{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:1319259"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:1319259","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Οι οφιτασβεστίτες της ΒΔ Τήνου. Ορυκτολογία, πετρογραφία, συνθήκες γένεσης και περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τν εξόρυξη και την χρήση τους.","abstract":"Το αντικείμενο αυτής της μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας, είναι η ορυκτολογική και πετρογραφική μελέτη των οφιτασβεστιτών της ΒΔ Τήνου. Ο πολυσύνθετος αυτό σχηματισμός, γνωστός περισσότερο με την εμπορική του ονομασία ως ‘πράσινο μάρμαρο της Τήνου’ εξορύσσεται ήδη από τα από τα αρχαία χρόνια. Γενικά, αποτελείται από σερπεντινιτικό υλικό που διασχίζεται ή και συγκολλάται από ασβεστίτη προσδίδοντάς του μία ιδιαίτερη ομορφιά. Έχει χρησιμοποιηθεί για επενδύσεις, δαπεδοστρώσεις, αλλά και για έργα γλυπτικής, σε πολλές περιόδους της Ιστορίας, με την μεγαλύτερη ζήτησή του να εντοπίζεται κυρίως στα Βυζαντινά χρόνια, αλλά και σήμερα. Παρά την εμπορική του φήμη και αξία, δεν υπήρχε μέχρι τώρα κάποια συστηματική μελέτη για την ορυκτολογία, την πετρογραφία και τις συνθήκες δημιουργίας αυτού του ιδιότυπου σχηματισμού. Η παρούσα εργασία καλείται να εστιάσει στους παραπάνω τομείς έρευνας, αλλά και στην αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που προκύπτουν από την εξόρυξη και την χρήση αυτού του πετρώματος ως δομικού και διακοσμητικού λίθου. Οι οφιτασβεστίτες της Τήνου, βρίσκονται στο ΒΔ τμήμα του νησιού και εντοπίζονται μέσα στους πρασινοσχιστόλιθους της ανώτερης τεκτονικής ενότητας. Η μετάβαση από τους πρασινοσχιστόλιθους στα συνήθως ελλειψοειδή σώματα των οφιτασβεστιτών γίνεται πάντα με την μεσολάβηση μίας ζώνης πλούσιας σε τάλκη. Οι κύριες μέθοδοι έρευνας που χρησιμοποιήθηκαν για την μελέτη των δειγμάτων που συλλέχθηκαν από το ύπαιθρο, είναι μικροσκοπία σε οπτικό και ηλεκτρονικό μικροσκόπιο (SEM), χημικές αναλύσεις ολικού πετρώματος (ICP-MS) και περιθλασιμετρία ακτίνων-x (XRD). Η σύνθεση των δεδομένων που προέκυψαν από την μελέτη του υλικού με τις παραπάνω μεθόδους, απέδειξε ότι το πράσινο «μάρμαρο της Τήνου» είναι ένα μονόμεικτο σερπεντινιτικό λατυποπαγές με ανθρακικό συγκολλητικό υλικό (ασβεστίτης). Η ορυκτολογική σύσταση του σχηματισμού αποτελείται από αντιγορίτη και ασβεστίτη, ενώ σε πολύ μικρότερα ποσοστά συμμετέχουν δολομίτης, τάλκης, χλωρίτης, επίδοτο, τρεμολίτης, σπινέλιος και μαγνητίτης. Κύριος μηχανισμός γένεσης αυτού του σερπεντινιτικού λατυποπαγούς φαίνεται να είναι ο τεκτονισμός, εκφραζόμενος με την έντονη κατάκλαση που αποτυπώνεται στο σύνολο του σχηματισμού και λιγότερο οι ιζηματογενείς διεργασίες που αφορούν ιδιαίτερα τα ανώτερα τμήματα αυτού και υποδεικνύονται κυρίως από ιδιαίτερα ιστολογικά χαρακτηριστικά. Η λεπτομερής πετρογραφική μελέτη του ανέδειξε επιπλέον εκτεταμένα φαινόμενα μετασωμάτωσης από τα οποία προκύπτει ότι το κατακλαστικό αυτό λατυποπαγές υπέστη έντονη υδροθερμική άλλοίωση σε διάφορες φάσεις της πολύπλοκης τεκτονομεταμορφικής ιστορίας του. Οι σερπεντινίτες του λατυποπαγούς, φαίνεται να προέρχονται από χαρτσβουργίτες και λιγότερο δουνίτες, με βάση τις χημικές αναλύσεις αλλά και τον στοιχειακό αριθμό χρωμίου (#Cr) στους σπινέλιους και φαίνεται να σχετίζονται με γεωτεκτονικό περιβάλλον ζώνης διάνοιξης πάνω από ζώνη υποβύθισης (SSZ - supra-subduction zone). Επίσης, από την ορυκτολογική μελέτη προκύπτει ότι το κατακλαστικό αυτό λατυποπαγές υπέστη έντονη υδροθερμική άλλοίωση σε διάφορες φάσεις της πολύπλοκης τεκτονομεταμορφικής ιστορίας του. Η δημιουργία αυτού του σχηματισμού, φαίνεται να έλαβε χώρα σε ωκεάνιο περιβάλλον, πιθανότατα κατά μήκος ενός ενδοωκεάνιου κανονικού ρήγματος (intraoceanic detachment), το οποίο έφερε τα υπερβασικά πετρώματα στον πυθμένα του ωκεανού, με αποτέλεσμα αρχικά την σερπεντινίωσή τους. Εκεί έλαβε χώρα η κατάκλαση του σερπεντινίτη και η καθίζηση του ανθρακικού υλικού, από ρευστά υδροθερμικού τύπου πλούσια σε Ca, αλλά και από την αντίδραση του πετρώματος με το θαλασσινό νερό. Την κατάκλαση του σερπεντινίτη ακολούθησε η καθίζηση ανθρακικού υλικού, από κυκλοφορούντα υδροθερμικά ρευστά πλούσια σε Ca αλλά και από την αντίδραση του πετρώματος με το θαλασσινό νερό. Στα ανώτερα τμήματα, και ιδιαίτερα όπου η μορφολογία το επέτρεψε, σχηματίστηκε ορίζοντας οφιταβσεστιτών πλούσιος σε κύρια μάζα, πιθανότατα μέσω διεργασιών ροών ιζημάτων από βαρύτητα -ειδικότερα τύπου ροής θραυσμάτων (debris flow)- υποκινούμενων σαφώς από την τεκτονική δραστηριότητα. Η παρούσα εργασία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο σχηματισμός των οφιτασβεστιστών της ΒΔ Τήνου συνιστά στο σύνολό του ένα τεκτονικό έως τεκτονοϊζηματογενές σερπεντινιτικό λατυποπαγές που δημιουργήθηκε σε ένα πολύ μεταγενέστερο στάδιο της ανω-Κρητιδικής SSZ διάνοιξης κάτι που το διαφοροποιεί σημαντικά από τους κλασικούς οφιτασβεστίτες των Άλπεων (Plata, Davos, κλπ.), ο σχηματισμός των οποίων συνδέεται άμεσα με τα τελευταία στάδια ηπειρωτικής διάρρηξης. Τέλος, επισημαίνονται κάποια περιβαλλοντικά θέματα, που αφορούν στην παρουσία ορυκτών της ομάδας του αμίαντου (με την μορφή σερπεντινικού και αμφιβολικού αμίαντου), αλλά και προβλήματα που προκύπτουν από την λειτουργία των λατομείων και προτείνονται οι βέλτιστες λύσεις για την αντιμετώπισή τους.","abstract_html":"Το αντικείμενο αυτής της μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας, είναι η ορυκτολογική και πετρογραφική μελέτη των οφιτασβεστιτών της ΒΔ Τήνου. Ο πολυσύνθετος αυτό σχηματισμός, γνωστός περισσότερο με την εμπορική του ονομασία ως ‘πράσινο μάρμαρο της Τήνου’ εξορύσσεται ήδη από τα από τα αρχαία χρόνια. Γενικά, αποτελείται από σερπεντινιτικό υλικό που διασχίζεται ή και συγκολλάται από ασβεστίτη προσδίδοντάς του μία ιδιαίτερη ομορφιά. Έχει χρησιμοποιηθεί για επενδύσεις, δαπεδοστρώσεις, αλλά και για έργα γλυπτικής, σε πολλές περιόδους της Ιστορίας, με την μεγαλύτερη ζήτησή του να εντοπίζεται κυρίως στα Βυζαντινά χρόνια, αλλά και σήμερα. Παρά την εμπορική του φήμη και αξία, δεν υπήρχε μέχρι τώρα κάποια συστηματική μελέτη για την ορυκτολογία, την πετρογραφία και τις συνθήκες δημιουργίας αυτού του ιδιότυπου σχηματισμού. Η παρούσα εργασία καλείται να εστιάσει στους παραπάνω τομείς έρευνας, αλλά και στην αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που προκύπτουν από την εξόρυξη και την χρήση αυτού του πετρώματος ως δομικού και διακοσμητικού λίθου. Οι οφιτασβεστίτες της Τήνου, βρίσκονται στο ΒΔ τμήμα του νησιού και εντοπίζονται μέσα στους πρασινοσχιστόλιθους της ανώτερης τεκτονικής ενότητας. Η μετάβαση από τους πρασινοσχιστόλιθους στα συνήθως ελλειψοειδή σώματα των οφιτασβεστιτών γίνεται πάντα με την μεσολάβηση μίας ζώνης πλούσιας σε τάλκη. Οι κύριες μέθοδοι έρευνας που χρησιμοποιήθηκαν για την μελέτη των δειγμάτων που συλλέχθηκαν από το ύπαιθρο, είναι μικροσκοπία σε οπτικό και ηλεκτρονικό μικροσκόπιο (SEM), χημικές αναλύσεις ολικού πετρώματος (ICP-MS) και περιθλασιμετρία ακτίνων-x (XRD). Η σύνθεση των δεδομένων που προέκυψαν από την μελέτη του υλικού με τις παραπάνω μεθόδους, απέδειξε ότι το πράσινο «μάρμαρο της Τήνου» είναι ένα μονόμεικτο σερπεντινιτικό λατυποπαγές με ανθρακικό συγκολλητικό υλικό (ασβεστίτης). Η ορυκτολογική σύσταση του σχηματισμού αποτελείται από αντιγορίτη και ασβεστίτη, ενώ σε πολύ μικρότερα ποσοστά συμμετέχουν δολομίτης, τάλκης, χλωρίτης, επίδοτο, τρεμολίτης, σπινέλιος και μαγνητίτης. Κύριος μηχανισμός γένεσης αυτού του σερπεντινιτικού λατυποπαγούς φαίνεται να είναι ο τεκτονισμός, εκφραζόμενος με την έντονη κατάκλαση που αποτυπώνεται στο σύνολο του σχηματισμού και λιγότερο οι ιζηματογενείς διεργασίες που αφορούν ιδιαίτερα τα ανώτερα τμήματα αυτού και υποδεικνύονται κυρίως από ιδιαίτερα ιστολογικά χαρακτηριστικά. Η λεπτομερής πετρογραφική μελέτη του ανέδειξε επιπλέον εκτεταμένα φαινόμενα μετασωμάτωσης από τα οποία προκύπτει ότι το κατακλαστικό αυτό λατυποπαγές υπέστη έντονη υδροθερμική άλλοίωση σε διάφορες φάσεις της πολύπλοκης τεκτονομεταμορφικής ιστορίας του. Οι σερπεντινίτες του λατυποπαγούς, φαίνεται να προέρχονται από χαρτσβουργίτες και λιγότερο δουνίτες, με βάση τις χημικές αναλύσεις αλλά και τον στοιχειακό αριθμό χρωμίου (#Cr) στους σπινέλιους και φαίνεται να σχετίζονται με γεωτεκτονικό περιβάλλον ζώνης διάνοιξης πάνω από ζώνη υποβύθισης (SSZ - supra-subduction zone). Επίσης, από την ορυκτολογική μελέτη προκύπτει ότι το κατακλαστικό αυτό λατυποπαγές υπέστη έντονη υδροθερμική άλλοίωση σε διάφορες φάσεις της πολύπλοκης τεκτονομεταμορφικής ιστορίας του. Η δημιουργία αυτού του σχηματισμού, φαίνεται να έλαβε χώρα σε ωκεάνιο περιβάλλον, πιθανότατα κατά μήκος ενός ενδοωκεάνιου κανονικού ρήγματος (intraoceanic detachment), το οποίο έφερε τα υπερβασικά πετρώματα στον πυθμένα του ωκεανού, με αποτέλεσμα αρχικά την σερπεντινίωσή τους. Εκεί έλαβε χώρα η κατάκλαση του σερπεντινίτη και η καθίζηση του ανθρακικού υλικού, από ρευστά υδροθερμικού τύπου πλούσια σε Ca, αλλά και από την αντίδραση του πετρώματος με το θαλασσινό νερό. Την κατάκλαση του σερπεντινίτη ακολούθησε η καθίζηση ανθρακικού υλικού, από κυκλοφορούντα υδροθερμικά ρευστά πλούσια σε Ca αλλά και από την αντίδραση του πετρώματος με το θαλασσινό νερό. Στα ανώτερα τμήματα, και ιδιαίτερα όπου η μορφολογία το επέτρεψε, σχηματίστηκε ορίζοντας οφιταβσεστιτών πλούσιος σε κύρια μάζα, πιθανότατα μέσω διεργασιών ροών ιζημάτων από βαρύτητα -ειδικότερα τύπου ροής θραυσμάτων (debris flow)- υποκινούμενων σαφώς από την τεκτονική δραστηριότητα. Η παρούσα εργασία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο σχηματισμός των οφιτασβεστιστών της ΒΔ Τήνου συνιστά στο σύνολό του ένα τεκτονικό έως τεκτονοϊζηματογενές σερπεντινιτικό λατυποπαγές που δημιουργήθηκε σε ένα πολύ μεταγενέστερο στάδιο της ανω-Κρητιδικής SSZ διάνοιξης κάτι που το διαφοροποιεί σημαντικά από τους κλασικούς οφιτασβεστίτες των Άλπεων (Plata, Davos, κλπ.), ο σχηματισμός των οποίων συνδέεται άμεσα με τα τελευταία στάδια ηπειρωτικής διάρρηξης. Τέλος, επισημαίνονται κάποια περιβαλλοντικά θέματα, που αφορούν στην παρουσία ορυκτών της ομάδας του αμίαντου (με την μορφή σερπεντινικού και αμφιβολικού αμίαντου), αλλά και προβλήματα που προκύπτουν από την λειτουργία των λατομείων και προτείνονται οι βέλτιστες λύσεις για την αντιμετώπισή τους.","abstract_has_math":false,"creators":["Μαυρογόνατος Κωνσταντίνος"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2012,"date_issued":"2012","date_published":"2012","updated_at":"2026-11-19T05:25:45Z","subjects":[],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1319259"],"render_values":[{"text":"uoadl:1319259","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1319259","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1319259","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A1319259","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Μαυρογόνατος Κωνσταντίνος"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2012"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1319259","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1319259"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Το αντικείμενο αυτής της μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας, είναι η ορυκτολογική και πετρογραφική μελέτη των οφιτασβεστιτών της ΒΔ Τήνου. Ο πολυσύνθετος αυτό σχηματισμός, γνωστός περισσότερο με την εμπορική του ονομασία ως ‘πράσινο μάρμαρο της Τήνου’ εξορύσσεται ήδη από τα από τα αρχαία χρόνια. Γενικά, αποτελείται από σερπεντινιτικό υλικό που διασχίζεται ή και συγκολλάται από ασβεστίτη προσδίδοντάς του μία ιδιαίτερη ομορφιά. Έχει χρησιμοποιηθεί για επενδύσεις, δαπεδοστρώσεις, αλλά και για έργα γλυπτικής, σε πολλές περιόδους της Ιστορίας, με την μεγαλύτερη ζήτησή του να εντοπίζεται κυρίως στα Βυζαντινά χρόνια, αλλά και σήμερα. Παρά την εμπορική του φήμη και αξία, δεν υπήρχε μέχρι τώρα κάποια συστηματική μελέτη για την ορυκτολογία, την πετρογραφία και τις συνθήκες δημιουργίας αυτού του ιδιότυπου σχηματισμού. Η παρούσα εργασία καλείται να εστιάσει στους παραπάνω τομείς έρευνας, αλλά και στην αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που προκύπτουν από την εξόρυξη και την χρήση αυτού του πετρώματος ως δομικού και διακοσμητικού λίθου. Οι οφιτασβεστίτες της Τήνου, βρίσκονται στο ΒΔ τμήμα του νησιού και εντοπίζονται μέσα στους πρασινοσχιστόλιθους της ανώτερης τεκτονικής ενότητας. Η μετάβαση από τους πρασινοσχιστόλιθους στα συνήθως ελλειψοειδή σώματα των οφιτασβεστιτών γίνεται πάντα με την μεσολάβηση μίας ζώνης πλούσιας σε τάλκη. Οι κύριες μέθοδοι έρευνας που χρησιμοποιήθηκαν για την μελέτη των δειγμάτων που συλλέχθηκαν από το ύπαιθρο, είναι μικροσκοπία σε οπτικό και ηλεκτρονικό μικροσκόπιο (SEM), χημικές αναλύσεις ολικού πετρώματος (ICP-MS) και περιθλασιμετρία ακτίνων-x (XRD). Η σύνθεση των δεδομένων που προέκυψαν από την μελέτη του υλικού με τις παραπάνω μεθόδους, απέδειξε ότι το πράσινο «μάρμαρο της Τήνου» είναι ένα μονόμεικτο σερπεντινιτικό λατυποπαγές με ανθρακικό συγκολλητικό υλικό (ασβεστίτης). Η ορυκτολογική σύσταση του σχηματισμού αποτελείται από αντιγορίτη και ασβεστίτη, ενώ σε πολύ μικρότερα ποσοστά συμμετέχουν δολομίτης, τάλκης, χλωρίτης, επίδοτο, τρεμολίτης, σπινέλιος και μαγνητίτης. Κύριος μηχανισμός γένεσης αυτού του σερπεντινιτικού λατυποπαγούς φαίνεται να είναι ο τεκτονισμός, εκφραζόμενος με την έντονη κατάκλαση που αποτυπώνεται στο σύνολο του σχηματισμού και λιγότερο οι ιζηματογενείς διεργασίες που αφορούν ιδιαίτερα τα ανώτερα τμήματα αυτού και υποδεικνύονται κυρίως από ιδιαίτερα ιστολογικά χαρακτηριστικά. Η λεπτομερής πετρογραφική μελέτη του ανέδειξε επιπλέον εκτεταμένα φαινόμενα μετασωμάτωσης από τα οποία προκύπτει ότι το κατακλαστικό αυτό λατυποπαγές υπέστη έντονη υδροθερμική άλλοίωση σε διάφορες φάσεις της πολύπλοκης τεκτονομεταμορφικής ιστορίας του. Οι σερπεντινίτες του λατυποπαγούς, φαίνεται να προέρχονται από χαρτσβουργίτες και λιγότερο δουνίτες, με βάση τις χημικές αναλύσεις αλλά και τον στοιχειακό αριθμό χρωμίου (#Cr) στους σπινέλιους και φαίνεται να σχετίζονται με γεωτεκτονικό περιβάλλον ζώνης διάνοιξης πάνω από ζώνη υποβύθισης (SSZ - supra-subduction zone). Επίσης, από την ορυκτολογική μελέτη προκύπτει ότι το κατακλαστικό αυτό λατυποπαγές υπέστη έντονη υδροθερμική άλλοίωση σε διάφορες φάσεις της πολύπλοκης τεκτονομεταμορφικής ιστορίας του. Η δημιουργία αυτού του σχηματισμού, φαίνεται να έλαβε χώρα σε ωκεάνιο περιβάλλον, πιθανότατα κατά μήκος ενός ενδοωκεάνιου κανονικού ρήγματος (intraoceanic detachment), το οποίο έφερε τα υπερβασικά πετρώματα στον πυθμένα του ωκεανού, με αποτέλεσμα αρχικά την σερπεντινίωσή τους. Εκεί έλαβε χώρα η κατάκλαση του σερπεντινίτη και η καθίζηση του ανθρακικού υλικού, από ρευστά υδροθερμικού τύπου πλούσια σε Ca, αλλά και από την αντίδραση του πετρώματος με το θαλασσινό νερό. Την κατάκλαση του σερπεντινίτη ακολούθησε η καθίζηση ανθρακικού υλικού, από κυκλοφορούντα υδροθερμικά ρευστά πλούσια σε Ca αλλά και από την αντίδραση του πετρώματος με το θαλασσινό νερό. Στα ανώτερα τμήματα, και ιδιαίτερα όπου η μορφολογία το επέτρεψε, σχηματίστηκε ορίζοντας οφιταβσεστιτών πλούσιος σε κύρια μάζα, πιθανότατα μέσω διεργασιών ροών ιζημάτων από βαρύτητα -ειδικότερα τύπου ροής θραυσμάτων (debris flow)- υποκινούμενων σαφώς από την τεκτονική δραστηριότητα. Η παρούσα εργασία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο σχηματισμός των οφιτασβεστιστών της ΒΔ Τήνου συνιστά στο σύνολό του ένα τεκτονικό έως τεκτονοϊζηματογενές σερπεντινιτικό λατυποπαγές που δημιουργήθηκε σε ένα πολύ μεταγενέστερο στάδιο της ανω-Κρητιδικής SSZ διάνοιξης κάτι που το διαφοροποιεί σημαντικά από τους κλασικούς οφιτασβεστίτες των Άλπεων (Plata, Davos, κλπ.), ο σχηματισμός των οποίων συνδέεται άμεσα με τα τελευταία στάδια ηπειρωτικής διάρρηξης. Τέλος, επισημαίνονται κάποια περιβαλλοντικά θέματα, που αφορούν στην παρουσία ορυκτών της ομάδας του αμίαντου (με την μορφή σερπεντινικού και αμφιβολικού αμίαντου), αλλά και προβλήματα που προκύπτουν από την λειτουργία των λατομείων και προτείνονται οι βέλτιστες λύσεις για την αντιμετώπισή τους.","The main goal of this work is to study the mineralogy and the petrography of the ophicalcite which are located in the NW part of Tinos island, Cyclades, Greece. This very complex lithology, better known as ‘green marble of Tinos’, has undergone intense exploitation since ancient times. The beautiful contrast between the green clasts and the numerous white veins is what made the ‘verde di Tinos’ so famous among the rest of the decorative stones. It has been used in many cases in sculpturing or in building and as a decorative material, especially during Byzantine times. Despite its high commercial value, very little detailed research on the mineralogy, petrography and genesis of this ophicalcite has been made. This work intends to focus on all the previous topics, as well as to record any kind of environmental problems which arise from the use of the stone and the operation of the quarries which produce it. The studied ophicalcite is located in the NW part of Tinos island, 4km north of the Marlas village. The elleipsoidal ophicalcitic bodies are enclosed in the upper unit greenschists and it is notable that a talc-rich zone is always found between the two lithologies. The main methods used during this work, after the detailed sampling from the filed, were optical and scanning electron microscopy (SEM), x-ray diffraction (XRD) and whole rock chemical analyses conducted by ICP-MS. Composition of data from this work proves that the ‘green marble’ of Tinos is a polygenetic serpentinitic breccia with calcitic cement. Its mineralogical composition consists mainly of serpentine (antigorite) and calcite, whereas dolomite, Cr-rich chlorite, epidote, tremolite, sericite, talc, spinel and magnetite are present as accessory minerals. Mineralogical, textural and geochemical data support the idea of a hartzburgitic and dunitic origin of the serpentines, which formed in a supra subduction zone geotectonic setting of late Cretaceous age. The main genetic cause of this irregular formation is tectonism of ultrabasic rocks due to activation of intraoceanic detachment faults. Sedimentary processes played an incidental minor role to the formation of Tinos ophicalcites and are usually recognized at the upper parts of the ophicalcites, which are attributed to debris-flows deposits. A hydrothermal overprint can also be traced, based on mineralogical alterations of the rock. The most possible geotectonic setting where such a polygenetic rock formed, could be along a large scale intraoceanic detachment, which brought the deepest part of the ophiolitic sequence (ultrabasic rocks) at the seabed and thus, caused their serpentinization and tectonic fracturing. Later, these fractures were filled by calcite, which precipitated from hydrothermal fluids as well as from the reaction of the ultrabasic rock with the sea water. Locally, matrix-supported breccias were formed, due to debris flows which took place in topographic lows, along the fault scarps. This present work comes to the conclusion that Tinos ophicalcite indicates a cataclastic tectonic breccia which was formed along an intraoceanic detachment, in contradiction to the typical alpine ophicalcites (Totalp, Davos etc.), which were formed by tectonosedimentary mechanisms along a mid-ocean ridge. Lastly, a few environmental matters were noted, regarding the presence of serpentine minerals in the ophicalcite as well as the environmental degradation due to the operation of the quarries in the broader area. Despite the fact that no important problems were detected, few proposals are made in order to optimize the production of the ‘green marble’ and to protect the local environment as well."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Οι οφιτασβεστίτες της ΒΔ Τήνου. Ορυκτολογία, πετρογραφία, συνθήκες γένεσης και περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τν εξόρυξη και την χρήση τους."]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Μαυρογόνατος Κωνσταντίνος"],"dc:date":["2012"],"dc:description":["Το αντικείμενο αυτής της μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας, είναι η ορυκτολογική και πετρογραφική μελέτη των οφιτασβεστιτών της ΒΔ Τήνου. Ο πολυσύνθετος αυτό σχηματισμός, γνωστός περισσότερο με την εμπορική του ονομασία ως ‘πράσινο μάρμαρο της Τήνου’ εξορύσσεται ήδη από τα από τα αρχαία χρόνια. Γενικά, αποτελείται από σερπεντινιτικό υλικό που διασχίζεται ή και συγκολλάται από ασβεστίτη προσδίδοντάς του μία ιδιαίτερη ομορφιά. Έχει χρησιμοποιηθεί για επενδύσεις, δαπεδοστρώσεις, αλλά και για έργα γλυπτικής, σε πολλές περιόδους της Ιστορίας, με την μεγαλύτερη ζήτησή του να εντοπίζεται κυρίως στα Βυζαντινά χρόνια, αλλά και σήμερα. Παρά την εμπορική του φήμη και αξία, δεν υπήρχε μέχρι τώρα κάποια συστηματική μελέτη για την ορυκτολογία, την πετρογραφία και τις συνθήκες δημιουργίας αυτού του ιδιότυπου σχηματισμού. Η παρούσα εργασία καλείται να εστιάσει στους παραπάνω τομείς έρευνας, αλλά και στην αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που προκύπτουν από την εξόρυξη και την χρήση αυτού του πετρώματος ως δομικού και διακοσμητικού λίθου. Οι οφιτασβεστίτες της Τήνου, βρίσκονται στο ΒΔ τμήμα του νησιού και εντοπίζονται μέσα στους πρασινοσχιστόλιθους της ανώτερης τεκτονικής ενότητας. Η μετάβαση από τους πρασινοσχιστόλιθους στα συνήθως ελλειψοειδή σώματα των οφιτασβεστιτών γίνεται πάντα με την μεσολάβηση μίας ζώνης πλούσιας σε τάλκη. Οι κύριες μέθοδοι έρευνας που χρησιμοποιήθηκαν για την μελέτη των δειγμάτων που συλλέχθηκαν από το ύπαιθρο, είναι μικροσκοπία σε οπτικό και ηλεκτρονικό μικροσκόπιο (SEM), χημικές αναλύσεις ολικού πετρώματος (ICP-MS) και περιθλασιμετρία ακτίνων-x (XRD). Η σύνθεση των δεδομένων που προέκυψαν από την μελέτη του υλικού με τις παραπάνω μεθόδους, απέδειξε ότι το πράσινο «μάρμαρο της Τήνου» είναι ένα μονόμεικτο σερπεντινιτικό λατυποπαγές με ανθρακικό συγκολλητικό υλικό (ασβεστίτης). Η ορυκτολογική σύσταση του σχηματισμού αποτελείται από αντιγορίτη και ασβεστίτη, ενώ σε πολύ μικρότερα ποσοστά συμμετέχουν δολομίτης, τάλκης, χλωρίτης, επίδοτο, τρεμολίτης, σπινέλιος και μαγνητίτης. Κύριος μηχανισμός γένεσης αυτού του σερπεντινιτικού λατυποπαγούς φαίνεται να είναι ο τεκτονισμός, εκφραζόμενος με την έντονη κατάκλαση που αποτυπώνεται στο σύνολο του σχηματισμού και λιγότερο οι ιζηματογενείς διεργασίες που αφορούν ιδιαίτερα τα ανώτερα τμήματα αυτού και υποδεικνύονται κυρίως από ιδιαίτερα ιστολογικά χαρακτηριστικά. Η λεπτομερής πετρογραφική μελέτη του ανέδειξε επιπλέον εκτεταμένα φαινόμενα μετασωμάτωσης από τα οποία προκύπτει ότι το κατακλαστικό αυτό λατυποπαγές υπέστη έντονη υδροθερμική άλλοίωση σε διάφορες φάσεις της πολύπλοκης τεκτονομεταμορφικής ιστορίας του. Οι σερπεντινίτες του λατυποπαγούς, φαίνεται να προέρχονται από χαρτσβουργίτες και λιγότερο δουνίτες, με βάση τις χημικές αναλύσεις αλλά και τον στοιχειακό αριθμό χρωμίου (#Cr) στους σπινέλιους και φαίνεται να σχετίζονται με γεωτεκτονικό περιβάλλον ζώνης διάνοιξης πάνω από ζώνη υποβύθισης (SSZ - supra-subduction zone). Επίσης, από την ορυκτολογική μελέτη προκύπτει ότι το κατακλαστικό αυτό λατυποπαγές υπέστη έντονη υδροθερμική άλλοίωση σε διάφορες φάσεις της πολύπλοκης τεκτονομεταμορφικής ιστορίας του. Η δημιουργία αυτού του σχηματισμού, φαίνεται να έλαβε χώρα σε ωκεάνιο περιβάλλον, πιθανότατα κατά μήκος ενός ενδοωκεάνιου κανονικού ρήγματος (intraoceanic detachment), το οποίο έφερε τα υπερβασικά πετρώματα στον πυθμένα του ωκεανού, με αποτέλεσμα αρχικά την σερπεντινίωσή τους. Εκεί έλαβε χώρα η κατάκλαση του σερπεντινίτη και η καθίζηση του ανθρακικού υλικού, από ρευστά υδροθερμικού τύπου πλούσια σε Ca, αλλά και από την αντίδραση του πετρώματος με το θαλασσινό νερό. Την κατάκλαση του σερπεντινίτη ακολούθησε η καθίζηση ανθρακικού υλικού, από κυκλοφορούντα υδροθερμικά ρευστά πλούσια σε Ca αλλά και από την αντίδραση του πετρώματος με το θαλασσινό νερό. Στα ανώτερα τμήματα, και ιδιαίτερα όπου η μορφολογία το επέτρεψε, σχηματίστηκε ορίζοντας οφιταβσεστιτών πλούσιος σε κύρια μάζα, πιθανότατα μέσω διεργασιών ροών ιζημάτων από βαρύτητα -ειδικότερα τύπου ροής θραυσμάτων (debris flow)- υποκινούμενων σαφώς από την τεκτονική δραστηριότητα. Η παρούσα εργασία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο σχηματισμός των οφιτασβεστιστών της ΒΔ Τήνου συνιστά στο σύνολό του ένα τεκτονικό έως τεκτονοϊζηματογενές σερπεντινιτικό λατυποπαγές που δημιουργήθηκε σε ένα πολύ μεταγενέστερο στάδιο της ανω-Κρητιδικής SSZ διάνοιξης κάτι που το διαφοροποιεί σημαντικά από τους κλασικούς οφιτασβεστίτες των Άλπεων (Plata, Davos, κλπ.), ο σχηματισμός των οποίων συνδέεται άμεσα με τα τελευταία στάδια ηπειρωτικής διάρρηξης. Τέλος, επισημαίνονται κάποια περιβαλλοντικά θέματα, που αφορούν στην παρουσία ορυκτών της ομάδας του αμίαντου (με την μορφή σερπεντινικού και αμφιβολικού αμίαντου), αλλά και προβλήματα που προκύπτουν από την λειτουργία των λατομείων και προτείνονται οι βέλτιστες λύσεις για την αντιμετώπισή τους.","The main goal of this work is to study the mineralogy and the petrography of the ophicalcite which are located in the NW part of Tinos island, Cyclades, Greece. This very complex lithology, better known as ‘green marble of Tinos’, has undergone intense exploitation since ancient times. The beautiful contrast between the green clasts and the numerous white veins is what made the ‘verde di Tinos’ so famous among the rest of the decorative stones. It has been used in many cases in sculpturing or in building and as a decorative material, especially during Byzantine times. Despite its high commercial value, very little detailed research on the mineralogy, petrography and genesis of this ophicalcite has been made. This work intends to focus on all the previous topics, as well as to record any kind of environmental problems which arise from the use of the stone and the operation of the quarries which produce it. The studied ophicalcite is located in the NW part of Tinos island, 4km north of the Marlas village. The elleipsoidal ophicalcitic bodies are enclosed in the upper unit greenschists and it is notable that a talc-rich zone is always found between the two lithologies. The main methods used during this work, after the detailed sampling from the filed, were optical and scanning electron microscopy (SEM), x-ray diffraction (XRD) and whole rock chemical analyses conducted by ICP-MS. Composition of data from this work proves that the ‘green marble’ of Tinos is a polygenetic serpentinitic breccia with calcitic cement. Its mineralogical composition consists mainly of serpentine (antigorite) and calcite, whereas dolomite, Cr-rich chlorite, epidote, tremolite, sericite, talc, spinel and magnetite are present as accessory minerals. Mineralogical, textural and geochemical data support the idea of a hartzburgitic and dunitic origin of the serpentines, which formed in a supra subduction zone geotectonic setting of late Cretaceous age. The main genetic cause of this irregular formation is tectonism of ultrabasic rocks due to activation of intraoceanic detachment faults. Sedimentary processes played an incidental minor role to the formation of Tinos ophicalcites and are usually recognized at the upper parts of the ophicalcites, which are attributed to debris-flows deposits. A hydrothermal overprint can also be traced, based on mineralogical alterations of the rock. The most possible geotectonic setting where such a polygenetic rock formed, could be along a large scale intraoceanic detachment, which brought the deepest part of the ophiolitic sequence (ultrabasic rocks) at the seabed and thus, caused their serpentinization and tectonic fracturing. Later, these fractures were filled by calcite, which precipitated from hydrothermal fluids as well as from the reaction of the ultrabasic rock with the sea water. Locally, matrix-supported breccias were formed, due to debris flows which took place in topographic lows, along the fault scarps. This present work comes to the conclusion that Tinos ophicalcite indicates a cataclastic tectonic breccia which was formed along an intraoceanic detachment, in contradiction to the typical alpine ophicalcites (Totalp, Davos etc.), which were formed by tectonosedimentary mechanisms along a mid-ocean ridge. Lastly, a few environmental matters were noted, regarding the presence of serpentine minerals in the ophicalcite as well as the environmental degradation due to the operation of the quarries in the broader area. Despite the fact that no important problems were detected, few proposals are made in order to optimize the production of the ‘green marble’ and to protect the local environment as well."],"dc:identifier":["uoadl:1319259","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1319259"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:title":["Οι οφιτασβεστίτες της ΒΔ Τήνου. Ορυκτολογία, πετρογραφία, συνθήκες γένεσης και περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τν εξόρυξη και την χρήση τους."],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:25:45Z"}