{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:1320282"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:1320282","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Σχεδιασμός, σύνθεση και φαρμακολογική αξιολόγηση νέων πολυλειτουργικών αντιυπερλιπιδαιμικών μορφολινικών και βενζοθειαζινικών ενώσεων. Προκαταρκτική φαρμακοκινητική μελέτη βενζοθειαζινικού παραγώγου.","abstract":"Οι καρδιαγγειακές παθήσεις, όπως στεφανιαία νόσος, υπέρταση και έμφραγμα του μυοκαρδίου, αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου στο σύγχρονο δυτικό κόσμο. Η πλειοψηφία των καρδιαγγειακών παθήσεων και των θανάτων από αυτές οφείλεται στην υπερλιπιδαιμία, η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένα επίπεδα LDL- και οξειδωμένης LDL-χοληστερόλης και λιπιδίων στο πλάσμα, και ως εκ τούτου στην αρτηριοσκλήρυνση (ή αθηρωμάτωση), ιδιαίτερα στις ανεπτυγμένες χώρες. Η αθηρωμάτωση αποτελεί χρόνια φλεγμονώδη κατάσταση και είναι απόρροια του οξειδωτικού stress, ενώ συχνά καταλήγει σε οξεία κατάσταση θρόμβωσης με τη ρήξη της αθηρωματικής πλάκας. Επιπλέον, η αρτηριοσκλήρυνση (υπερλιπιδαιμία και δυσλιπιδαιμία) σε συνδυασμό με την παχυσαρκία κεντρικού τύπου και το σακχαρώδη διαβήτη, συνιστούν το λεγόμενο μεταβολικό σύνδρομο.Στα πλαίσια της προσέγγισης του σχεδιασμού πολυλειτουργικών μορίων, η οποία ακολουθείται τα τελευταία χρόνια από τους αρκετές ομάδες φαρμακοχημικών, αλλά και από το εργαστήριό μας για την αντιμετώπιση της αθηρωμάτωσης και του διαβήτη, σχεδιάσθηκαν, συντέθηκαν και αξιολογήθηκαν ως προς τις πιθανές δράσεις τους όσον αφορά στους μηχανισμούς πρόκλησης της αθηρωμάτωσης και του μεταβολικού συνδρόμου, νέα βενζοθειαζινικά και μορφολινικά παράγωγα. Τα παράγωγα αυτά συνδυάζουν στη δομή τους τμήματα που τους προσδίδουν αντιοξειδωτικές και υπολιπιδαιμικές / αντιδυσλιπιδαιμικές ιδιότητες. Η σύνθεσή τους πραγματοποιήθηκε με νέες μεθόδους, οι οποίες αναπτύχθηκαν στο εργαστήριό μας, αλλά και με τροποποίηση μεθόδων της βιβλιογραφίας και με αντιδράσεις ικανοποιητικής απόδοσης, ενώ η ταυτοποίησή τους έγινε με διευκρίνιση των φασμάτων τους (1H-NMR και 13C-NMR) και με στοιχειακή ανάλυση. Όπως εκτιμήθηκε από τον υπολογισμό της λιποφιλικότητάς τους και των άλλων παραμέτρων του «κανόνα του 5» του Lipinski (θεωρητικοί υπολογισμοί), όλες οι ενώσεις είναι ικανές να διέρχονται / διαπερνούν βιολογικές μεμβράνες, κάτι που αποτελεί σημαντική ιδιότητα για τη δράση τους in vivo. Η δράση των νέων παραγώγων μελετήθηκε in vitro σε επιμέρους δοκιμασίες που προσομοιάζουν τους μηχανισμούς πρόκλησης της αθηρωμάτωσης, ενώ το δραστικότερο από αυτά αξιολογήθηκε επιπλέον για τη δράση του in vivo σε μυς σε πειραματικό πρότυπο υπερλιπιδαιμίας-διαβήτη τύπου 2. Η αντιοξειδωτική τους δράση αξιολογήθηκε in vitro ως προς την ικανότητά τους να αναστέλλουν την υπεροξείδωση των λιπιδίων ηπατικού μικροσωμικού κλάσματος επιμύων (επαγόμενης από το σύστημα Fe2+ / ασκορβικού οξέος), καθώς επίσης και ως προς την ικανότητά τους να δεσμεύουν τη σταθερή ελεύθερη ρίζα του 1,1-διφαινυλο-2-πικρυλυδραζυλίου (DPPH). Όλες οι νέες ενώσεις επέδειξαν σημαντική ανασταλτική δράση επί της λιπιδικής υπεροξείδωσης των μεμβρανών με τιμές IC50 μεταξύ 7 και 110 μΜ. Ο συνδυασμός των δομικών χαρακτηριστικών των νέων ενώσεων ευνοεί θεωρητικά την αλληλεπίδρασή τους με τις βιολογικές μεμβράνες και τη σταθεροποίηση της πιθανής ρίζας στο κατάλληλα υποκατεστημένο αρωματικό τους σύστημα. Κατά την αλληλεπίδρασή τους με τη ρίζα DPPH, τα παράγωγα της βενζοθειαζίνης φαίνεται να οφείλουν την αποτελεσματική αντιοξειδωτική τους δράση και στην αυξημένη ικανότητα τους να σαρώνουν ελεύθερες ρίζες (τιμές IC50 μεταξύ 34 και 171 μΜ στη δοκιμασία αυτή), ενώ αντίθετα τα μορφολινικά παράγωγα δεν φάνηκαν δραστικά ως προς τη δέσμευση της ρίζας DPPH στις συγκεντρώσεις στις οποίες εξετάσθηκαν. Η αντιυπερλιπιδαιμική δράση ορισμένων εκ των νέων ενώσεων μελετήθηκε in vitro με βάση την ικανότητα αναστολής της συνθετάσης του σκουαλενίου, ενζύμου που κατέχει στρατηγική θέση στη βιοσυνθετική οδό της χοληστερόλης και αναστολή του οποίου δεν θα προκαλούσε τις ανεπιθύμητες ενέργειες των στατινών, όπως ραβδομυόλυση, ηπατοτοξικότητα, διαβήτη τύπου 2 κ.ά. Τα αποτελέσματα της in vitro αξιολόγησης έδειξαν ικανοποιητική ικανότητα αναστολής της συνθετάσης του σκουαλενίου με τιμές IC50 μεταξύ 6.8 και 14 μΜ.Στις παραπάνω in vitro δοκιμασίες τα νέα παράγωγα εμφάνισαν αποτελεσματικότερη δράση από τις ενώσεις- οδηγούς A, B, C, Ε και ρεσβερατρόλης, γεγονός που αναδεικνύει και επιβεβαιώνει την επιτυχία του ορθολογικού σχεδιασμού τους. Κάποια από τα νέα παράγωγα μελετήθηκαν επίσης για την in vitro αναστολή των δύο ισομορφών της κυκλοξυγονάσης (COX-1 και COX-2). Τα περισσότερα από αυτά παρουσίασαν ικανοποιητική αντιφλεγμονώδη δράση επί της μίας ή/και των δύο ισομορφών της COX στις συγκεντρώσεις στις οποίες εξετάσθηκαν. Η in vitro μελέτη των νέων ενώσεων που συντέθηκαν επιβεβαίωσε την ικανότητά τους να δρουν ως φαρμακομόρια πολλαπλής στόχευσης, καθώς συνδυάζουν αξιοσημείωτη αντιοξειδωτική, αντιυπερλιπιδαιμική και αντιφλεγμονώδη δράση. Λόγω της ιδιαίτερα ενδιαφέρουσας πολυλειτουργικής δράσης της ένωσης Β έναντι παθογενετικών μηχανισμών πρόκλησης αρτηριοσκλήρυνσης (οξειδωτικό stress, LDL-λιπιδική υπεροξείδωση, αντιφλεγμονώδης δράση, υπερχοληστερολαιμία- υπερλιπιδαιμία), η οποία εξηγείται μέσω της φαρμακοκινητικής της συμπεριφοράς in vivo σε μυς, όπως έχει εξετασθεί στο παρελθόν, καθώς επίσης και λόγω της αξιόλογης αντιδιαβητικής δράσης που παρουσίασε σε πειραματικό πρότυπο παχυσαρκίας-διαβήτη, αποφασίστηκε η περαιτέρω αξιολόγηση της ένωσης-οδηγού Β σε πειραματικό πρότυπο διαβήτη τύπου 2 (εγκατεστημένου σε διαγονιδιακούς C57BL/KsJ-db/db μυς) και υπερλιπιδαιμίας. Σκοπός της μελέτης ήταν η διερεύνηση του μηχανισμού δράσης της ως αντιδυσλιπιδαιμικού και αντιδιαβητικού παράγοντα. Η ένωση-οδηγός Β, στο συγκεκριμένο πειραματικό πρότυπο διαβήτη τύπου 2 σε συνδυασμό με δίαιτα πλούσια σε λιπαρά, επέφερε μείωση των επιπέδων γλυκόζης των μυών που έλαβαν την ένωση κατά 54% έναντι των μαρτύρων, γεγονός το οποίο αναδεικνύει και επιβεβαιώνει την αντιδιαβητική της δράση. Ακόμη, σημειώθηκε μείωση των επιπέδων της ολικής χοληστερόλης κατά 43% και των τριγλυκεριδίων κατά 48% στην ομάδα της αγωγής σε σύγκριση με την ομάδα των μαρτύρων, ενώ ταυτόχρονα παρατηρήθηκε μείωση των επιπέδων του οξειδωτικού stress (μηλονικής διαλδεΰδης) της ομάδας αγωγής κατά 22% σε σχέση με τους μάρτυρες.Το δραστικότερο σε όλες τις in vitro δοκιμασίες παράγωγο 10 μελετήθηκε περαιτέρω in vivo σε πειραματικό πρότυπο επαγόμενου με στρεπτοζοτοκίνη διαβήτη τύπου 2 με συνδυασμό δίαιτας υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά, προκειμένου να εκτιμηθεί η πιθανή δράση της ως αντιυπερλιπιδαιμικός και αντιδιαβητικός παράγοντας στην αντιμετώπιση του μεταβολικού συνδρόμου. Η ένωση 10 δεν κατάφερε να αναστείλει την αύξηση των επιπέδων της γλυκόζης, ενώ με την πάροδο του χρόνου χορήγηση της ένωσης αυτής επέφερε μείωση στα επίπεδα ολικής χοληστερόλης (κατά 31%), των τριγλυκεριδίων κατά 55% και της LDL-χοληστερόλης κατά 65%. Επιπλέον, η ένωση αυτή φαίνεται ότι θα μπορούσε να προστατεύει έναντι της αθηρωματογένεσης, όπως γίνεται αντιληπτό από τις τιμές των αντιαθηρωματογόνων δεικτών HDL/LDL και ΑΙΡ. Τα αποτελέσματα αυτά σε συνδυασμό με τις αξιόλογες in vitro δράσεις της νέας ένωσης 10 την καθιστούν ενδιαφέροντα παράγοντα πολλαπλής στόχευσης (αντιοξειδωτικό, αντιφλεγμονώδη και υπολιπιδαιμικό) για μία πολυπαραγοντική νόσο, όπως η αθηρωμάτωση. Τέλος, στα πλαίσια της παρούσας ερευνητικής εργασίας, μελετήθηκε η ένωση-οδηγός Ε με στόχο τον προσδιορισμό βασικών φαρμακοκινητικών ιδιοτήτων, δηλαδή των συγκεντρώσεων και της διάρκειας παρουσίας της στην κυκλοφορία (αίμα) και στο ήπαρ, μετά από ενδοπεριτοναϊκή (i.p.) χορήγηση ορισμένης δόσης σε μύες. Η ανάλυση των ληφθέντων (σε προκαθορισμένες χρονικές στιγμές μετά την i.p. χορήγηση της Ε) και μετά από κατάλληλη επεξεργασία δειγμάτων αίματος και ήπατος έδειξε, με αναλυτική μέθοδο που αναπτύχθηκε με τη χρήση ισοκρατικής αντιστρόφου φάσεως Υγρής Χρωματογραφίας Υψηλής Απόδοσης (HPLC), και μετά από επικύρωση της μεθόδου, ανιχνεύσιμες συγκεντρώσεις στο πλάσμα και στο ήπαρ από τα πέντε πρώτα λεπτά, καθώς και έπειτα από 24 ώρες από τη στιγμή της ενδοπεριτοναϊκής χορήγησης. Τα αποτελέσματα αποδεικνύουν και επιβεβαιώνουν ότι η ένωση Ε φθάνει στους ιστούς-στόχους της, δηλαδή το ήπαρ για την SQS και το αίμα για την LDL, σε χαμηλές μικρομοριακές συγκεντρώσεις, οι οποίες είναι παρόμοιες με τις τιμές IC50 των δράσεων της ένωσης in vitro.","abstract_html":"Οι καρδιαγγειακές παθήσεις, όπως στεφανιαία νόσος, υπέρταση και έμφραγμα του μυοκαρδίου, αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου στο σύγχρονο δυτικό κόσμο. Η πλειοψηφία των καρδιαγγειακών παθήσεων και των θανάτων από αυτές οφείλεται στην υπερλιπιδαιμία, η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένα επίπεδα LDL- και οξειδωμένης LDL-χοληστερόλης και λιπιδίων στο πλάσμα, και ως εκ τούτου στην αρτηριοσκλήρυνση (ή αθηρωμάτωση), ιδιαίτερα στις ανεπτυγμένες χώρες. Η αθηρωμάτωση αποτελεί χρόνια φλεγμονώδη κατάσταση και είναι απόρροια του οξειδωτικού stress, ενώ συχνά καταλήγει σε οξεία κατάσταση θρόμβωσης με τη ρήξη της αθηρωματικής πλάκας. Επιπλέον, η αρτηριοσκλήρυνση (υπερλιπιδαιμία και δυσλιπιδαιμία) σε συνδυασμό με την παχυσαρκία κεντρικού τύπου και το σακχαρώδη διαβήτη, συνιστούν το λεγόμενο μεταβολικό σύνδρομο.Στα πλαίσια της προσέγγισης του σχεδιασμού πολυλειτουργικών μορίων, η οποία ακολουθείται τα τελευταία χρόνια από τους αρκετές ομάδες φαρμακοχημικών, αλλά και από το εργαστήριό μας για την αντιμετώπιση της αθηρωμάτωσης και του διαβήτη, σχεδιάσθηκαν, συντέθηκαν και αξιολογήθηκαν ως προς τις πιθανές δράσεις τους όσον αφορά στους μηχανισμούς πρόκλησης της αθηρωμάτωσης και του μεταβολικού συνδρόμου, νέα βενζοθειαζινικά και μορφολινικά παράγωγα. Τα παράγωγα αυτά συνδυάζουν στη δομή τους τμήματα που τους προσδίδουν αντιοξειδωτικές και υπολιπιδαιμικές / αντιδυσλιπιδαιμικές ιδιότητες. Η σύνθεσή τους πραγματοποιήθηκε με νέες μεθόδους, οι οποίες αναπτύχθηκαν στο εργαστήριό μας, αλλά και με τροποποίηση μεθόδων της βιβλιογραφίας και με αντιδράσεις ικανοποιητικής απόδοσης, ενώ η ταυτοποίησή τους έγινε με διευκρίνιση των φασμάτων τους (1H-NMR και 13C-NMR) και με στοιχειακή ανάλυση. Όπως εκτιμήθηκε από τον υπολογισμό της λιποφιλικότητάς τους και των άλλων παραμέτρων του «κανόνα του 5» του Lipinski (θεωρητικοί υπολογισμοί), όλες οι ενώσεις είναι ικανές να διέρχονται / διαπερνούν βιολογικές μεμβράνες, κάτι που αποτελεί σημαντική ιδιότητα για τη δράση τους in vivo. Η δράση των νέων παραγώγων μελετήθηκε in vitro σε επιμέρους δοκιμασίες που προσομοιάζουν τους μηχανισμούς πρόκλησης της αθηρωμάτωσης, ενώ το δραστικότερο από αυτά αξιολογήθηκε επιπλέον για τη δράση του in vivo σε μυς σε πειραματικό πρότυπο υπερλιπιδαιμίας-διαβήτη τύπου 2. Η αντιοξειδωτική τους δράση αξιολογήθηκε in vitro ως προς την ικανότητά τους να αναστέλλουν την υπεροξείδωση των λιπιδίων ηπατικού μικροσωμικού κλάσματος επιμύων (επαγόμενης από το σύστημα Fe2+ / ασκορβικού οξέος), καθώς επίσης και ως προς την ικανότητά τους να δεσμεύουν τη σταθερή ελεύθερη ρίζα του 1,1-διφαινυλο-2-πικρυλυδραζυλίου (DPPH). Όλες οι νέες ενώσεις επέδειξαν σημαντική ανασταλτική δράση επί της λιπιδικής υπεροξείδωσης των μεμβρανών με τιμές IC50 μεταξύ 7 και 110 μΜ. Ο συνδυασμός των δομικών χαρακτηριστικών των νέων ενώσεων ευνοεί θεωρητικά την αλληλεπίδρασή τους με τις βιολογικές μεμβράνες και τη σταθεροποίηση της πιθανής ρίζας στο κατάλληλα υποκατεστημένο αρωματικό τους σύστημα. Κατά την αλληλεπίδρασή τους με τη ρίζα DPPH, τα παράγωγα της βενζοθειαζίνης φαίνεται να οφείλουν την αποτελεσματική αντιοξειδωτική τους δράση και στην αυξημένη ικανότητα τους να σαρώνουν ελεύθερες ρίζες (τιμές IC50 μεταξύ 34 και 171 μΜ στη δοκιμασία αυτή), ενώ αντίθετα τα μορφολινικά παράγωγα δεν φάνηκαν δραστικά ως προς τη δέσμευση της ρίζας DPPH στις συγκεντρώσεις στις οποίες εξετάσθηκαν. Η αντιυπερλιπιδαιμική δράση ορισμένων εκ των νέων ενώσεων μελετήθηκε in vitro με βάση την ικανότητα αναστολής της συνθετάσης του σκουαλενίου, ενζύμου που κατέχει στρατηγική θέση στη βιοσυνθετική οδό της χοληστερόλης και αναστολή του οποίου δεν θα προκαλούσε τις ανεπιθύμητες ενέργειες των στατινών, όπως ραβδομυόλυση, ηπατοτοξικότητα, διαβήτη τύπου 2 κ.ά. Τα αποτελέσματα της in vitro αξιολόγησης έδειξαν ικανοποιητική ικανότητα αναστολής της συνθετάσης του σκουαλενίου με τιμές IC50 μεταξύ 6.8 και 14 μΜ.Στις παραπάνω in vitro δοκιμασίες τα νέα παράγωγα εμφάνισαν αποτελεσματικότερη δράση από τις ενώσεις- οδηγούς A, B, C, Ε και ρεσβερατρόλης, γεγονός που αναδεικνύει και επιβεβαιώνει την επιτυχία του ορθολογικού σχεδιασμού τους. Κάποια από τα νέα παράγωγα μελετήθηκαν επίσης για την in vitro αναστολή των δύο ισομορφών της κυκλοξυγονάσης (COX-1 και COX-2). Τα περισσότερα από αυτά παρουσίασαν ικανοποιητική αντιφλεγμονώδη δράση επί της μίας ή/και των δύο ισομορφών της COX στις συγκεντρώσεις στις οποίες εξετάσθηκαν. Η in vitro μελέτη των νέων ενώσεων που συντέθηκαν επιβεβαίωσε την ικανότητά τους να δρουν ως φαρμακομόρια πολλαπλής στόχευσης, καθώς συνδυάζουν αξιοσημείωτη αντιοξειδωτική, αντιυπερλιπιδαιμική και αντιφλεγμονώδη δράση. Λόγω της ιδιαίτερα ενδιαφέρουσας πολυλειτουργικής δράσης της ένωσης Β έναντι παθογενετικών μηχανισμών πρόκλησης αρτηριοσκλήρυνσης (οξειδωτικό stress, LDL-λιπιδική υπεροξείδωση, αντιφλεγμονώδης δράση, υπερχοληστερολαιμία- υπερλιπιδαιμία), η οποία εξηγείται μέσω της φαρμακοκινητικής της συμπεριφοράς in vivo σε μυς, όπως έχει εξετασθεί στο παρελθόν, καθώς επίσης και λόγω της αξιόλογης αντιδιαβητικής δράσης που παρουσίασε σε πειραματικό πρότυπο παχυσαρκίας-διαβήτη, αποφασίστηκε η περαιτέρω αξιολόγηση της ένωσης-οδηγού Β σε πειραματικό πρότυπο διαβήτη τύπου 2 (εγκατεστημένου σε διαγονιδιακούς C57BL/KsJ-db/db μυς) και υπερλιπιδαιμίας. Σκοπός της μελέτης ήταν η διερεύνηση του μηχανισμού δράσης της ως αντιδυσλιπιδαιμικού και αντιδιαβητικού παράγοντα. Η ένωση-οδηγός Β, στο συγκεκριμένο πειραματικό πρότυπο διαβήτη τύπου 2 σε συνδυασμό με δίαιτα πλούσια σε λιπαρά, επέφερε μείωση των επιπέδων γλυκόζης των μυών που έλαβαν την ένωση κατά 54% έναντι των μαρτύρων, γεγονός το οποίο αναδεικνύει και επιβεβαιώνει την αντιδιαβητική της δράση. Ακόμη, σημειώθηκε μείωση των επιπέδων της ολικής χοληστερόλης κατά 43% και των τριγλυκεριδίων κατά 48% στην ομάδα της αγωγής σε σύγκριση με την ομάδα των μαρτύρων, ενώ ταυτόχρονα παρατηρήθηκε μείωση των επιπέδων του οξειδωτικού stress (μηλονικής διαλδεΰδης) της ομάδας αγωγής κατά 22% σε σχέση με τους μάρτυρες.Το δραστικότερο σε όλες τις in vitro δοκιμασίες παράγωγο 10 μελετήθηκε περαιτέρω in vivo σε πειραματικό πρότυπο επαγόμενου με στρεπτοζοτοκίνη διαβήτη τύπου 2 με συνδυασμό δίαιτας υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά, προκειμένου να εκτιμηθεί η πιθανή δράση της ως αντιυπερλιπιδαιμικός και αντιδιαβητικός παράγοντας στην αντιμετώπιση του μεταβολικού συνδρόμου. Η ένωση 10 δεν κατάφερε να αναστείλει την αύξηση των επιπέδων της γλυκόζης, ενώ με την πάροδο του χρόνου χορήγηση της ένωσης αυτής επέφερε μείωση στα επίπεδα ολικής χοληστερόλης (κατά 31%), των τριγλυκεριδίων κατά 55% και της LDL-χοληστερόλης κατά 65%. Επιπλέον, η ένωση αυτή φαίνεται ότι θα μπορούσε να προστατεύει έναντι της αθηρωματογένεσης, όπως γίνεται αντιληπτό από τις τιμές των αντιαθηρωματογόνων δεικτών HDL/LDL και ΑΙΡ. Τα αποτελέσματα αυτά σε συνδυασμό με τις αξιόλογες in vitro δράσεις της νέας ένωσης 10 την καθιστούν ενδιαφέροντα παράγοντα πολλαπλής στόχευσης (αντιοξειδωτικό, αντιφλεγμονώδη και υπολιπιδαιμικό) για μία πολυπαραγοντική νόσο, όπως η αθηρωμάτωση. Τέλος, στα πλαίσια της παρούσας ερευνητικής εργασίας, μελετήθηκε η ένωση-οδηγός Ε με στόχο τον προσδιορισμό βασικών φαρμακοκινητικών ιδιοτήτων, δηλαδή των συγκεντρώσεων και της διάρκειας παρουσίας της στην κυκλοφορία (αίμα) και στο ήπαρ, μετά από ενδοπεριτοναϊκή (i.p.) χορήγηση ορισμένης δόσης σε μύες. Η ανάλυση των ληφθέντων (σε προκαθορισμένες χρονικές στιγμές μετά την i.p. χορήγηση της Ε) και μετά από κατάλληλη επεξεργασία δειγμάτων αίματος και ήπατος έδειξε, με αναλυτική μέθοδο που αναπτύχθηκε με τη χρήση ισοκρατικής αντιστρόφου φάσεως Υγρής Χρωματογραφίας Υψηλής Απόδοσης (HPLC), και μετά από επικύρωση της μεθόδου, ανιχνεύσιμες συγκεντρώσεις στο πλάσμα και στο ήπαρ από τα πέντε πρώτα λεπτά, καθώς και έπειτα από 24 ώρες από τη στιγμή της ενδοπεριτοναϊκής χορήγησης. Τα αποτελέσματα αποδεικνύουν και επιβεβαιώνουν ότι η ένωση Ε φθάνει στους ιστούς-στόχους της, δηλαδή το ήπαρ για την SQS και το αίμα για την LDL, σε χαμηλές μικρομοριακές συγκεντρώσεις, οι οποίες είναι παρόμοιες με τις τιμές IC50 των δράσεων της ένωσης in vitro.","abstract_has_math":false,"creators":["Κατσέλου Μαρία"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2013,"date_issued":"2013","date_published":"2013","updated_at":"2026-11-19T05:26:16Z","subjects":[],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1320282"],"render_values":[{"text":"uoadl:1320282","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1320282","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1320282","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A1320282","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Κατσέλου Μαρία"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2013"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1320282","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1320282"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Οι καρδιαγγειακές παθήσεις, όπως στεφανιαία νόσος, υπέρταση και έμφραγμα του μυοκαρδίου, αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου στο σύγχρονο δυτικό κόσμο. Η πλειοψηφία των καρδιαγγειακών παθήσεων και των θανάτων από αυτές οφείλεται στην υπερλιπιδαιμία, η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένα επίπεδα LDL- και οξειδωμένης LDL-χοληστερόλης και λιπιδίων στο πλάσμα, και ως εκ τούτου στην αρτηριοσκλήρυνση (ή αθηρωμάτωση), ιδιαίτερα στις ανεπτυγμένες χώρες. Η αθηρωμάτωση αποτελεί χρόνια φλεγμονώδη κατάσταση και είναι απόρροια του οξειδωτικού stress, ενώ συχνά καταλήγει σε οξεία κατάσταση θρόμβωσης με τη ρήξη της αθηρωματικής πλάκας. Επιπλέον, η αρτηριοσκλήρυνση (υπερλιπιδαιμία και δυσλιπιδαιμία) σε συνδυασμό με την παχυσαρκία κεντρικού τύπου και το σακχαρώδη διαβήτη, συνιστούν το λεγόμενο μεταβολικό σύνδρομο.Στα πλαίσια της προσέγγισης του σχεδιασμού πολυλειτουργικών μορίων, η οποία ακολουθείται τα τελευταία χρόνια από τους αρκετές ομάδες φαρμακοχημικών, αλλά και από το εργαστήριό μας για την αντιμετώπιση της αθηρωμάτωσης και του διαβήτη, σχεδιάσθηκαν, συντέθηκαν και αξιολογήθηκαν ως προς τις πιθανές δράσεις τους όσον αφορά στους μηχανισμούς πρόκλησης της αθηρωμάτωσης και του μεταβολικού συνδρόμου, νέα βενζοθειαζινικά και μορφολινικά παράγωγα. Τα παράγωγα αυτά συνδυάζουν στη δομή τους τμήματα που τους προσδίδουν αντιοξειδωτικές και υπολιπιδαιμικές / αντιδυσλιπιδαιμικές ιδιότητες. Η σύνθεσή τους πραγματοποιήθηκε με νέες μεθόδους, οι οποίες αναπτύχθηκαν στο εργαστήριό μας, αλλά και με τροποποίηση μεθόδων της βιβλιογραφίας και με αντιδράσεις ικανοποιητικής απόδοσης, ενώ η ταυτοποίησή τους έγινε με διευκρίνιση των φασμάτων τους (1H-NMR και 13C-NMR) και με στοιχειακή ανάλυση. Όπως εκτιμήθηκε από τον υπολογισμό της λιποφιλικότητάς τους και των άλλων παραμέτρων του «κανόνα του 5» του Lipinski (θεωρητικοί υπολογισμοί), όλες οι ενώσεις είναι ικανές να διέρχονται / διαπερνούν βιολογικές μεμβράνες, κάτι που αποτελεί σημαντική ιδιότητα για τη δράση τους in vivo. Η δράση των νέων παραγώγων μελετήθηκε in vitro σε επιμέρους δοκιμασίες που προσομοιάζουν τους μηχανισμούς πρόκλησης της αθηρωμάτωσης, ενώ το δραστικότερο από αυτά αξιολογήθηκε επιπλέον για τη δράση του in vivo σε μυς σε πειραματικό πρότυπο υπερλιπιδαιμίας-διαβήτη τύπου 2. Η αντιοξειδωτική τους δράση αξιολογήθηκε in vitro ως προς την ικανότητά τους να αναστέλλουν την υπεροξείδωση των λιπιδίων ηπατικού μικροσωμικού κλάσματος επιμύων (επαγόμενης από το σύστημα Fe2+ / ασκορβικού οξέος), καθώς επίσης και ως προς την ικανότητά τους να δεσμεύουν τη σταθερή ελεύθερη ρίζα του 1,1-διφαινυλο-2-πικρυλυδραζυλίου (DPPH). Όλες οι νέες ενώσεις επέδειξαν σημαντική ανασταλτική δράση επί της λιπιδικής υπεροξείδωσης των μεμβρανών με τιμές IC50 μεταξύ 7 και 110 μΜ. Ο συνδυασμός των δομικών χαρακτηριστικών των νέων ενώσεων ευνοεί θεωρητικά την αλληλεπίδρασή τους με τις βιολογικές μεμβράνες και τη σταθεροποίηση της πιθανής ρίζας στο κατάλληλα υποκατεστημένο αρωματικό τους σύστημα. Κατά την αλληλεπίδρασή τους με τη ρίζα DPPH, τα παράγωγα της βενζοθειαζίνης φαίνεται να οφείλουν την αποτελεσματική αντιοξειδωτική τους δράση και στην αυξημένη ικανότητα τους να σαρώνουν ελεύθερες ρίζες (τιμές IC50 μεταξύ 34 και 171 μΜ στη δοκιμασία αυτή), ενώ αντίθετα τα μορφολινικά παράγωγα δεν φάνηκαν δραστικά ως προς τη δέσμευση της ρίζας DPPH στις συγκεντρώσεις στις οποίες εξετάσθηκαν. Η αντιυπερλιπιδαιμική δράση ορισμένων εκ των νέων ενώσεων μελετήθηκε in vitro με βάση την ικανότητα αναστολής της συνθετάσης του σκουαλενίου, ενζύμου που κατέχει στρατηγική θέση στη βιοσυνθετική οδό της χοληστερόλης και αναστολή του οποίου δεν θα προκαλούσε τις ανεπιθύμητες ενέργειες των στατινών, όπως ραβδομυόλυση, ηπατοτοξικότητα, διαβήτη τύπου 2 κ.ά. Τα αποτελέσματα της in vitro αξιολόγησης έδειξαν ικανοποιητική ικανότητα αναστολής της συνθετάσης του σκουαλενίου με τιμές IC50 μεταξύ 6.8 και 14 μΜ.Στις παραπάνω in vitro δοκιμασίες τα νέα παράγωγα εμφάνισαν αποτελεσματικότερη δράση από τις ενώσεις- οδηγούς A, B, C, Ε και ρεσβερατρόλης, γεγονός που αναδεικνύει και επιβεβαιώνει την επιτυχία του ορθολογικού σχεδιασμού τους. Κάποια από τα νέα παράγωγα μελετήθηκαν επίσης για την in vitro αναστολή των δύο ισομορφών της κυκλοξυγονάσης (COX-1 και COX-2). Τα περισσότερα από αυτά παρουσίασαν ικανοποιητική αντιφλεγμονώδη δράση επί της μίας ή/και των δύο ισομορφών της COX στις συγκεντρώσεις στις οποίες εξετάσθηκαν. Η in vitro μελέτη των νέων ενώσεων που συντέθηκαν επιβεβαίωσε την ικανότητά τους να δρουν ως φαρμακομόρια πολλαπλής στόχευσης, καθώς συνδυάζουν αξιοσημείωτη αντιοξειδωτική, αντιυπερλιπιδαιμική και αντιφλεγμονώδη δράση. Λόγω της ιδιαίτερα ενδιαφέρουσας πολυλειτουργικής δράσης της ένωσης Β έναντι παθογενετικών μηχανισμών πρόκλησης αρτηριοσκλήρυνσης (οξειδωτικό stress, LDL-λιπιδική υπεροξείδωση, αντιφλεγμονώδης δράση, υπερχοληστερολαιμία- υπερλιπιδαιμία), η οποία εξηγείται μέσω της φαρμακοκινητικής της συμπεριφοράς in vivo σε μυς, όπως έχει εξετασθεί στο παρελθόν, καθώς επίσης και λόγω της αξιόλογης αντιδιαβητικής δράσης που παρουσίασε σε πειραματικό πρότυπο παχυσαρκίας-διαβήτη, αποφασίστηκε η περαιτέρω αξιολόγηση της ένωσης-οδηγού Β σε πειραματικό πρότυπο διαβήτη τύπου 2 (εγκατεστημένου σε διαγονιδιακούς C57BL/KsJ-db/db μυς) και υπερλιπιδαιμίας. Σκοπός της μελέτης ήταν η διερεύνηση του μηχανισμού δράσης της ως αντιδυσλιπιδαιμικού και αντιδιαβητικού παράγοντα. Η ένωση-οδηγός Β, στο συγκεκριμένο πειραματικό πρότυπο διαβήτη τύπου 2 σε συνδυασμό με δίαιτα πλούσια σε λιπαρά, επέφερε μείωση των επιπέδων γλυκόζης των μυών που έλαβαν την ένωση κατά 54% έναντι των μαρτύρων, γεγονός το οποίο αναδεικνύει και επιβεβαιώνει την αντιδιαβητική της δράση. Ακόμη, σημειώθηκε μείωση των επιπέδων της ολικής χοληστερόλης κατά 43% και των τριγλυκεριδίων κατά 48% στην ομάδα της αγωγής σε σύγκριση με την ομάδα των μαρτύρων, ενώ ταυτόχρονα παρατηρήθηκε μείωση των επιπέδων του οξειδωτικού stress (μηλονικής διαλδεΰδης) της ομάδας αγωγής κατά 22% σε σχέση με τους μάρτυρες.Το δραστικότερο σε όλες τις in vitro δοκιμασίες παράγωγο 10 μελετήθηκε περαιτέρω in vivo σε πειραματικό πρότυπο επαγόμενου με στρεπτοζοτοκίνη διαβήτη τύπου 2 με συνδυασμό δίαιτας υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά, προκειμένου να εκτιμηθεί η πιθανή δράση της ως αντιυπερλιπιδαιμικός και αντιδιαβητικός παράγοντας στην αντιμετώπιση του μεταβολικού συνδρόμου. Η ένωση 10 δεν κατάφερε να αναστείλει την αύξηση των επιπέδων της γλυκόζης, ενώ με την πάροδο του χρόνου χορήγηση της ένωσης αυτής επέφερε μείωση στα επίπεδα ολικής χοληστερόλης (κατά 31%), των τριγλυκεριδίων κατά 55% και της LDL-χοληστερόλης κατά 65%. Επιπλέον, η ένωση αυτή φαίνεται ότι θα μπορούσε να προστατεύει έναντι της αθηρωματογένεσης, όπως γίνεται αντιληπτό από τις τιμές των αντιαθηρωματογόνων δεικτών HDL/LDL και ΑΙΡ. Τα αποτελέσματα αυτά σε συνδυασμό με τις αξιόλογες in vitro δράσεις της νέας ένωσης 10 την καθιστούν ενδιαφέροντα παράγοντα πολλαπλής στόχευσης (αντιοξειδωτικό, αντιφλεγμονώδη και υπολιπιδαιμικό) για μία πολυπαραγοντική νόσο, όπως η αθηρωμάτωση. Τέλος, στα πλαίσια της παρούσας ερευνητικής εργασίας, μελετήθηκε η ένωση-οδηγός Ε με στόχο τον προσδιορισμό βασικών φαρμακοκινητικών ιδιοτήτων, δηλαδή των συγκεντρώσεων και της διάρκειας παρουσίας της στην κυκλοφορία (αίμα) και στο ήπαρ, μετά από ενδοπεριτοναϊκή (i.p.) χορήγηση ορισμένης δόσης σε μύες. Η ανάλυση των ληφθέντων (σε προκαθορισμένες χρονικές στιγμές μετά την i.p. χορήγηση της Ε) και μετά από κατάλληλη επεξεργασία δειγμάτων αίματος και ήπατος έδειξε, με αναλυτική μέθοδο που αναπτύχθηκε με τη χρήση ισοκρατικής αντιστρόφου φάσεως Υγρής Χρωματογραφίας Υψηλής Απόδοσης (HPLC), και μετά από επικύρωση της μεθόδου, ανιχνεύσιμες συγκεντρώσεις στο πλάσμα και στο ήπαρ από τα πέντε πρώτα λεπτά, καθώς και έπειτα από 24 ώρες από τη στιγμή της ενδοπεριτοναϊκής χορήγησης. Τα αποτελέσματα αποδεικνύουν και επιβεβαιώνουν ότι η ένωση Ε φθάνει στους ιστούς-στόχους της, δηλαδή το ήπαρ για την SQS και το αίμα για την LDL, σε χαμηλές μικρομοριακές συγκεντρώσεις, οι οποίες είναι παρόμοιες με τις τιμές IC50 των δράσεων της ένωσης in vitro.","Cardiovascular diseases, such as coronary disease, hypertension and heart attack, are the leading causes of death in contemporary societies. The majority of cardiovascular diseases and thereby mortality are caused by atherosclerosis which is the result of hyperlipidaemia, i.e. the elevated as well as oxidized levels of LDL-cholesterol and lipids in plasma. Atherosclerosis is also a result of oxidative stress and a chronic inflammation which frequently turns into acute thrombosis as a result of atherosclerotic plaque rupture. Furthermore, the combination of atherosclerosis (hyperlipidaemia and dyslipidaemia), obesity and diabetes mellitus leads to the metabolic syndrome disorder. During the last decade, medicinal chemistry research has been expanding to a multi-target drug design approach since addressing a multiplicity of targets is considered to be an asset in the treatment of a wide range of disorders providing superior therapeutic effects and side effect profile compared to the action of a selective ligand. Towards this direction, our laboratory has applied a multifunctional drug design approach in order to develop agents against atherosclerosis and diabetes. In this context, new benzothiazine and morpholine derivatives were designed, synthesized and pharmacologically evaluated as far as their potential activities on the mechanisms involved in atherosclerosis and the metabolic syndrome process. These new derivatives were designed to combine in their structure moieties with both antioxidant and hypolipidaemic / antidyslipidaemic properties. The new compounds were synthesized employing new methods developed in our laboratory, as well as modifications of existing methods, while their structures were confirmed by 1H-NMR και 13C-NMR spectroscopy, as well as elemental analysis. According to theoretical measurements of their lipophilicity and other parameters of Lipinski’s “Rule of Five”, all the new derivatives are able to cross biological membranes, which is an important property for their in vivo action.The pharmacological activity of the new synthesized compounds was studied in vitro in individual assays that simulate mechanisms involved in atherosclerosis. The most potent derivative was further evaluated for its activity in vivo in an experimental mouse model of hyperlipidaemia-type 2 diabetes mellitus. Thus, the new molecules were examined for their in vitro antioxidant activity via inhibition offered against lipid peroxidation of rat microsomal membranes induced by Fe2+ / ascorbic acid, as well as their interaction with the stable free radical DPPH (1,1-diphenyl-2-picrylhydrazyl radical). All the new compounds exhibited very significant protection against lipid peroxidation with IC50 values between 7 and 110 μΜ. The combination of specific structural characteristics of the new compounds theoretically favors their interaction with biological membranes and stabilizes potential free radicals. The benzothiazine derivatives potently interacted with DPPH (IC50 values between 34 και 171 μΜ), while the morpholine compounds proved to be inactive in scavenging free radical DPPH in the examined concentrations.The potential hypocholesterolaemic activity of some of the new compounds was evaluated by the inhibition of squalene synthase, an enzyme that plays a crucial role in the biosynthesis of cholesterol. The inhibition of this enzyme may not provoke the side effects of statins, such as rabdomyolysis, hepatotoxicity and diabetes type 2. Results showed significant inhibition of this enzyme with IC50 values ranging from 6.8 to 14 μΜ. In the above in vitro assays the novel compounds proved to be more potent than the lead compounds (A, B, C, E and resveratrol), a fact that highlights and confirms the success of their rational design. Some of the new derivatives were studied for their ability to inhibit the two isoforms of cycloxygenase (COX-1 και COX-2) in vitro. Most of them exhibited good activity on either one or / and both COX isoforms in the examined concentration (50 μΜ).The in vitro studies of the newly synthesized molecules confirmed their ability to act as multifunctional agents, since they combine remarkable antioxidant, antihyperlipidaemic and anti-inflammatory activity. Due to the particularly interesting multifunctional activity of lead compound B against pathogenic mechanisms of atherosclerosis (oxidative stress, LDL-lipid peroxidation, anti-inflammatory activity, hypercholesterolaemia, hyperlipidaemia), which is explained by the pharmacokinetic behavior in vivo in mice, as seen in the past, and also because of its remarkable antidiabetic action presented in an experimental obesity-diabetes model, B was further evaluated in an experimental model of type 2 diabetes mellitus (transgenic C57BL/KsJ-db/db mice) and hyperlipidaemia for the investigation of its mechanism of action as antidyslipidaemic and antidiabetic agent. Results showed a decrease (54%) in blood glucose levels of transgenic diabetic mice that received this agent (B) compared to the control group, a fact that demonstrates and confirms the antidiabetic action of compound B. Furthermore, a decrease by 43% in total cholesterol and 48% in triglyceride levels of the treated group (with B) versus the control group was measured, as well as a decrease in oxidative stress levels (malondialdehyde levels) by 22%.The most potent in vitro agent, compound 10, was further studied in vivo using an experimental model of streptozotocin-induced-type 2 diabetes mellitus in combination with a high-fat diet so that its potential action as an antihyperlipidaemic and antidiabetic agent would be assessed. Compound 10 did not prevent the increase in glucose levels, although administration led to reduction of total cholesterol (31%), triglycerides (55%) and LDL-cholesterol (65%). Furthermore, is seems to have the potential to protect against atherogenesis as estimated by the antiatherogenic index values of HDL/LDL and ΑΙΡ. These results, as well as the remarkable in vitro activities of 10, render this molecule an interesting multifunctional - antioxidant, anti-inflammatory and hypolipidaemic – agent for the treatment of a multifactorial disease, such as atherosclerosis. Finally, lead compound E was further investigated after being intraperitoneally administered to mice. The aim was to examine some basic pharmacokinetic properties, such as the duration of its presence and concentration in plasma and liver (target tissues) after intraperitoneal injection (i.p.) in mice. This study was carried out employing an analytical method using an isocratic-phase High Performance Liquid Chromatography (HPLC) after respective validation studies. The analysis of blood and liver samples at predetermined time points after administration showed the presence of E in detectable amounts as soon as within 5 minutes, as well as 24 hours after i.p. administration. These results demonstrate and confirm that compound E reaches its target tissues, i.e. blood (for protection of LDL oxidation) and liver (for SQS inhibition) in the lower micromolar range, concentration that is comparable to its in vitro IC50 value."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Σχεδιασμός, σύνθεση και φαρμακολογική αξιολόγηση νέων πολυλειτουργικών αντιυπερλιπιδαιμικών μορφολινικών και βενζοθειαζινικών ενώσεων. Προκαταρκτική φαρμακοκινητική μελέτη βενζοθειαζινικού παραγώγου."]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Κατσέλου Μαρία"],"dc:date":["2013"],"dc:description":["Οι καρδιαγγειακές παθήσεις, όπως στεφανιαία νόσος, υπέρταση και έμφραγμα του μυοκαρδίου, αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου στο σύγχρονο δυτικό κόσμο. Η πλειοψηφία των καρδιαγγειακών παθήσεων και των θανάτων από αυτές οφείλεται στην υπερλιπιδαιμία, η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένα επίπεδα LDL- και οξειδωμένης LDL-χοληστερόλης και λιπιδίων στο πλάσμα, και ως εκ τούτου στην αρτηριοσκλήρυνση (ή αθηρωμάτωση), ιδιαίτερα στις ανεπτυγμένες χώρες. Η αθηρωμάτωση αποτελεί χρόνια φλεγμονώδη κατάσταση και είναι απόρροια του οξειδωτικού stress, ενώ συχνά καταλήγει σε οξεία κατάσταση θρόμβωσης με τη ρήξη της αθηρωματικής πλάκας. Επιπλέον, η αρτηριοσκλήρυνση (υπερλιπιδαιμία και δυσλιπιδαιμία) σε συνδυασμό με την παχυσαρκία κεντρικού τύπου και το σακχαρώδη διαβήτη, συνιστούν το λεγόμενο μεταβολικό σύνδρομο.Στα πλαίσια της προσέγγισης του σχεδιασμού πολυλειτουργικών μορίων, η οποία ακολουθείται τα τελευταία χρόνια από τους αρκετές ομάδες φαρμακοχημικών, αλλά και από το εργαστήριό μας για την αντιμετώπιση της αθηρωμάτωσης και του διαβήτη, σχεδιάσθηκαν, συντέθηκαν και αξιολογήθηκαν ως προς τις πιθανές δράσεις τους όσον αφορά στους μηχανισμούς πρόκλησης της αθηρωμάτωσης και του μεταβολικού συνδρόμου, νέα βενζοθειαζινικά και μορφολινικά παράγωγα. Τα παράγωγα αυτά συνδυάζουν στη δομή τους τμήματα που τους προσδίδουν αντιοξειδωτικές και υπολιπιδαιμικές / αντιδυσλιπιδαιμικές ιδιότητες. Η σύνθεσή τους πραγματοποιήθηκε με νέες μεθόδους, οι οποίες αναπτύχθηκαν στο εργαστήριό μας, αλλά και με τροποποίηση μεθόδων της βιβλιογραφίας και με αντιδράσεις ικανοποιητικής απόδοσης, ενώ η ταυτοποίησή τους έγινε με διευκρίνιση των φασμάτων τους (1H-NMR και 13C-NMR) και με στοιχειακή ανάλυση. Όπως εκτιμήθηκε από τον υπολογισμό της λιποφιλικότητάς τους και των άλλων παραμέτρων του «κανόνα του 5» του Lipinski (θεωρητικοί υπολογισμοί), όλες οι ενώσεις είναι ικανές να διέρχονται / διαπερνούν βιολογικές μεμβράνες, κάτι που αποτελεί σημαντική ιδιότητα για τη δράση τους in vivo. Η δράση των νέων παραγώγων μελετήθηκε in vitro σε επιμέρους δοκιμασίες που προσομοιάζουν τους μηχανισμούς πρόκλησης της αθηρωμάτωσης, ενώ το δραστικότερο από αυτά αξιολογήθηκε επιπλέον για τη δράση του in vivo σε μυς σε πειραματικό πρότυπο υπερλιπιδαιμίας-διαβήτη τύπου 2. Η αντιοξειδωτική τους δράση αξιολογήθηκε in vitro ως προς την ικανότητά τους να αναστέλλουν την υπεροξείδωση των λιπιδίων ηπατικού μικροσωμικού κλάσματος επιμύων (επαγόμενης από το σύστημα Fe2+ / ασκορβικού οξέος), καθώς επίσης και ως προς την ικανότητά τους να δεσμεύουν τη σταθερή ελεύθερη ρίζα του 1,1-διφαινυλο-2-πικρυλυδραζυλίου (DPPH). Όλες οι νέες ενώσεις επέδειξαν σημαντική ανασταλτική δράση επί της λιπιδικής υπεροξείδωσης των μεμβρανών με τιμές IC50 μεταξύ 7 και 110 μΜ. Ο συνδυασμός των δομικών χαρακτηριστικών των νέων ενώσεων ευνοεί θεωρητικά την αλληλεπίδρασή τους με τις βιολογικές μεμβράνες και τη σταθεροποίηση της πιθανής ρίζας στο κατάλληλα υποκατεστημένο αρωματικό τους σύστημα. Κατά την αλληλεπίδρασή τους με τη ρίζα DPPH, τα παράγωγα της βενζοθειαζίνης φαίνεται να οφείλουν την αποτελεσματική αντιοξειδωτική τους δράση και στην αυξημένη ικανότητα τους να σαρώνουν ελεύθερες ρίζες (τιμές IC50 μεταξύ 34 και 171 μΜ στη δοκιμασία αυτή), ενώ αντίθετα τα μορφολινικά παράγωγα δεν φάνηκαν δραστικά ως προς τη δέσμευση της ρίζας DPPH στις συγκεντρώσεις στις οποίες εξετάσθηκαν. Η αντιυπερλιπιδαιμική δράση ορισμένων εκ των νέων ενώσεων μελετήθηκε in vitro με βάση την ικανότητα αναστολής της συνθετάσης του σκουαλενίου, ενζύμου που κατέχει στρατηγική θέση στη βιοσυνθετική οδό της χοληστερόλης και αναστολή του οποίου δεν θα προκαλούσε τις ανεπιθύμητες ενέργειες των στατινών, όπως ραβδομυόλυση, ηπατοτοξικότητα, διαβήτη τύπου 2 κ.ά. Τα αποτελέσματα της in vitro αξιολόγησης έδειξαν ικανοποιητική ικανότητα αναστολής της συνθετάσης του σκουαλενίου με τιμές IC50 μεταξύ 6.8 και 14 μΜ.Στις παραπάνω in vitro δοκιμασίες τα νέα παράγωγα εμφάνισαν αποτελεσματικότερη δράση από τις ενώσεις- οδηγούς A, B, C, Ε και ρεσβερατρόλης, γεγονός που αναδεικνύει και επιβεβαιώνει την επιτυχία του ορθολογικού σχεδιασμού τους. Κάποια από τα νέα παράγωγα μελετήθηκαν επίσης για την in vitro αναστολή των δύο ισομορφών της κυκλοξυγονάσης (COX-1 και COX-2). Τα περισσότερα από αυτά παρουσίασαν ικανοποιητική αντιφλεγμονώδη δράση επί της μίας ή/και των δύο ισομορφών της COX στις συγκεντρώσεις στις οποίες εξετάσθηκαν. Η in vitro μελέτη των νέων ενώσεων που συντέθηκαν επιβεβαίωσε την ικανότητά τους να δρουν ως φαρμακομόρια πολλαπλής στόχευσης, καθώς συνδυάζουν αξιοσημείωτη αντιοξειδωτική, αντιυπερλιπιδαιμική και αντιφλεγμονώδη δράση. Λόγω της ιδιαίτερα ενδιαφέρουσας πολυλειτουργικής δράσης της ένωσης Β έναντι παθογενετικών μηχανισμών πρόκλησης αρτηριοσκλήρυνσης (οξειδωτικό stress, LDL-λιπιδική υπεροξείδωση, αντιφλεγμονώδης δράση, υπερχοληστερολαιμία- υπερλιπιδαιμία), η οποία εξηγείται μέσω της φαρμακοκινητικής της συμπεριφοράς in vivo σε μυς, όπως έχει εξετασθεί στο παρελθόν, καθώς επίσης και λόγω της αξιόλογης αντιδιαβητικής δράσης που παρουσίασε σε πειραματικό πρότυπο παχυσαρκίας-διαβήτη, αποφασίστηκε η περαιτέρω αξιολόγηση της ένωσης-οδηγού Β σε πειραματικό πρότυπο διαβήτη τύπου 2 (εγκατεστημένου σε διαγονιδιακούς C57BL/KsJ-db/db μυς) και υπερλιπιδαιμίας. Σκοπός της μελέτης ήταν η διερεύνηση του μηχανισμού δράσης της ως αντιδυσλιπιδαιμικού και αντιδιαβητικού παράγοντα. Η ένωση-οδηγός Β, στο συγκεκριμένο πειραματικό πρότυπο διαβήτη τύπου 2 σε συνδυασμό με δίαιτα πλούσια σε λιπαρά, επέφερε μείωση των επιπέδων γλυκόζης των μυών που έλαβαν την ένωση κατά 54% έναντι των μαρτύρων, γεγονός το οποίο αναδεικνύει και επιβεβαιώνει την αντιδιαβητική της δράση. Ακόμη, σημειώθηκε μείωση των επιπέδων της ολικής χοληστερόλης κατά 43% και των τριγλυκεριδίων κατά 48% στην ομάδα της αγωγής σε σύγκριση με την ομάδα των μαρτύρων, ενώ ταυτόχρονα παρατηρήθηκε μείωση των επιπέδων του οξειδωτικού stress (μηλονικής διαλδεΰδης) της ομάδας αγωγής κατά 22% σε σχέση με τους μάρτυρες.Το δραστικότερο σε όλες τις in vitro δοκιμασίες παράγωγο 10 μελετήθηκε περαιτέρω in vivo σε πειραματικό πρότυπο επαγόμενου με στρεπτοζοτοκίνη διαβήτη τύπου 2 με συνδυασμό δίαιτας υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά, προκειμένου να εκτιμηθεί η πιθανή δράση της ως αντιυπερλιπιδαιμικός και αντιδιαβητικός παράγοντας στην αντιμετώπιση του μεταβολικού συνδρόμου. Η ένωση 10 δεν κατάφερε να αναστείλει την αύξηση των επιπέδων της γλυκόζης, ενώ με την πάροδο του χρόνου χορήγηση της ένωσης αυτής επέφερε μείωση στα επίπεδα ολικής χοληστερόλης (κατά 31%), των τριγλυκεριδίων κατά 55% και της LDL-χοληστερόλης κατά 65%. Επιπλέον, η ένωση αυτή φαίνεται ότι θα μπορούσε να προστατεύει έναντι της αθηρωματογένεσης, όπως γίνεται αντιληπτό από τις τιμές των αντιαθηρωματογόνων δεικτών HDL/LDL και ΑΙΡ. Τα αποτελέσματα αυτά σε συνδυασμό με τις αξιόλογες in vitro δράσεις της νέας ένωσης 10 την καθιστούν ενδιαφέροντα παράγοντα πολλαπλής στόχευσης (αντιοξειδωτικό, αντιφλεγμονώδη και υπολιπιδαιμικό) για μία πολυπαραγοντική νόσο, όπως η αθηρωμάτωση. Τέλος, στα πλαίσια της παρούσας ερευνητικής εργασίας, μελετήθηκε η ένωση-οδηγός Ε με στόχο τον προσδιορισμό βασικών φαρμακοκινητικών ιδιοτήτων, δηλαδή των συγκεντρώσεων και της διάρκειας παρουσίας της στην κυκλοφορία (αίμα) και στο ήπαρ, μετά από ενδοπεριτοναϊκή (i.p.) χορήγηση ορισμένης δόσης σε μύες. Η ανάλυση των ληφθέντων (σε προκαθορισμένες χρονικές στιγμές μετά την i.p. χορήγηση της Ε) και μετά από κατάλληλη επεξεργασία δειγμάτων αίματος και ήπατος έδειξε, με αναλυτική μέθοδο που αναπτύχθηκε με τη χρήση ισοκρατικής αντιστρόφου φάσεως Υγρής Χρωματογραφίας Υψηλής Απόδοσης (HPLC), και μετά από επικύρωση της μεθόδου, ανιχνεύσιμες συγκεντρώσεις στο πλάσμα και στο ήπαρ από τα πέντε πρώτα λεπτά, καθώς και έπειτα από 24 ώρες από τη στιγμή της ενδοπεριτοναϊκής χορήγησης. Τα αποτελέσματα αποδεικνύουν και επιβεβαιώνουν ότι η ένωση Ε φθάνει στους ιστούς-στόχους της, δηλαδή το ήπαρ για την SQS και το αίμα για την LDL, σε χαμηλές μικρομοριακές συγκεντρώσεις, οι οποίες είναι παρόμοιες με τις τιμές IC50 των δράσεων της ένωσης in vitro.","Cardiovascular diseases, such as coronary disease, hypertension and heart attack, are the leading causes of death in contemporary societies. The majority of cardiovascular diseases and thereby mortality are caused by atherosclerosis which is the result of hyperlipidaemia, i.e. the elevated as well as oxidized levels of LDL-cholesterol and lipids in plasma. Atherosclerosis is also a result of oxidative stress and a chronic inflammation which frequently turns into acute thrombosis as a result of atherosclerotic plaque rupture. Furthermore, the combination of atherosclerosis (hyperlipidaemia and dyslipidaemia), obesity and diabetes mellitus leads to the metabolic syndrome disorder. During the last decade, medicinal chemistry research has been expanding to a multi-target drug design approach since addressing a multiplicity of targets is considered to be an asset in the treatment of a wide range of disorders providing superior therapeutic effects and side effect profile compared to the action of a selective ligand. Towards this direction, our laboratory has applied a multifunctional drug design approach in order to develop agents against atherosclerosis and diabetes. In this context, new benzothiazine and morpholine derivatives were designed, synthesized and pharmacologically evaluated as far as their potential activities on the mechanisms involved in atherosclerosis and the metabolic syndrome process. These new derivatives were designed to combine in their structure moieties with both antioxidant and hypolipidaemic / antidyslipidaemic properties. The new compounds were synthesized employing new methods developed in our laboratory, as well as modifications of existing methods, while their structures were confirmed by 1H-NMR και 13C-NMR spectroscopy, as well as elemental analysis. According to theoretical measurements of their lipophilicity and other parameters of Lipinski’s “Rule of Five”, all the new derivatives are able to cross biological membranes, which is an important property for their in vivo action.The pharmacological activity of the new synthesized compounds was studied in vitro in individual assays that simulate mechanisms involved in atherosclerosis. The most potent derivative was further evaluated for its activity in vivo in an experimental mouse model of hyperlipidaemia-type 2 diabetes mellitus. Thus, the new molecules were examined for their in vitro antioxidant activity via inhibition offered against lipid peroxidation of rat microsomal membranes induced by Fe2+ / ascorbic acid, as well as their interaction with the stable free radical DPPH (1,1-diphenyl-2-picrylhydrazyl radical). All the new compounds exhibited very significant protection against lipid peroxidation with IC50 values between 7 and 110 μΜ. The combination of specific structural characteristics of the new compounds theoretically favors their interaction with biological membranes and stabilizes potential free radicals. The benzothiazine derivatives potently interacted with DPPH (IC50 values between 34 και 171 μΜ), while the morpholine compounds proved to be inactive in scavenging free radical DPPH in the examined concentrations.The potential hypocholesterolaemic activity of some of the new compounds was evaluated by the inhibition of squalene synthase, an enzyme that plays a crucial role in the biosynthesis of cholesterol. The inhibition of this enzyme may not provoke the side effects of statins, such as rabdomyolysis, hepatotoxicity and diabetes type 2. Results showed significant inhibition of this enzyme with IC50 values ranging from 6.8 to 14 μΜ. In the above in vitro assays the novel compounds proved to be more potent than the lead compounds (A, B, C, E and resveratrol), a fact that highlights and confirms the success of their rational design. Some of the new derivatives were studied for their ability to inhibit the two isoforms of cycloxygenase (COX-1 και COX-2) in vitro. Most of them exhibited good activity on either one or / and both COX isoforms in the examined concentration (50 μΜ).The in vitro studies of the newly synthesized molecules confirmed their ability to act as multifunctional agents, since they combine remarkable antioxidant, antihyperlipidaemic and anti-inflammatory activity. Due to the particularly interesting multifunctional activity of lead compound B against pathogenic mechanisms of atherosclerosis (oxidative stress, LDL-lipid peroxidation, anti-inflammatory activity, hypercholesterolaemia, hyperlipidaemia), which is explained by the pharmacokinetic behavior in vivo in mice, as seen in the past, and also because of its remarkable antidiabetic action presented in an experimental obesity-diabetes model, B was further evaluated in an experimental model of type 2 diabetes mellitus (transgenic C57BL/KsJ-db/db mice) and hyperlipidaemia for the investigation of its mechanism of action as antidyslipidaemic and antidiabetic agent. Results showed a decrease (54%) in blood glucose levels of transgenic diabetic mice that received this agent (B) compared to the control group, a fact that demonstrates and confirms the antidiabetic action of compound B. Furthermore, a decrease by 43% in total cholesterol and 48% in triglyceride levels of the treated group (with B) versus the control group was measured, as well as a decrease in oxidative stress levels (malondialdehyde levels) by 22%.The most potent in vitro agent, compound 10, was further studied in vivo using an experimental model of streptozotocin-induced-type 2 diabetes mellitus in combination with a high-fat diet so that its potential action as an antihyperlipidaemic and antidiabetic agent would be assessed. Compound 10 did not prevent the increase in glucose levels, although administration led to reduction of total cholesterol (31%), triglycerides (55%) and LDL-cholesterol (65%). Furthermore, is seems to have the potential to protect against atherogenesis as estimated by the antiatherogenic index values of HDL/LDL and ΑΙΡ. These results, as well as the remarkable in vitro activities of 10, render this molecule an interesting multifunctional - antioxidant, anti-inflammatory and hypolipidaemic – agent for the treatment of a multifactorial disease, such as atherosclerosis. Finally, lead compound E was further investigated after being intraperitoneally administered to mice. The aim was to examine some basic pharmacokinetic properties, such as the duration of its presence and concentration in plasma and liver (target tissues) after intraperitoneal injection (i.p.) in mice. This study was carried out employing an analytical method using an isocratic-phase High Performance Liquid Chromatography (HPLC) after respective validation studies. The analysis of blood and liver samples at predetermined time points after administration showed the presence of E in detectable amounts as soon as within 5 minutes, as well as 24 hours after i.p. administration. These results demonstrate and confirm that compound E reaches its target tissues, i.e. blood (for protection of LDL oxidation) and liver (for SQS inhibition) in the lower micromolar range, concentration that is comparable to its in vitro IC50 value."],"dc:identifier":["uoadl:1320282","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1320282"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:title":["Σχεδιασμός, σύνθεση και φαρμακολογική αξιολόγηση νέων πολυλειτουργικών αντιυπερλιπιδαιμικών μορφολινικών και βενζοθειαζινικών ενώσεων. Προκαταρκτική φαρμακοκινητική μελέτη βενζοθειαζινικού παραγώγου."],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:26:16Z"}