{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:1328175"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:1328175","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Η μετάβαση από τις ανθυφαιρετικές στις αριθμητικές μεθόδους αποδείξεων ασυμμετρίας στα αρχαία Ελληνικά Μαθηματικά.","abstract":"Ο Πλάτων, στο διάσημο χωρίο 147d-148d του διαλόγου Θεαίτητος, μας πληροφορεί ότι ο Θεαίτητος απέδειξε το 399 π.Χ. την πρότασή του, σύμφωνα με την οποία: Αν α, β είναι ευθύγραμμα τμήματα, Ν ένας μη τετράγωνος αριθμός, και α2=Ν·β2, τότε τα α, β είναι μεταξύ τους ασύμμετρα. Στο κείμενο του διαλόγου δεν αναφέρεται ρητά η μέθοδος απόδειξης αυτής της Πρότασης. Αργότερα, ο Αριστοτέλης περί το 350 π.Χ. στα Αναλυτικά Πρότερα περιγράφει μια μη ανθυφαιρετική, αριθμητική απόδειξη ασυμμετρίας της διαμέτρου προς την πλευρά τετραγώνου. Επιπλέον, υπάρχουν αρχαία αριθμητικά εργαλεία, (μερικά από τα οποία σχετίζονται με τον Αρχύτα, όπως η Πρότασή του όπως διασώθηκε από τον Βοήθιο, το Βιβλίο VIII των Στοιχείων, και η Κατατομή Κανόνος, και δύο ανώνυμες αριθμητικές αποδείξεις ασυμμετρίας διαμέτρου προς πλευρά τετραγώνου, που χρησιμοποιούν, αυτά τα εργαλεία, και δείχνουν ότι προ του 350 π.Χ. και στα χρόνια του Αριστοτέλη, υπήρχαν αριθμητικές αποδείξεις της Πρότασης Θεαίτητου. Από τα παραπάνω, οι πλέον σημαντικοί ιστορικοί συμπέραναν ότι η πρόταση του Θεαίτητου, αποδείχθηκε από τους Αρχύτα και Θεαίτητο, με αριθμητικές μεθόδους, τονίζοντας τη συμβολή του Θεαίτητου και ελαχιστοποιώντας αυτήν του Αρχύτα (Zeuthen 1910, Knorr 1975), ή τονίζοντας την συμβολή του Αρχύτα (van der Waerden 1954). Όμως αυτοί οι ιστορικοί, δε λαμβάνουν υποψη ότι η μέθοδος του Πλάτωνα Διαίρεση και Συναγωγή στους διαλόγους Σοφιστής και Πολιτικός (α) περιγράφονται ρητά ως μίμηση της μεθόδου απόδειξης του Θεαίτητου και (β) μπορούν να θεωρηθούν όπως έδειξε ο Σ. Νεγρεπόντης, ως φιλοσοφικό ανάλογο της περιοδικής ανθυφαίρεσης. Η παρούσα μελέτη παρουσιάζει τα βήματα της μετάβασης από τις ανθυφαιρετικές μεθόδους στις αριθμητικές μεθόδους απόδειξης τετραγωνικών ασυμμετριών στα αρχαία Ελληνικά Μαθηματικά. Η ώθηση για τις αριθμητικές αποδείξεις δόθηκε από τις μουσικές προτάσεις του Αρχύτα, το Βιβλίο VIII των Στοιχείων, με το οποίο σχετίζεται στενά και το μουσικό έργο Κατατομή Κανόνος. Η σύνδεση αυτών των αριθμητικών αποδείξεων με τις γεωμετρικές ασυμμετρίες έγινε με την Πρόταση Χ.9, μία πρόταση της οποίας η σημασία και ο ρόλος είχε παρερμηνευθεί (όπως σημειώθηκε από τον Mazur (2007), και χρειαζόταν διασαφήνιση. Η έρευνα ανέδειξε σημαντικό κενό στην απόδειξη της πρότασης Χ.5, στην οποία στηρίζεται η Χ.9, είναι αναχρονιστική, και χρειάστηκε απόδειξη βασισμένη σε μία νεώτερη, Πυθαγόρεια θεωρία λόγων σύμμετρων μεγεθών. Συμπερασματικά έχουμε ότι οι αριθμητικές μέθοδοι απόδειξης της Πρότασης του Θεαίτητου οφείλονται αποκλειστικά στον Αρχύτα και τους μαθητές του (χωρίς καμία συμβολή από τον Θεαίτητο).","abstract_html":"Ο Πλάτων, στο διάσημο χωρίο 147d-148d του διαλόγου Θεαίτητος, μας πληροφορεί ότι ο Θεαίτητος απέδειξε το 399 π.Χ. την πρότασή του, σύμφωνα με την οποία: Αν α, β είναι ευθύγραμμα τμήματα, Ν ένας μη τετράγωνος αριθμός, και α2=Ν·β2, τότε τα α, β είναι μεταξύ τους ασύμμετρα. Στο κείμενο του διαλόγου δεν αναφέρεται ρητά η μέθοδος απόδειξης αυτής της Πρότασης. Αργότερα, ο Αριστοτέλης περί το 350 π.Χ. στα Αναλυτικά Πρότερα περιγράφει μια μη ανθυφαιρετική, αριθμητική απόδειξη ασυμμετρίας της διαμέτρου προς την πλευρά τετραγώνου. Επιπλέον, υπάρχουν αρχαία αριθμητικά εργαλεία, (μερικά από τα οποία σχετίζονται με τον Αρχύτα, όπως η Πρότασή του όπως διασώθηκε από τον Βοήθιο, το Βιβλίο VIII των Στοιχείων, και η Κατατομή Κανόνος, και δύο ανώνυμες αριθμητικές αποδείξεις ασυμμετρίας διαμέτρου προς πλευρά τετραγώνου, που χρησιμοποιούν, αυτά τα εργαλεία, και δείχνουν ότι προ του 350 π.Χ. και στα χρόνια του Αριστοτέλη, υπήρχαν αριθμητικές αποδείξεις της Πρότασης Θεαίτητου. Από τα παραπάνω, οι πλέον σημαντικοί ιστορικοί συμπέραναν ότι η πρόταση του Θεαίτητου, αποδείχθηκε από τους Αρχύτα και Θεαίτητο, με αριθμητικές μεθόδους, τονίζοντας τη συμβολή του Θεαίτητου και ελαχιστοποιώντας αυτήν του Αρχύτα (Zeuthen 1910, Knorr 1975), ή τονίζοντας την συμβολή του Αρχύτα (van der Waerden 1954). Όμως αυτοί οι ιστορικοί, δε λαμβάνουν υποψη ότι η μέθοδος του Πλάτωνα Διαίρεση και Συναγωγή στους διαλόγους Σοφιστής και Πολιτικός (α) περιγράφονται ρητά ως μίμηση της μεθόδου απόδειξης του Θεαίτητου και (β) μπορούν να θεωρηθούν όπως έδειξε ο Σ. Νεγρεπόντης, ως φιλοσοφικό ανάλογο της περιοδικής ανθυφαίρεσης. Η παρούσα μελέτη παρουσιάζει τα βήματα της μετάβασης από τις ανθυφαιρετικές μεθόδους στις αριθμητικές μεθόδους απόδειξης τετραγωνικών ασυμμετριών στα αρχαία Ελληνικά Μαθηματικά. Η ώθηση για τις αριθμητικές αποδείξεις δόθηκε από τις μουσικές προτάσεις του Αρχύτα, το Βιβλίο VIII των Στοιχείων, με το οποίο σχετίζεται στενά και το μουσικό έργο Κατατομή Κανόνος. Η σύνδεση αυτών των αριθμητικών αποδείξεων με τις γεωμετρικές ασυμμετρίες έγινε με την Πρόταση Χ.9, μία πρόταση της οποίας η σημασία και ο ρόλος είχε παρερμηνευθεί (όπως σημειώθηκε από τον Mazur (2007), και χρειαζόταν διασαφήνιση. Η έρευνα ανέδειξε σημαντικό κενό στην απόδειξη της πρότασης Χ.5, στην οποία στηρίζεται η Χ.9, είναι αναχρονιστική, και χρειάστηκε απόδειξη βασισμένη σε μία νεώτερη, Πυθαγόρεια θεωρία λόγων σύμμετρων μεγεθών. Συμπερασματικά έχουμε ότι οι αριθμητικές μέθοδοι απόδειξης της Πρότασης του Θεαίτητου οφείλονται αποκλειστικά στον Αρχύτα και τους μαθητές του (χωρίς καμία συμβολή από τον Θεαίτητο).","abstract_has_math":false,"creators":["Μαυρομάτη Στυλιανή","Mavromati Styliani"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2017,"date_issued":"2017","date_published":"2017","updated_at":"2026-11-19T05:27:34Z","subjects":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1328175"],"render_values":[{"text":"uoadl:1328175","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1328175","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1328175","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A1328175","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Μαυρομάτη Στυλιανή","Mavromati Styliani"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2017"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Θετικές Επιστήμες","Science"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1328175","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1328175"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Ο Πλάτων, στο διάσημο χωρίο 147d-148d του διαλόγου Θεαίτητος, μας πληροφορεί ότι ο Θεαίτητος απέδειξε το 399 π.Χ. την πρότασή του, σύμφωνα με την οποία: Αν α, β είναι ευθύγραμμα τμήματα, Ν ένας μη τετράγωνος αριθμός, και α2=Ν·β2, τότε τα α, β είναι μεταξύ τους ασύμμετρα. Στο κείμενο του διαλόγου δεν αναφέρεται ρητά η μέθοδος απόδειξης αυτής της Πρότασης. Αργότερα, ο Αριστοτέλης περί το 350 π.Χ. στα Αναλυτικά Πρότερα περιγράφει μια μη ανθυφαιρετική, αριθμητική απόδειξη ασυμμετρίας της διαμέτρου προς την πλευρά τετραγώνου. Επιπλέον, υπάρχουν αρχαία αριθμητικά εργαλεία, (μερικά από τα οποία σχετίζονται με τον Αρχύτα, όπως η Πρότασή του όπως διασώθηκε από τον Βοήθιο, το Βιβλίο VIII των Στοιχείων, και η Κατατομή Κανόνος, και δύο ανώνυμες αριθμητικές αποδείξεις ασυμμετρίας διαμέτρου προς πλευρά τετραγώνου, που χρησιμοποιούν, αυτά τα εργαλεία, και δείχνουν ότι προ του 350 π.Χ. και στα χρόνια του Αριστοτέλη, υπήρχαν αριθμητικές αποδείξεις της Πρότασης Θεαίτητου. Από τα παραπάνω, οι πλέον σημαντικοί ιστορικοί συμπέραναν ότι η πρόταση του Θεαίτητου, αποδείχθηκε από τους Αρχύτα και Θεαίτητο, με αριθμητικές μεθόδους, τονίζοντας τη συμβολή του Θεαίτητου και ελαχιστοποιώντας αυτήν του Αρχύτα (Zeuthen 1910, Knorr 1975), ή τονίζοντας την συμβολή του Αρχύτα (van der Waerden 1954). Όμως αυτοί οι ιστορικοί, δε λαμβάνουν υποψη ότι η μέθοδος του Πλάτωνα Διαίρεση και Συναγωγή στους διαλόγους Σοφιστής και Πολιτικός (α) περιγράφονται ρητά ως μίμηση της μεθόδου απόδειξης του Θεαίτητου και (β) μπορούν να θεωρηθούν όπως έδειξε ο Σ. Νεγρεπόντης, ως φιλοσοφικό ανάλογο της περιοδικής ανθυφαίρεσης. Η παρούσα μελέτη παρουσιάζει τα βήματα της μετάβασης από τις ανθυφαιρετικές μεθόδους στις αριθμητικές μεθόδους απόδειξης τετραγωνικών ασυμμετριών στα αρχαία Ελληνικά Μαθηματικά. Η ώθηση για τις αριθμητικές αποδείξεις δόθηκε από τις μουσικές προτάσεις του Αρχύτα, το Βιβλίο VIII των Στοιχείων, με το οποίο σχετίζεται στενά και το μουσικό έργο Κατατομή Κανόνος. Η σύνδεση αυτών των αριθμητικών αποδείξεων με τις γεωμετρικές ασυμμετρίες έγινε με την Πρόταση Χ.9, μία πρόταση της οποίας η σημασία και ο ρόλος είχε παρερμηνευθεί (όπως σημειώθηκε από τον Mazur (2007), και χρειαζόταν διασαφήνιση. Η έρευνα ανέδειξε σημαντικό κενό στην απόδειξη της πρότασης Χ.5, στην οποία στηρίζεται η Χ.9, είναι αναχρονιστική, και χρειάστηκε απόδειξη βασισμένη σε μία νεώτερη, Πυθαγόρεια θεωρία λόγων σύμμετρων μεγεθών. Συμπερασματικά έχουμε ότι οι αριθμητικές μέθοδοι απόδειξης της Πρότασης του Θεαίτητου οφείλονται αποκλειστικά στον Αρχύτα και τους μαθητές του (χωρίς καμία συμβολή από τον Θεαίτητο).","Plato in the famous passage 147d-148d of his dialogue Theaetetus informs us that in 399BC, Theaetetus proved the following proposition: If a,b are line segments, N a non-square number, and a2=Ν b2, then a,b are incommensurable. Plato does not expressly indicate the method of proof of this proposition. Later, around 350 BC, Aristotle in Analytics Prior 41a26 hints at an non-anthyphairetic, arithmetic proof of the incommensurability of the diameter to the side of a square. Furthermore, ancient arithmetical tools (such as contained in Archytas’ proposition reported by Boethius, Book VIII of the Elements, and Sectio Canonis) and two anonymous arithmetical proofs of the incommensurability of the diameter to the side of a square, employing some of these tools, indicate that arithmetical proofs of Theatetus' proposition existed already at the time of Aristotle. Most historians of Mathematics concluded that Theatetus' proposition was proved by Archytas and Theatetus with the use of arithmetical methods, either highlighting Theaetetus' contribution and minimizing that of Archytas (Zeuthen 1910, Knorr 1975), or highlighting Archytas' contribution (van der Waerden, 1954). However these historians did not take into account that Plato’s method of Division and Collection in the dialogues Sophist and Politicus (a) is explicitly described as an imitation of Theaetetus’ method of proof, and (b) can be seen to be, as shown by S. Negrepontis, a philosophical analogue of periodic anthyphairesis. In the work at hand we present the steps of transition from the anthyphairetical to the arithmetical methods, employed used in the proof of quadratic incommensurabilities in Greek Mathematics. The impetus for the arithmetic proofs was provided by the musical propositions of Archytas, the closely related Book VIII of Euclid’s Elements and the musical work Sectio Canonis. The link of these arithmetical proofs with geometric incommensurabilities was provided by Proposition X.9, a proposition whose meaning and role has been misunderstood (as pointed out by Mazur, 2007), and in need of clarification. Our research showed that the proof of the proposition X.5, on which X.9 is based, is anachronistic, and in need of a proof based on an earlier, Pythagorean theory of ratios of commensurable magnitudes. Our thesis is that the original proof of Theaetetus’ Proposition is anthyphairetic, while the ancient arithmetical proofs of this Proposition is exclusively due to Archytas and his students, without any contribution by Theaetetus."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Η μετάβαση από τις ανθυφαιρετικές στις αριθμητικές μεθόδους αποδείξεων ασυμμετρίας στα αρχαία Ελληνικά Μαθηματικά."]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Μαυρομάτη Στυλιανή","Mavromati Styliani"],"dc:date":["2017"],"dc:description":["Ο Πλάτων, στο διάσημο χωρίο 147d-148d του διαλόγου Θεαίτητος, μας πληροφορεί ότι ο Θεαίτητος απέδειξε το 399 π.Χ. την πρότασή του, σύμφωνα με την οποία: Αν α, β είναι ευθύγραμμα τμήματα, Ν ένας μη τετράγωνος αριθμός, και α2=Ν·β2, τότε τα α, β είναι μεταξύ τους ασύμμετρα. Στο κείμενο του διαλόγου δεν αναφέρεται ρητά η μέθοδος απόδειξης αυτής της Πρότασης. Αργότερα, ο Αριστοτέλης περί το 350 π.Χ. στα Αναλυτικά Πρότερα περιγράφει μια μη ανθυφαιρετική, αριθμητική απόδειξη ασυμμετρίας της διαμέτρου προς την πλευρά τετραγώνου. Επιπλέον, υπάρχουν αρχαία αριθμητικά εργαλεία, (μερικά από τα οποία σχετίζονται με τον Αρχύτα, όπως η Πρότασή του όπως διασώθηκε από τον Βοήθιο, το Βιβλίο VIII των Στοιχείων, και η Κατατομή Κανόνος, και δύο ανώνυμες αριθμητικές αποδείξεις ασυμμετρίας διαμέτρου προς πλευρά τετραγώνου, που χρησιμοποιούν, αυτά τα εργαλεία, και δείχνουν ότι προ του 350 π.Χ. και στα χρόνια του Αριστοτέλη, υπήρχαν αριθμητικές αποδείξεις της Πρότασης Θεαίτητου. Από τα παραπάνω, οι πλέον σημαντικοί ιστορικοί συμπέραναν ότι η πρόταση του Θεαίτητου, αποδείχθηκε από τους Αρχύτα και Θεαίτητο, με αριθμητικές μεθόδους, τονίζοντας τη συμβολή του Θεαίτητου και ελαχιστοποιώντας αυτήν του Αρχύτα (Zeuthen 1910, Knorr 1975), ή τονίζοντας την συμβολή του Αρχύτα (van der Waerden 1954). Όμως αυτοί οι ιστορικοί, δε λαμβάνουν υποψη ότι η μέθοδος του Πλάτωνα Διαίρεση και Συναγωγή στους διαλόγους Σοφιστής και Πολιτικός (α) περιγράφονται ρητά ως μίμηση της μεθόδου απόδειξης του Θεαίτητου και (β) μπορούν να θεωρηθούν όπως έδειξε ο Σ. Νεγρεπόντης, ως φιλοσοφικό ανάλογο της περιοδικής ανθυφαίρεσης. Η παρούσα μελέτη παρουσιάζει τα βήματα της μετάβασης από τις ανθυφαιρετικές μεθόδους στις αριθμητικές μεθόδους απόδειξης τετραγωνικών ασυμμετριών στα αρχαία Ελληνικά Μαθηματικά. Η ώθηση για τις αριθμητικές αποδείξεις δόθηκε από τις μουσικές προτάσεις του Αρχύτα, το Βιβλίο VIII των Στοιχείων, με το οποίο σχετίζεται στενά και το μουσικό έργο Κατατομή Κανόνος. Η σύνδεση αυτών των αριθμητικών αποδείξεων με τις γεωμετρικές ασυμμετρίες έγινε με την Πρόταση Χ.9, μία πρόταση της οποίας η σημασία και ο ρόλος είχε παρερμηνευθεί (όπως σημειώθηκε από τον Mazur (2007), και χρειαζόταν διασαφήνιση. Η έρευνα ανέδειξε σημαντικό κενό στην απόδειξη της πρότασης Χ.5, στην οποία στηρίζεται η Χ.9, είναι αναχρονιστική, και χρειάστηκε απόδειξη βασισμένη σε μία νεώτερη, Πυθαγόρεια θεωρία λόγων σύμμετρων μεγεθών. Συμπερασματικά έχουμε ότι οι αριθμητικές μέθοδοι απόδειξης της Πρότασης του Θεαίτητου οφείλονται αποκλειστικά στον Αρχύτα και τους μαθητές του (χωρίς καμία συμβολή από τον Θεαίτητο).","Plato in the famous passage 147d-148d of his dialogue Theaetetus informs us that in 399BC, Theaetetus proved the following proposition: If a,b are line segments, N a non-square number, and a2=Ν b2, then a,b are incommensurable. Plato does not expressly indicate the method of proof of this proposition. Later, around 350 BC, Aristotle in Analytics Prior 41a26 hints at an non-anthyphairetic, arithmetic proof of the incommensurability of the diameter to the side of a square. Furthermore, ancient arithmetical tools (such as contained in Archytas’ proposition reported by Boethius, Book VIII of the Elements, and Sectio Canonis) and two anonymous arithmetical proofs of the incommensurability of the diameter to the side of a square, employing some of these tools, indicate that arithmetical proofs of Theatetus' proposition existed already at the time of Aristotle. Most historians of Mathematics concluded that Theatetus' proposition was proved by Archytas and Theatetus with the use of arithmetical methods, either highlighting Theaetetus' contribution and minimizing that of Archytas (Zeuthen 1910, Knorr 1975), or highlighting Archytas' contribution (van der Waerden, 1954). However these historians did not take into account that Plato’s method of Division and Collection in the dialogues Sophist and Politicus (a) is explicitly described as an imitation of Theaetetus’ method of proof, and (b) can be seen to be, as shown by S. Negrepontis, a philosophical analogue of periodic anthyphairesis. In the work at hand we present the steps of transition from the anthyphairetical to the arithmetical methods, employed used in the proof of quadratic incommensurabilities in Greek Mathematics. The impetus for the arithmetic proofs was provided by the musical propositions of Archytas, the closely related Book VIII of Euclid’s Elements and the musical work Sectio Canonis. The link of these arithmetical proofs with geometric incommensurabilities was provided by Proposition X.9, a proposition whose meaning and role has been misunderstood (as pointed out by Mazur, 2007), and in need of clarification. Our research showed that the proof of the proposition X.5, on which X.9 is based, is anachronistic, and in need of a proof based on an earlier, Pythagorean theory of ratios of commensurable magnitudes. Our thesis is that the original proof of Theaetetus’ Proposition is anthyphairetic, while the ancient arithmetical proofs of this Proposition is exclusively due to Archytas and his students, without any contribution by Theaetetus."],"dc:identifier":["uoadl:1328175","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1328175"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"dc:title":["Η μετάβαση από τις ανθυφαιρετικές στις αριθμητικές μεθόδους αποδείξεων ασυμμετρίας στα αρχαία Ελληνικά Μαθηματικά."],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:27:34Z"}