{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:1333103"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:1333103","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Ανάλυση μικροσυστοιχιών RNA για την ανίχνευση συστημικών φαινομένων μετά από έκθεση σε ιοντίζουσα ακτινοβολία","abstract":"Στην εποχή μας η όλο και αυξανόμενη χρήση της ιοντίζουσας ακτινοβολίας σε ιατρικές εφαρμογές για την διάγνωση και την θεραπεία παθήσεων έχει οδηγήσει στην μελέτη νέων φαινομένων επίδρασεών της στην έμβια ύλη. Η ιοντίζουσα ακτινοβολία (IA) φέρει αρκετή ενέργεια ώστε να προκαλέσει την απελευθέρωση ηλεκτρονίων από άτομα η μόρια με αποτέλεσμα τον ιοντισμό τους. Η δράση της κατηγοριοποιείται σε άμεση όπου προκύπτει από την απευθείας καταστροφή δεσμών και άλλων βλαβών λόγω της εναπόθεσης πρωτογενούς ενέργειας από τα φορτισμένα σωματίδια ή φωτόνια που μπορούν να ιοντίσουν άτομα και στην έμμεση, προκαλώντας δευτερογενώς την παραγωγή ηλεκτρονίων και άλλων δραστικών μορίων. Η ΙΑ είναι επιβλαβής και δυνητικά θανατηφόρα είτε με επιβλαβή επίδραση στους ιστούς σε υψηλές δόσεις είτε μέσω μεταλλάξεων στα σωματικά κύτταρα και την δημιουργία γενωμικής αστάθειας και δυνητικά καρκίνου. Εκτός από την καθαρή και λεγόμενη στοχευμένη επίδραση (targeted effect) της στα ακτινοβολημένα κύτταρα έχει βρεθεί ότι προκαλεί μη-στοχευμένα (non-targeted) φαινόμενα απόκρισης σε παρακείμενα υγιή κύτταρα, τα φαινόμενα απόκρισης λόγω γειτνίασης (bystander effects) που θεωρούνται μέρος των συστημικών δράσεων της ακτινοβολίας (Radiation Induced Bystander Effects). Από διάφορες ερευνητικές μελέτες έχει δειχθεί ότι παρατηρούνται βλάβες στα παρακείμενα κύτταρα παρόμοιες με τα ακτινοβολημένα, όπως γονιδιακή αστάθεια, σχηματισμός μικροπυρήνων, αλλαγές έκφρασης miRNA, επαγωγής βλαβών στο DNA και απόπτωση. Επίσης έχει παρατηρηθεί ότι η έκκριση παραγόντων των ακτινοβολημένων κυττάρων συμβάλουν στην εκδήλωση οξειδωτικού στρες στα παρακείμενα κύτταρα. Μία σημαντική ανακάλυψη με βάση τα παραπάνω φαινόμενα είναι ότι δεν φαίνεται να επηρεάζουν με τον ίδιο τρόπο διαφορετικά είδη κυττάρων και ότι υπάρχει διαφορετική απόκριση ανάλογα με την υποκατηγορία ΙΑ που χρησιμοποιείται. Σκοπός αυτής της διπλωματικής εργασίας είναι η διαπίστωση της φύσης των φαινομένων απόκρισης λόγω γειτνίασης που θεωρούνται μέρος των συστημικών δράσεων της ακτινοβολίας, μέσω της ανάπτυξης γενικευμένων υπολογιστικών μεθοδολογιών ανάλυσης δεδομένων μικροσυστοιχιών και της χρήσης αυτών σε βιοπληροφορικά εργαλεία λειτουργικής ανάλυσης εμπλουτισμού ώστε να οδηγηθούμε στην αναγνώριση των μοριακών σηματοδοτικών μονοπατιών καθώς και των λειτουργειών που ενέχονται στα παραπάνω φαινόμενα. Στην ανάλυση χρησιμοποιήθηκαν 7 σύνολα δεδομένων από το δημόσιο αποθετήριο δεδομένων γονιδιακής έκφρασης πειραμάτων υψηλής απόδοσης Gene Expression Omnibus (GEO) από τα οποία στατιστικά σημαντικά αποτελέσματα για τα παρακείμενα κύτταρα βρέθηκαν μόνο στα 4. Για την ανάλυσης τους χρησιμοποιήθηκε η γλώσσα προγραμματισμού R και βιοπληροφορικά πακέτα ανάλυσή διαφορικής γονιδιακής έκφρασης δεδομένων μικροσυστοιχιών του έργου ανάπτυξης ανοικτού κώδικα λογισμικού Bioconductor. Επίσης για την λειτουργική ανάλυση στατιστικού εμπλουτισμού χρησιμοποιήθηκαν οι διαδικτυακές πλατφόρμες BioInfoMiner και EnrichR. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν φανέρωσαν ήδη γνωστούς μηχανισμούς από την βιβλιογραφία και την διαφορετική απόκριση σε διαφορετικούς σωματιδιακούς τύπους ΙΑ. Ιδιαίτερα για τα σωματίδια άλφα και τα ιόντα άνθρακα, παρατηρήθηκαν διακριτοί μηχανισμοί απόκρισης των κυττάρων στα φαινόμενα απόκρισης λόγω γειτνίασης. Στα σύνολα δεδομένων που είχε χρησιμοποιηθεί ΙΑ σωματιδίων άλφα 0.5 Gy στις 0.5, 4 ώρες εξαγωγής του RNA μετά την ακιντοβόληση βρέθηκαν βιολογικές διεργασίες που έχουν σχέση με την απόκριση στο οξειδωτικό στρες και στην φλεγμονή μέσω μεταλλοθειονινών, κυτοκινών, χυμοκινών (MT1X…, CXCL8…, IL1B.., PTGS2), απόκριση στις πρωτεϊνικές βλάβες και στη ζέστη (HSPH1…, DNAJA1…), στην επαγωγή μηχανισμών επιδιόρθωσης του τραύματος και αρνητικής ρύθμισης του διπλασιασμού. Στο σύνολο δεδομένων που είχε χρησιμοποιηθεί ΙΑ ιόντων άνθρακα 0.12 Gy και 0.013 Gy στις 2, 6 ώρες εξαγωγής του RNA μετά την ακτινοβόληση βρέθηκαν βιολογικές διεργασίες που έχουν σχέση με την φλεγμονώδη απόκριση (PTGS2, IL1A, IL1B…) και επαγόμενοι αποπτωτικοί μηχανισμοί. Επίσης παρατηρήθηκε μεγάλη διαφορά στην επίδραση της ΙΑ σε φαινόμενα απόκρισης λόγω γειτνίασης ανάλογα με τον τύπο του κυττάρου. Δεν βρέθηκαν στατιστικά σημαντικά διαφορικά εκφρασμένα γονίδια στις αναλύσεις των συνόλων με καρκινικά και αθανατοποιημένα κύτταρα κάτι που χρήζει περαιτέρω εξειδικευμένης πειραματικής μελέτης. Τέλος με συγκριτική ανάλυση μεταξύ της βιοπληροφορικής ανάλυσης αυτής της εργασίας και δημοσιευμένων εργασιών βιβλιογραφικής εξόρυξης κειμένου ταυτοποιήθηκαν γονίδια που εμπλέκονται με τα φαινόμενα απόκρισης λόγω γειτνίασης αναδεικνύοντας την αξιοπιστία των μεθόδων ανάλυσης γονιδιακής έκφρασης που χρησιμοποιήθηκαν.","abstract_html":"Στην εποχή μας η όλο και αυξανόμενη χρήση της ιοντίζουσας ακτινοβολίας σε ιατρικές εφαρμογές για την διάγνωση και την θεραπεία παθήσεων έχει οδηγήσει στην μελέτη νέων φαινομένων επίδρασεών της στην έμβια ύλη. Η ιοντίζουσα ακτινοβολία (IA) φέρει αρκετή ενέργεια ώστε να προκαλέσει την απελευθέρωση ηλεκτρονίων από άτομα η μόρια με αποτέλεσμα τον ιοντισμό τους. Η δράση της κατηγοριοποιείται σε άμεση όπου προκύπτει από την απευθείας καταστροφή δεσμών και άλλων βλαβών λόγω της εναπόθεσης πρωτογενούς ενέργειας από τα φορτισμένα σωματίδια ή φωτόνια που μπορούν να ιοντίσουν άτομα και στην έμμεση, προκαλώντας δευτερογενώς την παραγωγή ηλεκτρονίων και άλλων δραστικών μορίων. Η ΙΑ είναι επιβλαβής και δυνητικά θανατηφόρα είτε με επιβλαβή επίδραση στους ιστούς σε υψηλές δόσεις είτε μέσω μεταλλάξεων στα σωματικά κύτταρα και την δημιουργία γενωμικής αστάθειας και δυνητικά καρκίνου. Εκτός από την καθαρή και λεγόμενη στοχευμένη επίδραση (targeted effect) της στα ακτινοβολημένα κύτταρα έχει βρεθεί ότι προκαλεί μη-στοχευμένα (non-targeted) φαινόμενα απόκρισης σε παρακείμενα υγιή κύτταρα, τα φαινόμενα απόκρισης λόγω γειτνίασης (bystander effects) που θεωρούνται μέρος των συστημικών δράσεων της ακτινοβολίας (Radiation Induced Bystander Effects). Από διάφορες ερευνητικές μελέτες έχει δειχθεί ότι παρατηρούνται βλάβες στα παρακείμενα κύτταρα παρόμοιες με τα ακτινοβολημένα, όπως γονιδιακή αστάθεια, σχηματισμός μικροπυρήνων, αλλαγές έκφρασης miRNA, επαγωγής βλαβών στο DNA και απόπτωση. Επίσης έχει παρατηρηθεί ότι η έκκριση παραγόντων των ακτινοβολημένων κυττάρων συμβάλουν στην εκδήλωση οξειδωτικού στρες στα παρακείμενα κύτταρα. Μία σημαντική ανακάλυψη με βάση τα παραπάνω φαινόμενα είναι ότι δεν φαίνεται να επηρεάζουν με τον ίδιο τρόπο διαφορετικά είδη κυττάρων και ότι υπάρχει διαφορετική απόκριση ανάλογα με την υποκατηγορία ΙΑ που χρησιμοποιείται. Σκοπός αυτής της διπλωματικής εργασίας είναι η διαπίστωση της φύσης των φαινομένων απόκρισης λόγω γειτνίασης που θεωρούνται μέρος των συστημικών δράσεων της ακτινοβολίας, μέσω της ανάπτυξης γενικευμένων υπολογιστικών μεθοδολογιών ανάλυσης δεδομένων μικροσυστοιχιών και της χρήσης αυτών σε βιοπληροφορικά εργαλεία λειτουργικής ανάλυσης εμπλουτισμού ώστε να οδηγηθούμε στην αναγνώριση των μοριακών σηματοδοτικών μονοπατιών καθώς και των λειτουργειών που ενέχονται στα παραπάνω φαινόμενα. Στην ανάλυση χρησιμοποιήθηκαν 7 σύνολα δεδομένων από το δημόσιο αποθετήριο δεδομένων γονιδιακής έκφρασης πειραμάτων υψηλής απόδοσης Gene Expression Omnibus (GEO) από τα οποία στατιστικά σημαντικά αποτελέσματα για τα παρακείμενα κύτταρα βρέθηκαν μόνο στα 4. Για την ανάλυσης τους χρησιμοποιήθηκε η γλώσσα προγραμματισμού R και βιοπληροφορικά πακέτα ανάλυσή διαφορικής γονιδιακής έκφρασης δεδομένων μικροσυστοιχιών του έργου ανάπτυξης ανοικτού κώδικα λογισμικού Bioconductor. Επίσης για την λειτουργική ανάλυση στατιστικού εμπλουτισμού χρησιμοποιήθηκαν οι διαδικτυακές πλατφόρμες BioInfoMiner και EnrichR. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν φανέρωσαν ήδη γνωστούς μηχανισμούς από την βιβλιογραφία και την διαφορετική απόκριση σε διαφορετικούς σωματιδιακούς τύπους ΙΑ. Ιδιαίτερα για τα σωματίδια άλφα και τα ιόντα άνθρακα, παρατηρήθηκαν διακριτοί μηχανισμοί απόκρισης των κυττάρων στα φαινόμενα απόκρισης λόγω γειτνίασης. Στα σύνολα δεδομένων που είχε χρησιμοποιηθεί ΙΑ σωματιδίων άλφα 0.5 Gy στις 0.5, 4 ώρες εξαγωγής του RNA μετά την ακιντοβόληση βρέθηκαν βιολογικές διεργασίες που έχουν σχέση με την απόκριση στο οξειδωτικό στρες και στην φλεγμονή μέσω μεταλλοθειονινών, κυτοκινών, χυμοκινών (MT1X…, CXCL8…, IL1B.., PTGS2), απόκριση στις πρωτεϊνικές βλάβες και στη ζέστη (HSPH1…, DNAJA1…), στην επαγωγή μηχανισμών επιδιόρθωσης του τραύματος και αρνητικής ρύθμισης του διπλασιασμού. Στο σύνολο δεδομένων που είχε χρησιμοποιηθεί ΙΑ ιόντων άνθρακα 0.12 Gy και 0.013 Gy στις 2, 6 ώρες εξαγωγής του RNA μετά την ακτινοβόληση βρέθηκαν βιολογικές διεργασίες που έχουν σχέση με την φλεγμονώδη απόκριση (PTGS2, IL1A, IL1B…) και επαγόμενοι αποπτωτικοί μηχανισμοί. Επίσης παρατηρήθηκε μεγάλη διαφορά στην επίδραση της ΙΑ σε φαινόμενα απόκρισης λόγω γειτνίασης ανάλογα με τον τύπο του κυττάρου. Δεν βρέθηκαν στατιστικά σημαντικά διαφορικά εκφρασμένα γονίδια στις αναλύσεις των συνόλων με καρκινικά και αθανατοποιημένα κύτταρα κάτι που χρήζει περαιτέρω εξειδικευμένης πειραματικής μελέτης. Τέλος με συγκριτική ανάλυση μεταξύ της βιοπληροφορικής ανάλυσης αυτής της εργασίας και δημοσιευμένων εργασιών βιβλιογραφικής εξόρυξης κειμένου ταυτοποιήθηκαν γονίδια που εμπλέκονται με τα φαινόμενα απόκρισης λόγω γειτνίασης αναδεικνύοντας την αξιοπιστία των μεθόδων ανάλυσης γονιδιακής έκφρασης που χρησιμοποιήθηκαν.","abstract_has_math":false,"creators":["Γελές Κωνσταντίνος","Yeles Konstantinos"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2017,"date_issued":"2017","date_published":"2017","updated_at":"2026-11-19T05:27:47Z","subjects":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1333103"],"render_values":[{"text":"uoadl:1333103","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1333103","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1333103","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A1333103","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Γελές Κωνσταντίνος","Yeles Konstantinos"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2017"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Θετικές Επιστήμες","Science"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1333103","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1333103"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Στην εποχή μας η όλο και αυξανόμενη χρήση της ιοντίζουσας ακτινοβολίας σε ιατρικές εφαρμογές για την διάγνωση και την θεραπεία παθήσεων έχει οδηγήσει στην μελέτη νέων φαινομένων επίδρασεών της στην έμβια ύλη. Η ιοντίζουσα ακτινοβολία (IA) φέρει αρκετή ενέργεια ώστε να προκαλέσει την απελευθέρωση ηλεκτρονίων από άτομα η μόρια με αποτέλεσμα τον ιοντισμό τους. Η δράση της κατηγοριοποιείται σε άμεση όπου προκύπτει από την απευθείας καταστροφή δεσμών και άλλων βλαβών λόγω της εναπόθεσης πρωτογενούς ενέργειας από τα φορτισμένα σωματίδια ή φωτόνια που μπορούν να ιοντίσουν άτομα και στην έμμεση, προκαλώντας δευτερογενώς την παραγωγή ηλεκτρονίων και άλλων δραστικών μορίων. Η ΙΑ είναι επιβλαβής και δυνητικά θανατηφόρα είτε με επιβλαβή επίδραση στους ιστούς σε υψηλές δόσεις είτε μέσω μεταλλάξεων στα σωματικά κύτταρα και την δημιουργία γενωμικής αστάθειας και δυνητικά καρκίνου. Εκτός από την καθαρή και λεγόμενη στοχευμένη επίδραση (targeted effect) της στα ακτινοβολημένα κύτταρα έχει βρεθεί ότι προκαλεί μη-στοχευμένα (non-targeted) φαινόμενα απόκρισης σε παρακείμενα υγιή κύτταρα, τα φαινόμενα απόκρισης λόγω γειτνίασης (bystander effects) που θεωρούνται μέρος των συστημικών δράσεων της ακτινοβολίας (Radiation Induced Bystander Effects). Από διάφορες ερευνητικές μελέτες έχει δειχθεί ότι παρατηρούνται βλάβες στα παρακείμενα κύτταρα παρόμοιες με τα ακτινοβολημένα, όπως γονιδιακή αστάθεια, σχηματισμός μικροπυρήνων, αλλαγές έκφρασης miRNA, επαγωγής βλαβών στο DNA και απόπτωση. Επίσης έχει παρατηρηθεί ότι η έκκριση παραγόντων των ακτινοβολημένων κυττάρων συμβάλουν στην εκδήλωση οξειδωτικού στρες στα παρακείμενα κύτταρα. Μία σημαντική ανακάλυψη με βάση τα παραπάνω φαινόμενα είναι ότι δεν φαίνεται να επηρεάζουν με τον ίδιο τρόπο διαφορετικά είδη κυττάρων και ότι υπάρχει διαφορετική απόκριση ανάλογα με την υποκατηγορία ΙΑ που χρησιμοποιείται. Σκοπός αυτής της διπλωματικής εργασίας είναι η διαπίστωση της φύσης των φαινομένων απόκρισης λόγω γειτνίασης που θεωρούνται μέρος των συστημικών δράσεων της ακτινοβολίας, μέσω της ανάπτυξης γενικευμένων υπολογιστικών μεθοδολογιών ανάλυσης δεδομένων μικροσυστοιχιών και της χρήσης αυτών σε βιοπληροφορικά εργαλεία λειτουργικής ανάλυσης εμπλουτισμού ώστε να οδηγηθούμε στην αναγνώριση των μοριακών σηματοδοτικών μονοπατιών καθώς και των λειτουργειών που ενέχονται στα παραπάνω φαινόμενα. Στην ανάλυση χρησιμοποιήθηκαν 7 σύνολα δεδομένων από το δημόσιο αποθετήριο δεδομένων γονιδιακής έκφρασης πειραμάτων υψηλής απόδοσης Gene Expression Omnibus (GEO) από τα οποία στατιστικά σημαντικά αποτελέσματα για τα παρακείμενα κύτταρα βρέθηκαν μόνο στα 4. Για την ανάλυσης τους χρησιμοποιήθηκε η γλώσσα προγραμματισμού R και βιοπληροφορικά πακέτα ανάλυσή διαφορικής γονιδιακής έκφρασης δεδομένων μικροσυστοιχιών του έργου ανάπτυξης ανοικτού κώδικα λογισμικού Bioconductor. Επίσης για την λειτουργική ανάλυση στατιστικού εμπλουτισμού χρησιμοποιήθηκαν οι διαδικτυακές πλατφόρμες BioInfoMiner και EnrichR. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν φανέρωσαν ήδη γνωστούς μηχανισμούς από την βιβλιογραφία και την διαφορετική απόκριση σε διαφορετικούς σωματιδιακούς τύπους ΙΑ. Ιδιαίτερα για τα σωματίδια άλφα και τα ιόντα άνθρακα, παρατηρήθηκαν διακριτοί μηχανισμοί απόκρισης των κυττάρων στα φαινόμενα απόκρισης λόγω γειτνίασης. Στα σύνολα δεδομένων που είχε χρησιμοποιηθεί ΙΑ σωματιδίων άλφα 0.5 Gy στις 0.5, 4 ώρες εξαγωγής του RNA μετά την ακιντοβόληση βρέθηκαν βιολογικές διεργασίες που έχουν σχέση με την απόκριση στο οξειδωτικό στρες και στην φλεγμονή μέσω μεταλλοθειονινών, κυτοκινών, χυμοκινών (MT1X…, CXCL8…, IL1B.., PTGS2), απόκριση στις πρωτεϊνικές βλάβες και στη ζέστη (HSPH1…, DNAJA1…), στην επαγωγή μηχανισμών επιδιόρθωσης του τραύματος και αρνητικής ρύθμισης του διπλασιασμού. Στο σύνολο δεδομένων που είχε χρησιμοποιηθεί ΙΑ ιόντων άνθρακα 0.12 Gy και 0.013 Gy στις 2, 6 ώρες εξαγωγής του RNA μετά την ακτινοβόληση βρέθηκαν βιολογικές διεργασίες που έχουν σχέση με την φλεγμονώδη απόκριση (PTGS2, IL1A, IL1B…) και επαγόμενοι αποπτωτικοί μηχανισμοί. Επίσης παρατηρήθηκε μεγάλη διαφορά στην επίδραση της ΙΑ σε φαινόμενα απόκρισης λόγω γειτνίασης ανάλογα με τον τύπο του κυττάρου. Δεν βρέθηκαν στατιστικά σημαντικά διαφορικά εκφρασμένα γονίδια στις αναλύσεις των συνόλων με καρκινικά και αθανατοποιημένα κύτταρα κάτι που χρήζει περαιτέρω εξειδικευμένης πειραματικής μελέτης. Τέλος με συγκριτική ανάλυση μεταξύ της βιοπληροφορικής ανάλυσης αυτής της εργασίας και δημοσιευμένων εργασιών βιβλιογραφικής εξόρυξης κειμένου ταυτοποιήθηκαν γονίδια που εμπλέκονται με τα φαινόμενα απόκρισης λόγω γειτνίασης αναδεικνύοντας την αξιοπιστία των μεθόδων ανάλυσης γονιδιακής έκφρασης που χρησιμοποιήθηκαν.","Nowadays, the ever- increasing use of ionizing radiation in medical applications for the diagnosis and treatment of diseases has led to the study of new interaction phenomena effecting the living matter. Ionizing radiation carries sufficient energy to cause the release of electrons from atoms and molecules resulting in their ionization. Ionizing radiation effects are differentiated into direct, that results from the direct destruction of bonds and other damages due to the primary energy deposition of charged particles and photons that ionize atoms and indirect effects, that cause secondary production of electrons and other active molecules. Ionizing radiation is harmful and potentially lethal to living material in two different ways, either with a harmful effect on the tissues to high doses of either through mutations in somatic cells and cancer formation. Besides the targeted effect on the irradiated cells, it has been found that it causes non-targeted effects in nearby healthy cells, which are called radiation induced bystander effects. The study of these phenomena has been going on for two decades revealing a variety of biological characteristics. Two major signaling pathways have been shown to be involved in the above-mentioned phenomena and the communication occurs either by gap junctions or by factors secreted for intercellular communication. Various studies have shown that damage has been found in bystander cells similar to those irradiated such as genomic instability, micronuclei formation, changes in the expression of miRNA, damage in the DNA and apoptosis. A breakthrough discovery states that the above-mentioned phenomena do not affect different type of cells in the same way and that there is a different response depending on the subcategory of ionizing radiation used. The aim of this thesis is to establish the nature of these radiation induced bystander effects by developing statistical microarray data analysis techniques and their use in bioinformatics functional analysis tools that lead to the identification of the molecular pathways and their functions in these phenomena. For the analysis 7 different data sets from the database repository of high throughput gene expression data Gene Expression Omnibus (GEO) were used, 4 of which revealed statistically significant results. Programming language R and Bioconductor bioinformatics packages were used. For the functional analysis BioInfoMiner and EnrichR, which are online bioinformatics tools, were also used. The results revealed already known mechanisms in the literature and different responses to different classes of ionizing radiation. Particularly regarding α-particles and carbon-ions ionizing radiation distinct response mechanisms were observed in bystander cells. In the data sets that 0.5 Gy alpha particle ionizing radiation was used, at 0,5 and 4 hours RNA extraction after the irradiation, we noticed a great response to oxidative stress and inflammation through metallothioneins, cytokines, chemokines (MT1X, CXCL2, IL1B, PTGS2), response to protein damage and heat (HSPH1, DNAJA1), induction of the wound repair mechanisms and negative regulation of replication. In the data sets that 0,12 Gy and 0,013 Gy carbon ion ionizing radiation was used at 2 and 6 hours RNA extraction after the irradiation, we noticed a response to inflammation (PTGS2, IL1A, IL1B) and many apoptotic pathways. We also noticed a large difference in radiation induced bystander effects according to the different type of cell. In normal bystander cells a response was observed. In cancer and immortalized cells there was no statistically significant differentiation in the expression of genes. These results revealed several mechanisms involved in basic response of bystander cells to the proximity effects that can be used to study and verify more specific bystander cell responses."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Ανάλυση μικροσυστοιχιών RNA για την ανίχνευση συστημικών φαινομένων μετά από έκθεση σε ιοντίζουσα ακτινοβολία"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Γελές Κωνσταντίνος","Yeles Konstantinos"],"dc:date":["2017"],"dc:description":["Στην εποχή μας η όλο και αυξανόμενη χρήση της ιοντίζουσας ακτινοβολίας σε ιατρικές εφαρμογές για την διάγνωση και την θεραπεία παθήσεων έχει οδηγήσει στην μελέτη νέων φαινομένων επίδρασεών της στην έμβια ύλη. Η ιοντίζουσα ακτινοβολία (IA) φέρει αρκετή ενέργεια ώστε να προκαλέσει την απελευθέρωση ηλεκτρονίων από άτομα η μόρια με αποτέλεσμα τον ιοντισμό τους. Η δράση της κατηγοριοποιείται σε άμεση όπου προκύπτει από την απευθείας καταστροφή δεσμών και άλλων βλαβών λόγω της εναπόθεσης πρωτογενούς ενέργειας από τα φορτισμένα σωματίδια ή φωτόνια που μπορούν να ιοντίσουν άτομα και στην έμμεση, προκαλώντας δευτερογενώς την παραγωγή ηλεκτρονίων και άλλων δραστικών μορίων. Η ΙΑ είναι επιβλαβής και δυνητικά θανατηφόρα είτε με επιβλαβή επίδραση στους ιστούς σε υψηλές δόσεις είτε μέσω μεταλλάξεων στα σωματικά κύτταρα και την δημιουργία γενωμικής αστάθειας και δυνητικά καρκίνου. Εκτός από την καθαρή και λεγόμενη στοχευμένη επίδραση (targeted effect) της στα ακτινοβολημένα κύτταρα έχει βρεθεί ότι προκαλεί μη-στοχευμένα (non-targeted) φαινόμενα απόκρισης σε παρακείμενα υγιή κύτταρα, τα φαινόμενα απόκρισης λόγω γειτνίασης (bystander effects) που θεωρούνται μέρος των συστημικών δράσεων της ακτινοβολίας (Radiation Induced Bystander Effects). Από διάφορες ερευνητικές μελέτες έχει δειχθεί ότι παρατηρούνται βλάβες στα παρακείμενα κύτταρα παρόμοιες με τα ακτινοβολημένα, όπως γονιδιακή αστάθεια, σχηματισμός μικροπυρήνων, αλλαγές έκφρασης miRNA, επαγωγής βλαβών στο DNA και απόπτωση. Επίσης έχει παρατηρηθεί ότι η έκκριση παραγόντων των ακτινοβολημένων κυττάρων συμβάλουν στην εκδήλωση οξειδωτικού στρες στα παρακείμενα κύτταρα. Μία σημαντική ανακάλυψη με βάση τα παραπάνω φαινόμενα είναι ότι δεν φαίνεται να επηρεάζουν με τον ίδιο τρόπο διαφορετικά είδη κυττάρων και ότι υπάρχει διαφορετική απόκριση ανάλογα με την υποκατηγορία ΙΑ που χρησιμοποιείται. Σκοπός αυτής της διπλωματικής εργασίας είναι η διαπίστωση της φύσης των φαινομένων απόκρισης λόγω γειτνίασης που θεωρούνται μέρος των συστημικών δράσεων της ακτινοβολίας, μέσω της ανάπτυξης γενικευμένων υπολογιστικών μεθοδολογιών ανάλυσης δεδομένων μικροσυστοιχιών και της χρήσης αυτών σε βιοπληροφορικά εργαλεία λειτουργικής ανάλυσης εμπλουτισμού ώστε να οδηγηθούμε στην αναγνώριση των μοριακών σηματοδοτικών μονοπατιών καθώς και των λειτουργειών που ενέχονται στα παραπάνω φαινόμενα. Στην ανάλυση χρησιμοποιήθηκαν 7 σύνολα δεδομένων από το δημόσιο αποθετήριο δεδομένων γονιδιακής έκφρασης πειραμάτων υψηλής απόδοσης Gene Expression Omnibus (GEO) από τα οποία στατιστικά σημαντικά αποτελέσματα για τα παρακείμενα κύτταρα βρέθηκαν μόνο στα 4. Για την ανάλυσης τους χρησιμοποιήθηκε η γλώσσα προγραμματισμού R και βιοπληροφορικά πακέτα ανάλυσή διαφορικής γονιδιακής έκφρασης δεδομένων μικροσυστοιχιών του έργου ανάπτυξης ανοικτού κώδικα λογισμικού Bioconductor. Επίσης για την λειτουργική ανάλυση στατιστικού εμπλουτισμού χρησιμοποιήθηκαν οι διαδικτυακές πλατφόρμες BioInfoMiner και EnrichR. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν φανέρωσαν ήδη γνωστούς μηχανισμούς από την βιβλιογραφία και την διαφορετική απόκριση σε διαφορετικούς σωματιδιακούς τύπους ΙΑ. Ιδιαίτερα για τα σωματίδια άλφα και τα ιόντα άνθρακα, παρατηρήθηκαν διακριτοί μηχανισμοί απόκρισης των κυττάρων στα φαινόμενα απόκρισης λόγω γειτνίασης. Στα σύνολα δεδομένων που είχε χρησιμοποιηθεί ΙΑ σωματιδίων άλφα 0.5 Gy στις 0.5, 4 ώρες εξαγωγής του RNA μετά την ακιντοβόληση βρέθηκαν βιολογικές διεργασίες που έχουν σχέση με την απόκριση στο οξειδωτικό στρες και στην φλεγμονή μέσω μεταλλοθειονινών, κυτοκινών, χυμοκινών (MT1X…, CXCL8…, IL1B.., PTGS2), απόκριση στις πρωτεϊνικές βλάβες και στη ζέστη (HSPH1…, DNAJA1…), στην επαγωγή μηχανισμών επιδιόρθωσης του τραύματος και αρνητικής ρύθμισης του διπλασιασμού. Στο σύνολο δεδομένων που είχε χρησιμοποιηθεί ΙΑ ιόντων άνθρακα 0.12 Gy και 0.013 Gy στις 2, 6 ώρες εξαγωγής του RNA μετά την ακτινοβόληση βρέθηκαν βιολογικές διεργασίες που έχουν σχέση με την φλεγμονώδη απόκριση (PTGS2, IL1A, IL1B…) και επαγόμενοι αποπτωτικοί μηχανισμοί. Επίσης παρατηρήθηκε μεγάλη διαφορά στην επίδραση της ΙΑ σε φαινόμενα απόκρισης λόγω γειτνίασης ανάλογα με τον τύπο του κυττάρου. Δεν βρέθηκαν στατιστικά σημαντικά διαφορικά εκφρασμένα γονίδια στις αναλύσεις των συνόλων με καρκινικά και αθανατοποιημένα κύτταρα κάτι που χρήζει περαιτέρω εξειδικευμένης πειραματικής μελέτης. Τέλος με συγκριτική ανάλυση μεταξύ της βιοπληροφορικής ανάλυσης αυτής της εργασίας και δημοσιευμένων εργασιών βιβλιογραφικής εξόρυξης κειμένου ταυτοποιήθηκαν γονίδια που εμπλέκονται με τα φαινόμενα απόκρισης λόγω γειτνίασης αναδεικνύοντας την αξιοπιστία των μεθόδων ανάλυσης γονιδιακής έκφρασης που χρησιμοποιήθηκαν.","Nowadays, the ever- increasing use of ionizing radiation in medical applications for the diagnosis and treatment of diseases has led to the study of new interaction phenomena effecting the living matter. Ionizing radiation carries sufficient energy to cause the release of electrons from atoms and molecules resulting in their ionization. Ionizing radiation effects are differentiated into direct, that results from the direct destruction of bonds and other damages due to the primary energy deposition of charged particles and photons that ionize atoms and indirect effects, that cause secondary production of electrons and other active molecules. Ionizing radiation is harmful and potentially lethal to living material in two different ways, either with a harmful effect on the tissues to high doses of either through mutations in somatic cells and cancer formation. Besides the targeted effect on the irradiated cells, it has been found that it causes non-targeted effects in nearby healthy cells, which are called radiation induced bystander effects. The study of these phenomena has been going on for two decades revealing a variety of biological characteristics. Two major signaling pathways have been shown to be involved in the above-mentioned phenomena and the communication occurs either by gap junctions or by factors secreted for intercellular communication. Various studies have shown that damage has been found in bystander cells similar to those irradiated such as genomic instability, micronuclei formation, changes in the expression of miRNA, damage in the DNA and apoptosis. A breakthrough discovery states that the above-mentioned phenomena do not affect different type of cells in the same way and that there is a different response depending on the subcategory of ionizing radiation used. The aim of this thesis is to establish the nature of these radiation induced bystander effects by developing statistical microarray data analysis techniques and their use in bioinformatics functional analysis tools that lead to the identification of the molecular pathways and their functions in these phenomena. For the analysis 7 different data sets from the database repository of high throughput gene expression data Gene Expression Omnibus (GEO) were used, 4 of which revealed statistically significant results. Programming language R and Bioconductor bioinformatics packages were used. For the functional analysis BioInfoMiner and EnrichR, which are online bioinformatics tools, were also used. The results revealed already known mechanisms in the literature and different responses to different classes of ionizing radiation. Particularly regarding α-particles and carbon-ions ionizing radiation distinct response mechanisms were observed in bystander cells. In the data sets that 0.5 Gy alpha particle ionizing radiation was used, at 0,5 and 4 hours RNA extraction after the irradiation, we noticed a great response to oxidative stress and inflammation through metallothioneins, cytokines, chemokines (MT1X, CXCL2, IL1B, PTGS2), response to protein damage and heat (HSPH1, DNAJA1), induction of the wound repair mechanisms and negative regulation of replication. In the data sets that 0,12 Gy and 0,013 Gy carbon ion ionizing radiation was used at 2 and 6 hours RNA extraction after the irradiation, we noticed a response to inflammation (PTGS2, IL1A, IL1B) and many apoptotic pathways. We also noticed a large difference in radiation induced bystander effects according to the different type of cell. In normal bystander cells a response was observed. In cancer and immortalized cells there was no statistically significant differentiation in the expression of genes. These results revealed several mechanisms involved in basic response of bystander cells to the proximity effects that can be used to study and verify more specific bystander cell responses."],"dc:identifier":["uoadl:1333103","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1333103"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"dc:title":["Ανάλυση μικροσυστοιχιών RNA για την ανίχνευση συστημικών φαινομένων μετά από έκθεση σε ιοντίζουσα ακτινοβολία"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:27:47Z"}