{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:1327869"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:1327869","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Λόγιοι κληρικοί και Νεοελληνικός Διαφωτισμός: μια κρίσιμη σχέση","abstract":"Η παρούσα εργασία εξετάζει το έργο κληρικών λογίων που έδρασαν τον 18ο και στις αρχές του 19ου αιώνα. Ξεκινάμε με τον Κοσμά τον Αιτωλό (1714-1779) και τον Ευγένιο Βούλγαρι (1716-1806). Στη συνέχεια, επικεντρωνόμαστε στους Κολλυβάδες λογίους: στον Αθανάσιο Πάριο (1721-1813), στον Νικόδημο Αγιορείτη (1749-1809) και στον Μακάριο Νοταρά (1731-1805). Τελευταίος λόγιος που εξετάζεται, είναι ο Κωνσταντίνος Οικονόμος (1780-1857). Όλοι αυτοί έζησαν και έδρασαν κατά τη (μεταβατική) περίοδο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Είχαν ενεργό δράση σε μια περίοδο που η ελληνική ταυτότητα άρχισε να συγκροτείται (ή πιο σωστά: να επανεμφανίζεται) με όλο και πιο καθοριστικό και μεθοδικό τρόπο και οι Έλληνες λόγιοι απέκτησαν σαφέστερη συνείδηση του ρόλου τους στο κοινωνικό σύνολο. Έχοντας ως ένα πρώτο εφαλτήριο τη σχέση του κάθε λογίου με τον Διαφωτισμό, προσπαθούμε να κατανοήσουμε τη θέση τους σε ποικίλα ιδεολογικά ζητήματα: επιχειρούμε να απαντήσουμε σε ερωτήματα όπως: ποια είναι η θέση τους απέναντι στο οθωμανικό καθεστώς; Πώς αντιλαμβάνονται τις νέες ιδέες που έρχονται από τη Δύση; Εκφράζουν μόνο θεολογικές απόψεις; Θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως εθνικιστές; Η παρούσα εργασία επιχειρεί να αναδείξει τις ποικίλες προσεγγίσεις των λογίων σε θέματα, σαν αυτά που μόλις αναφέραμε, ενώ παράλληλα τονίζεται ότι όλοι οι λόγιοι – ανεξάρτητα από τις προσωπικές τους αντιλήψεις σε διάφορα ζητήματα – επιθυμούσαν, ο καθένας βέβαια με το δικό του ιδιαίτερο τρόπο όπως θα διαπιστώσουμε, να ωφελήσουν το ελληνορθόδοξο στοιχείο. Ευελπιστούμε ότι μέσω της εξέτασης των κειμένων των λογίων θα απαντηθούν τα παραπάνω ερωτήματα. Η εργασία διαρθρώνεται ως εξής: αρχικά – εν είδει εισαγωγής – επισημαίνονται τα ονόματα των λογίων που θα εξεταστούν, και εξηγείται γιατί έχουν επιλεγεί τα συγκεκριμένα παραδείγματα. Το πρώτο κεφάλαιο επικεντρώνεται στους επιφανέστερους Έλληνες λογίους κληρικούς από τον 14ο μέχρι τον 18ο αιώνα και δίδει τα βασικά στοιχεία της σκέψης τους. Επίσης, αναφέρονται οι ιδέες του Διαφωτισμού και επισημαίνονται οι αλλαγές στην παιδεία και στην φιλοσοφία της εποχής. Αναφορά γίνεται και στη διάδοση των εθνικιστικών ιδεών. Τα επόμενα κεφάλαια εξετάζουν το έργο των λογίων. Τα υποκεφάλαια για τον κάθε λόγιο εξετάζουν διαφορετικές πτυχές της σκέψης τους. Στο τέλος – στον επίλογο – επιχειρείται μία σύγκριση της σκέψης των λογίων, ενώ απαντιούνται τα αρχικά ερωτήματα που ετέθησαν. Τονίζεται ότι οι λέξεις/”κλειδιά” για την κατανόηση της σχέσης των λογίων που εξετάσαμε με τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό είναι: αδιαφορία, αντίδραση, προσαρμογή και αφομοίωση. Κλείνοντας και συνοψίζοντας, επισημαίνουμε το είδος της ταυτότητας που θέλησε ο κάθε λόγιος να αναδείξει μέσω του έργου του.","abstract_html":"Η παρούσα εργασία εξετάζει το έργο κληρικών λογίων που έδρασαν τον 18ο και στις αρχές του 19ου αιώνα. Ξεκινάμε με τον Κοσμά τον Αιτωλό (1714-1779) και τον Ευγένιο Βούλγαρι (1716-1806). Στη συνέχεια, επικεντρωνόμαστε στους Κολλυβάδες λογίους: στον Αθανάσιο Πάριο (1721-1813), στον Νικόδημο Αγιορείτη (1749-1809) και στον Μακάριο Νοταρά (1731-1805). Τελευταίος λόγιος που εξετάζεται, είναι ο Κωνσταντίνος Οικονόμος (1780-1857). Όλοι αυτοί έζησαν και έδρασαν κατά τη (μεταβατική) περίοδο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Είχαν ενεργό δράση σε μια περίοδο που η ελληνική ταυτότητα άρχισε να συγκροτείται (ή πιο σωστά: να επανεμφανίζεται) με όλο και πιο καθοριστικό και μεθοδικό τρόπο και οι Έλληνες λόγιοι απέκτησαν σαφέστερη συνείδηση του ρόλου τους στο κοινωνικό σύνολο. Έχοντας ως ένα πρώτο εφαλτήριο τη σχέση του κάθε λογίου με τον Διαφωτισμό, προσπαθούμε να κατανοήσουμε τη θέση τους σε ποικίλα ιδεολογικά ζητήματα: επιχειρούμε να απαντήσουμε σε ερωτήματα όπως: ποια είναι η θέση τους απέναντι στο οθωμανικό καθεστώς; Πώς αντιλαμβάνονται τις νέες ιδέες που έρχονται από τη Δύση; Εκφράζουν μόνο θεολογικές απόψεις; Θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως εθνικιστές; Η παρούσα εργασία επιχειρεί να αναδείξει τις ποικίλες προσεγγίσεις των λογίων σε θέματα, σαν αυτά που μόλις αναφέραμε, ενώ παράλληλα τονίζεται ότι όλοι οι λόγιοι – ανεξάρτητα από τις προσωπικές τους αντιλήψεις σε διάφορα ζητήματα – επιθυμούσαν, ο καθένας βέβαια με το δικό του ιδιαίτερο τρόπο όπως θα διαπιστώσουμε, να ωφελήσουν το ελληνορθόδοξο στοιχείο. Ευελπιστούμε ότι μέσω της εξέτασης των κειμένων των λογίων θα απαντηθούν τα παραπάνω ερωτήματα. Η εργασία διαρθρώνεται ως εξής: αρχικά – εν είδει εισαγωγής – επισημαίνονται τα ονόματα των λογίων που θα εξεταστούν, και εξηγείται γιατί έχουν επιλεγεί τα συγκεκριμένα παραδείγματα. Το πρώτο κεφάλαιο επικεντρώνεται στους επιφανέστερους Έλληνες λογίους κληρικούς από τον 14ο μέχρι τον 18ο αιώνα και δίδει τα βασικά στοιχεία της σκέψης τους. Επίσης, αναφέρονται οι ιδέες του Διαφωτισμού και επισημαίνονται οι αλλαγές στην παιδεία και στην φιλοσοφία της εποχής. Αναφορά γίνεται και στη διάδοση των εθνικιστικών ιδεών. Τα επόμενα κεφάλαια εξετάζουν το έργο των λογίων. Τα υποκεφάλαια για τον κάθε λόγιο εξετάζουν διαφορετικές πτυχές της σκέψης τους. Στο τέλος – στον επίλογο – επιχειρείται μία σύγκριση της σκέψης των λογίων, ενώ απαντιούνται τα αρχικά ερωτήματα που ετέθησαν. Τονίζεται ότι οι λέξεις/”κλειδιά” για την κατανόηση της σχέσης των λογίων που εξετάσαμε με τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό είναι: αδιαφορία, αντίδραση, προσαρμογή και αφομοίωση. Κλείνοντας και συνοψίζοντας, επισημαίνουμε το είδος της ταυτότητας που θέλησε ο κάθε λόγιος να αναδείξει μέσω του έργου του.","abstract_has_math":false,"creators":["Ιωαννίδης Χρήστος","Ioannides Christos"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2017,"date_issued":"2017","date_published":"2017","updated_at":"2026-11-19T05:27:31Z","subjects":["Ιστορία","History"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1327869"],"render_values":[{"text":"uoadl:1327869","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1327869","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1327869","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A1327869","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Ιωαννίδης Χρήστος","Ioannides Christos"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2017"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Ιστορία","History"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1327869","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1327869"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η παρούσα εργασία εξετάζει το έργο κληρικών λογίων που έδρασαν τον 18ο και στις αρχές του 19ου αιώνα. Ξεκινάμε με τον Κοσμά τον Αιτωλό (1714-1779) και τον Ευγένιο Βούλγαρι (1716-1806). Στη συνέχεια, επικεντρωνόμαστε στους Κολλυβάδες λογίους: στον Αθανάσιο Πάριο (1721-1813), στον Νικόδημο Αγιορείτη (1749-1809) και στον Μακάριο Νοταρά (1731-1805). Τελευταίος λόγιος που εξετάζεται, είναι ο Κωνσταντίνος Οικονόμος (1780-1857). Όλοι αυτοί έζησαν και έδρασαν κατά τη (μεταβατική) περίοδο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Είχαν ενεργό δράση σε μια περίοδο που η ελληνική ταυτότητα άρχισε να συγκροτείται (ή πιο σωστά: να επανεμφανίζεται) με όλο και πιο καθοριστικό και μεθοδικό τρόπο και οι Έλληνες λόγιοι απέκτησαν σαφέστερη συνείδηση του ρόλου τους στο κοινωνικό σύνολο. Έχοντας ως ένα πρώτο εφαλτήριο τη σχέση του κάθε λογίου με τον Διαφωτισμό, προσπαθούμε να κατανοήσουμε τη θέση τους σε ποικίλα ιδεολογικά ζητήματα: επιχειρούμε να απαντήσουμε σε ερωτήματα όπως: ποια είναι η θέση τους απέναντι στο οθωμανικό καθεστώς; Πώς αντιλαμβάνονται τις νέες ιδέες που έρχονται από τη Δύση; Εκφράζουν μόνο θεολογικές απόψεις; Θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως εθνικιστές; Η παρούσα εργασία επιχειρεί να αναδείξει τις ποικίλες προσεγγίσεις των λογίων σε θέματα, σαν αυτά που μόλις αναφέραμε, ενώ παράλληλα τονίζεται ότι όλοι οι λόγιοι – ανεξάρτητα από τις προσωπικές τους αντιλήψεις σε διάφορα ζητήματα – επιθυμούσαν, ο καθένας βέβαια με το δικό του ιδιαίτερο τρόπο όπως θα διαπιστώσουμε, να ωφελήσουν το ελληνορθόδοξο στοιχείο. Ευελπιστούμε ότι μέσω της εξέτασης των κειμένων των λογίων θα απαντηθούν τα παραπάνω ερωτήματα. Η εργασία διαρθρώνεται ως εξής: αρχικά – εν είδει εισαγωγής – επισημαίνονται τα ονόματα των λογίων που θα εξεταστούν, και εξηγείται γιατί έχουν επιλεγεί τα συγκεκριμένα παραδείγματα. Το πρώτο κεφάλαιο επικεντρώνεται στους επιφανέστερους Έλληνες λογίους κληρικούς από τον 14ο μέχρι τον 18ο αιώνα και δίδει τα βασικά στοιχεία της σκέψης τους. Επίσης, αναφέρονται οι ιδέες του Διαφωτισμού και επισημαίνονται οι αλλαγές στην παιδεία και στην φιλοσοφία της εποχής. Αναφορά γίνεται και στη διάδοση των εθνικιστικών ιδεών. Τα επόμενα κεφάλαια εξετάζουν το έργο των λογίων. Τα υποκεφάλαια για τον κάθε λόγιο εξετάζουν διαφορετικές πτυχές της σκέψης τους. Στο τέλος – στον επίλογο – επιχειρείται μία σύγκριση της σκέψης των λογίων, ενώ απαντιούνται τα αρχικά ερωτήματα που ετέθησαν. Τονίζεται ότι οι λέξεις/”κλειδιά” για την κατανόηση της σχέσης των λογίων που εξετάσαμε με τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό είναι: αδιαφορία, αντίδραση, προσαρμογή και αφομοίωση. Κλείνοντας και συνοψίζοντας, επισημαίνουμε το είδος της ταυτότητας που θέλησε ο κάθε λόγιος να αναδείξει μέσω του έργου του.","This study examines the work of clerical scholars who were active in the 18th and early 19th century. We start with Kosmas Aitolos (1714-1779) and Eugenios Voulgaris (1716-1806). Then, we focus to the Kollyvades scholars: Athanasios Parios (1721-1813), Nicodemus of the Holy Mountain (1749-1809) and Makarios Notaras (1731-1805). The last scholar that we examine is Constantinos Oikonomos (1780-1857). All of them lived and acted in the (transitional) period of Greek Enlightenment. They were active at a time when the modern Greek identity started up (or more correctly: reappeared) with increasingly decisive and methodical way and Greek scholars acquired more and clearer awareness of their importance to society. Having as a first starting point the kind of relationship of each scholar with the Enlightenment, we try to understand their point of view about ideological issues. The main questions that we are going to answer are the following: what is their attitude towards the ottoman regime? How they perceive the new ideas coming from the West? Are they express only theological views? Could they be regarded as nationalists? This work aims to highlight the diverse approaches of scholars on the issues mentioned, while it should be noted that all scholars – regardless of their personal ideas, thoughts and beliefs – wanted to benefit, each in his own way as we are going to ascertain, the Greek – Orthodox element. We hope that the examination of their texts will shed some light on the questions that we have set here. The study is structured as follows: first – by way of introduction – we name the scholars that we are going to examine, and we explain why these examples have been chosen. The first chapter mentions the most significant Greek scholars from the 14th to the early 18th century and highlights the key elements of their ideology. This chapter also describes the ideas of Greek Enlightenment and focuses on the changes in the education and philosophy. Reference is also made and the dissemination of nationalist ideas. The following chapters examine the work of scholars. The chapters are divided into thematic units that represent main pillars of their thinking. The sub-chapters for scholars consider different aspects of their thinking. In the end, – in the epilogue – we attempt a comparison of the thinking of scholars and we answer the questions that we have set in the introduction. It is emphasized that the keywords for understanding the relationship of scholars with Enlightenment, are: indifference, reaction, adjustment and assimilation. Concluding and summarizing, we note the kind of identity that each scholar wanted to highlight through his work."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Λόγιοι κληρικοί και Νεοελληνικός Διαφωτισμός: μια κρίσιμη σχέση"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Ιωαννίδης Χρήστος","Ioannides Christos"],"dc:date":["2017"],"dc:description":["Η παρούσα εργασία εξετάζει το έργο κληρικών λογίων που έδρασαν τον 18ο και στις αρχές του 19ου αιώνα. Ξεκινάμε με τον Κοσμά τον Αιτωλό (1714-1779) και τον Ευγένιο Βούλγαρι (1716-1806). Στη συνέχεια, επικεντρωνόμαστε στους Κολλυβάδες λογίους: στον Αθανάσιο Πάριο (1721-1813), στον Νικόδημο Αγιορείτη (1749-1809) και στον Μακάριο Νοταρά (1731-1805). Τελευταίος λόγιος που εξετάζεται, είναι ο Κωνσταντίνος Οικονόμος (1780-1857). Όλοι αυτοί έζησαν και έδρασαν κατά τη (μεταβατική) περίοδο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Είχαν ενεργό δράση σε μια περίοδο που η ελληνική ταυτότητα άρχισε να συγκροτείται (ή πιο σωστά: να επανεμφανίζεται) με όλο και πιο καθοριστικό και μεθοδικό τρόπο και οι Έλληνες λόγιοι απέκτησαν σαφέστερη συνείδηση του ρόλου τους στο κοινωνικό σύνολο. Έχοντας ως ένα πρώτο εφαλτήριο τη σχέση του κάθε λογίου με τον Διαφωτισμό, προσπαθούμε να κατανοήσουμε τη θέση τους σε ποικίλα ιδεολογικά ζητήματα: επιχειρούμε να απαντήσουμε σε ερωτήματα όπως: ποια είναι η θέση τους απέναντι στο οθωμανικό καθεστώς; Πώς αντιλαμβάνονται τις νέες ιδέες που έρχονται από τη Δύση; Εκφράζουν μόνο θεολογικές απόψεις; Θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως εθνικιστές; Η παρούσα εργασία επιχειρεί να αναδείξει τις ποικίλες προσεγγίσεις των λογίων σε θέματα, σαν αυτά που μόλις αναφέραμε, ενώ παράλληλα τονίζεται ότι όλοι οι λόγιοι – ανεξάρτητα από τις προσωπικές τους αντιλήψεις σε διάφορα ζητήματα – επιθυμούσαν, ο καθένας βέβαια με το δικό του ιδιαίτερο τρόπο όπως θα διαπιστώσουμε, να ωφελήσουν το ελληνορθόδοξο στοιχείο. Ευελπιστούμε ότι μέσω της εξέτασης των κειμένων των λογίων θα απαντηθούν τα παραπάνω ερωτήματα. Η εργασία διαρθρώνεται ως εξής: αρχικά – εν είδει εισαγωγής – επισημαίνονται τα ονόματα των λογίων που θα εξεταστούν, και εξηγείται γιατί έχουν επιλεγεί τα συγκεκριμένα παραδείγματα. Το πρώτο κεφάλαιο επικεντρώνεται στους επιφανέστερους Έλληνες λογίους κληρικούς από τον 14ο μέχρι τον 18ο αιώνα και δίδει τα βασικά στοιχεία της σκέψης τους. Επίσης, αναφέρονται οι ιδέες του Διαφωτισμού και επισημαίνονται οι αλλαγές στην παιδεία και στην φιλοσοφία της εποχής. Αναφορά γίνεται και στη διάδοση των εθνικιστικών ιδεών. Τα επόμενα κεφάλαια εξετάζουν το έργο των λογίων. Τα υποκεφάλαια για τον κάθε λόγιο εξετάζουν διαφορετικές πτυχές της σκέψης τους. Στο τέλος – στον επίλογο – επιχειρείται μία σύγκριση της σκέψης των λογίων, ενώ απαντιούνται τα αρχικά ερωτήματα που ετέθησαν. Τονίζεται ότι οι λέξεις/”κλειδιά” για την κατανόηση της σχέσης των λογίων που εξετάσαμε με τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό είναι: αδιαφορία, αντίδραση, προσαρμογή και αφομοίωση. Κλείνοντας και συνοψίζοντας, επισημαίνουμε το είδος της ταυτότητας που θέλησε ο κάθε λόγιος να αναδείξει μέσω του έργου του.","This study examines the work of clerical scholars who were active in the 18th and early 19th century. We start with Kosmas Aitolos (1714-1779) and Eugenios Voulgaris (1716-1806). Then, we focus to the Kollyvades scholars: Athanasios Parios (1721-1813), Nicodemus of the Holy Mountain (1749-1809) and Makarios Notaras (1731-1805). The last scholar that we examine is Constantinos Oikonomos (1780-1857). All of them lived and acted in the (transitional) period of Greek Enlightenment. They were active at a time when the modern Greek identity started up (or more correctly: reappeared) with increasingly decisive and methodical way and Greek scholars acquired more and clearer awareness of their importance to society. Having as a first starting point the kind of relationship of each scholar with the Enlightenment, we try to understand their point of view about ideological issues. The main questions that we are going to answer are the following: what is their attitude towards the ottoman regime? How they perceive the new ideas coming from the West? Are they express only theological views? Could they be regarded as nationalists? This work aims to highlight the diverse approaches of scholars on the issues mentioned, while it should be noted that all scholars – regardless of their personal ideas, thoughts and beliefs – wanted to benefit, each in his own way as we are going to ascertain, the Greek – Orthodox element. We hope that the examination of their texts will shed some light on the questions that we have set here. The study is structured as follows: first – by way of introduction – we name the scholars that we are going to examine, and we explain why these examples have been chosen. The first chapter mentions the most significant Greek scholars from the 14th to the early 18th century and highlights the key elements of their ideology. This chapter also describes the ideas of Greek Enlightenment and focuses on the changes in the education and philosophy. Reference is also made and the dissemination of nationalist ideas. The following chapters examine the work of scholars. The chapters are divided into thematic units that represent main pillars of their thinking. The sub-chapters for scholars consider different aspects of their thinking. In the end, – in the epilogue – we attempt a comparison of the thinking of scholars and we answer the questions that we have set in the introduction. It is emphasized that the keywords for understanding the relationship of scholars with Enlightenment, are: indifference, reaction, adjustment and assimilation. Concluding and summarizing, we note the kind of identity that each scholar wanted to highlight through his work."],"dc:identifier":["uoadl:1327869","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1327869"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Ιστορία","History"],"dc:title":["Λόγιοι κληρικοί και Νεοελληνικός Διαφωτισμός: μια κρίσιμη σχέση"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:27:31Z"}