{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:1337694"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:1337694","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Η επίδραση της περιοδοντικής θεραπείας στη ρευματοειδή αρθρίτιδα. Μια τυχαιοποιημένη πιλοτική κλινική μελέτη.","abstract":"Εισαγωγή: Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μια χρόνια συστηματική νόσος, πολυπαραγοντική και αγνώστου αιτιολογίας, γνώρισμα της νόσου είναι η αυτοάνοση φλεγμονή που πυροδοτείται από άγνωστα αντιγόνα (ιοί, περιβαντολλογικοί παράγοντες, αντιγόνα του ξενιστή) σε άτομα που έχουν γενετική προδιάθεση Το κύριο όργανο που προσβάλλεται είναι ο αρθρικός υμένας και δευτερευόντως τα υπόλοιπα στοιχεία της άρθρωσης. Κλινικά εκδηλώνεται με φλεγμονώδη (επώδυνη και οιδηματώδη) συμμετρική αρθρίτιδα των μικρών κυρίως αρθρώσεων, χωρίς όμως να αποκλείεται η προσβολή μεγαλύτερων, όπως το γόνατο ή ο ώμος. Πολλοί ασθενείς εμφανίζουν κόπωση, χαμηλή πυρετική κίνηση και πρωινή δυσκαμψία. Έτσι προκαλείται προοδευτική καταστροφή του χόνδρου και διάβρωση στα οστά. Η ΡΑ είναι μια εν δυνάμει επιθετική νόσος που μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη παραμόρφωση των αρθρώσεων και αναπηρία. Επιπρόσθετα, είναι πλέον δεδομένο ότι η νόσος έχει αυξημένη θνητότητα και θνησιμότητα σε σχέση με το γενικό πληθυσμό καθώς ένα ποσοστό ασθενών εμφανίζουν εξωαρθρικές εκδηλώσεις που αφορούν σε πλήθος οργάνων και συστημάτων. Όλα αυτά καθιστούν την πρώιμη αναγνώριση της νόσου και την άμεση θεραπευτική παρέμβαση επιτακτική. Η ρευματοειδή αρθρίτιδα θεωρείται σήμερα μια κλινική νόσος της οποίας το φάσμα έχει μεγάλη έκταση και μπορεί να χωριστεί σε υποκατηγορίες, τουλάχιστον δύο, στις οποίες εκδηλώνεται η νόσος με διαφορετική βαρύτητα. Παραδοσιακά αυτή η υποδιαίρεση γινόταν βάση της παρουσίας ή απουσίας του ρευματοειδή παράγοντα (RF). Ο ρευματοειδής παράγοντας είναι αντίσωμα έναντι του τμήματος Fc της ανοσοσφαιρίνης IgG. Συνήθως είναι αντίσωμα IgM, αλλά σε μικρότερο βαθμό μπορεί να είναι IgG, IgA ή IgE και ανιχνεύεται περίπου στο 65-85% των ασθενών με ρευματοειδή αρθρίτιδα. Ωστόσο, ο ρευματοειδής παράγοντας ανευρίσκεται συχνά και σε άλλες παθήσεις και λοιμώξεις, ενώ σ’ ένα ποσοστό που φθάνει έως 15% και στο γενικό πληθυσμό. Σήμερα, όλο και περισσότερο ο διαχωρισμός σε υποκατηγορίες γίνεται με την παρουσία ή απουσία αντισωμάτων έναντι κιτρουλλινικών πρωτεϊνών (ΑCPA) ή όπως επίσης αναφέρονται αντισώματα έναντι του Κυκλικού Κιτρουλλιωμένου Πεπτιδίου (αντι-CCP). Τα αντισώματα αυτά θεωρείται ότι έχουν μεγαλύτερη ειδικότητα και ευαισθησία από το ρευματοειδή παράγοντα και ανιχνεύονται σε ποσοστά 60-70% των ασθενών με ΡΑ, αλλά πολύ σπάνια σε άλλες παθήσεις ή σε υγιή άτομα. Η ειδικότητα τους για την ρευματοειδή αρθρίτιδα είναι >90% και οι ασθενείς που φέρουν τα αντισώματα φαίνεται να εκδηλώνουν πιο σοβαρή μορφή της νόσου καθώς και να αντιδρούν διαφορετικά στη θεραπεία σε σχέση με τους ACPA-αρνητικούς. Στη διάρκεια των τελευταίων χρόνων, αυξανόμενη προσοχή έχει δοθεί στη στοματική υγεία/κατάσταση των ασθενών με ρευματοειδή αρθρίτιδα, ιδίως σε σχέση με τη περιοδοντική νόσο. Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος είναι η κιτρουλλινοποίηση και η παραγωγή αυτοαντισωμάτων που είναι χαρακτηριστικά της ΡΑ. Παρατηρήσεις σε σχέση με τη στοματική υγεία και την αρθρίτιδα περιγράφθηκαν για πρώτη φορά πριν από αιώνες, καθώς ο Ιπποκράτης είχε αναφέρει ότι η εξαγωγή δοντιών θα μπορούσε να θεραπεύσει την αρθρίτιδα. Συχνές εκδηλώσεις της ρευματοειδούς αρθρίτιδας στη στοματική κοιλότητα περιλαμβάνουν το σύνδρομο Sjögren, τη προσβολή της κροταφογναθικής άρθρωσης και αρκετές είναι οι μελέτες που έχουν δείξει συσχέτιση μεταξύ της περιοδοντικής νόσου και τη ρευματοειδή αρθρίτιδα. Αν και διάφορες αλληλεπιδράσεις μεταξύ της ΡΑ και της περιοδοντίτιδας έχουν περιγραφεί σε μελέτες διατομής, η διαχρονικότητα της σχέση μεταξύ των δυο νοσημάτων δεν έχει αποσαφηνιστεί. Στην αρχική υπόθεση για τη φύση της συσχέτισης εμπλέκονται τα παρόμοια φλεγμονώδη μονοπάτια και οι κοινοί παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα. Η σημασία της κιτρουλλινοποίησης ως αιτιοπαθογενετικός μηχανισμός στη ρευματοειδή αρθρίτιδα έχει πλέον διευκρινιστεί, και οι μελέτες έχουν επικεντρωθεί στην έκφραση και τη λειτουργία του ενζύμου απαμινάση πεπτιδυλ-αργινίνης (PAD), το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε μετα-μεταφραστική τροποποίηση και παραγωγή νέων επιτόπων που περιέχουν κιτρουλλίνη, με επακόλουθη την ανάπτυξη αυτοαντισωμάτων έναντι κιτρουλλιωμένων πεπτιδίων (ACPA). Το εύρημα ότι το Porphyromonas gingivalis (Pg), ένα από τα κύρια παθογόνα μικρόβια που εμπλέκονται στην ανάπτυξη και εξέλιξη της περιοδοντικής νόσου, παράγει το ένζυμο PAD, έχει στρέψει το ενδιαφέρον για επιπλέον διερεύνηση της κιτρουλλινοποίηση ως μηχανισμό συσχέτισης μεταξύ ΡΑ και περιοδοντικής νόσου. Επίσης, μελέτες γύρω από τους ανοσολογικούς μηχανισμούς στην περιοδοντική νόσο και την ΡΑ παρέχουν επιπρόσθετες πληροφορίες. Ως χρόνια περιοδοντίτιδα βραδείας εξέλιξης ορίζεται η φλεγμονώδης νόσος, μικροβιακής αιτιολογίας, που αποτελεί εξέλιξη της ουλίτιδας και το φάσμα της καλύπτει το 80-90% των νόσων του περιοδοντίου. Προσβάλλει το σύνολο των περιοδοντικών ιστών και προκαλεί απρόβλεπτη, ανισομερή και ανισοβαρή καταστροφή των στηρικτικών ιστών, ιδίως του φατνιακού οστού. Χαρακτηρίζεται από την απώλεια πρόσφυσης και το σχηματισμό περιοδοντικών θυλάκων, ενώ η κλινική εικόνα της νόσου μπορεί να εκδηλώνεται και με άλλα σημεία και συμπτώματα όπως μεταβολές στον όγκο των ούλων (αύξηση ή ελάττωση), σημεία ενεργούς φλεγμονής (αιμορραγία κατά την ανίχνευση-BOP), απώλεια φατνιακού οστού, αυξημένη κινητικότητα των δοντιών, αλλαγή στη θέση των δοντιών και περιοδοντικά αποστήματα. Η εξέλιξη της χρόνια περιοδοντίτιδας είναι συνήθως βραδεία, ενώ εμφανίζονται και περίοδοι έξαρσης της φλεγμονώδους δραστηριότητας οι οποίες ακολουθούνται από περιόδους ηρεμίας. Η πορεία της νόσου αξιολογείται με επαναλαμβανόμενες χρονικά μετρήσεις της απώλειας πρόσφυσης. Ανάλογα με τον βαθμό της καταστροφής που προκαλείται στους περιοδοντικούς ιστούς η βαρύτητα της νόσου ταξινομείται σε αρχόμενη/μικρή, μέση και προκεχωρημένη, με βάση την κλινική απώλεια πρόσφυσης. Ανάλογα με την έκταση της νόσου (αριθμός προσβεβλημένων περιοχών) η χρόνια περιοδοντίτιδα βραδείας εξέλιξης διακρίνεται σε: εντοπισμένη χρόνια περιοδοντίτιδα, όταν η νόσος προσβάλλει <30% των περιοχών του οδοντικού φραγμού και γενικευμένη χρόνια περιοδοντίτιδα, όταν η νόσος προσβάλλει >30% των περιοχών του οδοντικού φραγμού. Αρχικός σκοπός της πιλοτικής μελέτης ήταν να προσδιοριστεί η μεταβολή κλινικών και εργαστηριακών δεικτών οι οποίοι σχετίζονται με την πορεία και εξέλιξη τόσο της χρόνιας περιοδοντίτιδας βραδείας εξέλιξης όσο και της ρευματοειδούς αρθρίτιδας μετά τη μη χειρουργική αλλά και χειρουργική περιοδοντική θεραπεία σε ασθενείς που πάσχουν και από τις δύο νόσους. Δεύτερος σκοπός ήταν μέσω της πιλοτικής μελέτης να εξεταστεί η δυνατότητα εφαρμογής και διεκπεραίωσης της μελέτης (feasibility) καθώς και να αποτελέσει βοήθημα για τον καθορισμό του μεγέθους του δείγματος για την κύρια μελέτη. Υλικά και μεθοδολογία: Η διερεύνηση των παραπάνω σκοπών πραγματοποιήθηκε με μια πιλοτική τυχαιοποιημένη κλινική μελέτη διάρκειας 6 μηνών. Για τη μελέτη αναζητήθηκαν ασθενείς από τη Ρευματολογική Κλινική του Τμήματος Παθολογικής Φυσιολογίας του Λαϊκού Νοσοκομείου στους οποίους είχε γίνει διάγνωση ΡA. Οι ασθενείς που μετά από κλινική περιοδοντική εξέταση διαπιστώθηκε ότι έπασχαν και από περιοδοντική νόσο και ήθελαν να συμμετέχουν στη μελέτη εντάχθηκαν εφόσον πληρούσαν και τα υπόλοιπα κριτήρια εισόδου της μελέτης. Η τυχαία κατανομή των ασθενών στις δύο ομάδες έγινε με τη βοήθεια ενός λογισμικού τυχαιοποίησης και πραγματοποιήθηκε στην αρχή της μελέτης πριν από την έναρξη συλλογής του δείγματος ως εξής: oμάδα παρέμβασης: 6 ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα και χρόνια περιοδοντίτιδα βραδείας εξέλιξης που υποβλήθηκαν σε μη χειρουργική περιοδοντική θεραπεία (όλοι οι ασθενείς της ομάδας) αλλά και σε χειρουργική του περιοδοντίου (σε περιοχές με υπολειμματικούς θυλάκους ≥5χιλ.) και ομάδα ελέγχου: 6 ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα και χρόνια περιοδοντίτιδα βραδείας εξέλιξης που δεν υποβλήθηκαν σε θεραπεία περιοδοντίου κατά την διάρκεια της μελέτης αλλά μετά το πέρας των 6 μηνών. Οι κλινικές παράμετροι που εκτιμήθηκαν κατά την αρχική εξέταση αλλά και στους τρείς και έξι μήνες ήταν: o δείκτης πλάκας (PI), o απλουστευμένος ουλικός δείκτης (GI-s), η αιμορραγία κατά την ανίχνευση (ΒΟΡ) σε 6 θέσεις ανά δόντι, το βάθος θυλάκου (PD) σε 6 θέσεις ανά δόντι, η απώλεια κλινικής πρόσφυσης (CAL) σε 6 θέσεις ανά δόντι, η προσβολή του σημείου συμβολής των ριζών και η κινητικότητα των δοντιών. Επίσης για την αξιολόγηση της εξέλιξης της ρευματοειδούς αρθρίτιδας υπολογίστηκε η ταχύτητα καθίζησης των ερυθρών και ο δείκτης DAS28 στις τρεις χρονικές στιγμές. Αποτελέσματα: Στην ομάδα παρέμβασης σημειώθηκε σαφής βελτίωση σε όλους τους κλινικούς περιοδοντικούς δείκτες (PI, GIs, BOP, mPD, mCAL) σε στατιστικά σημαντικό βαθμό, ανάμεσα στην αρχική εξέταση και στην επανεξέταση που έγινε στους 3 μήνες μετά τη μη χειρουργική περιοδοντική θεραπεία. Περαιτέρω μείωση σε στατιστικά σημαντικό βαθμό υπήρξε και μετά τη χειρουργική θεραπεία στoν δείκτη πλάκας (PI) και στο μέσο όρο του βάθους του θυλάκου (mPD) κατά την αξιολόγηση στους έξι μήνες (p=0,042) σε σχέση με το τρίμηνο, ενώ οι διαφορές σε όλες τις κλινικές παραμέτρους ήταν στατιστικά σημαντικές όταν συγκρίθηκε η αρχική κατάσταση με αυτή στους έξι μήνες. Η ταχύτητα καθίζησης ερυθρών (ΤΚΕ) παρουσίασε μια ελαφρά μείωση στους 3 μήνες, ενώ αυξήθηκε πάλι στο εξάμηνο, χωρίς αυτές οι διαφορές να παρουσιάζουν στατιστική σημαντικότητα. Τέλος, ο δείκτης ενεργότητας της νόσου DAS28 εμφάνιζε σημαντική βελτίωση ανάμεσα στην αρχική εξέταση και στους τρεις μήνες (p=0,028) η οποία διατηρήθηκε και στο εξάμηνο (p=0,043). Στην ομάδα ελέγχου δεν βρέθηκαν διαφορές σε καμία από τις παραπάνω παραμέτρους εκτός από το βάθους των θυλάκων που εμφάνισε στατιστικά σημαντική αύξηση μεταξύ της αρχικής εξέτασης και αυτής στο εξάμηνο. Συμπεράσματα: Η περιοδοντική θεραπεία σε ασθενείς με μέτριας ενεργότητας ρευματοειδή αρθρίτιδα φάνηκε να είναι αποτελεσματική στη βελτίωση των κλινικών περιοδοντολογικών παραμέτρων καθώς και στη βελτίωση του δείκτη DAS28. Χρειάζονται περισσότερες τυχαιοποιημένες πολυκεντρικές κλινικές μελέτες με μεγαλύτερο αριθμό ασθενών για τη περαιτέρω μελέτη της συσχέτισης των δύο νοσημάτων και την επίδραση της περιοδοντικής θεραπείας στη ενεργότητα της ρευματοειδούς αρθρίτιδας.","abstract_html":"Εισαγωγή: Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μια χρόνια συστηματική νόσος, πολυπαραγοντική και αγνώστου αιτιολογίας, γνώρισμα της νόσου είναι η αυτοάνοση φλεγμονή που πυροδοτείται από άγνωστα αντιγόνα (ιοί, περιβαντολλογικοί παράγοντες, αντιγόνα του ξενιστή) σε άτομα που έχουν γενετική προδιάθεση Το κύριο όργανο που προσβάλλεται είναι ο αρθρικός υμένας και δευτερευόντως τα υπόλοιπα στοιχεία της άρθρωσης. Κλινικά εκδηλώνεται με φλεγμονώδη (επώδυνη και οιδηματώδη) συμμετρική αρθρίτιδα των μικρών κυρίως αρθρώσεων, χωρίς όμως να αποκλείεται η προσβολή μεγαλύτερων, όπως το γόνατο ή ο ώμος. Πολλοί ασθενείς εμφανίζουν κόπωση, χαμηλή πυρετική κίνηση και πρωινή δυσκαμψία. Έτσι προκαλείται προοδευτική καταστροφή του χόνδρου και διάβρωση στα οστά. Η ΡΑ είναι μια εν δυνάμει επιθετική νόσος που μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη παραμόρφωση των αρθρώσεων και αναπηρία. Επιπρόσθετα, είναι πλέον δεδομένο ότι η νόσος έχει αυξημένη θνητότητα και θνησιμότητα σε σχέση με το γενικό πληθυσμό καθώς ένα ποσοστό ασθενών εμφανίζουν εξωαρθρικές εκδηλώσεις που αφορούν σε πλήθος οργάνων και συστημάτων. Όλα αυτά καθιστούν την πρώιμη αναγνώριση της νόσου και την άμεση θεραπευτική παρέμβαση επιτακτική. Η ρευματοειδή αρθρίτιδα θεωρείται σήμερα μια κλινική νόσος της οποίας το φάσμα έχει μεγάλη έκταση και μπορεί να χωριστεί σε υποκατηγορίες, τουλάχιστον δύο, στις οποίες εκδηλώνεται η νόσος με διαφορετική βαρύτητα. Παραδοσιακά αυτή η υποδιαίρεση γινόταν βάση της παρουσίας ή απουσίας του ρευματοειδή παράγοντα (RF). Ο ρευματοειδής παράγοντας είναι αντίσωμα έναντι του τμήματος Fc της ανοσοσφαιρίνης IgG. Συνήθως είναι αντίσωμα IgM, αλλά σε μικρότερο βαθμό μπορεί να είναι IgG, IgA ή IgE και ανιχνεύεται περίπου στο 65-85% των ασθενών με ρευματοειδή αρθρίτιδα. Ωστόσο, ο ρευματοειδής παράγοντας ανευρίσκεται συχνά και σε άλλες παθήσεις και λοιμώξεις, ενώ σ’ ένα ποσοστό που φθάνει έως 15% και στο γενικό πληθυσμό. Σήμερα, όλο και περισσότερο ο διαχωρισμός σε υποκατηγορίες γίνεται με την παρουσία ή απουσία αντισωμάτων έναντι κιτρουλλινικών πρωτεϊνών (ΑCPA) ή όπως επίσης αναφέρονται αντισώματα έναντι του Κυκλικού Κιτρουλλιωμένου Πεπτιδίου (αντι-CCP). Τα αντισώματα αυτά θεωρείται ότι έχουν μεγαλύτερη ειδικότητα και ευαισθησία από το ρευματοειδή παράγοντα και ανιχνεύονται σε ποσοστά 60-70% των ασθενών με ΡΑ, αλλά πολύ σπάνια σε άλλες παθήσεις ή σε υγιή άτομα. Η ειδικότητα τους για την ρευματοειδή αρθρίτιδα είναι &gt;90% και οι ασθενείς που φέρουν τα αντισώματα φαίνεται να εκδηλώνουν πιο σοβαρή μορφή της νόσου καθώς και να αντιδρούν διαφορετικά στη θεραπεία σε σχέση με τους ACPA-αρνητικούς. Στη διάρκεια των τελευταίων χρόνων, αυξανόμενη προσοχή έχει δοθεί στη στοματική υγεία/κατάσταση των ασθενών με ρευματοειδή αρθρίτιδα, ιδίως σε σχέση με τη περιοδοντική νόσο. Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος είναι η κιτρουλλινοποίηση και η παραγωγή αυτοαντισωμάτων που είναι χαρακτηριστικά της ΡΑ. Παρατηρήσεις σε σχέση με τη στοματική υγεία και την αρθρίτιδα περιγράφθηκαν για πρώτη φορά πριν από αιώνες, καθώς ο Ιπποκράτης είχε αναφέρει ότι η εξαγωγή δοντιών θα μπορούσε να θεραπεύσει την αρθρίτιδα. Συχνές εκδηλώσεις της ρευματοειδούς αρθρίτιδας στη στοματική κοιλότητα περιλαμβάνουν το σύνδρομο Sjögren, τη προσβολή της κροταφογναθικής άρθρωσης και αρκετές είναι οι μελέτες που έχουν δείξει συσχέτιση μεταξύ της περιοδοντικής νόσου και τη ρευματοειδή αρθρίτιδα. Αν και διάφορες αλληλεπιδράσεις μεταξύ της ΡΑ και της περιοδοντίτιδας έχουν περιγραφεί σε μελέτες διατομής, η διαχρονικότητα της σχέση μεταξύ των δυο νοσημάτων δεν έχει αποσαφηνιστεί. Στην αρχική υπόθεση για τη φύση της συσχέτισης εμπλέκονται τα παρόμοια φλεγμονώδη μονοπάτια και οι κοινοί παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα. Η σημασία της κιτρουλλινοποίησης ως αιτιοπαθογενετικός μηχανισμός στη ρευματοειδή αρθρίτιδα έχει πλέον διευκρινιστεί, και οι μελέτες έχουν επικεντρωθεί στην έκφραση και τη λειτουργία του ενζύμου απαμινάση πεπτιδυλ-αργινίνης (PAD), το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε μετα-μεταφραστική τροποποίηση και παραγωγή νέων επιτόπων που περιέχουν κιτρουλλίνη, με επακόλουθη την ανάπτυξη αυτοαντισωμάτων έναντι κιτρουλλιωμένων πεπτιδίων (ACPA). Το εύρημα ότι το Porphyromonas gingivalis (Pg), ένα από τα κύρια παθογόνα μικρόβια που εμπλέκονται στην ανάπτυξη και εξέλιξη της περιοδοντικής νόσου, παράγει το ένζυμο PAD, έχει στρέψει το ενδιαφέρον για επιπλέον διερεύνηση της κιτρουλλινοποίηση ως μηχανισμό συσχέτισης μεταξύ ΡΑ και περιοδοντικής νόσου. Επίσης, μελέτες γύρω από τους ανοσολογικούς μηχανισμούς στην περιοδοντική νόσο και την ΡΑ παρέχουν επιπρόσθετες πληροφορίες. Ως χρόνια περιοδοντίτιδα βραδείας εξέλιξης ορίζεται η φλεγμονώδης νόσος, μικροβιακής αιτιολογίας, που αποτελεί εξέλιξη της ουλίτιδας και το φάσμα της καλύπτει το 80-90% των νόσων του περιοδοντίου. Προσβάλλει το σύνολο των περιοδοντικών ιστών και προκαλεί απρόβλεπτη, ανισομερή και ανισοβαρή καταστροφή των στηρικτικών ιστών, ιδίως του φατνιακού οστού. Χαρακτηρίζεται από την απώλεια πρόσφυσης και το σχηματισμό περιοδοντικών θυλάκων, ενώ η κλινική εικόνα της νόσου μπορεί να εκδηλώνεται και με άλλα σημεία και συμπτώματα όπως μεταβολές στον όγκο των ούλων (αύξηση ή ελάττωση), σημεία ενεργούς φλεγμονής (αιμορραγία κατά την ανίχνευση-BOP), απώλεια φατνιακού οστού, αυξημένη κινητικότητα των δοντιών, αλλαγή στη θέση των δοντιών και περιοδοντικά αποστήματα. Η εξέλιξη της χρόνια περιοδοντίτιδας είναι συνήθως βραδεία, ενώ εμφανίζονται και περίοδοι έξαρσης της φλεγμονώδους δραστηριότητας οι οποίες ακολουθούνται από περιόδους ηρεμίας. Η πορεία της νόσου αξιολογείται με επαναλαμβανόμενες χρονικά μετρήσεις της απώλειας πρόσφυσης. Ανάλογα με τον βαθμό της καταστροφής που προκαλείται στους περιοδοντικούς ιστούς η βαρύτητα της νόσου ταξινομείται σε αρχόμενη/μικρή, μέση και προκεχωρημένη, με βάση την κλινική απώλεια πρόσφυσης. Ανάλογα με την έκταση της νόσου (αριθμός προσβεβλημένων περιοχών) η χρόνια περιοδοντίτιδα βραδείας εξέλιξης διακρίνεται σε: εντοπισμένη χρόνια περιοδοντίτιδα, όταν η νόσος προσβάλλει &lt;30% των περιοχών του οδοντικού φραγμού και γενικευμένη χρόνια περιοδοντίτιδα, όταν η νόσος προσβάλλει &gt;30% των περιοχών του οδοντικού φραγμού. Αρχικός σκοπός της πιλοτικής μελέτης ήταν να προσδιοριστεί η μεταβολή κλινικών και εργαστηριακών δεικτών οι οποίοι σχετίζονται με την πορεία και εξέλιξη τόσο της χρόνιας περιοδοντίτιδας βραδείας εξέλιξης όσο και της ρευματοειδούς αρθρίτιδας μετά τη μη χειρουργική αλλά και χειρουργική περιοδοντική θεραπεία σε ασθενείς που πάσχουν και από τις δύο νόσους. Δεύτερος σκοπός ήταν μέσω της πιλοτικής μελέτης να εξεταστεί η δυνατότητα εφαρμογής και διεκπεραίωσης της μελέτης (feasibility) καθώς και να αποτελέσει βοήθημα για τον καθορισμό του μεγέθους του δείγματος για την κύρια μελέτη. Υλικά και μεθοδολογία: Η διερεύνηση των παραπάνω σκοπών πραγματοποιήθηκε με μια πιλοτική τυχαιοποιημένη κλινική μελέτη διάρκειας 6 μηνών. Για τη μελέτη αναζητήθηκαν ασθενείς από τη Ρευματολογική Κλινική του Τμήματος Παθολογικής Φυσιολογίας του Λαϊκού Νοσοκομείου στους οποίους είχε γίνει διάγνωση ΡA. Οι ασθενείς που μετά από κλινική περιοδοντική εξέταση διαπιστώθηκε ότι έπασχαν και από περιοδοντική νόσο και ήθελαν να συμμετέχουν στη μελέτη εντάχθηκαν εφόσον πληρούσαν και τα υπόλοιπα κριτήρια εισόδου της μελέτης. Η τυχαία κατανομή των ασθενών στις δύο ομάδες έγινε με τη βοήθεια ενός λογισμικού τυχαιοποίησης και πραγματοποιήθηκε στην αρχή της μελέτης πριν από την έναρξη συλλογής του δείγματος ως εξής: oμάδα παρέμβασης: 6 ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα και χρόνια περιοδοντίτιδα βραδείας εξέλιξης που υποβλήθηκαν σε μη χειρουργική περιοδοντική θεραπεία (όλοι οι ασθενείς της ομάδας) αλλά και σε χειρουργική του περιοδοντίου (σε περιοχές με υπολειμματικούς θυλάκους ≥5χιλ.) και ομάδα ελέγχου: 6 ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα και χρόνια περιοδοντίτιδα βραδείας εξέλιξης που δεν υποβλήθηκαν σε θεραπεία περιοδοντίου κατά την διάρκεια της μελέτης αλλά μετά το πέρας των 6 μηνών. Οι κλινικές παράμετροι που εκτιμήθηκαν κατά την αρχική εξέταση αλλά και στους τρείς και έξι μήνες ήταν: o δείκτης πλάκας (PI), o απλουστευμένος ουλικός δείκτης (GI-s), η αιμορραγία κατά την ανίχνευση (ΒΟΡ) σε 6 θέσεις ανά δόντι, το βάθος θυλάκου (PD) σε 6 θέσεις ανά δόντι, η απώλεια κλινικής πρόσφυσης (CAL) σε 6 θέσεις ανά δόντι, η προσβολή του σημείου συμβολής των ριζών και η κινητικότητα των δοντιών. Επίσης για την αξιολόγηση της εξέλιξης της ρευματοειδούς αρθρίτιδας υπολογίστηκε η ταχύτητα καθίζησης των ερυθρών και ο δείκτης DAS28 στις τρεις χρονικές στιγμές. Αποτελέσματα: Στην ομάδα παρέμβασης σημειώθηκε σαφής βελτίωση σε όλους τους κλινικούς περιοδοντικούς δείκτες (PI, GIs, BOP, mPD, mCAL) σε στατιστικά σημαντικό βαθμό, ανάμεσα στην αρχική εξέταση και στην επανεξέταση που έγινε στους 3 μήνες μετά τη μη χειρουργική περιοδοντική θεραπεία. Περαιτέρω μείωση σε στατιστικά σημαντικό βαθμό υπήρξε και μετά τη χειρουργική θεραπεία στoν δείκτη πλάκας (PI) και στο μέσο όρο του βάθους του θυλάκου (mPD) κατά την αξιολόγηση στους έξι μήνες (p=0,042) σε σχέση με το τρίμηνο, ενώ οι διαφορές σε όλες τις κλινικές παραμέτρους ήταν στατιστικά σημαντικές όταν συγκρίθηκε η αρχική κατάσταση με αυτή στους έξι μήνες. Η ταχύτητα καθίζησης ερυθρών (ΤΚΕ) παρουσίασε μια ελαφρά μείωση στους 3 μήνες, ενώ αυξήθηκε πάλι στο εξάμηνο, χωρίς αυτές οι διαφορές να παρουσιάζουν στατιστική σημαντικότητα. Τέλος, ο δείκτης ενεργότητας της νόσου DAS28 εμφάνιζε σημαντική βελτίωση ανάμεσα στην αρχική εξέταση και στους τρεις μήνες (p=0,028) η οποία διατηρήθηκε και στο εξάμηνο (p=0,043). Στην ομάδα ελέγχου δεν βρέθηκαν διαφορές σε καμία από τις παραπάνω παραμέτρους εκτός από το βάθους των θυλάκων που εμφάνισε στατιστικά σημαντική αύξηση μεταξύ της αρχικής εξέτασης και αυτής στο εξάμηνο. Συμπεράσματα: Η περιοδοντική θεραπεία σε ασθενείς με μέτριας ενεργότητας ρευματοειδή αρθρίτιδα φάνηκε να είναι αποτελεσματική στη βελτίωση των κλινικών περιοδοντολογικών παραμέτρων καθώς και στη βελτίωση του δείκτη DAS28. Χρειάζονται περισσότερες τυχαιοποιημένες πολυκεντρικές κλινικές μελέτες με μεγαλύτερο αριθμό ασθενών για τη περαιτέρω μελέτη της συσχέτισης των δύο νοσημάτων και την επίδραση της περιοδοντικής θεραπείας στη ενεργότητα της ρευματοειδούς αρθρίτιδας.","abstract_has_math":false,"creators":["Σεφερλή Παναγιώτα","Seferli Panagiota"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2017,"date_issued":"2017","date_published":"2017","updated_at":"2026-11-19T05:27:49Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1337694"],"render_values":[{"text":"uoadl:1337694","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1337694","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1337694","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A1337694","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Σεφερλή Παναγιώτα","Seferli Panagiota"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2017"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1337694","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1337694"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Εισαγωγή: Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μια χρόνια συστηματική νόσος, πολυπαραγοντική και αγνώστου αιτιολογίας, γνώρισμα της νόσου είναι η αυτοάνοση φλεγμονή που πυροδοτείται από άγνωστα αντιγόνα (ιοί, περιβαντολλογικοί παράγοντες, αντιγόνα του ξενιστή) σε άτομα που έχουν γενετική προδιάθεση Το κύριο όργανο που προσβάλλεται είναι ο αρθρικός υμένας και δευτερευόντως τα υπόλοιπα στοιχεία της άρθρωσης. Κλινικά εκδηλώνεται με φλεγμονώδη (επώδυνη και οιδηματώδη) συμμετρική αρθρίτιδα των μικρών κυρίως αρθρώσεων, χωρίς όμως να αποκλείεται η προσβολή μεγαλύτερων, όπως το γόνατο ή ο ώμος. Πολλοί ασθενείς εμφανίζουν κόπωση, χαμηλή πυρετική κίνηση και πρωινή δυσκαμψία. Έτσι προκαλείται προοδευτική καταστροφή του χόνδρου και διάβρωση στα οστά. Η ΡΑ είναι μια εν δυνάμει επιθετική νόσος που μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη παραμόρφωση των αρθρώσεων και αναπηρία. Επιπρόσθετα, είναι πλέον δεδομένο ότι η νόσος έχει αυξημένη θνητότητα και θνησιμότητα σε σχέση με το γενικό πληθυσμό καθώς ένα ποσοστό ασθενών εμφανίζουν εξωαρθρικές εκδηλώσεις που αφορούν σε πλήθος οργάνων και συστημάτων. Όλα αυτά καθιστούν την πρώιμη αναγνώριση της νόσου και την άμεση θεραπευτική παρέμβαση επιτακτική. Η ρευματοειδή αρθρίτιδα θεωρείται σήμερα μια κλινική νόσος της οποίας το φάσμα έχει μεγάλη έκταση και μπορεί να χωριστεί σε υποκατηγορίες, τουλάχιστον δύο, στις οποίες εκδηλώνεται η νόσος με διαφορετική βαρύτητα. Παραδοσιακά αυτή η υποδιαίρεση γινόταν βάση της παρουσίας ή απουσίας του ρευματοειδή παράγοντα (RF). Ο ρευματοειδής παράγοντας είναι αντίσωμα έναντι του τμήματος Fc της ανοσοσφαιρίνης IgG. Συνήθως είναι αντίσωμα IgM, αλλά σε μικρότερο βαθμό μπορεί να είναι IgG, IgA ή IgE και ανιχνεύεται περίπου στο 65-85% των ασθενών με ρευματοειδή αρθρίτιδα. Ωστόσο, ο ρευματοειδής παράγοντας ανευρίσκεται συχνά και σε άλλες παθήσεις και λοιμώξεις, ενώ σ’ ένα ποσοστό που φθάνει έως 15% και στο γενικό πληθυσμό. Σήμερα, όλο και περισσότερο ο διαχωρισμός σε υποκατηγορίες γίνεται με την παρουσία ή απουσία αντισωμάτων έναντι κιτρουλλινικών πρωτεϊνών (ΑCPA) ή όπως επίσης αναφέρονται αντισώματα έναντι του Κυκλικού Κιτρουλλιωμένου Πεπτιδίου (αντι-CCP). Τα αντισώματα αυτά θεωρείται ότι έχουν μεγαλύτερη ειδικότητα και ευαισθησία από το ρευματοειδή παράγοντα και ανιχνεύονται σε ποσοστά 60-70% των ασθενών με ΡΑ, αλλά πολύ σπάνια σε άλλες παθήσεις ή σε υγιή άτομα. Η ειδικότητα τους για την ρευματοειδή αρθρίτιδα είναι >90% και οι ασθενείς που φέρουν τα αντισώματα φαίνεται να εκδηλώνουν πιο σοβαρή μορφή της νόσου καθώς και να αντιδρούν διαφορετικά στη θεραπεία σε σχέση με τους ACPA-αρνητικούς. Στη διάρκεια των τελευταίων χρόνων, αυξανόμενη προσοχή έχει δοθεί στη στοματική υγεία/κατάσταση των ασθενών με ρευματοειδή αρθρίτιδα, ιδίως σε σχέση με τη περιοδοντική νόσο. Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος είναι η κιτρουλλινοποίηση και η παραγωγή αυτοαντισωμάτων που είναι χαρακτηριστικά της ΡΑ. Παρατηρήσεις σε σχέση με τη στοματική υγεία και την αρθρίτιδα περιγράφθηκαν για πρώτη φορά πριν από αιώνες, καθώς ο Ιπποκράτης είχε αναφέρει ότι η εξαγωγή δοντιών θα μπορούσε να θεραπεύσει την αρθρίτιδα. Συχνές εκδηλώσεις της ρευματοειδούς αρθρίτιδας στη στοματική κοιλότητα περιλαμβάνουν το σύνδρομο Sjögren, τη προσβολή της κροταφογναθικής άρθρωσης και αρκετές είναι οι μελέτες που έχουν δείξει συσχέτιση μεταξύ της περιοδοντικής νόσου και τη ρευματοειδή αρθρίτιδα. Αν και διάφορες αλληλεπιδράσεις μεταξύ της ΡΑ και της περιοδοντίτιδας έχουν περιγραφεί σε μελέτες διατομής, η διαχρονικότητα της σχέση μεταξύ των δυο νοσημάτων δεν έχει αποσαφηνιστεί. Στην αρχική υπόθεση για τη φύση της συσχέτισης εμπλέκονται τα παρόμοια φλεγμονώδη μονοπάτια και οι κοινοί παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα. Η σημασία της κιτρουλλινοποίησης ως αιτιοπαθογενετικός μηχανισμός στη ρευματοειδή αρθρίτιδα έχει πλέον διευκρινιστεί, και οι μελέτες έχουν επικεντρωθεί στην έκφραση και τη λειτουργία του ενζύμου απαμινάση πεπτιδυλ-αργινίνης (PAD), το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε μετα-μεταφραστική τροποποίηση και παραγωγή νέων επιτόπων που περιέχουν κιτρουλλίνη, με επακόλουθη την ανάπτυξη αυτοαντισωμάτων έναντι κιτρουλλιωμένων πεπτιδίων (ACPA). Το εύρημα ότι το Porphyromonas gingivalis (Pg), ένα από τα κύρια παθογόνα μικρόβια που εμπλέκονται στην ανάπτυξη και εξέλιξη της περιοδοντικής νόσου, παράγει το ένζυμο PAD, έχει στρέψει το ενδιαφέρον για επιπλέον διερεύνηση της κιτρουλλινοποίηση ως μηχανισμό συσχέτισης μεταξύ ΡΑ και περιοδοντικής νόσου. Επίσης, μελέτες γύρω από τους ανοσολογικούς μηχανισμούς στην περιοδοντική νόσο και την ΡΑ παρέχουν επιπρόσθετες πληροφορίες. Ως χρόνια περιοδοντίτιδα βραδείας εξέλιξης ορίζεται η φλεγμονώδης νόσος, μικροβιακής αιτιολογίας, που αποτελεί εξέλιξη της ουλίτιδας και το φάσμα της καλύπτει το 80-90% των νόσων του περιοδοντίου. Προσβάλλει το σύνολο των περιοδοντικών ιστών και προκαλεί απρόβλεπτη, ανισομερή και ανισοβαρή καταστροφή των στηρικτικών ιστών, ιδίως του φατνιακού οστού. Χαρακτηρίζεται από την απώλεια πρόσφυσης και το σχηματισμό περιοδοντικών θυλάκων, ενώ η κλινική εικόνα της νόσου μπορεί να εκδηλώνεται και με άλλα σημεία και συμπτώματα όπως μεταβολές στον όγκο των ούλων (αύξηση ή ελάττωση), σημεία ενεργούς φλεγμονής (αιμορραγία κατά την ανίχνευση-BOP), απώλεια φατνιακού οστού, αυξημένη κινητικότητα των δοντιών, αλλαγή στη θέση των δοντιών και περιοδοντικά αποστήματα. Η εξέλιξη της χρόνια περιοδοντίτιδας είναι συνήθως βραδεία, ενώ εμφανίζονται και περίοδοι έξαρσης της φλεγμονώδους δραστηριότητας οι οποίες ακολουθούνται από περιόδους ηρεμίας. Η πορεία της νόσου αξιολογείται με επαναλαμβανόμενες χρονικά μετρήσεις της απώλειας πρόσφυσης. Ανάλογα με τον βαθμό της καταστροφής που προκαλείται στους περιοδοντικούς ιστούς η βαρύτητα της νόσου ταξινομείται σε αρχόμενη/μικρή, μέση και προκεχωρημένη, με βάση την κλινική απώλεια πρόσφυσης. Ανάλογα με την έκταση της νόσου (αριθμός προσβεβλημένων περιοχών) η χρόνια περιοδοντίτιδα βραδείας εξέλιξης διακρίνεται σε: εντοπισμένη χρόνια περιοδοντίτιδα, όταν η νόσος προσβάλλει <30% των περιοχών του οδοντικού φραγμού και γενικευμένη χρόνια περιοδοντίτιδα, όταν η νόσος προσβάλλει >30% των περιοχών του οδοντικού φραγμού. Αρχικός σκοπός της πιλοτικής μελέτης ήταν να προσδιοριστεί η μεταβολή κλινικών και εργαστηριακών δεικτών οι οποίοι σχετίζονται με την πορεία και εξέλιξη τόσο της χρόνιας περιοδοντίτιδας βραδείας εξέλιξης όσο και της ρευματοειδούς αρθρίτιδας μετά τη μη χειρουργική αλλά και χειρουργική περιοδοντική θεραπεία σε ασθενείς που πάσχουν και από τις δύο νόσους. Δεύτερος σκοπός ήταν μέσω της πιλοτικής μελέτης να εξεταστεί η δυνατότητα εφαρμογής και διεκπεραίωσης της μελέτης (feasibility) καθώς και να αποτελέσει βοήθημα για τον καθορισμό του μεγέθους του δείγματος για την κύρια μελέτη. Υλικά και μεθοδολογία: Η διερεύνηση των παραπάνω σκοπών πραγματοποιήθηκε με μια πιλοτική τυχαιοποιημένη κλινική μελέτη διάρκειας 6 μηνών. Για τη μελέτη αναζητήθηκαν ασθενείς από τη Ρευματολογική Κλινική του Τμήματος Παθολογικής Φυσιολογίας του Λαϊκού Νοσοκομείου στους οποίους είχε γίνει διάγνωση ΡA. Οι ασθενείς που μετά από κλινική περιοδοντική εξέταση διαπιστώθηκε ότι έπασχαν και από περιοδοντική νόσο και ήθελαν να συμμετέχουν στη μελέτη εντάχθηκαν εφόσον πληρούσαν και τα υπόλοιπα κριτήρια εισόδου της μελέτης. Η τυχαία κατανομή των ασθενών στις δύο ομάδες έγινε με τη βοήθεια ενός λογισμικού τυχαιοποίησης και πραγματοποιήθηκε στην αρχή της μελέτης πριν από την έναρξη συλλογής του δείγματος ως εξής: oμάδα παρέμβασης: 6 ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα και χρόνια περιοδοντίτιδα βραδείας εξέλιξης που υποβλήθηκαν σε μη χειρουργική περιοδοντική θεραπεία (όλοι οι ασθενείς της ομάδας) αλλά και σε χειρουργική του περιοδοντίου (σε περιοχές με υπολειμματικούς θυλάκους ≥5χιλ.) και ομάδα ελέγχου: 6 ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα και χρόνια περιοδοντίτιδα βραδείας εξέλιξης που δεν υποβλήθηκαν σε θεραπεία περιοδοντίου κατά την διάρκεια της μελέτης αλλά μετά το πέρας των 6 μηνών. Οι κλινικές παράμετροι που εκτιμήθηκαν κατά την αρχική εξέταση αλλά και στους τρείς και έξι μήνες ήταν: o δείκτης πλάκας (PI), o απλουστευμένος ουλικός δείκτης (GI-s), η αιμορραγία κατά την ανίχνευση (ΒΟΡ) σε 6 θέσεις ανά δόντι, το βάθος θυλάκου (PD) σε 6 θέσεις ανά δόντι, η απώλεια κλινικής πρόσφυσης (CAL) σε 6 θέσεις ανά δόντι, η προσβολή του σημείου συμβολής των ριζών και η κινητικότητα των δοντιών. Επίσης για την αξιολόγηση της εξέλιξης της ρευματοειδούς αρθρίτιδας υπολογίστηκε η ταχύτητα καθίζησης των ερυθρών και ο δείκτης DAS28 στις τρεις χρονικές στιγμές. Αποτελέσματα: Στην ομάδα παρέμβασης σημειώθηκε σαφής βελτίωση σε όλους τους κλινικούς περιοδοντικούς δείκτες (PI, GIs, BOP, mPD, mCAL) σε στατιστικά σημαντικό βαθμό, ανάμεσα στην αρχική εξέταση και στην επανεξέταση που έγινε στους 3 μήνες μετά τη μη χειρουργική περιοδοντική θεραπεία. Περαιτέρω μείωση σε στατιστικά σημαντικό βαθμό υπήρξε και μετά τη χειρουργική θεραπεία στoν δείκτη πλάκας (PI) και στο μέσο όρο του βάθους του θυλάκου (mPD) κατά την αξιολόγηση στους έξι μήνες (p=0,042) σε σχέση με το τρίμηνο, ενώ οι διαφορές σε όλες τις κλινικές παραμέτρους ήταν στατιστικά σημαντικές όταν συγκρίθηκε η αρχική κατάσταση με αυτή στους έξι μήνες. Η ταχύτητα καθίζησης ερυθρών (ΤΚΕ) παρουσίασε μια ελαφρά μείωση στους 3 μήνες, ενώ αυξήθηκε πάλι στο εξάμηνο, χωρίς αυτές οι διαφορές να παρουσιάζουν στατιστική σημαντικότητα. Τέλος, ο δείκτης ενεργότητας της νόσου DAS28 εμφάνιζε σημαντική βελτίωση ανάμεσα στην αρχική εξέταση και στους τρεις μήνες (p=0,028) η οποία διατηρήθηκε και στο εξάμηνο (p=0,043). Στην ομάδα ελέγχου δεν βρέθηκαν διαφορές σε καμία από τις παραπάνω παραμέτρους εκτός από το βάθους των θυλάκων που εμφάνισε στατιστικά σημαντική αύξηση μεταξύ της αρχικής εξέτασης και αυτής στο εξάμηνο. Συμπεράσματα: Η περιοδοντική θεραπεία σε ασθενείς με μέτριας ενεργότητας ρευματοειδή αρθρίτιδα φάνηκε να είναι αποτελεσματική στη βελτίωση των κλινικών περιοδοντολογικών παραμέτρων καθώς και στη βελτίωση του δείκτη DAS28. Χρειάζονται περισσότερες τυχαιοποιημένες πολυκεντρικές κλινικές μελέτες με μεγαλύτερο αριθμό ασθενών για τη περαιτέρω μελέτη της συσχέτισης των δύο νοσημάτων και την επίδραση της περιοδοντικής θεραπείας στη ενεργότητα της ρευματοειδούς αρθρίτιδας.","Introduction: Rheumatoid arthritis (RA) is an inflammatory chronic systemic disease, characterized by an autoimmune inflammation triggered by unknown antigens (viruses, environmental factors, host antigens) in people who have a genetic predisposition. This multifactorial disease affects approximately 1% of the world population. The synovium, or membrane present in the synovial joints that lines the joint capsules and creates synovial fluid for the joints, is the first structure affected and secondarily the other components of the joint. The clinical manifestation of rheumatoid arthritis is an inflammatory (painful and swollen) symmetrical arthritis involving the small joints primarily, without excluding the involvement of larger such as the knee or the shoulder. The subsequent inflammatory changes lead to cartilage and bone destruction. In addition, the corresponding systemic inflammation may result in disorders of multiple organ systems. The health-related quality of life in patients with RA is significantly reduced by the pain, fatigue, loss of bodily function, and heavy economic burden associated with disease progression. It is also recognized that mortality in patients with RA is increased compared with the general population. Therefore the early recognition of the disease and immediate therapeutic intervention are imperative. RA is considered a clinical disease with a wide spectrum and can be divided into subcategories, at least two, with a different disease severity. Traditionally, this division was based on the presence or absence of the rheumatoid factor (RF). Rheumatoid factor is an antibody against the Fc portion of immunoglobulin IgG. Usually it is an IgM antibody and to a lesser extent it can be an IgG, IgA or IgE, and is found in about 65-85% of patients with rheumatoid arthritis. However, the rheumatoid factor is often found in other diseases and infections and in a proportion of up to 15% in the general population. Today, the division into subcategories is mainly determined by the presence or absence of antibodies against citrullinated proteins (ACPA) or as also known antibodies against cyclic citrullinated peptides (anti-CCP). These antibodies are considered to have greater specificity and sensitivity than the rheumatoid factor and are detected in 60 to 70% of the RA patients, but rarely in other diseases or healthy subjects. Their specificity for rheumatoid arthritis is> 90%, and patients carrying the antibodies seem to exhibit more severe form of the disease and to respond differently to treatment compared to ACPA-negative RA patients. Periodontitis is the most prevalent chronic inflammatory disease of humans, with severe disease affecting 11.2% of adults worldwide, representing the sixth most common human disease. Periodontitis is initiated by the development of dysbiosis within an accumulating plaque biofilm, within which pathogenic species emerge. These pathogens thrive in part by exploiting the host inflammatory response in susceptible individuals, fueling a vicious cycle of bacterial growth and inflammation that results in gingival bleeding, periodontal pocket formation, alveolar bone destruction and tooth loss. In the past few years, increasing attention has been given to aspects of oral health in patients with rheumatoid arthritis, especially related to associations with periodontal disease. The clinical correlation (or comorbidity) of the two diseases possibly relies on a common aetiology and pathology. The fact that chronic periodontitis and rheumatoid arthritis have pathological and immunological resemblances supports the formulated hypothesis. Both diseases are characterized by chronic inflammation, osseous erosions, periosteal soft tissue damage, similar humoral and cellular immune response and common immunogenetic background. The numbers of publications are on the rise, driven in part by interest in the role of citrullination and attendant autoantibody responses as a disease-defining feature of rheumatoid arthritis, and the recognition that oral bacteria and inflammation may play important roles. As the importance of peptide citrullination as an etiopathologic event in rheumatoid arthritis has been elucidated, studies have focused on the expression and function of the peptidylarginine deiminase (PAD) enzymes that can lead to posttranslational modification, neoepitope generation, with subsequent development of anticitrullinated peptide antibodies. A fundamental discovery that a major bacterial species involved in the development and propagation of periodontal disease, Porphyromonas gingivalis (Pg), has a PAD capable of citrullination fuelled interest and additional investigation of citrullination as a mechanistic link between the two conditions. Nevertheless, more well-designed studies are needed to elucidate this correlation. Given that similar dysregulation of host inflammatory processes occurs in the pathogenesis of both diseases, it has been proposed that both conditions could influence each other in a bidirectional manner. Accordingly, it has been proposed that reducing the systemic burden of inflammation, such as that due to periodontitis, may have beneficial effects on the clinical activity of RA. Aim: The aim of the present pilot study was to determine the changes in clinical and laboratory markers that are associated with the progress and development of chronic periodontitis and rheumatoid arthritis, after non-surgical and surgical periodontal therapy, in patients suffering from both diseases. The secondary aim was to examine the feasibility for a future study. Materials and methods: The investigation of the aforementioned aims was conducted in a pilot randomized clinical study with a six months follow-up period. Patients, who had been diagnosed with RA, were recruited from the Rheumatology Clinic of the Department of Pathophysiology (Laiko Hospital). The diagnosis of rheumatoid arthritis was based on the ACR/EULAR 2010 Classification criteria. The participants were recorded as periodontal patients if at least eight sites were identified with probing pocket depth ≥ 5 mm and clinical attachment loss ≥ 4 mm with BoP. After the periodontal examination, the patients that were diagnosed with chronic periodontitis were invited to participate in the study if they met the rest of the inclusion criteria. The exclusion criteria were: Diabetes mellitus, heart attack or stroke the last 6 months, liver or kidney failure, pregnancy, lactation, <12 teeth, non-surgical periodontal treatment over the last 6 months or surgical periodontal treatment the last 12 months, systemic antimicrobial therapy the last 3 months, medications: phenytoin, cyclosporine, IV biphosphonates, change of RA medications the last 6 months. The patients were randomized into two groups, the intervention group: 6 patients with rheumatoid arthritis and chronic periodontitis underwent non-surgical periodontal therapy (all patients in the group) and surgical periodontal treatment (in areas with residual pockets ≥6mm.) and the control group: 6 patients with rheumatoid arthritis and chronic periodontitis who did not receive any periodontal treatment during the course of the study, but at the end of it, after 6 months. The following clinical parameters were assessed at baseline and at three and six months: plaque index, simplified gingival index, bleeding on probing (BOP) at 6 sites per tooth, pocket depth (PD) at 6 sites per tooth, clinical attachment loss (CAL) at 6 sites per tooth, the furcation involvement and tooth mobility. Progression of rheumatoid arthritis was estimated by the Erythrocyte Sedimentation Rate (ESR) and the Disease Activity Score DAS28 at the three time points. Results: In the intervention group there was a significant improvement in all periodontal indices (PI, GIs, BOP, mPD, mCAL) between the initial examination and the re-examination at 3 months after the non-surgical periodontal treatment. Further reduction was recorded after periodontal surgery regarding the plaque index and the mean pocket depth, while the reduction at six months regarding all clinical parameters was statistically significant when compared to the initial condition. The erythrocyte sedimentation rate (ESR) showed a slight decrease at three months, and rose again at six months, without showing any statistical significant changes at any time point. Finally, the disease activity score DAS28 disease showed significant improvement between the initial examination and the re-examination at three months (p = 0,028) which was maintained up to six months (p = 0,043). In the control group there were no differences in any of the periodontal and RA parameters except of the pocket depth which showed a statistically significant increase between the initial examination and the 6-month reevaluation. Conclusions: Periodontal therapy in patients with moderate RA activity was shown to be effective in improving the periodontal parameters. An improvement of the Disease activity Score (DAS28) was observed in the treatment group at three and six months after non-surgical and surgical periodontal treatment. Still, there is a need for multicenter randomized clinical trials with larger sample sizes to determine whether periodontal treatment has an effect on RA disease activity."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Η επίδραση της περιοδοντικής θεραπείας στη ρευματοειδή αρθρίτιδα. Μια τυχαιοποιημένη πιλοτική κλινική μελέτη."]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Σεφερλή Παναγιώτα","Seferli Panagiota"],"dc:date":["2017"],"dc:description":["Εισαγωγή: Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μια χρόνια συστηματική νόσος, πολυπαραγοντική και αγνώστου αιτιολογίας, γνώρισμα της νόσου είναι η αυτοάνοση φλεγμονή που πυροδοτείται από άγνωστα αντιγόνα (ιοί, περιβαντολλογικοί παράγοντες, αντιγόνα του ξενιστή) σε άτομα που έχουν γενετική προδιάθεση Το κύριο όργανο που προσβάλλεται είναι ο αρθρικός υμένας και δευτερευόντως τα υπόλοιπα στοιχεία της άρθρωσης. Κλινικά εκδηλώνεται με φλεγμονώδη (επώδυνη και οιδηματώδη) συμμετρική αρθρίτιδα των μικρών κυρίως αρθρώσεων, χωρίς όμως να αποκλείεται η προσβολή μεγαλύτερων, όπως το γόνατο ή ο ώμος. Πολλοί ασθενείς εμφανίζουν κόπωση, χαμηλή πυρετική κίνηση και πρωινή δυσκαμψία. Έτσι προκαλείται προοδευτική καταστροφή του χόνδρου και διάβρωση στα οστά. Η ΡΑ είναι μια εν δυνάμει επιθετική νόσος που μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη παραμόρφωση των αρθρώσεων και αναπηρία. Επιπρόσθετα, είναι πλέον δεδομένο ότι η νόσος έχει αυξημένη θνητότητα και θνησιμότητα σε σχέση με το γενικό πληθυσμό καθώς ένα ποσοστό ασθενών εμφανίζουν εξωαρθρικές εκδηλώσεις που αφορούν σε πλήθος οργάνων και συστημάτων. Όλα αυτά καθιστούν την πρώιμη αναγνώριση της νόσου και την άμεση θεραπευτική παρέμβαση επιτακτική. Η ρευματοειδή αρθρίτιδα θεωρείται σήμερα μια κλινική νόσος της οποίας το φάσμα έχει μεγάλη έκταση και μπορεί να χωριστεί σε υποκατηγορίες, τουλάχιστον δύο, στις οποίες εκδηλώνεται η νόσος με διαφορετική βαρύτητα. Παραδοσιακά αυτή η υποδιαίρεση γινόταν βάση της παρουσίας ή απουσίας του ρευματοειδή παράγοντα (RF). Ο ρευματοειδής παράγοντας είναι αντίσωμα έναντι του τμήματος Fc της ανοσοσφαιρίνης IgG. Συνήθως είναι αντίσωμα IgM, αλλά σε μικρότερο βαθμό μπορεί να είναι IgG, IgA ή IgE και ανιχνεύεται περίπου στο 65-85% των ασθενών με ρευματοειδή αρθρίτιδα. Ωστόσο, ο ρευματοειδής παράγοντας ανευρίσκεται συχνά και σε άλλες παθήσεις και λοιμώξεις, ενώ σ’ ένα ποσοστό που φθάνει έως 15% και στο γενικό πληθυσμό. Σήμερα, όλο και περισσότερο ο διαχωρισμός σε υποκατηγορίες γίνεται με την παρουσία ή απουσία αντισωμάτων έναντι κιτρουλλινικών πρωτεϊνών (ΑCPA) ή όπως επίσης αναφέρονται αντισώματα έναντι του Κυκλικού Κιτρουλλιωμένου Πεπτιδίου (αντι-CCP). Τα αντισώματα αυτά θεωρείται ότι έχουν μεγαλύτερη ειδικότητα και ευαισθησία από το ρευματοειδή παράγοντα και ανιχνεύονται σε ποσοστά 60-70% των ασθενών με ΡΑ, αλλά πολύ σπάνια σε άλλες παθήσεις ή σε υγιή άτομα. Η ειδικότητα τους για την ρευματοειδή αρθρίτιδα είναι >90% και οι ασθενείς που φέρουν τα αντισώματα φαίνεται να εκδηλώνουν πιο σοβαρή μορφή της νόσου καθώς και να αντιδρούν διαφορετικά στη θεραπεία σε σχέση με τους ACPA-αρνητικούς. Στη διάρκεια των τελευταίων χρόνων, αυξανόμενη προσοχή έχει δοθεί στη στοματική υγεία/κατάσταση των ασθενών με ρευματοειδή αρθρίτιδα, ιδίως σε σχέση με τη περιοδοντική νόσο. Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος είναι η κιτρουλλινοποίηση και η παραγωγή αυτοαντισωμάτων που είναι χαρακτηριστικά της ΡΑ. Παρατηρήσεις σε σχέση με τη στοματική υγεία και την αρθρίτιδα περιγράφθηκαν για πρώτη φορά πριν από αιώνες, καθώς ο Ιπποκράτης είχε αναφέρει ότι η εξαγωγή δοντιών θα μπορούσε να θεραπεύσει την αρθρίτιδα. Συχνές εκδηλώσεις της ρευματοειδούς αρθρίτιδας στη στοματική κοιλότητα περιλαμβάνουν το σύνδρομο Sjögren, τη προσβολή της κροταφογναθικής άρθρωσης και αρκετές είναι οι μελέτες που έχουν δείξει συσχέτιση μεταξύ της περιοδοντικής νόσου και τη ρευματοειδή αρθρίτιδα. Αν και διάφορες αλληλεπιδράσεις μεταξύ της ΡΑ και της περιοδοντίτιδας έχουν περιγραφεί σε μελέτες διατομής, η διαχρονικότητα της σχέση μεταξύ των δυο νοσημάτων δεν έχει αποσαφηνιστεί. Στην αρχική υπόθεση για τη φύση της συσχέτισης εμπλέκονται τα παρόμοια φλεγμονώδη μονοπάτια και οι κοινοί παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα. Η σημασία της κιτρουλλινοποίησης ως αιτιοπαθογενετικός μηχανισμός στη ρευματοειδή αρθρίτιδα έχει πλέον διευκρινιστεί, και οι μελέτες έχουν επικεντρωθεί στην έκφραση και τη λειτουργία του ενζύμου απαμινάση πεπτιδυλ-αργινίνης (PAD), το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε μετα-μεταφραστική τροποποίηση και παραγωγή νέων επιτόπων που περιέχουν κιτρουλλίνη, με επακόλουθη την ανάπτυξη αυτοαντισωμάτων έναντι κιτρουλλιωμένων πεπτιδίων (ACPA). Το εύρημα ότι το Porphyromonas gingivalis (Pg), ένα από τα κύρια παθογόνα μικρόβια που εμπλέκονται στην ανάπτυξη και εξέλιξη της περιοδοντικής νόσου, παράγει το ένζυμο PAD, έχει στρέψει το ενδιαφέρον για επιπλέον διερεύνηση της κιτρουλλινοποίηση ως μηχανισμό συσχέτισης μεταξύ ΡΑ και περιοδοντικής νόσου. Επίσης, μελέτες γύρω από τους ανοσολογικούς μηχανισμούς στην περιοδοντική νόσο και την ΡΑ παρέχουν επιπρόσθετες πληροφορίες. Ως χρόνια περιοδοντίτιδα βραδείας εξέλιξης ορίζεται η φλεγμονώδης νόσος, μικροβιακής αιτιολογίας, που αποτελεί εξέλιξη της ουλίτιδας και το φάσμα της καλύπτει το 80-90% των νόσων του περιοδοντίου. Προσβάλλει το σύνολο των περιοδοντικών ιστών και προκαλεί απρόβλεπτη, ανισομερή και ανισοβαρή καταστροφή των στηρικτικών ιστών, ιδίως του φατνιακού οστού. Χαρακτηρίζεται από την απώλεια πρόσφυσης και το σχηματισμό περιοδοντικών θυλάκων, ενώ η κλινική εικόνα της νόσου μπορεί να εκδηλώνεται και με άλλα σημεία και συμπτώματα όπως μεταβολές στον όγκο των ούλων (αύξηση ή ελάττωση), σημεία ενεργούς φλεγμονής (αιμορραγία κατά την ανίχνευση-BOP), απώλεια φατνιακού οστού, αυξημένη κινητικότητα των δοντιών, αλλαγή στη θέση των δοντιών και περιοδοντικά αποστήματα. Η εξέλιξη της χρόνια περιοδοντίτιδας είναι συνήθως βραδεία, ενώ εμφανίζονται και περίοδοι έξαρσης της φλεγμονώδους δραστηριότητας οι οποίες ακολουθούνται από περιόδους ηρεμίας. Η πορεία της νόσου αξιολογείται με επαναλαμβανόμενες χρονικά μετρήσεις της απώλειας πρόσφυσης. Ανάλογα με τον βαθμό της καταστροφής που προκαλείται στους περιοδοντικούς ιστούς η βαρύτητα της νόσου ταξινομείται σε αρχόμενη/μικρή, μέση και προκεχωρημένη, με βάση την κλινική απώλεια πρόσφυσης. Ανάλογα με την έκταση της νόσου (αριθμός προσβεβλημένων περιοχών) η χρόνια περιοδοντίτιδα βραδείας εξέλιξης διακρίνεται σε: εντοπισμένη χρόνια περιοδοντίτιδα, όταν η νόσος προσβάλλει <30% των περιοχών του οδοντικού φραγμού και γενικευμένη χρόνια περιοδοντίτιδα, όταν η νόσος προσβάλλει >30% των περιοχών του οδοντικού φραγμού. Αρχικός σκοπός της πιλοτικής μελέτης ήταν να προσδιοριστεί η μεταβολή κλινικών και εργαστηριακών δεικτών οι οποίοι σχετίζονται με την πορεία και εξέλιξη τόσο της χρόνιας περιοδοντίτιδας βραδείας εξέλιξης όσο και της ρευματοειδούς αρθρίτιδας μετά τη μη χειρουργική αλλά και χειρουργική περιοδοντική θεραπεία σε ασθενείς που πάσχουν και από τις δύο νόσους. Δεύτερος σκοπός ήταν μέσω της πιλοτικής μελέτης να εξεταστεί η δυνατότητα εφαρμογής και διεκπεραίωσης της μελέτης (feasibility) καθώς και να αποτελέσει βοήθημα για τον καθορισμό του μεγέθους του δείγματος για την κύρια μελέτη. Υλικά και μεθοδολογία: Η διερεύνηση των παραπάνω σκοπών πραγματοποιήθηκε με μια πιλοτική τυχαιοποιημένη κλινική μελέτη διάρκειας 6 μηνών. Για τη μελέτη αναζητήθηκαν ασθενείς από τη Ρευματολογική Κλινική του Τμήματος Παθολογικής Φυσιολογίας του Λαϊκού Νοσοκομείου στους οποίους είχε γίνει διάγνωση ΡA. Οι ασθενείς που μετά από κλινική περιοδοντική εξέταση διαπιστώθηκε ότι έπασχαν και από περιοδοντική νόσο και ήθελαν να συμμετέχουν στη μελέτη εντάχθηκαν εφόσον πληρούσαν και τα υπόλοιπα κριτήρια εισόδου της μελέτης. Η τυχαία κατανομή των ασθενών στις δύο ομάδες έγινε με τη βοήθεια ενός λογισμικού τυχαιοποίησης και πραγματοποιήθηκε στην αρχή της μελέτης πριν από την έναρξη συλλογής του δείγματος ως εξής: oμάδα παρέμβασης: 6 ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα και χρόνια περιοδοντίτιδα βραδείας εξέλιξης που υποβλήθηκαν σε μη χειρουργική περιοδοντική θεραπεία (όλοι οι ασθενείς της ομάδας) αλλά και σε χειρουργική του περιοδοντίου (σε περιοχές με υπολειμματικούς θυλάκους ≥5χιλ.) και ομάδα ελέγχου: 6 ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα και χρόνια περιοδοντίτιδα βραδείας εξέλιξης που δεν υποβλήθηκαν σε θεραπεία περιοδοντίου κατά την διάρκεια της μελέτης αλλά μετά το πέρας των 6 μηνών. Οι κλινικές παράμετροι που εκτιμήθηκαν κατά την αρχική εξέταση αλλά και στους τρείς και έξι μήνες ήταν: o δείκτης πλάκας (PI), o απλουστευμένος ουλικός δείκτης (GI-s), η αιμορραγία κατά την ανίχνευση (ΒΟΡ) σε 6 θέσεις ανά δόντι, το βάθος θυλάκου (PD) σε 6 θέσεις ανά δόντι, η απώλεια κλινικής πρόσφυσης (CAL) σε 6 θέσεις ανά δόντι, η προσβολή του σημείου συμβολής των ριζών και η κινητικότητα των δοντιών. Επίσης για την αξιολόγηση της εξέλιξης της ρευματοειδούς αρθρίτιδας υπολογίστηκε η ταχύτητα καθίζησης των ερυθρών και ο δείκτης DAS28 στις τρεις χρονικές στιγμές. Αποτελέσματα: Στην ομάδα παρέμβασης σημειώθηκε σαφής βελτίωση σε όλους τους κλινικούς περιοδοντικούς δείκτες (PI, GIs, BOP, mPD, mCAL) σε στατιστικά σημαντικό βαθμό, ανάμεσα στην αρχική εξέταση και στην επανεξέταση που έγινε στους 3 μήνες μετά τη μη χειρουργική περιοδοντική θεραπεία. Περαιτέρω μείωση σε στατιστικά σημαντικό βαθμό υπήρξε και μετά τη χειρουργική θεραπεία στoν δείκτη πλάκας (PI) και στο μέσο όρο του βάθους του θυλάκου (mPD) κατά την αξιολόγηση στους έξι μήνες (p=0,042) σε σχέση με το τρίμηνο, ενώ οι διαφορές σε όλες τις κλινικές παραμέτρους ήταν στατιστικά σημαντικές όταν συγκρίθηκε η αρχική κατάσταση με αυτή στους έξι μήνες. Η ταχύτητα καθίζησης ερυθρών (ΤΚΕ) παρουσίασε μια ελαφρά μείωση στους 3 μήνες, ενώ αυξήθηκε πάλι στο εξάμηνο, χωρίς αυτές οι διαφορές να παρουσιάζουν στατιστική σημαντικότητα. Τέλος, ο δείκτης ενεργότητας της νόσου DAS28 εμφάνιζε σημαντική βελτίωση ανάμεσα στην αρχική εξέταση και στους τρεις μήνες (p=0,028) η οποία διατηρήθηκε και στο εξάμηνο (p=0,043). Στην ομάδα ελέγχου δεν βρέθηκαν διαφορές σε καμία από τις παραπάνω παραμέτρους εκτός από το βάθους των θυλάκων που εμφάνισε στατιστικά σημαντική αύξηση μεταξύ της αρχικής εξέτασης και αυτής στο εξάμηνο. Συμπεράσματα: Η περιοδοντική θεραπεία σε ασθενείς με μέτριας ενεργότητας ρευματοειδή αρθρίτιδα φάνηκε να είναι αποτελεσματική στη βελτίωση των κλινικών περιοδοντολογικών παραμέτρων καθώς και στη βελτίωση του δείκτη DAS28. Χρειάζονται περισσότερες τυχαιοποιημένες πολυκεντρικές κλινικές μελέτες με μεγαλύτερο αριθμό ασθενών για τη περαιτέρω μελέτη της συσχέτισης των δύο νοσημάτων και την επίδραση της περιοδοντικής θεραπείας στη ενεργότητα της ρευματοειδούς αρθρίτιδας.","Introduction: Rheumatoid arthritis (RA) is an inflammatory chronic systemic disease, characterized by an autoimmune inflammation triggered by unknown antigens (viruses, environmental factors, host antigens) in people who have a genetic predisposition. This multifactorial disease affects approximately 1% of the world population. The synovium, or membrane present in the synovial joints that lines the joint capsules and creates synovial fluid for the joints, is the first structure affected and secondarily the other components of the joint. The clinical manifestation of rheumatoid arthritis is an inflammatory (painful and swollen) symmetrical arthritis involving the small joints primarily, without excluding the involvement of larger such as the knee or the shoulder. The subsequent inflammatory changes lead to cartilage and bone destruction. In addition, the corresponding systemic inflammation may result in disorders of multiple organ systems. The health-related quality of life in patients with RA is significantly reduced by the pain, fatigue, loss of bodily function, and heavy economic burden associated with disease progression. It is also recognized that mortality in patients with RA is increased compared with the general population. Therefore the early recognition of the disease and immediate therapeutic intervention are imperative. RA is considered a clinical disease with a wide spectrum and can be divided into subcategories, at least two, with a different disease severity. Traditionally, this division was based on the presence or absence of the rheumatoid factor (RF). Rheumatoid factor is an antibody against the Fc portion of immunoglobulin IgG. Usually it is an IgM antibody and to a lesser extent it can be an IgG, IgA or IgE, and is found in about 65-85% of patients with rheumatoid arthritis. However, the rheumatoid factor is often found in other diseases and infections and in a proportion of up to 15% in the general population. Today, the division into subcategories is mainly determined by the presence or absence of antibodies against citrullinated proteins (ACPA) or as also known antibodies against cyclic citrullinated peptides (anti-CCP). These antibodies are considered to have greater specificity and sensitivity than the rheumatoid factor and are detected in 60 to 70% of the RA patients, but rarely in other diseases or healthy subjects. Their specificity for rheumatoid arthritis is> 90%, and patients carrying the antibodies seem to exhibit more severe form of the disease and to respond differently to treatment compared to ACPA-negative RA patients. Periodontitis is the most prevalent chronic inflammatory disease of humans, with severe disease affecting 11.2% of adults worldwide, representing the sixth most common human disease. Periodontitis is initiated by the development of dysbiosis within an accumulating plaque biofilm, within which pathogenic species emerge. These pathogens thrive in part by exploiting the host inflammatory response in susceptible individuals, fueling a vicious cycle of bacterial growth and inflammation that results in gingival bleeding, periodontal pocket formation, alveolar bone destruction and tooth loss. In the past few years, increasing attention has been given to aspects of oral health in patients with rheumatoid arthritis, especially related to associations with periodontal disease. The clinical correlation (or comorbidity) of the two diseases possibly relies on a common aetiology and pathology. The fact that chronic periodontitis and rheumatoid arthritis have pathological and immunological resemblances supports the formulated hypothesis. Both diseases are characterized by chronic inflammation, osseous erosions, periosteal soft tissue damage, similar humoral and cellular immune response and common immunogenetic background. The numbers of publications are on the rise, driven in part by interest in the role of citrullination and attendant autoantibody responses as a disease-defining feature of rheumatoid arthritis, and the recognition that oral bacteria and inflammation may play important roles. As the importance of peptide citrullination as an etiopathologic event in rheumatoid arthritis has been elucidated, studies have focused on the expression and function of the peptidylarginine deiminase (PAD) enzymes that can lead to posttranslational modification, neoepitope generation, with subsequent development of anticitrullinated peptide antibodies. A fundamental discovery that a major bacterial species involved in the development and propagation of periodontal disease, Porphyromonas gingivalis (Pg), has a PAD capable of citrullination fuelled interest and additional investigation of citrullination as a mechanistic link between the two conditions. Nevertheless, more well-designed studies are needed to elucidate this correlation. Given that similar dysregulation of host inflammatory processes occurs in the pathogenesis of both diseases, it has been proposed that both conditions could influence each other in a bidirectional manner. Accordingly, it has been proposed that reducing the systemic burden of inflammation, such as that due to periodontitis, may have beneficial effects on the clinical activity of RA. Aim: The aim of the present pilot study was to determine the changes in clinical and laboratory markers that are associated with the progress and development of chronic periodontitis and rheumatoid arthritis, after non-surgical and surgical periodontal therapy, in patients suffering from both diseases. The secondary aim was to examine the feasibility for a future study. Materials and methods: The investigation of the aforementioned aims was conducted in a pilot randomized clinical study with a six months follow-up period. Patients, who had been diagnosed with RA, were recruited from the Rheumatology Clinic of the Department of Pathophysiology (Laiko Hospital). The diagnosis of rheumatoid arthritis was based on the ACR/EULAR 2010 Classification criteria. The participants were recorded as periodontal patients if at least eight sites were identified with probing pocket depth ≥ 5 mm and clinical attachment loss ≥ 4 mm with BoP. After the periodontal examination, the patients that were diagnosed with chronic periodontitis were invited to participate in the study if they met the rest of the inclusion criteria. The exclusion criteria were: Diabetes mellitus, heart attack or stroke the last 6 months, liver or kidney failure, pregnancy, lactation, <12 teeth, non-surgical periodontal treatment over the last 6 months or surgical periodontal treatment the last 12 months, systemic antimicrobial therapy the last 3 months, medications: phenytoin, cyclosporine, IV biphosphonates, change of RA medications the last 6 months. The patients were randomized into two groups, the intervention group: 6 patients with rheumatoid arthritis and chronic periodontitis underwent non-surgical periodontal therapy (all patients in the group) and surgical periodontal treatment (in areas with residual pockets ≥6mm.) and the control group: 6 patients with rheumatoid arthritis and chronic periodontitis who did not receive any periodontal treatment during the course of the study, but at the end of it, after 6 months. The following clinical parameters were assessed at baseline and at three and six months: plaque index, simplified gingival index, bleeding on probing (BOP) at 6 sites per tooth, pocket depth (PD) at 6 sites per tooth, clinical attachment loss (CAL) at 6 sites per tooth, the furcation involvement and tooth mobility. Progression of rheumatoid arthritis was estimated by the Erythrocyte Sedimentation Rate (ESR) and the Disease Activity Score DAS28 at the three time points. Results: In the intervention group there was a significant improvement in all periodontal indices (PI, GIs, BOP, mPD, mCAL) between the initial examination and the re-examination at 3 months after the non-surgical periodontal treatment. Further reduction was recorded after periodontal surgery regarding the plaque index and the mean pocket depth, while the reduction at six months regarding all clinical parameters was statistically significant when compared to the initial condition. The erythrocyte sedimentation rate (ESR) showed a slight decrease at three months, and rose again at six months, without showing any statistical significant changes at any time point. Finally, the disease activity score DAS28 disease showed significant improvement between the initial examination and the re-examination at three months (p = 0,028) which was maintained up to six months (p = 0,043). In the control group there were no differences in any of the periodontal and RA parameters except of the pocket depth which showed a statistically significant increase between the initial examination and the 6-month reevaluation. Conclusions: Periodontal therapy in patients with moderate RA activity was shown to be effective in improving the periodontal parameters. An improvement of the Disease activity Score (DAS28) was observed in the treatment group at three and six months after non-surgical and surgical periodontal treatment. Still, there is a need for multicenter randomized clinical trials with larger sample sizes to determine whether periodontal treatment has an effect on RA disease activity."],"dc:identifier":["uoadl:1337694","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1337694"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Η επίδραση της περιοδοντικής θεραπείας στη ρευματοειδή αρθρίτιδα. Μια τυχαιοποιημένη πιλοτική κλινική μελέτη."],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:27:49Z"}