{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:1332793"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:1332793","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Σύγκριση της αποτελεσματικότητας τριών διαφορετικών στοματικών διαλυμάτων στον μετεγχειρητικό έλεγχο της οδοντικής μικροβιακής πλάκας και την πρώιμη επούλωση των ούλων μετά από συμβατική χειρουργική του περιοδοντίου","abstract":"Εισαγωγή: Η μικροβιακή επιμόλυνση και λοίμωξη της μετεγχειρητικής περιοχής έχει αποδειχθεί ότι λειτουργεί ανασταλτικά στην επούλωση των περιοδοντικών ιστών. Η ελαχιστοποίηση της ποσότητας της παραμένουσας οδοντικής μικροβιακής πλάκας (ΟΜΠ) στην μετεγχειρητική περιοχή οδηγεί σε ταχύτερη και χωρίς επιπλοκές επούλωση, συγκριτικά με την ύπαρξη εκτεταμένων εναποθέσεων αυτής. Παράλληλα, έχει δειχθεί ότι η διενέργεια χειρουργικής σε περιοδοντικούς ιστούς με έντονο τοπικό παράγοντα και φλεγμονή, όχι μόνο δεν επιφέρει ουσιαστικό αποτέλεσμα στην προσπάθεια επαναφοράς της περιοδοντικής υγείας, αλλά, αντίθετα οδηγεί σε επιδείνωση της κατάστασης. Η ατομική αποτελεσματική μηχανική απομάκρυνση της ΟΜΠ σε καθημερινή βάση, με την χρήση οδοντόβουρτας και μεσοδόντιων βουρτσών ή οδοντικού νήματος έχει αποδειχθεί από πολλές μελέτες, ότι αποτελεί το μοναδικό μέσο για τη διατήρηση της περιοδοντικής και οδοντικής υγείας μακροχρόνια. Ωστόσο, η μηχανική απομάκρυνση του τοπικού παράγοντα στην άμεση μετεγχειρητική περίοδο (πρώτες 7-10 ημέρες) είναι σχεδόν μη εφικτή, λόγω της ευαισθησίας και του πόνου, που εκλύεται από την χειρουργηθείσα περιοχή. Συνεπώς είναι προφανής ο λόγος για τον οποίο έχουν αναφερθεί πολλά διαφορετικά πρωτόκολλα και μέθοδοι που στοχεύουν στον όσο το δυνατόν καλύτερο μετεγχειρητικό μικροβιακό έλεγχο. Αυτά περιλαμβάνουν την τακτική επαγγελματική απομάκρυνση του τοπικού παράγοντα σε εβδομαδιαία βάση για τον πρώτο μετεγχειρητικό μήνα, την εφαρμογή τοπικών αντισηπτικών παραγόντων σε μορφή διαλύματος ή γέλης και την κατά περίππτωση χορήγηση συστηματικών αντιβιοτικών. Μια βασική μέθοδος, που εφαρμόζεται στην καθ΄ημέρα κλινική πράξη, ως χημικό μέσο για τον έλεγχο της μετεγχειρητικής ΟΜΠ, είναι η χρήση στοματικών διαλυμάτων. Στο εμπόριο κυκλοφορεί πληθώρα σκευασμάτων με διάφορες ενεργές αντιμικροβιακές ουσίες. Από αυτά, εκείνα που περιέχουν χλωρεξιδίνη, αποτελούν τους πλέον ισχυρούς αντιμικροβιακούς παράγοντες. Η διγλυκονική χλωρεξιδίνη (CHX) είναι μία ισχυρή αντιμικροβιακή ουσία που χημικά ανήκει στην οικογένεια των δι-διγουανιδινών. Μέσω της προσκόλλησής της σε σιαλικές πρωτεΐνες εμποδίζει το σχηματισμό του βιοϋμενίου (biofilm). Επιπλέον, διαπερνά το βιοϋμένιο της οδοντικής πλάκας και δρά κατά των ήδη ενσωματωμένων βακτηρίων. Διατηρεί την αντιμικροβιακή δράση της περισσότερο από 12 ώρες, λόγω της υπερουλικής προσκόλλησης της στους σκληρούς και μαλακούς ιστούς (supragingival substantivity). Δεν προκαλεί τη δημιουργία ανθεκτικών μικροβιακών στελεχών ακόμη και μετά από παρατεταμένη χρήση της. Από την άλλη πλευρά, όπως κάθε αντιμικροβιακή/αντισηπτική ουσία, έτσι και η CHX παρουσιάζει κάποιες ανεπιθύμητες ενέργειες. Η πιο συχνή παρενέργεια είναι η εμφάνιση φαιάς χρώσης των οδοντικών επιφανειών, κάποιων αποκαταστατικών υλικών και της ραχιαίας επιφάνειας της γλώσσας. Ακόμη, σε ιστολογικό επίπεδο, έχει φανεί ότι μπορεί να προκαλέσει κατά δοσοεξαρτώμενο τρόπο in vitro μείωση του πολλαπλασιασμού των ουλικών ινοβλαστών, η οποία φαίνεται ότι είναι ανεξάρτητη από τον χρόνο έκθεσης των κυττάρων στην δραστική ουσία καθώς και ex vivo μείωση της κολλαγονογενετικής δραστηριότητας των ινοβλαστών, οδηγώντας σε επιβράδυνση των διαδικασιών της ιστικής επούλωσης. Επιπρόσθετα, πέρα από τις ουλικές ινοβλάστες, η CHX φαίνεται να επιδρά αρνητικά στα επιθηλιακά κύτταρα και στα περιφερικά λεμφοκύτταρα. Μια βασική ουσία, που περιέχεται στην πλειοψηφία των σκευασμάτων CHX, είναι η αιθανόλη. Η αιθανόλη έχει ενοχοποιηθεί για ξηρότητα του στοματικού βλεννογόνου, πρόκληση ερεθισμού σε μετεγχειρητικές περιοχές, προβλήματα εθισμού σε χρόνιους αλκοολικούς ασθενείς που έχουν διακόψει την κατανάλωση αλκοόλ, καθώς και κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του στόματος. Αν και σίγουρα δεν έχει αποδειχθεί κάποια αιτιολογική σχέση μεταξύ αλκοολούχων στοματικών διαλυμάτων και καρκίνου του στόματος, κυρίως λόγω της πληθώρας των συγχυτικών παραγόντων, τα σκευάσματα με αιθανόλη παρουσιάζουν κάποια μειονεκτήματα. Γι αυτό τον λόγο έχουν αναπτυχθεί νέα σκευάσματα χλωρεξιδίνης τα οποία στερούνται αιθανόλης. Η αποτελεσματικότητα των σκευασμάτων αυτών έχει συγκριθεί με εκείνη των αλκοολούχων σκευασμάτων σε διάφορες μελέτες. Στην πλειοψηφία τους οι μελέτες αυτές χρησιμοποιώντας ομάδες περιοδοντικά υγιών ασθενών (ή με ουλίτιδα) συνέκριναν την αποτελεσματικότητα των σκευασμάτων χλωρεξιδίνης με και χωρίς αιθανόλη, αναφορικά με την ικανότητά τους να εμποδίζουν τον σχηματισμό ΟΜΠ και την εγκατάσταση φλεγμονής στα ούλα χωρίς να καταφέρουν, όμως, να βρουν στατιστικά σημαντικές διαφορές. Ωστόσο, με εξαίρεση μία, δεν υπάρχουν κλινικές μελέτες που να έχουν συγκρίνει την αποτελεσματικότητα των προαναφερθέντων σκευασμάτων στον έλεγχο της ΟΜΠ και στην δυνατότητα επούλωσης των ούλων μετά την διενέργεια χειρουργικής του περιοδοντίου. Η CHX ναι μεν αποτελεί τον χρυσό κανόνα στον χημικό έλεγχο της ΟΜΠ, αλλά ταυτόχρονα εμφανίζει κάποιες παρενέργειες (συμπεριλαμβανομένης και της αρνητικής επίδρασης στην επούλωση των ούλων) και παράλληλα υπάρχουν περιπτώσεις που η χορήγησή της αντενδείκνυται. Στην βιβλιογραφία υπάρχουν ελάχιστες μελέτες που έχουν αξιολογήσει την αποτελεσματικότητα άλλων αντιμικροβιακών ουσιών, πέραν της CHX, στον μετεγχειρητικό έλεγχο της ΟΜΠ και την επούλωση των μαλακών ιστών μετά από χειρουργική του περιοδοντίου. Οι μόνες ουσίες που έχουν αξιολογηθεί σε μετεγχειρητικό επίπεδο είναι η εξιτιδίνη και ο συνδυασμός φθοριοαμίνης / φθοριούχου κασσίτερου. Ωστόσο, άλλες ουσίες που κυκλοφορούν ευρέως σήμερα, όπως ο παράγοντας C31G (συνδυασμός αλκυλο-διμεθυλο-γλυκίνης και αλκυλο-διμεθυλο-αμινοξειδίου) δεν έχουν αξιολογηθεί στο κατά πόσο θα μπορούσαν να χορηγηθούν μετεγχειρητικά ως χημικά μέσα ελέγχου της ΟΜΠ καθώς και στην επίδρασή τους στις διαδικασίες της ιστικής επούλωσης (πρώιμης και όψιμης). Σκοπός της συγκεκριμένης κλινικής μελέτης είναι η σύγκριση της αποτελεσματικότητας τριών διαφορετικών στοματικών διαλυμάτων (ενός με χλωρεξιδίνη και αιθανόλη, ενός με χλωρεξιδίνη χωρίς αιθυλική αλκοόλη και ενός με δραστική ουσία τον παράγοντα C31G) στον μετεγχειρητικό έλεγχο της ΟΜΠ και την πρώιμη επούλωση των ούλων, σε ασθενείς που υποβάλονται σε συμβατική χειρουργική του περιοδοντίου. Υλικά και Μέθοδοι: Πρόκειται για μια μονοκεντρική, ελεγχόμενη, τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή, παράλληλου σχεδιασμού κλινική μελέτη. Στη μελέτη συμμετείχαν 42 άτομα, γυναίκες και άνδρες, ηλικίας 34-69 ετών, τα οποία έλαβαν χειρουργική του περιοδοντίου με σκοπό την εξάλειψη/μείωση υπολειμματικών περιοδοντικών θυλάκων ή / και την αποκάλυψη κλινικής μύλης στις περιοχές #13-15 ή/και #23-25 ή/και #33-35 ή/και #43-45, χωρίς την ύπαρξη ενδοστικής βλάβης που θα πληρούσε τις προϋποθέσεις για κατευθυνόμενη ιστική ανάπλαση. Οι ασθενείς χωρίστηκαν τυχαία σε τρεις ισάριθμες ομάδες (14 άτομα έκαστη) και για τις πρώτες 14 μετεγχειρητικές ημέρες έλαβαν ένα από τα ακόλουθα στοματικά διαλύματα: συνδυασμός αλκυλοδιμεθυλοαμινοξειδίου και αλκυλοδιμεθυλογλυκίνης (C31G, Τherasol, Intertrade, Ομάδα Α), χλωρεξιδίνη 0,12% χωρίς αιθανόλη (Chlorhexil 0,12%, Intermed, Oμάδα Β), χλωρεξιδίνη 0,12% με αιθανόλη (Plak out 0,12%, Omega Pharma, Ομάδα Γ). Κατά τη διάρκεια της περιόδου παρακολούθησης απείχαν από οποιαδήποτε διαδικασία μηχανικής απομάκρυνσης της ΟΜΠ στο τεταρτημόριο που είχε πραγματοποιηθεί η χειρουργική επέμβαση. Ο μετεγχειρητικός έλεγχος της ΟΜΠ και η πρώιμη επούλωση των ούλων αξιολογήθηκαν με τις εξής παραμέτρους: 1) Λήψη κλινικών φωτογραφιών των προστομιακών επιφανειών κυνόδοντα, 1ου και 2ου προγόμφιου μετά την εφαρμογή φθορίζοντος αποκαλυπτικού διαλύματος ΟΜΠ (προεγχειρητικά - αμέσως πριν την διενέργεια της επέμβασης, 7η και 14η μετεγχειρητική ημέρα). Ακολούθησε επεξεργασία των φωτογραφιών σε υπολογιστή για καθορισμό του ποσοστού (%) της προστομιακής επιφάνειαςτων αντίστοιχων δοντιών, που καλυπτόταν από ΟΜΠ (δείκτης PA%). 2) Δείκτης πλάκας (PI) (14η μετεγχειρητική ημέρα). 3) Δείκτης πρώιμης ιστικής επούλωσης (EHI) (7η και 14η μετεγχειρητική ημέρα). 4) Λήψη δειγμάτων υπερουλικής ΟΜΠ για μικροβιολογική αξιολόγηση του συνολικού βακτηριακού φορτίου με την τεχνική της ποσοτικής αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης πραγματικού χρόνου (quantitative real time PCR) (14η μετεγχειρητική ημέρα). Η στατιστική ανάλυση πραγματοποιήθηκε με το στατιστικό πακέτο Stata 13.1 (Stata Corp., TX USA). P-values μικρότερα του 0.05 θεωρήθηκαν ως στατιστικά σημαντικά. Αποτελέσματα: Σε επίπεδο μετεγχειρητικού ελέγχου της ΟΜΠ, έτσι όπως καταγράφηκε μέσω του δείκτη πλάκας (PI) στις 14 ημέρες, η σύγκριση μεταξύ των ομάδων αποκάλυψε στατιστικά σημαντικά χαμηλότερες τιμές PI στην ομάδα Β συγκριτικά με την Α (p = 0,012) και ακόμη χαμηλότερες στην ομάδα Γ σε σχέση με την Α (p < 0,001). Eπίσης η ομάδα Γ εμφάνισε σημαντικά χαμηλότερες τιμές PI συγκριτικά με την ομάδα Β (p < 0,001). Συγκεκριμένα οι προγόμφιοι (1ος προγόμφιος: ΟR = 3,25, 2ος προγόμφιος: OR = 4,64, p < 0,001), οι όμορες και κυρίως οι άπω οδοντικές επιφάνειες (εγγύς επιφάνειες: OR = 7,19, άπω επιφάνειες: OR = 12,58, p < 0,001) και το κάπνισμα (ΟR = 20,41, p < 0,001) συσχετίστηκαν με σημαντικά υψηλότερες τιμές δείκτη PI. Αναφορικά με τον δείκτη PA%, στις 7 ημέρες η διάμεσος των τιμών ήταν 22,8%, 20,6% και 11,2% για τις ομάδες Α, Β και Γ αντίστοιχα. Στις 14 ημέρες οι τιμές για τις ομάδες Α, Β και Γ ήταν 32,5%, 14,9% και 11,2%, αντίστοιχα. Μεταξύ των δύο μετρήσεων, κατά την 7η και 14η μετεγχειρητική ημέρα αντίστοιχα, δεν υπήρχε σημαντική μεταβολή των τιμών του PA% σε καμία από τις τρεις ομάδες, κάτι που πρακτικά σημαίνει ότι μεταξύ των δύο χρονικών σημείων οι μετρήσεις μέσα στην κάθε ομάδα ήταν παρόμοιες (14 vs 7, συντελεστής b = 0,09, p = 0,416). Στις 14 ημέρες, η σύγκριση μεταξύ των ομάδων ανέδειξε στατιστικά σημαντικές διαφορές, με την ομάδα Β να εμφανίζει κατά μέσο όρο 16 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο PA% σε σχέση με την Α (p = 0,049) και την ομάδα Γ 21 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο PA% σε σχέση με την Α (p = 0,005). Η ομάδα Γ δεν διέφερε σημαντικά με την ομάδα Β, αν και καταγράφηκαν χαμηλότερα ποσοστά PA% στην πρώτη (p = 0,421). Σε επίπεδο μετεγχειρητικής επούλωσης των μαλακών ιστών, έτσι όπως καταγράφηκε μέσω του δείκτη ΕΗΙ, κατά την 7η μετεγχειρητική ημέρα δεν υπήρχαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων (όλα οι τιμές p στις συγκρίσεις μεταξύ των ομάδων ήταν > 0,05). Στις 14 ημέρες φάνηκε πως η ομάδα Γ είχε σημαντικά χαμηλότερες τιμές ΕΗΙ από τη Β (p = 0,007). Η ομάδα Α δεν παρουσίασε σημαντικές διαφορές τόσο σε σχέση με τη Β (p = 0,130) όσο και με τη Γ (p = 0,207). Μεταξύ 7ης και 14ης μετεγχειρητικής ημέρας καταγράφηκε σημαντική μείωση των τιμών ΕΗΙ (άρα βελτίωση της επούλωσης) στην ομάδα Α (p < 0,001) και ακόμα σημαντικοτέρη στην ομάδα Γ (p < 0,001), σε αντίθεση με την ομάδα Β που δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο χρονικών σημείων (p = 0,557). Αναφορικά με την επίδραση του καπνίσματος στην επούλωση, και στα δύο χρονικά σημεία (7 και 14 ημέρες) δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές ως προς τις τιμές του δείκτη ΕΗΙ μεταξύ καπνιστών, πρώην καπνιστών και μη καπνιστών (7η ημέρα: p = 0,486, 14η ημέρα: p = 0,514). Καταγράφηκε μια τάση προς υψηλότερες τιμές δείκτη επούλωσης (ΕΗΙ) καθώς αυξάνονται τα επίπεδα ΟΜΠ (δείκτης PI). Ωστόσο η παρατήρηση αυτή δεν έφτασε τα όρια της στατιστικής σημαντικότητας (οριακά μη σημαντική η διαφορά μεταξύ PI = 3 και PI = 1, p = 0,051). Σε μικροβιολογικό επίπεδο, στην ομάδα Α καταγράφηκαν μικροβιολογικά αποτελέσματα σε όλους τους ασθενείς, ενώ στις ομάδες Β και Γ δεν υπήρχαν μικροβιολογικά δεδομένα από έξι ασθενείς (τρεις σε κάθε ομάδα). Η ποσότητα του μικροβιακού φορτίου (διάμεσος τιμών) ήταν 0,416ng στην ομάδα Α, 0,521ng στην ομάδα Β και 0,032ng στην ομάδα Γ. Τα αντίστοιχα επίπεδα μικροβιακού φορτίου εκφρασμένα ως συνολικός αριθμός βακτηρίων (x106) ήταν 38.470, 48.190 και 3.020 για τις ομάδες Α, Β και Γ αντίστοιχα. Οι διαφορές μεταξύ των ομάδων Α και Β δεν ήταν στατιστικά σημαντικές (p = 0,612), ενώ η ομάδα Γ εμφάνιζε σημαντικά χαμηλότερο επίπεδο βακτηριακού φορτίου συγκριτικά με τις άλλες δύο ομάδες (p < 0,001). Η ποσότητα του μικροβιακού φορτίου δεν φάνηκε να συσχετίζεται με τις τιμές του δείκτη ΕΗΙ (όλα οι τιμές p > 0,05). Τέλος δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές ως προς τα επίπεδα του συνολικού βακτηριακού φορτίου μεταξύ καπνιστών, πρώην καπνιστών και μη καπνιστών (p = 0,624 και 0,538 για πρώην και ενεργούς καπνιστές, αντίστοιχα). Συμπεράσματα: Στα πλαίσια των περιορισμών αυτής της μελέτης μπορούμε να καταλήξουμε στα εξής: • Αναφορικά με τον μετεγχειρητικό έλεγχο της οδοντικής μικροβιακής πλάκας για διάστημα 14 ημερών, τόσο με κλινικά όσο και με μικροβιολογικά κριτήρια φάνηκε ότι ο συνδυασμός χλωρεξιδίνης με αιθανόλη υπερτερεί έναντι των άλλων διαλυμάτων. • Το διάλυμα CHX με αιθανόλη υπερείχε στη μείωση του βακτηριακού φορτίου της ΟΜΠ σε βαθμό στατιστικά σημαντικό έναντι των άλλων δύο διαλυμάτων, που με τη σειρά τους δεν διέφεραν μεταξύ τους (μη στατιστικά σημαντική διαφορά). • Σε επίπεδο πρώιμης μετεγχειρητικής επούλωσης των ούλων μετά από συμβατική χειρουργική του περιοδοντίου φάνηκε ότι κατά την 7η μετεγχειρητική ημέρα δεν υπήρχαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των τριών διαλυμάτων που εξετάστηκαν. Αυτό ίσως συνεπάγεται ότι σε περιπτώσεις περιοδοντικών επεμβάσεων που τα ράμματα πρόκειται να αφαιρεθούν μέσα σε ένα τέτοιο χρονικό διάστημα, η χλωρεξιδίνη και ο παράγοντας C31G μπορούν να επιφέρουν παρόμοιο αποτέλεσμα ιστικής επούλωσης. • Το στοματικό διάλυμα με τον δραστικό παράγοντα C31G φάνηκε εξίσου αποτελεσματικό με τα σκευάσματα χλωρεξιδίνης (μη στατιστικά σημαντική διαφορά) στην μετεγχειρητική επούλωση των ούλων κατά την περίοδο παρακολούθησης των 14 ημερών. Επιπλέον η CHX με αιθανόλη υπερείχε έναντι εκείνης χωρίς αιθυλική αλκοόλη στο αντίστοιχο χρονικό διάστημα (14 ημέρες παρακολούθησης). Η παρατήρηση αυτή μπορεί να υποδηλώνει ότι στις περιπτώσεις που τα ράμματα παραμένουν για διάστημα μεγαλύτερο των 7 ημερών, η χρήση διαλυμάτων που περιέχουν αιθανόλη υπερτερεί. • Τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι η παρουσία της αιθανόλης αυξάνει την αποτελεσματικότητα της χλωρεξιδίνης. Επίσης τα διαλύματα με τον δραστικό παράγοντα C31G θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναλλακτικά της χλωρεξιδίνης κατά την πρώιμη μετεγχειρητική περίοδο.","abstract_html":"Εισαγωγή: Η μικροβιακή επιμόλυνση και λοίμωξη της μετεγχειρητικής περιοχής έχει αποδειχθεί ότι λειτουργεί ανασταλτικά στην επούλωση των περιοδοντικών ιστών. Η ελαχιστοποίηση της ποσότητας της παραμένουσας οδοντικής μικροβιακής πλάκας (ΟΜΠ) στην μετεγχειρητική περιοχή οδηγεί σε ταχύτερη και χωρίς επιπλοκές επούλωση, συγκριτικά με την ύπαρξη εκτεταμένων εναποθέσεων αυτής. Παράλληλα, έχει δειχθεί ότι η διενέργεια χειρουργικής σε περιοδοντικούς ιστούς με έντονο τοπικό παράγοντα και φλεγμονή, όχι μόνο δεν επιφέρει ουσιαστικό αποτέλεσμα στην προσπάθεια επαναφοράς της περιοδοντικής υγείας, αλλά, αντίθετα οδηγεί σε επιδείνωση της κατάστασης. Η ατομική αποτελεσματική μηχανική απομάκρυνση της ΟΜΠ σε καθημερινή βάση, με την χρήση οδοντόβουρτας και μεσοδόντιων βουρτσών ή οδοντικού νήματος έχει αποδειχθεί από πολλές μελέτες, ότι αποτελεί το μοναδικό μέσο για τη διατήρηση της περιοδοντικής και οδοντικής υγείας μακροχρόνια. Ωστόσο, η μηχανική απομάκρυνση του τοπικού παράγοντα στην άμεση μετεγχειρητική περίοδο (πρώτες 7-10 ημέρες) είναι σχεδόν μη εφικτή, λόγω της ευαισθησίας και του πόνου, που εκλύεται από την χειρουργηθείσα περιοχή. Συνεπώς είναι προφανής ο λόγος για τον οποίο έχουν αναφερθεί πολλά διαφορετικά πρωτόκολλα και μέθοδοι που στοχεύουν στον όσο το δυνατόν καλύτερο μετεγχειρητικό μικροβιακό έλεγχο. Αυτά περιλαμβάνουν την τακτική επαγγελματική απομάκρυνση του τοπικού παράγοντα σε εβδομαδιαία βάση για τον πρώτο μετεγχειρητικό μήνα, την εφαρμογή τοπικών αντισηπτικών παραγόντων σε μορφή διαλύματος ή γέλης και την κατά περίππτωση χορήγηση συστηματικών αντιβιοτικών. Μια βασική μέθοδος, που εφαρμόζεται στην καθ΄ημέρα κλινική πράξη, ως χημικό μέσο για τον έλεγχο της μετεγχειρητικής ΟΜΠ, είναι η χρήση στοματικών διαλυμάτων. Στο εμπόριο κυκλοφορεί πληθώρα σκευασμάτων με διάφορες ενεργές αντιμικροβιακές ουσίες. Από αυτά, εκείνα που περιέχουν χλωρεξιδίνη, αποτελούν τους πλέον ισχυρούς αντιμικροβιακούς παράγοντες. Η διγλυκονική χλωρεξιδίνη (CHX) είναι μία ισχυρή αντιμικροβιακή ουσία που χημικά ανήκει στην οικογένεια των δι-διγουανιδινών. Μέσω της προσκόλλησής της σε σιαλικές πρωτεΐνες εμποδίζει το σχηματισμό του βιοϋμενίου (biofilm). Επιπλέον, διαπερνά το βιοϋμένιο της οδοντικής πλάκας και δρά κατά των ήδη ενσωματωμένων βακτηρίων. Διατηρεί την αντιμικροβιακή δράση της περισσότερο από 12 ώρες, λόγω της υπερουλικής προσκόλλησης της στους σκληρούς και μαλακούς ιστούς (supragingival substantivity). Δεν προκαλεί τη δημιουργία ανθεκτικών μικροβιακών στελεχών ακόμη και μετά από παρατεταμένη χρήση της. Από την άλλη πλευρά, όπως κάθε αντιμικροβιακή/αντισηπτική ουσία, έτσι και η CHX παρουσιάζει κάποιες ανεπιθύμητες ενέργειες. Η πιο συχνή παρενέργεια είναι η εμφάνιση φαιάς χρώσης των οδοντικών επιφανειών, κάποιων αποκαταστατικών υλικών και της ραχιαίας επιφάνειας της γλώσσας. Ακόμη, σε ιστολογικό επίπεδο, έχει φανεί ότι μπορεί να προκαλέσει κατά δοσοεξαρτώμενο τρόπο in vitro μείωση του πολλαπλασιασμού των ουλικών ινοβλαστών, η οποία φαίνεται ότι είναι ανεξάρτητη από τον χρόνο έκθεσης των κυττάρων στην δραστική ουσία καθώς και ex vivo μείωση της κολλαγονογενετικής δραστηριότητας των ινοβλαστών, οδηγώντας σε επιβράδυνση των διαδικασιών της ιστικής επούλωσης. Επιπρόσθετα, πέρα από τις ουλικές ινοβλάστες, η CHX φαίνεται να επιδρά αρνητικά στα επιθηλιακά κύτταρα και στα περιφερικά λεμφοκύτταρα. Μια βασική ουσία, που περιέχεται στην πλειοψηφία των σκευασμάτων CHX, είναι η αιθανόλη. Η αιθανόλη έχει ενοχοποιηθεί για ξηρότητα του στοματικού βλεννογόνου, πρόκληση ερεθισμού σε μετεγχειρητικές περιοχές, προβλήματα εθισμού σε χρόνιους αλκοολικούς ασθενείς που έχουν διακόψει την κατανάλωση αλκοόλ, καθώς και κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του στόματος. Αν και σίγουρα δεν έχει αποδειχθεί κάποια αιτιολογική σχέση μεταξύ αλκοολούχων στοματικών διαλυμάτων και καρκίνου του στόματος, κυρίως λόγω της πληθώρας των συγχυτικών παραγόντων, τα σκευάσματα με αιθανόλη παρουσιάζουν κάποια μειονεκτήματα. Γι αυτό τον λόγο έχουν αναπτυχθεί νέα σκευάσματα χλωρεξιδίνης τα οποία στερούνται αιθανόλης. Η αποτελεσματικότητα των σκευασμάτων αυτών έχει συγκριθεί με εκείνη των αλκοολούχων σκευασμάτων σε διάφορες μελέτες. Στην πλειοψηφία τους οι μελέτες αυτές χρησιμοποιώντας ομάδες περιοδοντικά υγιών ασθενών (ή με ουλίτιδα) συνέκριναν την αποτελεσματικότητα των σκευασμάτων χλωρεξιδίνης με και χωρίς αιθανόλη, αναφορικά με την ικανότητά τους να εμποδίζουν τον σχηματισμό ΟΜΠ και την εγκατάσταση φλεγμονής στα ούλα χωρίς να καταφέρουν, όμως, να βρουν στατιστικά σημαντικές διαφορές. Ωστόσο, με εξαίρεση μία, δεν υπάρχουν κλινικές μελέτες που να έχουν συγκρίνει την αποτελεσματικότητα των προαναφερθέντων σκευασμάτων στον έλεγχο της ΟΜΠ και στην δυνατότητα επούλωσης των ούλων μετά την διενέργεια χειρουργικής του περιοδοντίου. Η CHX ναι μεν αποτελεί τον χρυσό κανόνα στον χημικό έλεγχο της ΟΜΠ, αλλά ταυτόχρονα εμφανίζει κάποιες παρενέργειες (συμπεριλαμβανομένης και της αρνητικής επίδρασης στην επούλωση των ούλων) και παράλληλα υπάρχουν περιπτώσεις που η χορήγησή της αντενδείκνυται. Στην βιβλιογραφία υπάρχουν ελάχιστες μελέτες που έχουν αξιολογήσει την αποτελεσματικότητα άλλων αντιμικροβιακών ουσιών, πέραν της CHX, στον μετεγχειρητικό έλεγχο της ΟΜΠ και την επούλωση των μαλακών ιστών μετά από χειρουργική του περιοδοντίου. Οι μόνες ουσίες που έχουν αξιολογηθεί σε μετεγχειρητικό επίπεδο είναι η εξιτιδίνη και ο συνδυασμός φθοριοαμίνης / φθοριούχου κασσίτερου. Ωστόσο, άλλες ουσίες που κυκλοφορούν ευρέως σήμερα, όπως ο παράγοντας C31G (συνδυασμός αλκυλο-διμεθυλο-γλυκίνης και αλκυλο-διμεθυλο-αμινοξειδίου) δεν έχουν αξιολογηθεί στο κατά πόσο θα μπορούσαν να χορηγηθούν μετεγχειρητικά ως χημικά μέσα ελέγχου της ΟΜΠ καθώς και στην επίδρασή τους στις διαδικασίες της ιστικής επούλωσης (πρώιμης και όψιμης). Σκοπός της συγκεκριμένης κλινικής μελέτης είναι η σύγκριση της αποτελεσματικότητας τριών διαφορετικών στοματικών διαλυμάτων (ενός με χλωρεξιδίνη και αιθανόλη, ενός με χλωρεξιδίνη χωρίς αιθυλική αλκοόλη και ενός με δραστική ουσία τον παράγοντα C31G) στον μετεγχειρητικό έλεγχο της ΟΜΠ και την πρώιμη επούλωση των ούλων, σε ασθενείς που υποβάλονται σε συμβατική χειρουργική του περιοδοντίου. Υλικά και Μέθοδοι: Πρόκειται για μια μονοκεντρική, ελεγχόμενη, τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή, παράλληλου σχεδιασμού κλινική μελέτη. Στη μελέτη συμμετείχαν 42 άτομα, γυναίκες και άνδρες, ηλικίας 34-69 ετών, τα οποία έλαβαν χειρουργική του περιοδοντίου με σκοπό την εξάλειψη/μείωση υπολειμματικών περιοδοντικών θυλάκων ή / και την αποκάλυψη κλινικής μύλης στις περιοχές #13-15 ή/και #23-25 ή/και #33-35 ή/και #43-45, χωρίς την ύπαρξη ενδοστικής βλάβης που θα πληρούσε τις προϋποθέσεις για κατευθυνόμενη ιστική ανάπλαση. Οι ασθενείς χωρίστηκαν τυχαία σε τρεις ισάριθμες ομάδες (14 άτομα έκαστη) και για τις πρώτες 14 μετεγχειρητικές ημέρες έλαβαν ένα από τα ακόλουθα στοματικά διαλύματα: συνδυασμός αλκυλοδιμεθυλοαμινοξειδίου και αλκυλοδιμεθυλογλυκίνης (C31G, Τherasol, Intertrade, Ομάδα Α), χλωρεξιδίνη 0,12% χωρίς αιθανόλη (Chlorhexil 0,12%, Intermed, Oμάδα Β), χλωρεξιδίνη 0,12% με αιθανόλη (Plak out 0,12%, Omega Pharma, Ομάδα Γ). Κατά τη διάρκεια της περιόδου παρακολούθησης απείχαν από οποιαδήποτε διαδικασία μηχανικής απομάκρυνσης της ΟΜΠ στο τεταρτημόριο που είχε πραγματοποιηθεί η χειρουργική επέμβαση. Ο μετεγχειρητικός έλεγχος της ΟΜΠ και η πρώιμη επούλωση των ούλων αξιολογήθηκαν με τις εξής παραμέτρους: 1) Λήψη κλινικών φωτογραφιών των προστομιακών επιφανειών κυνόδοντα, 1ου και 2ου προγόμφιου μετά την εφαρμογή φθορίζοντος αποκαλυπτικού διαλύματος ΟΜΠ (προεγχειρητικά - αμέσως πριν την διενέργεια της επέμβασης, 7η και 14η μετεγχειρητική ημέρα). Ακολούθησε επεξεργασία των φωτογραφιών σε υπολογιστή για καθορισμό του ποσοστού (%) της προστομιακής επιφάνειαςτων αντίστοιχων δοντιών, που καλυπτόταν από ΟΜΠ (δείκτης PA%). 2) Δείκτης πλάκας (PI) (14η μετεγχειρητική ημέρα). 3) Δείκτης πρώιμης ιστικής επούλωσης (EHI) (7η και 14η μετεγχειρητική ημέρα). 4) Λήψη δειγμάτων υπερουλικής ΟΜΠ για μικροβιολογική αξιολόγηση του συνολικού βακτηριακού φορτίου με την τεχνική της ποσοτικής αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης πραγματικού χρόνου (quantitative real time PCR) (14η μετεγχειρητική ημέρα). Η στατιστική ανάλυση πραγματοποιήθηκε με το στατιστικό πακέτο Stata 13.1 (Stata Corp., TX USA). P-values μικρότερα του 0.05 θεωρήθηκαν ως στατιστικά σημαντικά. Αποτελέσματα: Σε επίπεδο μετεγχειρητικού ελέγχου της ΟΜΠ, έτσι όπως καταγράφηκε μέσω του δείκτη πλάκας (PI) στις 14 ημέρες, η σύγκριση μεταξύ των ομάδων αποκάλυψε στατιστικά σημαντικά χαμηλότερες τιμές PI στην ομάδα Β συγκριτικά με την Α (p = 0,012) και ακόμη χαμηλότερες στην ομάδα Γ σε σχέση με την Α (p &lt; 0,001). Eπίσης η ομάδα Γ εμφάνισε σημαντικά χαμηλότερες τιμές PI συγκριτικά με την ομάδα Β (p &lt; 0,001). Συγκεκριμένα οι προγόμφιοι (1ος προγόμφιος: ΟR = 3,25, 2ος προγόμφιος: OR = 4,64, p &lt; 0,001), οι όμορες και κυρίως οι άπω οδοντικές επιφάνειες (εγγύς επιφάνειες: OR = 7,19, άπω επιφάνειες: OR = 12,58, p &lt; 0,001) και το κάπνισμα (ΟR = 20,41, p &lt; 0,001) συσχετίστηκαν με σημαντικά υψηλότερες τιμές δείκτη PI. Αναφορικά με τον δείκτη PA%, στις 7 ημέρες η διάμεσος των τιμών ήταν 22,8%, 20,6% και 11,2% για τις ομάδες Α, Β και Γ αντίστοιχα. Στις 14 ημέρες οι τιμές για τις ομάδες Α, Β και Γ ήταν 32,5%, 14,9% και 11,2%, αντίστοιχα. Μεταξύ των δύο μετρήσεων, κατά την 7η και 14η μετεγχειρητική ημέρα αντίστοιχα, δεν υπήρχε σημαντική μεταβολή των τιμών του PA% σε καμία από τις τρεις ομάδες, κάτι που πρακτικά σημαίνει ότι μεταξύ των δύο χρονικών σημείων οι μετρήσεις μέσα στην κάθε ομάδα ήταν παρόμοιες (14 vs 7, συντελεστής b = 0,09, p = 0,416). Στις 14 ημέρες, η σύγκριση μεταξύ των ομάδων ανέδειξε στατιστικά σημαντικές διαφορές, με την ομάδα Β να εμφανίζει κατά μέσο όρο 16 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο PA% σε σχέση με την Α (p = 0,049) και την ομάδα Γ 21 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο PA% σε σχέση με την Α (p = 0,005). Η ομάδα Γ δεν διέφερε σημαντικά με την ομάδα Β, αν και καταγράφηκαν χαμηλότερα ποσοστά PA% στην πρώτη (p = 0,421). Σε επίπεδο μετεγχειρητικής επούλωσης των μαλακών ιστών, έτσι όπως καταγράφηκε μέσω του δείκτη ΕΗΙ, κατά την 7η μετεγχειρητική ημέρα δεν υπήρχαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων (όλα οι τιμές p στις συγκρίσεις μεταξύ των ομάδων ήταν &gt; 0,05). Στις 14 ημέρες φάνηκε πως η ομάδα Γ είχε σημαντικά χαμηλότερες τιμές ΕΗΙ από τη Β (p = 0,007). Η ομάδα Α δεν παρουσίασε σημαντικές διαφορές τόσο σε σχέση με τη Β (p = 0,130) όσο και με τη Γ (p = 0,207). Μεταξύ 7ης και 14ης μετεγχειρητικής ημέρας καταγράφηκε σημαντική μείωση των τιμών ΕΗΙ (άρα βελτίωση της επούλωσης) στην ομάδα Α (p &lt; 0,001) και ακόμα σημαντικοτέρη στην ομάδα Γ (p &lt; 0,001), σε αντίθεση με την ομάδα Β που δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο χρονικών σημείων (p = 0,557). Αναφορικά με την επίδραση του καπνίσματος στην επούλωση, και στα δύο χρονικά σημεία (7 και 14 ημέρες) δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές ως προς τις τιμές του δείκτη ΕΗΙ μεταξύ καπνιστών, πρώην καπνιστών και μη καπνιστών (7η ημέρα: p = 0,486, 14η ημέρα: p = 0,514). Καταγράφηκε μια τάση προς υψηλότερες τιμές δείκτη επούλωσης (ΕΗΙ) καθώς αυξάνονται τα επίπεδα ΟΜΠ (δείκτης PI). Ωστόσο η παρατήρηση αυτή δεν έφτασε τα όρια της στατιστικής σημαντικότητας (οριακά μη σημαντική η διαφορά μεταξύ PI = 3 και PI = 1, p = 0,051). Σε μικροβιολογικό επίπεδο, στην ομάδα Α καταγράφηκαν μικροβιολογικά αποτελέσματα σε όλους τους ασθενείς, ενώ στις ομάδες Β και Γ δεν υπήρχαν μικροβιολογικά δεδομένα από έξι ασθενείς (τρεις σε κάθε ομάδα). Η ποσότητα του μικροβιακού φορτίου (διάμεσος τιμών) ήταν 0,416ng στην ομάδα Α, 0,521ng στην ομάδα Β και 0,032ng στην ομάδα Γ. Τα αντίστοιχα επίπεδα μικροβιακού φορτίου εκφρασμένα ως συνολικός αριθμός βακτηρίων (x106) ήταν 38.470, 48.190 και 3.020 για τις ομάδες Α, Β και Γ αντίστοιχα. Οι διαφορές μεταξύ των ομάδων Α και Β δεν ήταν στατιστικά σημαντικές (p = 0,612), ενώ η ομάδα Γ εμφάνιζε σημαντικά χαμηλότερο επίπεδο βακτηριακού φορτίου συγκριτικά με τις άλλες δύο ομάδες (p &lt; 0,001). Η ποσότητα του μικροβιακού φορτίου δεν φάνηκε να συσχετίζεται με τις τιμές του δείκτη ΕΗΙ (όλα οι τιμές p &gt; 0,05). Τέλος δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές ως προς τα επίπεδα του συνολικού βακτηριακού φορτίου μεταξύ καπνιστών, πρώην καπνιστών και μη καπνιστών (p = 0,624 και 0,538 για πρώην και ενεργούς καπνιστές, αντίστοιχα). Συμπεράσματα: Στα πλαίσια των περιορισμών αυτής της μελέτης μπορούμε να καταλήξουμε στα εξής: • Αναφορικά με τον μετεγχειρητικό έλεγχο της οδοντικής μικροβιακής πλάκας για διάστημα 14 ημερών, τόσο με κλινικά όσο και με μικροβιολογικά κριτήρια φάνηκε ότι ο συνδυασμός χλωρεξιδίνης με αιθανόλη υπερτερεί έναντι των άλλων διαλυμάτων. • Το διάλυμα CHX με αιθανόλη υπερείχε στη μείωση του βακτηριακού φορτίου της ΟΜΠ σε βαθμό στατιστικά σημαντικό έναντι των άλλων δύο διαλυμάτων, που με τη σειρά τους δεν διέφεραν μεταξύ τους (μη στατιστικά σημαντική διαφορά). • Σε επίπεδο πρώιμης μετεγχειρητικής επούλωσης των ούλων μετά από συμβατική χειρουργική του περιοδοντίου φάνηκε ότι κατά την 7η μετεγχειρητική ημέρα δεν υπήρχαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των τριών διαλυμάτων που εξετάστηκαν. Αυτό ίσως συνεπάγεται ότι σε περιπτώσεις περιοδοντικών επεμβάσεων που τα ράμματα πρόκειται να αφαιρεθούν μέσα σε ένα τέτοιο χρονικό διάστημα, η χλωρεξιδίνη και ο παράγοντας C31G μπορούν να επιφέρουν παρόμοιο αποτέλεσμα ιστικής επούλωσης. • Το στοματικό διάλυμα με τον δραστικό παράγοντα C31G φάνηκε εξίσου αποτελεσματικό με τα σκευάσματα χλωρεξιδίνης (μη στατιστικά σημαντική διαφορά) στην μετεγχειρητική επούλωση των ούλων κατά την περίοδο παρακολούθησης των 14 ημερών. Επιπλέον η CHX με αιθανόλη υπερείχε έναντι εκείνης χωρίς αιθυλική αλκοόλη στο αντίστοιχο χρονικό διάστημα (14 ημέρες παρακολούθησης). Η παρατήρηση αυτή μπορεί να υποδηλώνει ότι στις περιπτώσεις που τα ράμματα παραμένουν για διάστημα μεγαλύτερο των 7 ημερών, η χρήση διαλυμάτων που περιέχουν αιθανόλη υπερτερεί. • Τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι η παρουσία της αιθανόλης αυξάνει την αποτελεσματικότητα της χλωρεξιδίνης. Επίσης τα διαλύματα με τον δραστικό παράγοντα C31G θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναλλακτικά της χλωρεξιδίνης κατά την πρώιμη μετεγχειρητική περίοδο.","abstract_has_math":false,"creators":["Γκατζώνης Αναστάσιος","Gkatzonis Anastasios"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2017,"date_issued":"2017","date_published":"2017","updated_at":"2026-11-19T05:27:45Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1332793"],"render_values":[{"text":"uoadl:1332793","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1332793","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1332793","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A1332793","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Γκατζώνης Αναστάσιος","Gkatzonis Anastasios"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2017"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1332793","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1332793"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Εισαγωγή: Η μικροβιακή επιμόλυνση και λοίμωξη της μετεγχειρητικής περιοχής έχει αποδειχθεί ότι λειτουργεί ανασταλτικά στην επούλωση των περιοδοντικών ιστών. Η ελαχιστοποίηση της ποσότητας της παραμένουσας οδοντικής μικροβιακής πλάκας (ΟΜΠ) στην μετεγχειρητική περιοχή οδηγεί σε ταχύτερη και χωρίς επιπλοκές επούλωση, συγκριτικά με την ύπαρξη εκτεταμένων εναποθέσεων αυτής. Παράλληλα, έχει δειχθεί ότι η διενέργεια χειρουργικής σε περιοδοντικούς ιστούς με έντονο τοπικό παράγοντα και φλεγμονή, όχι μόνο δεν επιφέρει ουσιαστικό αποτέλεσμα στην προσπάθεια επαναφοράς της περιοδοντικής υγείας, αλλά, αντίθετα οδηγεί σε επιδείνωση της κατάστασης. Η ατομική αποτελεσματική μηχανική απομάκρυνση της ΟΜΠ σε καθημερινή βάση, με την χρήση οδοντόβουρτας και μεσοδόντιων βουρτσών ή οδοντικού νήματος έχει αποδειχθεί από πολλές μελέτες, ότι αποτελεί το μοναδικό μέσο για τη διατήρηση της περιοδοντικής και οδοντικής υγείας μακροχρόνια. Ωστόσο, η μηχανική απομάκρυνση του τοπικού παράγοντα στην άμεση μετεγχειρητική περίοδο (πρώτες 7-10 ημέρες) είναι σχεδόν μη εφικτή, λόγω της ευαισθησίας και του πόνου, που εκλύεται από την χειρουργηθείσα περιοχή. Συνεπώς είναι προφανής ο λόγος για τον οποίο έχουν αναφερθεί πολλά διαφορετικά πρωτόκολλα και μέθοδοι που στοχεύουν στον όσο το δυνατόν καλύτερο μετεγχειρητικό μικροβιακό έλεγχο. Αυτά περιλαμβάνουν την τακτική επαγγελματική απομάκρυνση του τοπικού παράγοντα σε εβδομαδιαία βάση για τον πρώτο μετεγχειρητικό μήνα, την εφαρμογή τοπικών αντισηπτικών παραγόντων σε μορφή διαλύματος ή γέλης και την κατά περίππτωση χορήγηση συστηματικών αντιβιοτικών. Μια βασική μέθοδος, που εφαρμόζεται στην καθ΄ημέρα κλινική πράξη, ως χημικό μέσο για τον έλεγχο της μετεγχειρητικής ΟΜΠ, είναι η χρήση στοματικών διαλυμάτων. Στο εμπόριο κυκλοφορεί πληθώρα σκευασμάτων με διάφορες ενεργές αντιμικροβιακές ουσίες. Από αυτά, εκείνα που περιέχουν χλωρεξιδίνη, αποτελούν τους πλέον ισχυρούς αντιμικροβιακούς παράγοντες. Η διγλυκονική χλωρεξιδίνη (CHX) είναι μία ισχυρή αντιμικροβιακή ουσία που χημικά ανήκει στην οικογένεια των δι-διγουανιδινών. Μέσω της προσκόλλησής της σε σιαλικές πρωτεΐνες εμποδίζει το σχηματισμό του βιοϋμενίου (biofilm). Επιπλέον, διαπερνά το βιοϋμένιο της οδοντικής πλάκας και δρά κατά των ήδη ενσωματωμένων βακτηρίων. Διατηρεί την αντιμικροβιακή δράση της περισσότερο από 12 ώρες, λόγω της υπερουλικής προσκόλλησης της στους σκληρούς και μαλακούς ιστούς (supragingival substantivity). Δεν προκαλεί τη δημιουργία ανθεκτικών μικροβιακών στελεχών ακόμη και μετά από παρατεταμένη χρήση της. Από την άλλη πλευρά, όπως κάθε αντιμικροβιακή/αντισηπτική ουσία, έτσι και η CHX παρουσιάζει κάποιες ανεπιθύμητες ενέργειες. Η πιο συχνή παρενέργεια είναι η εμφάνιση φαιάς χρώσης των οδοντικών επιφανειών, κάποιων αποκαταστατικών υλικών και της ραχιαίας επιφάνειας της γλώσσας. Ακόμη, σε ιστολογικό επίπεδο, έχει φανεί ότι μπορεί να προκαλέσει κατά δοσοεξαρτώμενο τρόπο in vitro μείωση του πολλαπλασιασμού των ουλικών ινοβλαστών, η οποία φαίνεται ότι είναι ανεξάρτητη από τον χρόνο έκθεσης των κυττάρων στην δραστική ουσία καθώς και ex vivo μείωση της κολλαγονογενετικής δραστηριότητας των ινοβλαστών, οδηγώντας σε επιβράδυνση των διαδικασιών της ιστικής επούλωσης. Επιπρόσθετα, πέρα από τις ουλικές ινοβλάστες, η CHX φαίνεται να επιδρά αρνητικά στα επιθηλιακά κύτταρα και στα περιφερικά λεμφοκύτταρα. Μια βασική ουσία, που περιέχεται στην πλειοψηφία των σκευασμάτων CHX, είναι η αιθανόλη. Η αιθανόλη έχει ενοχοποιηθεί για ξηρότητα του στοματικού βλεννογόνου, πρόκληση ερεθισμού σε μετεγχειρητικές περιοχές, προβλήματα εθισμού σε χρόνιους αλκοολικούς ασθενείς που έχουν διακόψει την κατανάλωση αλκοόλ, καθώς και κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του στόματος. Αν και σίγουρα δεν έχει αποδειχθεί κάποια αιτιολογική σχέση μεταξύ αλκοολούχων στοματικών διαλυμάτων και καρκίνου του στόματος, κυρίως λόγω της πληθώρας των συγχυτικών παραγόντων, τα σκευάσματα με αιθανόλη παρουσιάζουν κάποια μειονεκτήματα. Γι αυτό τον λόγο έχουν αναπτυχθεί νέα σκευάσματα χλωρεξιδίνης τα οποία στερούνται αιθανόλης. Η αποτελεσματικότητα των σκευασμάτων αυτών έχει συγκριθεί με εκείνη των αλκοολούχων σκευασμάτων σε διάφορες μελέτες. Στην πλειοψηφία τους οι μελέτες αυτές χρησιμοποιώντας ομάδες περιοδοντικά υγιών ασθενών (ή με ουλίτιδα) συνέκριναν την αποτελεσματικότητα των σκευασμάτων χλωρεξιδίνης με και χωρίς αιθανόλη, αναφορικά με την ικανότητά τους να εμποδίζουν τον σχηματισμό ΟΜΠ και την εγκατάσταση φλεγμονής στα ούλα χωρίς να καταφέρουν, όμως, να βρουν στατιστικά σημαντικές διαφορές. Ωστόσο, με εξαίρεση μία, δεν υπάρχουν κλινικές μελέτες που να έχουν συγκρίνει την αποτελεσματικότητα των προαναφερθέντων σκευασμάτων στον έλεγχο της ΟΜΠ και στην δυνατότητα επούλωσης των ούλων μετά την διενέργεια χειρουργικής του περιοδοντίου. Η CHX ναι μεν αποτελεί τον χρυσό κανόνα στον χημικό έλεγχο της ΟΜΠ, αλλά ταυτόχρονα εμφανίζει κάποιες παρενέργειες (συμπεριλαμβανομένης και της αρνητικής επίδρασης στην επούλωση των ούλων) και παράλληλα υπάρχουν περιπτώσεις που η χορήγησή της αντενδείκνυται. Στην βιβλιογραφία υπάρχουν ελάχιστες μελέτες που έχουν αξιολογήσει την αποτελεσματικότητα άλλων αντιμικροβιακών ουσιών, πέραν της CHX, στον μετεγχειρητικό έλεγχο της ΟΜΠ και την επούλωση των μαλακών ιστών μετά από χειρουργική του περιοδοντίου. Οι μόνες ουσίες που έχουν αξιολογηθεί σε μετεγχειρητικό επίπεδο είναι η εξιτιδίνη και ο συνδυασμός φθοριοαμίνης / φθοριούχου κασσίτερου. Ωστόσο, άλλες ουσίες που κυκλοφορούν ευρέως σήμερα, όπως ο παράγοντας C31G (συνδυασμός αλκυλο-διμεθυλο-γλυκίνης και αλκυλο-διμεθυλο-αμινοξειδίου) δεν έχουν αξιολογηθεί στο κατά πόσο θα μπορούσαν να χορηγηθούν μετεγχειρητικά ως χημικά μέσα ελέγχου της ΟΜΠ καθώς και στην επίδρασή τους στις διαδικασίες της ιστικής επούλωσης (πρώιμης και όψιμης). Σκοπός της συγκεκριμένης κλινικής μελέτης είναι η σύγκριση της αποτελεσματικότητας τριών διαφορετικών στοματικών διαλυμάτων (ενός με χλωρεξιδίνη και αιθανόλη, ενός με χλωρεξιδίνη χωρίς αιθυλική αλκοόλη και ενός με δραστική ουσία τον παράγοντα C31G) στον μετεγχειρητικό έλεγχο της ΟΜΠ και την πρώιμη επούλωση των ούλων, σε ασθενείς που υποβάλονται σε συμβατική χειρουργική του περιοδοντίου. Υλικά και Μέθοδοι: Πρόκειται για μια μονοκεντρική, ελεγχόμενη, τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή, παράλληλου σχεδιασμού κλινική μελέτη. Στη μελέτη συμμετείχαν 42 άτομα, γυναίκες και άνδρες, ηλικίας 34-69 ετών, τα οποία έλαβαν χειρουργική του περιοδοντίου με σκοπό την εξάλειψη/μείωση υπολειμματικών περιοδοντικών θυλάκων ή / και την αποκάλυψη κλινικής μύλης στις περιοχές #13-15 ή/και #23-25 ή/και #33-35 ή/και #43-45, χωρίς την ύπαρξη ενδοστικής βλάβης που θα πληρούσε τις προϋποθέσεις για κατευθυνόμενη ιστική ανάπλαση. Οι ασθενείς χωρίστηκαν τυχαία σε τρεις ισάριθμες ομάδες (14 άτομα έκαστη) και για τις πρώτες 14 μετεγχειρητικές ημέρες έλαβαν ένα από τα ακόλουθα στοματικά διαλύματα: συνδυασμός αλκυλοδιμεθυλοαμινοξειδίου και αλκυλοδιμεθυλογλυκίνης (C31G, Τherasol, Intertrade, Ομάδα Α), χλωρεξιδίνη 0,12% χωρίς αιθανόλη (Chlorhexil 0,12%, Intermed, Oμάδα Β), χλωρεξιδίνη 0,12% με αιθανόλη (Plak out 0,12%, Omega Pharma, Ομάδα Γ). Κατά τη διάρκεια της περιόδου παρακολούθησης απείχαν από οποιαδήποτε διαδικασία μηχανικής απομάκρυνσης της ΟΜΠ στο τεταρτημόριο που είχε πραγματοποιηθεί η χειρουργική επέμβαση. Ο μετεγχειρητικός έλεγχος της ΟΜΠ και η πρώιμη επούλωση των ούλων αξιολογήθηκαν με τις εξής παραμέτρους: 1) Λήψη κλινικών φωτογραφιών των προστομιακών επιφανειών κυνόδοντα, 1ου και 2ου προγόμφιου μετά την εφαρμογή φθορίζοντος αποκαλυπτικού διαλύματος ΟΜΠ (προεγχειρητικά - αμέσως πριν την διενέργεια της επέμβασης, 7η και 14η μετεγχειρητική ημέρα). Ακολούθησε επεξεργασία των φωτογραφιών σε υπολογιστή για καθορισμό του ποσοστού (%) της προστομιακής επιφάνειαςτων αντίστοιχων δοντιών, που καλυπτόταν από ΟΜΠ (δείκτης PA%). 2) Δείκτης πλάκας (PI) (14η μετεγχειρητική ημέρα). 3) Δείκτης πρώιμης ιστικής επούλωσης (EHI) (7η και 14η μετεγχειρητική ημέρα). 4) Λήψη δειγμάτων υπερουλικής ΟΜΠ για μικροβιολογική αξιολόγηση του συνολικού βακτηριακού φορτίου με την τεχνική της ποσοτικής αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης πραγματικού χρόνου (quantitative real time PCR) (14η μετεγχειρητική ημέρα). Η στατιστική ανάλυση πραγματοποιήθηκε με το στατιστικό πακέτο Stata 13.1 (Stata Corp., TX USA). P-values μικρότερα του 0.05 θεωρήθηκαν ως στατιστικά σημαντικά. Αποτελέσματα: Σε επίπεδο μετεγχειρητικού ελέγχου της ΟΜΠ, έτσι όπως καταγράφηκε μέσω του δείκτη πλάκας (PI) στις 14 ημέρες, η σύγκριση μεταξύ των ομάδων αποκάλυψε στατιστικά σημαντικά χαμηλότερες τιμές PI στην ομάδα Β συγκριτικά με την Α (p = 0,012) και ακόμη χαμηλότερες στην ομάδα Γ σε σχέση με την Α (p < 0,001). Eπίσης η ομάδα Γ εμφάνισε σημαντικά χαμηλότερες τιμές PI συγκριτικά με την ομάδα Β (p < 0,001). Συγκεκριμένα οι προγόμφιοι (1ος προγόμφιος: ΟR = 3,25, 2ος προγόμφιος: OR = 4,64, p < 0,001), οι όμορες και κυρίως οι άπω οδοντικές επιφάνειες (εγγύς επιφάνειες: OR = 7,19, άπω επιφάνειες: OR = 12,58, p < 0,001) και το κάπνισμα (ΟR = 20,41, p < 0,001) συσχετίστηκαν με σημαντικά υψηλότερες τιμές δείκτη PI. Αναφορικά με τον δείκτη PA%, στις 7 ημέρες η διάμεσος των τιμών ήταν 22,8%, 20,6% και 11,2% για τις ομάδες Α, Β και Γ αντίστοιχα. Στις 14 ημέρες οι τιμές για τις ομάδες Α, Β και Γ ήταν 32,5%, 14,9% και 11,2%, αντίστοιχα. Μεταξύ των δύο μετρήσεων, κατά την 7η και 14η μετεγχειρητική ημέρα αντίστοιχα, δεν υπήρχε σημαντική μεταβολή των τιμών του PA% σε καμία από τις τρεις ομάδες, κάτι που πρακτικά σημαίνει ότι μεταξύ των δύο χρονικών σημείων οι μετρήσεις μέσα στην κάθε ομάδα ήταν παρόμοιες (14 vs 7, συντελεστής b = 0,09, p = 0,416). Στις 14 ημέρες, η σύγκριση μεταξύ των ομάδων ανέδειξε στατιστικά σημαντικές διαφορές, με την ομάδα Β να εμφανίζει κατά μέσο όρο 16 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο PA% σε σχέση με την Α (p = 0,049) και την ομάδα Γ 21 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο PA% σε σχέση με την Α (p = 0,005). Η ομάδα Γ δεν διέφερε σημαντικά με την ομάδα Β, αν και καταγράφηκαν χαμηλότερα ποσοστά PA% στην πρώτη (p = 0,421). Σε επίπεδο μετεγχειρητικής επούλωσης των μαλακών ιστών, έτσι όπως καταγράφηκε μέσω του δείκτη ΕΗΙ, κατά την 7η μετεγχειρητική ημέρα δεν υπήρχαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων (όλα οι τιμές p στις συγκρίσεις μεταξύ των ομάδων ήταν > 0,05). Στις 14 ημέρες φάνηκε πως η ομάδα Γ είχε σημαντικά χαμηλότερες τιμές ΕΗΙ από τη Β (p = 0,007). Η ομάδα Α δεν παρουσίασε σημαντικές διαφορές τόσο σε σχέση με τη Β (p = 0,130) όσο και με τη Γ (p = 0,207). Μεταξύ 7ης και 14ης μετεγχειρητικής ημέρας καταγράφηκε σημαντική μείωση των τιμών ΕΗΙ (άρα βελτίωση της επούλωσης) στην ομάδα Α (p < 0,001) και ακόμα σημαντικοτέρη στην ομάδα Γ (p < 0,001), σε αντίθεση με την ομάδα Β που δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο χρονικών σημείων (p = 0,557). Αναφορικά με την επίδραση του καπνίσματος στην επούλωση, και στα δύο χρονικά σημεία (7 και 14 ημέρες) δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές ως προς τις τιμές του δείκτη ΕΗΙ μεταξύ καπνιστών, πρώην καπνιστών και μη καπνιστών (7η ημέρα: p = 0,486, 14η ημέρα: p = 0,514). Καταγράφηκε μια τάση προς υψηλότερες τιμές δείκτη επούλωσης (ΕΗΙ) καθώς αυξάνονται τα επίπεδα ΟΜΠ (δείκτης PI). Ωστόσο η παρατήρηση αυτή δεν έφτασε τα όρια της στατιστικής σημαντικότητας (οριακά μη σημαντική η διαφορά μεταξύ PI = 3 και PI = 1, p = 0,051). Σε μικροβιολογικό επίπεδο, στην ομάδα Α καταγράφηκαν μικροβιολογικά αποτελέσματα σε όλους τους ασθενείς, ενώ στις ομάδες Β και Γ δεν υπήρχαν μικροβιολογικά δεδομένα από έξι ασθενείς (τρεις σε κάθε ομάδα). Η ποσότητα του μικροβιακού φορτίου (διάμεσος τιμών) ήταν 0,416ng στην ομάδα Α, 0,521ng στην ομάδα Β και 0,032ng στην ομάδα Γ. Τα αντίστοιχα επίπεδα μικροβιακού φορτίου εκφρασμένα ως συνολικός αριθμός βακτηρίων (x106) ήταν 38.470, 48.190 και 3.020 για τις ομάδες Α, Β και Γ αντίστοιχα. Οι διαφορές μεταξύ των ομάδων Α και Β δεν ήταν στατιστικά σημαντικές (p = 0,612), ενώ η ομάδα Γ εμφάνιζε σημαντικά χαμηλότερο επίπεδο βακτηριακού φορτίου συγκριτικά με τις άλλες δύο ομάδες (p < 0,001). Η ποσότητα του μικροβιακού φορτίου δεν φάνηκε να συσχετίζεται με τις τιμές του δείκτη ΕΗΙ (όλα οι τιμές p > 0,05). Τέλος δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές ως προς τα επίπεδα του συνολικού βακτηριακού φορτίου μεταξύ καπνιστών, πρώην καπνιστών και μη καπνιστών (p = 0,624 και 0,538 για πρώην και ενεργούς καπνιστές, αντίστοιχα). Συμπεράσματα: Στα πλαίσια των περιορισμών αυτής της μελέτης μπορούμε να καταλήξουμε στα εξής: • Αναφορικά με τον μετεγχειρητικό έλεγχο της οδοντικής μικροβιακής πλάκας για διάστημα 14 ημερών, τόσο με κλινικά όσο και με μικροβιολογικά κριτήρια φάνηκε ότι ο συνδυασμός χλωρεξιδίνης με αιθανόλη υπερτερεί έναντι των άλλων διαλυμάτων. • Το διάλυμα CHX με αιθανόλη υπερείχε στη μείωση του βακτηριακού φορτίου της ΟΜΠ σε βαθμό στατιστικά σημαντικό έναντι των άλλων δύο διαλυμάτων, που με τη σειρά τους δεν διέφεραν μεταξύ τους (μη στατιστικά σημαντική διαφορά). • Σε επίπεδο πρώιμης μετεγχειρητικής επούλωσης των ούλων μετά από συμβατική χειρουργική του περιοδοντίου φάνηκε ότι κατά την 7η μετεγχειρητική ημέρα δεν υπήρχαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των τριών διαλυμάτων που εξετάστηκαν. Αυτό ίσως συνεπάγεται ότι σε περιπτώσεις περιοδοντικών επεμβάσεων που τα ράμματα πρόκειται να αφαιρεθούν μέσα σε ένα τέτοιο χρονικό διάστημα, η χλωρεξιδίνη και ο παράγοντας C31G μπορούν να επιφέρουν παρόμοιο αποτέλεσμα ιστικής επούλωσης. • Το στοματικό διάλυμα με τον δραστικό παράγοντα C31G φάνηκε εξίσου αποτελεσματικό με τα σκευάσματα χλωρεξιδίνης (μη στατιστικά σημαντική διαφορά) στην μετεγχειρητική επούλωση των ούλων κατά την περίοδο παρακολούθησης των 14 ημερών. Επιπλέον η CHX με αιθανόλη υπερείχε έναντι εκείνης χωρίς αιθυλική αλκοόλη στο αντίστοιχο χρονικό διάστημα (14 ημέρες παρακολούθησης). Η παρατήρηση αυτή μπορεί να υποδηλώνει ότι στις περιπτώσεις που τα ράμματα παραμένουν για διάστημα μεγαλύτερο των 7 ημερών, η χρήση διαλυμάτων που περιέχουν αιθανόλη υπερτερεί. • Τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι η παρουσία της αιθανόλης αυξάνει την αποτελεσματικότητα της χλωρεξιδίνης. Επίσης τα διαλύματα με τον δραστικό παράγοντα C31G θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναλλακτικά της χλωρεξιδίνης κατά την πρώιμη μετεγχειρητική περίοδο.","Introduction: Microbial contamination and infection of postsurgical area inhibit normal tissue healing process. Minimizing the amount of postoperative dental plaque accumulation leads to more rapid and without complications wound healing. A negative correlation has been found between the amount of dental plaque at the postsurgical site and both gain in soft tissue attachment and osseous fill after periodontal surgical procedures. Self–performed mechanical plaque removal measures, using toothbrush and interdental brushes or dental floss, is essential for maintaining periodontal and dental health. However, mechanical removal of dental plaque in the early postoperative period (first 7-10 days) is almost not feasible because of sensitivity and pain released from the operated area and many times undesirable due to the risk of tissue irritation and traumatization. Therefore many different protocols have been proposed in order to control postsurgical microbial count, including regular professional removal of plaque and calculus on a weekly basis for the first postoperative month, local application of antiseptic / antimicrobial agents in various formulations and administration of systemic antibiotics. Chemical supragingival plaque control appears to be an adjunct and not replacement for the mechanical methods, but it is a viable alternative when mechanical measures appear partially or totally ineffective alone or cannot be applied (for example during the immediate postoperative period). There is a plethora of commercially available mouthrinses containing various antimicrobial agents. Those containing digluconate chlorhexidine (CHX) are supposed to be the most effective. Chlorhexidine is a potent antibacterial and antiplaque agent belonging to the bisbiguanide family. It binds strongly to bacterial cell membranes preventing the formation of biofilm. Moreover, it penetrates biofilm of dental plaque and acts against bacteria already embedded. Once adsorbed, and unlike some other antiseptics, CHX shows a persistent bacteriostatic action lasting in excess of 12 hours (substantivity). It cannot lead to development of resistant bacterial strains, even after prolonged use. On the other hand, as any antimicrobial / antiseptic agent, CHX has a number of local side effects. The most frequent one is brown discoloration of the teeth and some restorative materials and the dorsum of the tongue. In a histological level, it seems that CHX may cause an in vitro dose-dependent inhibition of gingival fibroblasts proliferation, which appears to be independent of exposure time to the active substance, or an ex vivo reduction of fibroblasts ability to synthesize collagen, leading to retardation of tissue healing processes. In addition, beyond gingival fibroblasts, CHX appears to negatively affect epithelial cells and peripheral lymphocytes. A common substance, present in the majority of CHX formulations, is ethanol. Ethanol has been associated with oral mucosa dryness, tissue irritation of postoperative areas, addiction symptoms in chronic alcoholic patients who have stopped drinking and increased risk for oral cancer. Even if no causal relationship between alcoholic mouthwashes and oral cancer has been proved, mainly due to existence of many confounding factors, formulations with ethanol display some disadvantages. For that reason, chlorhexidine formulations lacking ethanol have been developed in the recent years. The efficacy of these formulations has been investigated in many studies and has been shown to be comparable to that of alcoholic ones. In the majority of those studies, the efficacy of alcoholic and non-alcoholic CHX formulations has been tested on periodontally healthy (or with gingivitis) patients, evaluating their ability to prevent dental plaque formation and inhibit gingival inflammation. The results indicate that there are no significant differences between the above mentioned formulations. However, there are no clinical studies (except one) evaluating the efficacy of CHX formulations with and without ethanol in the postsurgical control of microbial plaque and gingival healing response after periodontal surgical procedures. Undoubtedly, CHX is the gold standard at a chemical level in the control of plaque and gingivitis. On the other hand, it displays side effects (including adverse effects on tissue healing response) and in some cases its administration is contraindicated. In the literature there are few studies that have evaluated the efficacy of other antimicrobial agents (as for example hexitidine and amine / stannous fluoride), besides CHX, as a postoperative regime of plaque control after periodontal surgery. However, there is a plethora of antimicrobials / antiseptics widely available today, such as factor C31G (a combination of alkyl-dimethyl-glycine and alkyl-dimethyl -amine oxide), that have not been evaluated at a periodontal postsurgical level. The aim of the present clinical study is to evaluate and compare the effectiveness of three different mouthrinses (alcohol – free CHX, alcohol based CHX and C31G) in postoperative plaque control and early wound healing after periodontal flap surgery. Materials & Methods: This is a single-center, controlled, randomized, double-blind, parallel design clinical trial. In the study participated 42 patients, females and males, aged 34-69 years old. Participants received periodontal flap surgery for elimination or reduction of residual periodontal pockets and/or for crown lengthening in the regions #13-15 and/or #23-25 and/or #33-35 and/or #43-45, provided that there was no need for osseous graft or membrane or any other regenerative material or biologic mediator application during surgical procedure. Patients randomly allocated to three groups (14 subjects per group). During the first 14 postoperative days, patients instructed to rinse with one of the following three mouthwashes: a combination of alkyl-dimethyl-glycine and alkyl-dimethyl -amine oxide (C31G, Therasol, InterTrade, Group A), chlorhexidine 0.12% without ethanol (Chlorhexil 0,12%, Intermed, Group B) and 0.12% chlorhexidine with ethanol (Plak out 0,12%, Omega Pharma, Group C). During the whole observation period, subjects refrained from any mechanical effort of plaque removal at the operated areas. Postsurgical plaque control and early wound healing were evaluated according to the following parameters: 1) Clinical photographs of buccal aspect of teeth at the operated areas (canine, 1st premolar, 2nd premolar) with fluorescent dental plaque disclosing agent (baseline - immediately prior to surgery, 7th and 14th postoperative day). Photographs were processed in PC Adobe Photoshop Program, in order to evaluate the % area covered by dental plaque (index PA%). 2) Plaque index (PI) (14th postoperative day). 3) Early wound healing index (EHI) (7th and 14th postsurgical days). 4) Supragingival dental plaque samples collection for microbiological evaluation of total bacterial count applying the technique of quantitative real time polymerase chain reaction (quantitative real time PCR) (14th postoperative day). Statistical analysis was performed with the statistical package Stata 13.1 (Stata Corp., TX USA). P-values less than 0.05 were considered as statistically significant. Results: Regarding postsurgical plaque control, as evaluated by plaque index (PI), the comparison among groups revealed significantly lower PI values in group B (CHX without ethanol) compared to A (C31G) (p = 0,012) and even lower values in group C (CHX with ethanol) with respect to A (p <0,001). Also, group C showed significantly lower PI values compared to group B (p <0,001). In particular, premolars (1st premolar: OR = 3.25, 2nd premolar: OR = 4,64, p <0,001), proximal tooth surfaces (mesial: OR = 7.19, distal: OR = 12,58, p <0,001) and smoking (OR = 20,41, p <0,001) were associated with significantly higher PI values. Regarding PA% index, 7 days postoperatively median values were 22.8%, 20.6% and 11.2% in groups A, B and C, respectively. At 14th postsurgical day, values for groups A, B and C were 32.5%, 14.9% and 11.2%, respectively. Between two examinations, there was no significant difference in PA% values within each group (14 vs 7 days, coefficient b = 0,09, p = 0,416). At day 14, group B showed an average of 16 percentage units lower PA% compared with group A (significant difference, p = 0,049) and group C displayed 21 percentage units lower PA% compared to A (significant difference, p = 0,005). Group C was not significantly different compared to B (p = 0,421). Early wound healing, as evaluated by EHI registration, was not significantly different among groups (all p-values are among group comparisons was > 0.05) 7 days after surgery. At 14th postoperative day, EHI values in group C were significantly lower compared to group B (p = 0,007). Group A showed no significant differences compared with groups B (p = 0,130) and C (p = 0,207). Between 7th and 14th postsurgical day, a significant reduction of EHI values (improved wound healing) was recorded at groups A (p < 0,001) and C (p <0,001). In contrast, in group B there were no significant differences between two recordings (7 and 14 days) (p = 0,557). Smoking was not significantly correlated to healing response. In both examinations (7 and 14 days), there were no significant differences of EHI values among smokers, ex-smokers and non-smokers (7th day: p = 0,486, 14th day: p = 0,514). A trend for higher EHI values (deteriorating healing response) as increased dental plaque accumulation (higher PI values) was recorded, but this observation was not statistically signifficant (borderline non-significant difference between PI = 3 and PI = 1, p = 0,051). At microbiological evaluation, results were recorded from all patients in group A, while in groups B and C there were no microbiological data from six patients (three subjects in each group). The amount of total bacterial load (median values) was 0,416ng in group A, 0,521ng in group B and 0,032ng in group C. The levels of bacterial counts, expressed as total number of bacteria (x106) were 38.470, 48.190 and 3.020 for groups A, B and C, respectively. Differences between groups A and B were not statistically significant (p = 0,612), while group C showed significantly lower bacterial counts comparatively to other two groups (p <0,001). The amount of bacterial load was not correlated with EHI values (all p-values greater than 0.05), which indicates that microbial counts level did not affect the early healing response of gingival tissues. Finally, there were no significant differences in the levels of total bacterial counts among smokers, former smokers and non-smokers (p = 0,624 and 0,538 for ex-smokers and smokers, respectively). Conclusions: Within the limitations of this study we can conclude the following: • Regarding postsurgical plaque control (for an observation period of 14 days), both clinical and microbiological data indicated that chlorhexidine with ethanol is superior to the other formulations. • CHX with ethanol was superior in reducing total bacterial load compared to the other two solutions, which in turn were not significantly different from each other. • Regarding early wound healing response, there was no significant difference among the evaluated formulations, 7 days after periodontal surgery. This may indicate that in periodontal surgical procedures where sutures are anticipated to be removed in such a time period (7 days), chlorhexidine and C31G agent could lead to a similar tissue healing response profile. • Active agent C31G appeared to be as effective as chlorhexidine formulations (non-statistically significant difference) at the level of early postsurgical periodontal tissue healing response (during the 14-day observation period). Moreover, CHX with ethanol was superior to non-alcoholic CHX at the same time period (14 days follow-up). This observation may suggest that in cases where sutures have to remain more than seven days, use of mouthrinses containing ethanol should be preferred. • The findings indicate that the presence of ethanol increases the efficacy of chlorhexidine. In addition, solutions with the active agent C31G could be used alternatively to chlorhexidine in the early postsurgical period."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Σύγκριση της αποτελεσματικότητας τριών διαφορετικών στοματικών διαλυμάτων στον μετεγχειρητικό έλεγχο της οδοντικής μικροβιακής πλάκας και την πρώιμη επούλωση των ούλων μετά από συμβατική χειρουργική του περιοδοντίου"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Γκατζώνης Αναστάσιος","Gkatzonis Anastasios"],"dc:date":["2017"],"dc:description":["Εισαγωγή: Η μικροβιακή επιμόλυνση και λοίμωξη της μετεγχειρητικής περιοχής έχει αποδειχθεί ότι λειτουργεί ανασταλτικά στην επούλωση των περιοδοντικών ιστών. Η ελαχιστοποίηση της ποσότητας της παραμένουσας οδοντικής μικροβιακής πλάκας (ΟΜΠ) στην μετεγχειρητική περιοχή οδηγεί σε ταχύτερη και χωρίς επιπλοκές επούλωση, συγκριτικά με την ύπαρξη εκτεταμένων εναποθέσεων αυτής. Παράλληλα, έχει δειχθεί ότι η διενέργεια χειρουργικής σε περιοδοντικούς ιστούς με έντονο τοπικό παράγοντα και φλεγμονή, όχι μόνο δεν επιφέρει ουσιαστικό αποτέλεσμα στην προσπάθεια επαναφοράς της περιοδοντικής υγείας, αλλά, αντίθετα οδηγεί σε επιδείνωση της κατάστασης. Η ατομική αποτελεσματική μηχανική απομάκρυνση της ΟΜΠ σε καθημερινή βάση, με την χρήση οδοντόβουρτας και μεσοδόντιων βουρτσών ή οδοντικού νήματος έχει αποδειχθεί από πολλές μελέτες, ότι αποτελεί το μοναδικό μέσο για τη διατήρηση της περιοδοντικής και οδοντικής υγείας μακροχρόνια. Ωστόσο, η μηχανική απομάκρυνση του τοπικού παράγοντα στην άμεση μετεγχειρητική περίοδο (πρώτες 7-10 ημέρες) είναι σχεδόν μη εφικτή, λόγω της ευαισθησίας και του πόνου, που εκλύεται από την χειρουργηθείσα περιοχή. Συνεπώς είναι προφανής ο λόγος για τον οποίο έχουν αναφερθεί πολλά διαφορετικά πρωτόκολλα και μέθοδοι που στοχεύουν στον όσο το δυνατόν καλύτερο μετεγχειρητικό μικροβιακό έλεγχο. Αυτά περιλαμβάνουν την τακτική επαγγελματική απομάκρυνση του τοπικού παράγοντα σε εβδομαδιαία βάση για τον πρώτο μετεγχειρητικό μήνα, την εφαρμογή τοπικών αντισηπτικών παραγόντων σε μορφή διαλύματος ή γέλης και την κατά περίππτωση χορήγηση συστηματικών αντιβιοτικών. Μια βασική μέθοδος, που εφαρμόζεται στην καθ΄ημέρα κλινική πράξη, ως χημικό μέσο για τον έλεγχο της μετεγχειρητικής ΟΜΠ, είναι η χρήση στοματικών διαλυμάτων. Στο εμπόριο κυκλοφορεί πληθώρα σκευασμάτων με διάφορες ενεργές αντιμικροβιακές ουσίες. Από αυτά, εκείνα που περιέχουν χλωρεξιδίνη, αποτελούν τους πλέον ισχυρούς αντιμικροβιακούς παράγοντες. Η διγλυκονική χλωρεξιδίνη (CHX) είναι μία ισχυρή αντιμικροβιακή ουσία που χημικά ανήκει στην οικογένεια των δι-διγουανιδινών. Μέσω της προσκόλλησής της σε σιαλικές πρωτεΐνες εμποδίζει το σχηματισμό του βιοϋμενίου (biofilm). Επιπλέον, διαπερνά το βιοϋμένιο της οδοντικής πλάκας και δρά κατά των ήδη ενσωματωμένων βακτηρίων. Διατηρεί την αντιμικροβιακή δράση της περισσότερο από 12 ώρες, λόγω της υπερουλικής προσκόλλησης της στους σκληρούς και μαλακούς ιστούς (supragingival substantivity). Δεν προκαλεί τη δημιουργία ανθεκτικών μικροβιακών στελεχών ακόμη και μετά από παρατεταμένη χρήση της. Από την άλλη πλευρά, όπως κάθε αντιμικροβιακή/αντισηπτική ουσία, έτσι και η CHX παρουσιάζει κάποιες ανεπιθύμητες ενέργειες. Η πιο συχνή παρενέργεια είναι η εμφάνιση φαιάς χρώσης των οδοντικών επιφανειών, κάποιων αποκαταστατικών υλικών και της ραχιαίας επιφάνειας της γλώσσας. Ακόμη, σε ιστολογικό επίπεδο, έχει φανεί ότι μπορεί να προκαλέσει κατά δοσοεξαρτώμενο τρόπο in vitro μείωση του πολλαπλασιασμού των ουλικών ινοβλαστών, η οποία φαίνεται ότι είναι ανεξάρτητη από τον χρόνο έκθεσης των κυττάρων στην δραστική ουσία καθώς και ex vivo μείωση της κολλαγονογενετικής δραστηριότητας των ινοβλαστών, οδηγώντας σε επιβράδυνση των διαδικασιών της ιστικής επούλωσης. Επιπρόσθετα, πέρα από τις ουλικές ινοβλάστες, η CHX φαίνεται να επιδρά αρνητικά στα επιθηλιακά κύτταρα και στα περιφερικά λεμφοκύτταρα. Μια βασική ουσία, που περιέχεται στην πλειοψηφία των σκευασμάτων CHX, είναι η αιθανόλη. Η αιθανόλη έχει ενοχοποιηθεί για ξηρότητα του στοματικού βλεννογόνου, πρόκληση ερεθισμού σε μετεγχειρητικές περιοχές, προβλήματα εθισμού σε χρόνιους αλκοολικούς ασθενείς που έχουν διακόψει την κατανάλωση αλκοόλ, καθώς και κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του στόματος. Αν και σίγουρα δεν έχει αποδειχθεί κάποια αιτιολογική σχέση μεταξύ αλκοολούχων στοματικών διαλυμάτων και καρκίνου του στόματος, κυρίως λόγω της πληθώρας των συγχυτικών παραγόντων, τα σκευάσματα με αιθανόλη παρουσιάζουν κάποια μειονεκτήματα. Γι αυτό τον λόγο έχουν αναπτυχθεί νέα σκευάσματα χλωρεξιδίνης τα οποία στερούνται αιθανόλης. Η αποτελεσματικότητα των σκευασμάτων αυτών έχει συγκριθεί με εκείνη των αλκοολούχων σκευασμάτων σε διάφορες μελέτες. Στην πλειοψηφία τους οι μελέτες αυτές χρησιμοποιώντας ομάδες περιοδοντικά υγιών ασθενών (ή με ουλίτιδα) συνέκριναν την αποτελεσματικότητα των σκευασμάτων χλωρεξιδίνης με και χωρίς αιθανόλη, αναφορικά με την ικανότητά τους να εμποδίζουν τον σχηματισμό ΟΜΠ και την εγκατάσταση φλεγμονής στα ούλα χωρίς να καταφέρουν, όμως, να βρουν στατιστικά σημαντικές διαφορές. Ωστόσο, με εξαίρεση μία, δεν υπάρχουν κλινικές μελέτες που να έχουν συγκρίνει την αποτελεσματικότητα των προαναφερθέντων σκευασμάτων στον έλεγχο της ΟΜΠ και στην δυνατότητα επούλωσης των ούλων μετά την διενέργεια χειρουργικής του περιοδοντίου. Η CHX ναι μεν αποτελεί τον χρυσό κανόνα στον χημικό έλεγχο της ΟΜΠ, αλλά ταυτόχρονα εμφανίζει κάποιες παρενέργειες (συμπεριλαμβανομένης και της αρνητικής επίδρασης στην επούλωση των ούλων) και παράλληλα υπάρχουν περιπτώσεις που η χορήγησή της αντενδείκνυται. Στην βιβλιογραφία υπάρχουν ελάχιστες μελέτες που έχουν αξιολογήσει την αποτελεσματικότητα άλλων αντιμικροβιακών ουσιών, πέραν της CHX, στον μετεγχειρητικό έλεγχο της ΟΜΠ και την επούλωση των μαλακών ιστών μετά από χειρουργική του περιοδοντίου. Οι μόνες ουσίες που έχουν αξιολογηθεί σε μετεγχειρητικό επίπεδο είναι η εξιτιδίνη και ο συνδυασμός φθοριοαμίνης / φθοριούχου κασσίτερου. Ωστόσο, άλλες ουσίες που κυκλοφορούν ευρέως σήμερα, όπως ο παράγοντας C31G (συνδυασμός αλκυλο-διμεθυλο-γλυκίνης και αλκυλο-διμεθυλο-αμινοξειδίου) δεν έχουν αξιολογηθεί στο κατά πόσο θα μπορούσαν να χορηγηθούν μετεγχειρητικά ως χημικά μέσα ελέγχου της ΟΜΠ καθώς και στην επίδρασή τους στις διαδικασίες της ιστικής επούλωσης (πρώιμης και όψιμης). Σκοπός της συγκεκριμένης κλινικής μελέτης είναι η σύγκριση της αποτελεσματικότητας τριών διαφορετικών στοματικών διαλυμάτων (ενός με χλωρεξιδίνη και αιθανόλη, ενός με χλωρεξιδίνη χωρίς αιθυλική αλκοόλη και ενός με δραστική ουσία τον παράγοντα C31G) στον μετεγχειρητικό έλεγχο της ΟΜΠ και την πρώιμη επούλωση των ούλων, σε ασθενείς που υποβάλονται σε συμβατική χειρουργική του περιοδοντίου. Υλικά και Μέθοδοι: Πρόκειται για μια μονοκεντρική, ελεγχόμενη, τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή, παράλληλου σχεδιασμού κλινική μελέτη. Στη μελέτη συμμετείχαν 42 άτομα, γυναίκες και άνδρες, ηλικίας 34-69 ετών, τα οποία έλαβαν χειρουργική του περιοδοντίου με σκοπό την εξάλειψη/μείωση υπολειμματικών περιοδοντικών θυλάκων ή / και την αποκάλυψη κλινικής μύλης στις περιοχές #13-15 ή/και #23-25 ή/και #33-35 ή/και #43-45, χωρίς την ύπαρξη ενδοστικής βλάβης που θα πληρούσε τις προϋποθέσεις για κατευθυνόμενη ιστική ανάπλαση. Οι ασθενείς χωρίστηκαν τυχαία σε τρεις ισάριθμες ομάδες (14 άτομα έκαστη) και για τις πρώτες 14 μετεγχειρητικές ημέρες έλαβαν ένα από τα ακόλουθα στοματικά διαλύματα: συνδυασμός αλκυλοδιμεθυλοαμινοξειδίου και αλκυλοδιμεθυλογλυκίνης (C31G, Τherasol, Intertrade, Ομάδα Α), χλωρεξιδίνη 0,12% χωρίς αιθανόλη (Chlorhexil 0,12%, Intermed, Oμάδα Β), χλωρεξιδίνη 0,12% με αιθανόλη (Plak out 0,12%, Omega Pharma, Ομάδα Γ). Κατά τη διάρκεια της περιόδου παρακολούθησης απείχαν από οποιαδήποτε διαδικασία μηχανικής απομάκρυνσης της ΟΜΠ στο τεταρτημόριο που είχε πραγματοποιηθεί η χειρουργική επέμβαση. Ο μετεγχειρητικός έλεγχος της ΟΜΠ και η πρώιμη επούλωση των ούλων αξιολογήθηκαν με τις εξής παραμέτρους: 1) Λήψη κλινικών φωτογραφιών των προστομιακών επιφανειών κυνόδοντα, 1ου και 2ου προγόμφιου μετά την εφαρμογή φθορίζοντος αποκαλυπτικού διαλύματος ΟΜΠ (προεγχειρητικά - αμέσως πριν την διενέργεια της επέμβασης, 7η και 14η μετεγχειρητική ημέρα). Ακολούθησε επεξεργασία των φωτογραφιών σε υπολογιστή για καθορισμό του ποσοστού (%) της προστομιακής επιφάνειαςτων αντίστοιχων δοντιών, που καλυπτόταν από ΟΜΠ (δείκτης PA%). 2) Δείκτης πλάκας (PI) (14η μετεγχειρητική ημέρα). 3) Δείκτης πρώιμης ιστικής επούλωσης (EHI) (7η και 14η μετεγχειρητική ημέρα). 4) Λήψη δειγμάτων υπερουλικής ΟΜΠ για μικροβιολογική αξιολόγηση του συνολικού βακτηριακού φορτίου με την τεχνική της ποσοτικής αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης πραγματικού χρόνου (quantitative real time PCR) (14η μετεγχειρητική ημέρα). Η στατιστική ανάλυση πραγματοποιήθηκε με το στατιστικό πακέτο Stata 13.1 (Stata Corp., TX USA). P-values μικρότερα του 0.05 θεωρήθηκαν ως στατιστικά σημαντικά. Αποτελέσματα: Σε επίπεδο μετεγχειρητικού ελέγχου της ΟΜΠ, έτσι όπως καταγράφηκε μέσω του δείκτη πλάκας (PI) στις 14 ημέρες, η σύγκριση μεταξύ των ομάδων αποκάλυψε στατιστικά σημαντικά χαμηλότερες τιμές PI στην ομάδα Β συγκριτικά με την Α (p = 0,012) και ακόμη χαμηλότερες στην ομάδα Γ σε σχέση με την Α (p < 0,001). Eπίσης η ομάδα Γ εμφάνισε σημαντικά χαμηλότερες τιμές PI συγκριτικά με την ομάδα Β (p < 0,001). Συγκεκριμένα οι προγόμφιοι (1ος προγόμφιος: ΟR = 3,25, 2ος προγόμφιος: OR = 4,64, p < 0,001), οι όμορες και κυρίως οι άπω οδοντικές επιφάνειες (εγγύς επιφάνειες: OR = 7,19, άπω επιφάνειες: OR = 12,58, p < 0,001) και το κάπνισμα (ΟR = 20,41, p < 0,001) συσχετίστηκαν με σημαντικά υψηλότερες τιμές δείκτη PI. Αναφορικά με τον δείκτη PA%, στις 7 ημέρες η διάμεσος των τιμών ήταν 22,8%, 20,6% και 11,2% για τις ομάδες Α, Β και Γ αντίστοιχα. Στις 14 ημέρες οι τιμές για τις ομάδες Α, Β και Γ ήταν 32,5%, 14,9% και 11,2%, αντίστοιχα. Μεταξύ των δύο μετρήσεων, κατά την 7η και 14η μετεγχειρητική ημέρα αντίστοιχα, δεν υπήρχε σημαντική μεταβολή των τιμών του PA% σε καμία από τις τρεις ομάδες, κάτι που πρακτικά σημαίνει ότι μεταξύ των δύο χρονικών σημείων οι μετρήσεις μέσα στην κάθε ομάδα ήταν παρόμοιες (14 vs 7, συντελεστής b = 0,09, p = 0,416). Στις 14 ημέρες, η σύγκριση μεταξύ των ομάδων ανέδειξε στατιστικά σημαντικές διαφορές, με την ομάδα Β να εμφανίζει κατά μέσο όρο 16 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο PA% σε σχέση με την Α (p = 0,049) και την ομάδα Γ 21 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο PA% σε σχέση με την Α (p = 0,005). Η ομάδα Γ δεν διέφερε σημαντικά με την ομάδα Β, αν και καταγράφηκαν χαμηλότερα ποσοστά PA% στην πρώτη (p = 0,421). Σε επίπεδο μετεγχειρητικής επούλωσης των μαλακών ιστών, έτσι όπως καταγράφηκε μέσω του δείκτη ΕΗΙ, κατά την 7η μετεγχειρητική ημέρα δεν υπήρχαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων (όλα οι τιμές p στις συγκρίσεις μεταξύ των ομάδων ήταν > 0,05). Στις 14 ημέρες φάνηκε πως η ομάδα Γ είχε σημαντικά χαμηλότερες τιμές ΕΗΙ από τη Β (p = 0,007). Η ομάδα Α δεν παρουσίασε σημαντικές διαφορές τόσο σε σχέση με τη Β (p = 0,130) όσο και με τη Γ (p = 0,207). Μεταξύ 7ης και 14ης μετεγχειρητικής ημέρας καταγράφηκε σημαντική μείωση των τιμών ΕΗΙ (άρα βελτίωση της επούλωσης) στην ομάδα Α (p < 0,001) και ακόμα σημαντικοτέρη στην ομάδα Γ (p < 0,001), σε αντίθεση με την ομάδα Β που δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο χρονικών σημείων (p = 0,557). Αναφορικά με την επίδραση του καπνίσματος στην επούλωση, και στα δύο χρονικά σημεία (7 και 14 ημέρες) δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές ως προς τις τιμές του δείκτη ΕΗΙ μεταξύ καπνιστών, πρώην καπνιστών και μη καπνιστών (7η ημέρα: p = 0,486, 14η ημέρα: p = 0,514). Καταγράφηκε μια τάση προς υψηλότερες τιμές δείκτη επούλωσης (ΕΗΙ) καθώς αυξάνονται τα επίπεδα ΟΜΠ (δείκτης PI). Ωστόσο η παρατήρηση αυτή δεν έφτασε τα όρια της στατιστικής σημαντικότητας (οριακά μη σημαντική η διαφορά μεταξύ PI = 3 και PI = 1, p = 0,051). Σε μικροβιολογικό επίπεδο, στην ομάδα Α καταγράφηκαν μικροβιολογικά αποτελέσματα σε όλους τους ασθενείς, ενώ στις ομάδες Β και Γ δεν υπήρχαν μικροβιολογικά δεδομένα από έξι ασθενείς (τρεις σε κάθε ομάδα). Η ποσότητα του μικροβιακού φορτίου (διάμεσος τιμών) ήταν 0,416ng στην ομάδα Α, 0,521ng στην ομάδα Β και 0,032ng στην ομάδα Γ. Τα αντίστοιχα επίπεδα μικροβιακού φορτίου εκφρασμένα ως συνολικός αριθμός βακτηρίων (x106) ήταν 38.470, 48.190 και 3.020 για τις ομάδες Α, Β και Γ αντίστοιχα. Οι διαφορές μεταξύ των ομάδων Α και Β δεν ήταν στατιστικά σημαντικές (p = 0,612), ενώ η ομάδα Γ εμφάνιζε σημαντικά χαμηλότερο επίπεδο βακτηριακού φορτίου συγκριτικά με τις άλλες δύο ομάδες (p < 0,001). Η ποσότητα του μικροβιακού φορτίου δεν φάνηκε να συσχετίζεται με τις τιμές του δείκτη ΕΗΙ (όλα οι τιμές p > 0,05). Τέλος δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές ως προς τα επίπεδα του συνολικού βακτηριακού φορτίου μεταξύ καπνιστών, πρώην καπνιστών και μη καπνιστών (p = 0,624 και 0,538 για πρώην και ενεργούς καπνιστές, αντίστοιχα). Συμπεράσματα: Στα πλαίσια των περιορισμών αυτής της μελέτης μπορούμε να καταλήξουμε στα εξής: • Αναφορικά με τον μετεγχειρητικό έλεγχο της οδοντικής μικροβιακής πλάκας για διάστημα 14 ημερών, τόσο με κλινικά όσο και με μικροβιολογικά κριτήρια φάνηκε ότι ο συνδυασμός χλωρεξιδίνης με αιθανόλη υπερτερεί έναντι των άλλων διαλυμάτων. • Το διάλυμα CHX με αιθανόλη υπερείχε στη μείωση του βακτηριακού φορτίου της ΟΜΠ σε βαθμό στατιστικά σημαντικό έναντι των άλλων δύο διαλυμάτων, που με τη σειρά τους δεν διέφεραν μεταξύ τους (μη στατιστικά σημαντική διαφορά). • Σε επίπεδο πρώιμης μετεγχειρητικής επούλωσης των ούλων μετά από συμβατική χειρουργική του περιοδοντίου φάνηκε ότι κατά την 7η μετεγχειρητική ημέρα δεν υπήρχαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των τριών διαλυμάτων που εξετάστηκαν. Αυτό ίσως συνεπάγεται ότι σε περιπτώσεις περιοδοντικών επεμβάσεων που τα ράμματα πρόκειται να αφαιρεθούν μέσα σε ένα τέτοιο χρονικό διάστημα, η χλωρεξιδίνη και ο παράγοντας C31G μπορούν να επιφέρουν παρόμοιο αποτέλεσμα ιστικής επούλωσης. • Το στοματικό διάλυμα με τον δραστικό παράγοντα C31G φάνηκε εξίσου αποτελεσματικό με τα σκευάσματα χλωρεξιδίνης (μη στατιστικά σημαντική διαφορά) στην μετεγχειρητική επούλωση των ούλων κατά την περίοδο παρακολούθησης των 14 ημερών. Επιπλέον η CHX με αιθανόλη υπερείχε έναντι εκείνης χωρίς αιθυλική αλκοόλη στο αντίστοιχο χρονικό διάστημα (14 ημέρες παρακολούθησης). Η παρατήρηση αυτή μπορεί να υποδηλώνει ότι στις περιπτώσεις που τα ράμματα παραμένουν για διάστημα μεγαλύτερο των 7 ημερών, η χρήση διαλυμάτων που περιέχουν αιθανόλη υπερτερεί. • Τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι η παρουσία της αιθανόλης αυξάνει την αποτελεσματικότητα της χλωρεξιδίνης. Επίσης τα διαλύματα με τον δραστικό παράγοντα C31G θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναλλακτικά της χλωρεξιδίνης κατά την πρώιμη μετεγχειρητική περίοδο.","Introduction: Microbial contamination and infection of postsurgical area inhibit normal tissue healing process. Minimizing the amount of postoperative dental plaque accumulation leads to more rapid and without complications wound healing. A negative correlation has been found between the amount of dental plaque at the postsurgical site and both gain in soft tissue attachment and osseous fill after periodontal surgical procedures. Self–performed mechanical plaque removal measures, using toothbrush and interdental brushes or dental floss, is essential for maintaining periodontal and dental health. However, mechanical removal of dental plaque in the early postoperative period (first 7-10 days) is almost not feasible because of sensitivity and pain released from the operated area and many times undesirable due to the risk of tissue irritation and traumatization. Therefore many different protocols have been proposed in order to control postsurgical microbial count, including regular professional removal of plaque and calculus on a weekly basis for the first postoperative month, local application of antiseptic / antimicrobial agents in various formulations and administration of systemic antibiotics. Chemical supragingival plaque control appears to be an adjunct and not replacement for the mechanical methods, but it is a viable alternative when mechanical measures appear partially or totally ineffective alone or cannot be applied (for example during the immediate postoperative period). There is a plethora of commercially available mouthrinses containing various antimicrobial agents. Those containing digluconate chlorhexidine (CHX) are supposed to be the most effective. Chlorhexidine is a potent antibacterial and antiplaque agent belonging to the bisbiguanide family. It binds strongly to bacterial cell membranes preventing the formation of biofilm. Moreover, it penetrates biofilm of dental plaque and acts against bacteria already embedded. Once adsorbed, and unlike some other antiseptics, CHX shows a persistent bacteriostatic action lasting in excess of 12 hours (substantivity). It cannot lead to development of resistant bacterial strains, even after prolonged use. On the other hand, as any antimicrobial / antiseptic agent, CHX has a number of local side effects. The most frequent one is brown discoloration of the teeth and some restorative materials and the dorsum of the tongue. In a histological level, it seems that CHX may cause an in vitro dose-dependent inhibition of gingival fibroblasts proliferation, which appears to be independent of exposure time to the active substance, or an ex vivo reduction of fibroblasts ability to synthesize collagen, leading to retardation of tissue healing processes. In addition, beyond gingival fibroblasts, CHX appears to negatively affect epithelial cells and peripheral lymphocytes. A common substance, present in the majority of CHX formulations, is ethanol. Ethanol has been associated with oral mucosa dryness, tissue irritation of postoperative areas, addiction symptoms in chronic alcoholic patients who have stopped drinking and increased risk for oral cancer. Even if no causal relationship between alcoholic mouthwashes and oral cancer has been proved, mainly due to existence of many confounding factors, formulations with ethanol display some disadvantages. For that reason, chlorhexidine formulations lacking ethanol have been developed in the recent years. The efficacy of these formulations has been investigated in many studies and has been shown to be comparable to that of alcoholic ones. In the majority of those studies, the efficacy of alcoholic and non-alcoholic CHX formulations has been tested on periodontally healthy (or with gingivitis) patients, evaluating their ability to prevent dental plaque formation and inhibit gingival inflammation. The results indicate that there are no significant differences between the above mentioned formulations. However, there are no clinical studies (except one) evaluating the efficacy of CHX formulations with and without ethanol in the postsurgical control of microbial plaque and gingival healing response after periodontal surgical procedures. Undoubtedly, CHX is the gold standard at a chemical level in the control of plaque and gingivitis. On the other hand, it displays side effects (including adverse effects on tissue healing response) and in some cases its administration is contraindicated. In the literature there are few studies that have evaluated the efficacy of other antimicrobial agents (as for example hexitidine and amine / stannous fluoride), besides CHX, as a postoperative regime of plaque control after periodontal surgery. However, there is a plethora of antimicrobials / antiseptics widely available today, such as factor C31G (a combination of alkyl-dimethyl-glycine and alkyl-dimethyl -amine oxide), that have not been evaluated at a periodontal postsurgical level. The aim of the present clinical study is to evaluate and compare the effectiveness of three different mouthrinses (alcohol – free CHX, alcohol based CHX and C31G) in postoperative plaque control and early wound healing after periodontal flap surgery. Materials & Methods: This is a single-center, controlled, randomized, double-blind, parallel design clinical trial. In the study participated 42 patients, females and males, aged 34-69 years old. Participants received periodontal flap surgery for elimination or reduction of residual periodontal pockets and/or for crown lengthening in the regions #13-15 and/or #23-25 and/or #33-35 and/or #43-45, provided that there was no need for osseous graft or membrane or any other regenerative material or biologic mediator application during surgical procedure. Patients randomly allocated to three groups (14 subjects per group). During the first 14 postoperative days, patients instructed to rinse with one of the following three mouthwashes: a combination of alkyl-dimethyl-glycine and alkyl-dimethyl -amine oxide (C31G, Therasol, InterTrade, Group A), chlorhexidine 0.12% without ethanol (Chlorhexil 0,12%, Intermed, Group B) and 0.12% chlorhexidine with ethanol (Plak out 0,12%, Omega Pharma, Group C). During the whole observation period, subjects refrained from any mechanical effort of plaque removal at the operated areas. Postsurgical plaque control and early wound healing were evaluated according to the following parameters: 1) Clinical photographs of buccal aspect of teeth at the operated areas (canine, 1st premolar, 2nd premolar) with fluorescent dental plaque disclosing agent (baseline - immediately prior to surgery, 7th and 14th postoperative day). Photographs were processed in PC Adobe Photoshop Program, in order to evaluate the % area covered by dental plaque (index PA%). 2) Plaque index (PI) (14th postoperative day). 3) Early wound healing index (EHI) (7th and 14th postsurgical days). 4) Supragingival dental plaque samples collection for microbiological evaluation of total bacterial count applying the technique of quantitative real time polymerase chain reaction (quantitative real time PCR) (14th postoperative day). Statistical analysis was performed with the statistical package Stata 13.1 (Stata Corp., TX USA). P-values less than 0.05 were considered as statistically significant. Results: Regarding postsurgical plaque control, as evaluated by plaque index (PI), the comparison among groups revealed significantly lower PI values in group B (CHX without ethanol) compared to A (C31G) (p = 0,012) and even lower values in group C (CHX with ethanol) with respect to A (p <0,001). Also, group C showed significantly lower PI values compared to group B (p <0,001). In particular, premolars (1st premolar: OR = 3.25, 2nd premolar: OR = 4,64, p <0,001), proximal tooth surfaces (mesial: OR = 7.19, distal: OR = 12,58, p <0,001) and smoking (OR = 20,41, p <0,001) were associated with significantly higher PI values. Regarding PA% index, 7 days postoperatively median values were 22.8%, 20.6% and 11.2% in groups A, B and C, respectively. At 14th postsurgical day, values for groups A, B and C were 32.5%, 14.9% and 11.2%, respectively. Between two examinations, there was no significant difference in PA% values within each group (14 vs 7 days, coefficient b = 0,09, p = 0,416). At day 14, group B showed an average of 16 percentage units lower PA% compared with group A (significant difference, p = 0,049) and group C displayed 21 percentage units lower PA% compared to A (significant difference, p = 0,005). Group C was not significantly different compared to B (p = 0,421). Early wound healing, as evaluated by EHI registration, was not significantly different among groups (all p-values are among group comparisons was > 0.05) 7 days after surgery. At 14th postoperative day, EHI values in group C were significantly lower compared to group B (p = 0,007). Group A showed no significant differences compared with groups B (p = 0,130) and C (p = 0,207). Between 7th and 14th postsurgical day, a significant reduction of EHI values (improved wound healing) was recorded at groups A (p < 0,001) and C (p <0,001). In contrast, in group B there were no significant differences between two recordings (7 and 14 days) (p = 0,557). Smoking was not significantly correlated to healing response. In both examinations (7 and 14 days), there were no significant differences of EHI values among smokers, ex-smokers and non-smokers (7th day: p = 0,486, 14th day: p = 0,514). A trend for higher EHI values (deteriorating healing response) as increased dental plaque accumulation (higher PI values) was recorded, but this observation was not statistically signifficant (borderline non-significant difference between PI = 3 and PI = 1, p = 0,051). At microbiological evaluation, results were recorded from all patients in group A, while in groups B and C there were no microbiological data from six patients (three subjects in each group). The amount of total bacterial load (median values) was 0,416ng in group A, 0,521ng in group B and 0,032ng in group C. The levels of bacterial counts, expressed as total number of bacteria (x106) were 38.470, 48.190 and 3.020 for groups A, B and C, respectively. Differences between groups A and B were not statistically significant (p = 0,612), while group C showed significantly lower bacterial counts comparatively to other two groups (p <0,001). The amount of bacterial load was not correlated with EHI values (all p-values greater than 0.05), which indicates that microbial counts level did not affect the early healing response of gingival tissues. Finally, there were no significant differences in the levels of total bacterial counts among smokers, former smokers and non-smokers (p = 0,624 and 0,538 for ex-smokers and smokers, respectively). Conclusions: Within the limitations of this study we can conclude the following: • Regarding postsurgical plaque control (for an observation period of 14 days), both clinical and microbiological data indicated that chlorhexidine with ethanol is superior to the other formulations. • CHX with ethanol was superior in reducing total bacterial load compared to the other two solutions, which in turn were not significantly different from each other. • Regarding early wound healing response, there was no significant difference among the evaluated formulations, 7 days after periodontal surgery. This may indicate that in periodontal surgical procedures where sutures are anticipated to be removed in such a time period (7 days), chlorhexidine and C31G agent could lead to a similar tissue healing response profile. • Active agent C31G appeared to be as effective as chlorhexidine formulations (non-statistically significant difference) at the level of early postsurgical periodontal tissue healing response (during the 14-day observation period). Moreover, CHX with ethanol was superior to non-alcoholic CHX at the same time period (14 days follow-up). This observation may suggest that in cases where sutures have to remain more than seven days, use of mouthrinses containing ethanol should be preferred. • The findings indicate that the presence of ethanol increases the efficacy of chlorhexidine. In addition, solutions with the active agent C31G could be used alternatively to chlorhexidine in the early postsurgical period."],"dc:identifier":["uoadl:1332793","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1332793"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Σύγκριση της αποτελεσματικότητας τριών διαφορετικών στοματικών διαλυμάτων στον μετεγχειρητικό έλεγχο της οδοντικής μικροβιακής πλάκας και την πρώιμη επούλωση των ούλων μετά από συμβατική χειρουργική του περιοδοντίου"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:27:45Z"}