575"],"render_values":[{"text":"uoadl:1316575","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1316575","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1316575","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A1316575","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Βουτετάκης Κων/νος"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2012"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1316575","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1316575"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η γήρανση αποτελεί ένα φυσιολογικό και αναπόφευκτο βιολογικό φαινόμενο που συναντάται σε όλους σχεδόν τους οργανισμούς. Τόσο γενετικοί όσο και περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν την διαδικασία της γήρανσης. Συγκεκριμένα η γήρανση περιλαμβάνει χαρακτηριστικές, μη-αντιστρεπτές μεταβολές στην ανατομία, την φυσιολογία και την προσαρμοστικότητα των πολυκύτταρων οργανισμών. Η γήρανση επίσης λαμβάνει χώρα σε διάφορους ιστούς και όργανα και προκαλεί την προοδευτική κατάρρευση της κυτταρικής ομοιοστασίας δηλαδή της ικανότητας των ανώτερων ζωικών οργανισμών να διατηρούν την δομική και λειτουργική τους ακεραιότητα ανεξάρτητα από τις περιβαλλοντικές μεταβολές. Είναι επίσης γνωστό ότι η γήρανση αποτελεί την σημαντικότερη αιτία εμφάνισης ασθενειών που σχετίζονται με την ηλικία όπως ο καρκίνος, οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες, ο σακχαρώδης διαβήτης και οι καρδιαγγειακές νόσοι. Επομένως η κατανόηση των μοριακών-κυτταρικών μηχανισμών που είναι υπεύθυνοι για τον φαινότυπο της γήρανσης και των συνδεόμενων με αυτήν ασθενειών, αποτελεί βασική προτεραιότητα για την βελτίωση της ποιότητας της ζωής, την πρόληψη και την ανάπτυξη καινοτόμων βιοϊατρικών διαγνωστικών και θεραπευτικών προσεγγίσεων. Χαρακτηρίζεται από την προοδευτική εξασθένηση των λειτουργιών του ατόμου, την απώλεια του πολλαπλασιαστικού δυναμικού των κυττάρων, την μειωμένη ικανότητα για αναπαραγωγή και την αυξημένη θνησιμότητα. Αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για πολλές ανθρώπινες παθολογικές καταστάσεις όπως είναι οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες, διάφορες μορφές καρκίνου και διαταραχές του μεταβολισμού. Οι ανώτεροι εξελικτικά οργανισμοί όπως τα θηλαστικά περιέχουν δύο τύπων κύτταρα τα μιτωτικά και τα μακράς διαρκείας μετα-μιτωτικά κύτταρα. Η κυτταρική γήρανση σε επίπεδο οργανισμού περιορίζεται στα μιτωτικά κύτταρα (π.χ. επιθηλιακά, ινοβλαστικά και ενδοθηλιακά), που συγκροτούν τους κύριους ιστούς και όργανα με δυνατότητα αναγέννησης όπως το δέρμα, το έντερο, το ήπαρ, οι νεφροί και μερικά άλλα. Τα μιτωτικά κύτταρα όπως οι ανθρώπινοι ινοβλάστες σε συνθήκες κυτταροκαλλιέργειας εμφανίζουν μειωμένη ικανότητα για ανάπτυξη και πολλαπλασιασμό και σταδιακά-μετά από πολλούς κυτταρικούς διπλασιασμούς – η κυτταρική αύξηση αναστέλλεται και τελικά τα κύτταρα χάνουν εντελώς το πολλαπλασιαστικό τους δυναμικό. Από την άλλη πλευρά τα μετα-μιτωτικά κύτταρα έχουν χάσει την πολλαπλασιαστική τους δυνατότητα εξαιτίας της διαφοροποίησης που έχουν υποστεί. Σε αυτά περιλαμβάνονται οι διαφοροποιημένοι νευρώνες και τα μυϊκά κύτταρα που δομούν τον εγκέφαλο, την καρδιά και τους σκελετικούς μυς και εμπλέκονται σε πολλές νευροεκφυλιστικές ασθένειες όπως η νόσος του Alzheimer, η νόσος του Parkinson, και κάποιες άλλες ασθένειες που σχετίζονται με την ηλικία. Εντούτοις τα μετα-μιτωτικά και γηρασμένα κύτταρα εμφανίζουν μεγάλο αριθμό κοινών μεταβολών στην γονιδιακή τους έκφραση η οποία μπορεί να εκτιμηθεί με την βοήθεια τεχνικών μεγάλης-κλίμακας όπως είναι οι DNA μικροσυστοιχίες, οι οποίες επιτρέπουν την ταυτόχρονη μέτρηση των επιπέδων έκφρασης χιλιάδων διαφορετικών μεταγράφων πάνω σε ένα μικροσκοπικό πλακίδιο. Στην παρούσα μελέτη παρουσιάζεται αναλυτικά η βιοπληροφορική ανάλυση δεδομένων από 6 in vitro και 7 in vivo πειράματα μικροσυστοιχιών που αφορούν στο φαινόμενο της γήρανσης σε μιτωτικά και μετα-μιτωτικά κύτταρα αντίστοιχα. Πρόκειται για μια προσέγγιση που εφαρμόζεται για πρώτη φορά, διεθνώς, σε ένα τέτοιο σύνολο δεδομένων και ο βασικός στόχος είναι η ταυτοποίηση γονιδίων και κυτταρικών-μοριακών μηχανισμών που εμπλέκονται ή/και ρυθμίζουν το φαινόμενο της γήρανσης σε επίπεδο κυττάρων και σε επίπεδο οργανισμού. Η εξόρυξη των δεδομένων γονιδιακής έκφρασης έγινε με αναζήτηση από τις δύο μεγαλύτερες δημόσιες βάσεις δεδομένων μικροσυστοιχιών όπως η Gene Expression Omnibus (GEO) (http: // www. ncbi.nlm.nih.gov /geo/) και η Array Express (http: //www. ebi.ac.uk /arrayexpress/) και περιλάμβαναν ανεπεξέργαστα και επεξεργασμένα μεταγραφικά δεδομένα από in situ ολιγονουκλεοτιδικές αλλά και τυπωμένες cDNA μικροσυστοιχίες. Η ροή της ανάλυσης που ακολουθήθηκε περιλαμβάνει τέσσερα κύρια στάδια: 1) την προ-επεξεργασία των ανεπεξέργαστων δεδομένων (διόρθωση υποβάθρου, φιλτράρισμα δεδομένων, μετασχηματισμός και κανονικοποίηση), 2)την στατιστική επιλογή για τον εντοπισμό διαφορικά εκφρασμένων (Δ.Ε) γονιδίων μεταξύ νεαρών και γηρασμένων ιστών ή κυττάρων, 3)την εφαρμογή μεθόδων ομαδοποίησης για τον εντοπισμό προτύπων γονιδιακής έκφρασης και 4) την λειτουργική ανάλυση (εντοπισμός μοριακών μονοπατιών και βιολογικών διαδικασιών που αντιπροσωπεύονται από τα Δ.Ε γονίδια). Τέλος προκειμένου να εμβαθύνουμε ακόμη περισσότερο την γνώση μας σχετικά με την εμπλοκή συγκεκριμένων γονιδίων σε πολλές και διαφορετικές κυτταρικές λειτουργίες, παίζοντας τον ρόλο γονιδίων-κόμβων κατά την γήρανση, εφαρμόσαμε μεθόδους αντίστροφης μηχανικής για την ιεράρχηση των Δ.Ε γονιδίων με βάση την θέση τους πάνω στο «δέντρο» των οντολογιών της βάσης Gene Ontology (GO) (http://www.geneontology.org/). Η μεθοδολογία που εφαρμόστηκε στην παρούσα μελέτη καθώς επίσης και οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιήθηκαν σε κάθε στάδιο της ανάλυσής μας μπορούν να χρησιμοποιηθούν ευρέως για την μελέτη οποιουδήποτε άλλου βιολογικού φαινομένου με συστημικό τρόπο, αποκαλύπτοντας πιθανά γονίδια και μοριακούς μηχανισμούς με κεντρικό ρυθμιστικό ρόλο.","Ageing is a physiological, non-reversible phenomenon that occurs in all organisms. Both genetic and environmental factors influence the ageing process. Specifically, aging includes distinct, non-reversible changes in the anatomy, physiology and adaptability of the multicellular organisms. Ageing also involves different organs and tissues and finally results to progressive degeneration of cellular homeostasis which means the organismal ability to maintain the structural and functional integrity. It is evident that ageing is the main risk factor for the emergence of age-related diseases such as cancer, neurodegenerative diseases, diabetes and coronary heart disease. The understanding of the molecular-cellular mechanisms responsible for ageing phenotypes, and of the modifications that age-related diseases may cause, is important for improving the quality of life, preventing diseases and for developing novel biomedical diagnostic and therapeutic strategies. Complex organisms such as mammals contain both mitotic cells and post-mitotic cells. Cellular senescence is confined inside the organism to mitotic cells (e.g. epithelial, stromal (fibroblastic) and vascular (endothelial) cells) that comprise the major renewable tissues and organs such as the skin, intestines, liver, kidney and so on. The mitotic cells such as human fibroblasts in culture have a limited ability to proliferate and gradually — over many cell doublings— cell growth decline and finally cells lost the ability to divide become senescent. By contrast, post-mitotic cells permanently lose the ability to divide owing to differentiation. They include the differentiated neurons and muscle cells that comprise the brain, heart and skeletal muscle and are involved in many neurodegenerative diseases such as Alzheimer’s disease, Parkinson’s disease and some other age- related diseases. However post-mitotic and senescent cells share a lot of striking changes in their gene expression that can be monitored by high-throughput techniques such as DNA microarrays that can measure the expression levels of thousand different transcripts simultaneously on a microscopic slide. In this study, we present a bioinformatic analysis that has never been conducted on human ageing thus far and it is based on microarray data of (6) in vitro and (7) in vivo experiments in total, including mitotic and post-mitotic cells, respectively. The basic goal of this study is the identification of genes and cellular-molecular events that contribute to cellular senescence and organismal ageing. Gene expression data were retrieved by public microarray databases such as Gene Expression Omnibus (GEO) (http: // www. ncbi.nlm.nih.gov /geo/) and Array Express (http://www.ebi.ac.uk/arrayexpress/) and they concerned raw and processed transcriptional data of in situ oligonucleotide and cDNA microarrays. The workflow of our analysis consists of four major steps: 1) pre-processing analysis of raw data (background correction, data filtering, transformation and normalization), 2) statistical selection for the identification of differentially expressed genes between young and old samples, 3) clustering analysis for the identification of gene expression patterns of ageing and 4) functional analysis (pathway and biological process analysis). As a further step, in order to expand our knowledge regarding the functional implication of genes in various cellular processes, prioritizing them according to their centrality, we exploited the hierarchical structure of the Gene Ontology (GO) tree (http://www.geneontology.org/), and candidate hub-genes were identified. The whole methodology as well as the algorithms used can be generally exploited to study any other biological phenomenon by a systematic point of view, uncovering the potential key genes and regulatory molecular mechanisms that control this phenomenon."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Βιοπληροφορική ανάλυση μεταγραφικών δεδομένων μικροσυστοιχιών για τη μελέτη / διερεύνηση μοριακών ρυθμιστικών μηχανισμών οργανισμικής ή κυτταρικής γήρανσης"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Βουτετάκης Κων/νος"],"dc:date":["2012"],"dc:description":["Η γήρανση αποτελεί ένα φυσιολογικό και αναπόφευκτο βιολογικό φαινόμενο που συναντάται σε όλους σχεδόν τους οργανισμούς. Τόσο γενετικοί όσο και περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν την διαδικασία της γήρανσης. Συγκεκριμένα η γήρανση περιλαμβάνει χαρακτηριστικές, μη-αντιστρεπτές μεταβολές στην ανατομία, την φυσιολογία και την προσαρμοστικότητα των πολυκύτταρων οργανισμών. Η γήρανση επίσης λαμβάνει χώρα σε διάφορους ιστούς και όργανα και προκαλεί την προοδευτική κατάρρευση της κυτταρικής ομοιοστασίας δηλαδή της ικανότητας των ανώτερων ζωικών οργανισμών να διατηρούν την δομική και λειτουργική τους ακεραιότητα ανεξάρτητα από τις περιβαλλοντικές μεταβολές. Είναι επίσης γνωστό ότι η γήρανση αποτελεί την σημαντικότερη αιτία εμφάνισης ασθενειών που σχετίζονται με την ηλικία όπως ο καρκίνος, οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες, ο σακχαρώδης διαβήτης και οι καρδιαγγειακές νόσοι. Επομένως η κατανόηση των μοριακών-κυτταρικών μηχανισμών που είναι υπεύθυνοι για τον φαινότυπο της γήρανσης και των συνδεόμενων με αυτήν ασθενειών, αποτελεί βασική προτεραιότητα για την βελτίωση της ποιότητας της ζωής, την πρόληψη και την ανάπτυξη καινοτόμων βιοϊατρικών διαγνωστικών και θεραπευτικών προσεγγίσεων. Χαρακτηρίζεται από την προοδευτική εξασθένηση των λειτουργιών του ατόμου, την απώλεια του πολλαπλασιαστικού δυναμικού των κυττάρων, την μειωμένη ικανότητα για αναπαραγωγή και την αυξημένη θνησιμότητα. Αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για πολλές ανθρώπινες παθολογικές καταστάσεις όπως είναι οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες, διάφορες μορφές καρκίνου και διαταραχές του μεταβολισμού. Οι ανώτεροι εξελικτικά οργανισμοί όπως τα θηλαστικά περιέχουν δύο τύπων κύτταρα τα μιτωτικά και τα μακράς διαρκείας μετα-μιτωτικά κύτταρα. Η κυτταρική γήρανση σε επίπεδο οργανισμού περιορίζεται στα μιτωτικά κύτταρα (π.χ. επιθηλιακά, ινοβλαστικά και ενδοθηλιακά), που συγκροτούν τους κύριους ιστούς και όργανα με δυνατότητα αναγέννησης όπως το δέρμα, το έντερο, το ήπαρ, οι νεφροί και μερικά άλλα. Τα μιτωτικά κύτταρα όπως οι ανθρώπινοι ινοβλάστες σε συνθήκες κυτταροκαλλιέργειας εμφανίζουν μειωμένη ικανότητα για ανάπτυξη και πολλαπλασιασμό και σταδιακά-μετά από πολλούς κυτταρικούς διπλασιασμούς – η κυτταρική αύξηση αναστέλλεται και τελικά τα κύτταρα χάνουν εντελώς το πολλαπλασιαστικό τους δυναμικό. Από την άλλη πλευρά τα μετα-μιτωτικά κύτταρα έχουν χάσει την πολλαπλασιαστική τους δυνατότητα εξαιτίας της διαφοροποίησης που έχουν υποστεί. Σε αυτά περιλαμβάνονται οι διαφοροποιημένοι νευρώνες και τα μυϊκά κύτταρα που δομούν τον εγκέφαλο, την καρδιά και τους σκελετικούς μυς και εμπλέκονται σε πολλές νευροεκφυλιστικές ασθένειες όπως η νόσος του Alzheimer, η νόσος του Parkinson, και κάποιες άλλες ασθένειες που σχετίζονται με την ηλικία. Εντούτοις τα μετα-μιτωτικά και γηρασμένα κύτταρα εμφανίζουν μεγάλο αριθμό κοινών μεταβολών στην γονιδιακή τους έκφραση η οποία μπορεί να εκτιμηθεί με την βοήθεια τεχνικών μεγάλης-κλίμακας όπως είναι οι DNA μικροσυστοιχίες, οι οποίες επιτρέπουν την ταυτόχρονη μέτρηση των επιπέδων έκφρασης χιλιάδων διαφορετικών μεταγράφων πάνω σε ένα μικροσκοπικό πλακίδιο. Στην παρούσα μελέτη παρουσιάζεται αναλυτικά η βιοπληροφορική ανάλυση δεδομένων από 6 in vitro και 7 in vivo πειράματα μικροσυστοιχιών που αφορούν στο φαινόμενο της γήρανσης σε μιτωτικά και μετα-μιτωτικά κύτταρα αντίστοιχα. Πρόκειται για μια προσέγγιση που εφαρμόζεται για πρώτη φορά, διεθνώς, σε ένα τέτοιο σύνολο δεδομένων και ο βασικός στόχος είναι η ταυτοποίηση γονιδίων και κυτταρικών-μοριακών μηχανισμών που εμπλέκονται ή/και ρυθμίζουν το φαινόμενο της γήρανσης σε επίπεδο κυττάρων και σε επίπεδο οργανισμού. Η εξόρυξη των δεδομένων γονιδιακής έκφρασης έγινε με αναζήτηση από τις δύο μεγαλύτερες δημόσιες βάσεις δεδομένων μικροσυστοιχιών όπως η Gene Expression Omnibus (GEO) (http: // www. ncbi.nlm.nih.gov /geo/) και η Array Express (http: //www. ebi.ac.uk /arrayexpress/) και περιλάμβαναν ανεπεξέργαστα και επεξεργασμένα μεταγραφικά δεδομένα από in situ ολιγονουκλεοτιδικές αλλά και τυπωμένες cDNA μικροσυστοιχίες. Η ροή της ανάλυσης που ακολουθήθηκε περιλαμβάνει τέσσερα κύρια στάδια: 1) την προ-επεξεργασία των ανεπεξέργαστων δεδομένων (διόρθωση υποβάθρου, φιλτράρισμα δεδομένων, μετασχηματισμός και κανονικοποίηση), 2)την στατιστική επιλογή για τον εντοπισμό διαφορικά εκφρασμένων (Δ.Ε) γονιδίων μεταξύ νεαρών και γηρασμένων ιστών ή κυττάρων, 3)την εφαρμογή μεθόδων ομαδοποίησης για τον εντοπισμό προτύπων γονιδιακής έκφρασης και 4) την λειτουργική ανάλυση (εντοπισμός μοριακών μονοπατιών και βιολογικών διαδικασιών που αντιπροσωπεύονται από τα Δ.Ε γονίδια). Τέλος προκειμένου να εμβαθύνουμε ακόμη περισσότερο την γνώση μας σχετικά με την εμπλοκή συγκεκριμένων γονιδίων σε πολλές και διαφορετικές κυτταρικές λειτουργίες, παίζοντας τον ρόλο γονιδίων-κόμβων κατά την γήρανση, εφαρμόσαμε μεθόδους αντίστροφης μηχανικής για την ιεράρχηση των Δ.Ε γονιδίων με βάση την θέση τους πάνω στο «δέντρο» των οντολογιών της βάσης Gene Ontology (GO) (http://www.geneontology.org/). Η μεθοδολογία που εφαρμόστηκε στην παρούσα μελέτη καθώς επίσης και οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιήθηκαν σε κάθε στάδιο της ανάλυσής μας μπορούν να χρησιμοποιηθούν ευρέως για την μελέτη οποιουδήποτε άλλου βιολογικού φαινομένου με συστημικό τρόπο, αποκαλύπτοντας πιθανά γονίδια και μοριακούς μηχανισμούς με κεντρικό ρυθμιστικό ρόλο.","Ageing is a physiological, non-reversible phenomenon that occurs in all organisms. Both genetic and environmental factors influence the ageing process. Specifically, aging includes distinct, non-reversible changes in the anatomy, physiology and adaptability of the multicellular organisms. Ageing also involves different organs and tissues and finally results to progressive degeneration of cellular homeostasis which means the organismal ability to maintain the structural and functional integrity. It is evident that ageing is the main risk factor for the emergence of age-related diseases such as cancer, neurodegenerative diseases, diabetes and coronary heart disease. The understanding of the molecular-cellular mechanisms responsible for ageing phenotypes, and of the modifications that age-related diseases may cause, is important for improving the quality of life, preventing diseases and for developing novel biomedical diagnostic and therapeutic strategies. Complex organisms such as mammals contain both mitotic cells and post-mitotic cells. Cellular senescence is confined inside the organism to mitotic cells (e.g. epithelial, stromal (fibroblastic) and vascular (endothelial) cells) that comprise the major renewable tissues and organs such as the skin, intestines, liver, kidney and so on. The mitotic cells such as human fibroblasts in culture have a limited ability to proliferate and gradually — over many cell doublings— cell growth decline and finally cells lost the ability to divide become senescent. By contrast, post-mitotic cells permanently lose the ability to divide owing to differentiation. They include the differentiated neurons and muscle cells that comprise the brain, heart and skeletal muscle and are involved in many neurodegenerative diseases such as Alzheimer’s disease, Parkinson’s disease and some other age- related diseases. However post-mitotic and senescent cells share a lot of striking changes in their gene expression that can be monitored by high-throughput techniques such as DNA microarrays that can measure the expression levels of thousand different transcripts simultaneously on a microscopic slide. In this study, we present a bioinformatic analysis that has never been conducted on human ageing thus far and it is based on microarray data of (6) in vitro and (7) in vivo experiments in total, including mitotic and post-mitotic cells, respectively. The basic goal of this study is the identification of genes and cellular-molecular events that contribute to cellular senescence and organismal ageing. Gene expression data were retrieved by public microarray databases such as Gene Expression Omnibus (GEO) (http: // www. ncbi.nlm.nih.gov /geo/) and Array Express (http://www.ebi.ac.uk/arrayexpress/) and they concerned raw and processed transcriptional data of in situ oligonucleotide and cDNA microarrays. The workflow of our analysis consists of four major steps: 1) pre-processing analysis of raw data (background correction, data filtering, transformation and normalization), 2) statistical selection for the identification of differentially expressed genes between young and old samples, 3) clustering analysis for the identification of gene expression patterns of ageing and 4) functional analysis (pathway and biological process analysis). As a further step, in order to expand our knowledge regarding the functional implication of genes in various cellular processes, prioritizing them according to their centrality, we exploited the hierarchical structure of the Gene Ontology (GO) tree (http://www.geneontology.org/), and candidate hub-genes were identified. The whole methodology as well as the algorithms used can be generally exploited to study any other biological phenomenon by a systematic point of view, uncovering the potential key genes and regulatory molecular mechanisms that control this phenomenon."],"dc:identifier":["uoadl:1316575","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1316575"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:title":["Βιοπληροφορική ανάλυση μεταγραφικών δεδομένων μικροσυστοιχιών για τη μελέτη / διερεύνηση μοριακών ρυθμιστικών μηχανισμών οργανισμικής ή κυτταρικής γήρανσης"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:24:49Z"}