{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:1446810"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:1446810","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Μαθηματικά Μοντέλα στη Βιολογία","abstract":"Η ολοένα αυξανόμενη ποσότητα βιολογικών πειραματικών δεδομένων σε όλους τους κλάδους της βιολογίας σε συνδυασμό με τις δυνατότητες που παρέχουν τα μαθηματικά δίνει ώθηση στη δημιουργία πολλών μοντέλων πρόβλεψης για τα βιολογικά συστήματα. Συνήθως, η έρευνα ξεκινά με την εκτέλεση πειραμάτων σε ένα θέμα της βιολογίας και με την αντιμετώπιση της πολυπλοκότητας των υποκυτταρικών στοιχείων προκειμένου να προχωρήσει στη μοντελοποίηση και κατανόηση των παραγόντων που χρειάζεται να ληφθούν υπόψη ή να αγνοηθούν ώστε το εν λόγω μοντέλο να καταστεί επιτυχές. Η εμπειρία των εφαρμογών στη βιολογία δείχνει ότι μέσα από τη συνεργασία τους προοδεύει τόσο η μία επιστήμη όσο και άλλη και τον τελευταίο αιώνα αυτή τους η αλληλεπίδραση οδήγησε σε ραγδαία εξέλιξη.Σε όλα τα επίπεδα των βιολογικών κοινωνιών, δηλαδή σε μόρια, κύτταρα, οργανισμούς, πληθυσμούς, κοινότητες και οικοσυστήματα η μοντελοποίηση των βιολογικών διαδικασιών είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η έννοια μοντέλο, βέβαια, στη βιολογία επιδέχεται πολλές ερμηνείες. Κάποιες ιδέες περιγράφονται με μοντέλα ποιοτικά, άλλα μοντέλα διαμορφώνονται μαθηματικά, όπως αυτά που περιγράφουν αλληλεπιδράσεις θηράματος – θύτη, με διαφορικές εξισώσεις. Ακόμα, υπάρχουν πιο πολύπλοκα μοντέλα που κατασκευάζονται για να συλλάβουν πιο λεπτά στοιχεία από πολλά πραγματικά συστήματα δεδομένων, μερικά από τα οποία αποτελούν συστήματα μερικών διαφορικών εξισώσεων. Τα βιολογικά συστήματα παρουσιάζουν συγκεκριμένες δυσκολίες ως προς την επίλυσή τους εξαιτίας του μεγάλου αριθμού των τύπων των αντικειμένων και των αντικειμένων κάθε τύπου αλλά και της πολυπλοκότητας των αλληλεπιδράσεων μεταξύ των αντικειμένων.Επιτυχίες έχουν σημειωθεί σε όλα τα επίπεδα (μόρια, κύτταρα, οργανισμούς, πληθυσμούς, κοινότητες και οικοσυστήματα). Στην παρούσα μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία παρουσιάζονται μοντέλα αλλά και οι σχετικές μαθηματικές τεχνικές, που αποδείχθηκαν παραγωγικά στη βιολογία. Εισάγεται η έννοια των μοντέλων συνήθων διαφορικών εξισώσεων, ο σχηματισμός τους, η ανάλυση και η ερμηνεία τους μέσα από ένα απλό ως προς την περιγραφή του πείραμα στη μικροβιολογία ανάπτυξης μονοκύτταρων μικροοργανισμών. Συγκεκριμένα το μοντέλο αφορά βακτήρια και τις μεταβολές στον πληθυσμό τους σε δεδομένο χρονικό διάστημα σε σχέση με τα θρεπτικά στοιχεία που καταναλώνουν, ενώ το πείραμα διεξάγεται σε εργαστηριακές συνθήκες, σε ένα μέσο που ονομάζεται χημοστάτης. Το μοντέλο έχει τις βάσεις του στους ισχυρισμούς του Malthus για τις επιπτώσεις της αύξησης του πληθυσμού αλλά και στο λογιστικό μοντέλο του Verhulst. Δεδομένου ότι το μοντέλο για τον χημοστάτη είναι πολύπλοκο ως προς την ερμηνεία του φαίνεται ότι οι μόνες λύσεις που μπορούν να βρεθούν αναλυτικά είναι οι σταθερές καταστάσεις. Οι ιδιότητες ευστάθειας αυτών των λύσεων είναι υψίστης σημασίας καθώς σε βιολογικά προβλήματα υπάρχουν πάντα μικρές διαταραχές και το θέμα είναι πότε οι αποκλίσεις από τις σταθερές καταστάσεις οδηγούν σε μεγάλες μεταβολές ή όχι.Παρουσιάζονται παραδείγματα σχετικά με τη μαθηματική περιγραφή του χημοστάτη με σημαντικές κλινικές εφαρμογές, όπως στον καρκίνο, όπου τελικά το αποτέλεσμα της χημειοθεραπείας, δηλαδή η απόκριση του κυττάρου που υπόκειται σε θεραπεία καθορίζεται από τη δυναμική αλληλεπίδραση πολλών βιολογικών παραγόντων, όπως προσανατολισμός της θεραπείας στα κύτταρα, μηχανισμοί της δράσης του φαρμάκου, ανάπτυξη και διαφοροποίηση των κυτταρικών πληθυσμών και ανάπτυξη αντίστασης.Πολλές φορές οι εξισώσεις που περιγράφουν ένα βιολογικό πρόβλημα είναι μη γραμμικές και μια χρήσιμη μέθοδος για την ανάλυση της ευστάθειας είναι η γραμμικοποίηση, η οποία, ωστόσο, μπορεί να παρέχει τοπική πληροφόρηση. Μοντέλα που στοχεύουν στην περιγραφή φαινομένων, όπου οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ ατόμων, ειδών και πληθυσμών οδηγούν σε σχέσεις οι οποίες εξαρτώνται από μεταβλητές με ένα σύνθετο τρόπο, περιέχουν μη γραμμικές εξισώσεις που είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να λυθούν με κλειστό αναλυτικό τρόπο. Ωστόσο, ο υπολογισμός τέτοιων λύσεων δεν είναι πάντα απαραίτητος αφού τα ποιοτικά χαρακτηριστικά τους μπορούν να καθορίζονται γεωμετρικά, με συνδυασμό βασικών γεωμετρικών ιδεών και διαίσθησης. Η γεωμετρική θεωρία παρέχει τη δυνατότητα για κάτι τέτοιο αφού καθιστά εφικτή την ανάκτηση μιας εικόνας που δίνει περισσότερες πληροφορίες από ότι οι μαθηματικές εκφράσεις και έτσι επιτυγχάνεται βαθύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι παράμετροι και οι σταθερές που εμφανίζονται στις εξισώσεις επηρεάζουν τη συμπεριφορά του συστήματος.Η γεωμετρική θεωρία εφαρμόζεται στην παρούσα εργασία για την ερμηνεία των λύσεων για τον χημοστάτη. Στη συνέχεια, εφαρμόζεται σε πληθυσμιακά μοντέλα στα οποία εφόσον τίθεται το θέμα μελέτης ενός οικοσυστήματος, δύο ή και περισσότερα είδη αλληλεπιδρούν και ως εκ τούτου ο πληθυσμός ενός εξ αυτών δεν μπορεί να μελετηθεί ανεξάρτητα από τον πληθυσμό των άλλων ειδών. Παρουσιάζονται τα μοντέλα θηρευτή – θηράματος των Lotka και Volterra, μοντέλα ανταγωνισμού, συμβίωσης αλλά και το επιδημιολογικό μοντέλο SIR Των Kermack και McKendrick.Επίσης, τα μαθηματικά μοντέλα χρησιμοποιούνται ευρέως προκειμένου να περιγράψουν χημικές αντιδράσεις που μελετώνται από τη χημική κινητική και παράμετροι αυτών, όπως η ταχύτητα με την οποία πραγματοποιούνται, οι πειραματικές συνθήκες που επηρεάζουν αυτήν την ταχύτητα, ο μηχανισμός αντίδρασης αλλά και οι μεταβατικές καταστάσεις. Παρουσιάζεται μια μέθοδος με την οποία μπορούμε εύκολα να γράφουμε διαφορικές εξισώσεις που προκύπτουν από χημικές αντιδράσεις και μαθηματικά οι νόμοι διατήρησης ως αποτέλεσμα θεμελιωδών εξισώσεων στις φυσικές επιστήμες. Στη συνέχεια, η παρούσα μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία επεκτείνεται στις ενζυμικές αντιδράσεις, τις διαφορικές εξισώσεις που τις περιγράφουν και φαινόμενα αναστολής και συνέργειας. Μελετώνται μέθοδοι προσέγγισης οιονεί σταθερής κατάστασης και το μοντέλο των Michaelis – Menten. Στις μεθόδους προσέγγισης συγκαταλέγονται οι μέθοδοι ιδιόμορφων διαταραχών που δίνουν τη δυνατότητα εύρεσης προσεγγιστικής λύσης του προβλήματος όταν οι εξισώσεις που το περιγράφουν περιέχουν μικρούς όρους.Η συνέργεια έχει κεντρικό ρόλο στα πολυευσταθή συστήματα, στη μνήμη και την ανάπτυξη, όπου προκύπτουν υπερβολικές και σιγμοειδείς αντιδράσεις. Μελετάται, ακόμα, η κυτταρική διαφοροποίηση, μέσα από το μοντέλο του Lewis, στην οποία βασικό ρόλο διαδραματίζουν οι διακλαδώσεις. Επιπλέον, δεδομένου ότι η περιοδικότητα είναι ένα εγγενές φαινόμενο στα έμβια όντα και περιοδική συμπεριφορά εμφανίζεται στη διαίρεση του κυττάρου, στα σήματα που εκπέμπονται από τους νευρώνες κ.α. σημαντική καθίσταται η μελέτη της ευστάθειας αυτών των περιοδικών φαινομένων. Εισάγονται οι έννοιες των περιοδικών τροχιών και των οριακών κύκλων. Διατυπώνεται το θεώρημα των Poincare – Bendixson και παρουσιάζονται βασικές ιδέες της θεωρίας των διακλαδώσεων, που χρησιμοποιούνται όταν οι παράμετροι ενός συστήματος μεταβάλλονται λίγο. Τέλος, παρουσιάζεται το μοντέλο των Hodgkin και Huxley, ένα από τα πιο σημαντικά μοντέλα, το οποίο περιγράφει το δυναμικό της ενέργειας στα κύτταρα και είναι ένα αποτέλεσμα ιδιαίτερα επιτυχούς αλληλεπίδρασης βιολογίας και μαθηματικών.","abstract_html":"Η ολοένα αυξανόμενη ποσότητα βιολογικών πειραματικών δεδομένων σε όλους τους κλάδους της βιολογίας σε συνδυασμό με τις δυνατότητες που παρέχουν τα μαθηματικά δίνει ώθηση στη δημιουργία πολλών μοντέλων πρόβλεψης για τα βιολογικά συστήματα. Συνήθως, η έρευνα ξεκινά με την εκτέλεση πειραμάτων σε ένα θέμα της βιολογίας και με την αντιμετώπιση της πολυπλοκότητας των υποκυτταρικών στοιχείων προκειμένου να προχωρήσει στη μοντελοποίηση και κατανόηση των παραγόντων που χρειάζεται να ληφθούν υπόψη ή να αγνοηθούν ώστε το εν λόγω μοντέλο να καταστεί επιτυχές. Η εμπειρία των εφαρμογών στη βιολογία δείχνει ότι μέσα από τη συνεργασία τους προοδεύει τόσο η μία επιστήμη όσο και άλλη και τον τελευταίο αιώνα αυτή τους η αλληλεπίδραση οδήγησε σε ραγδαία εξέλιξη.Σε όλα τα επίπεδα των βιολογικών κοινωνιών, δηλαδή σε μόρια, κύτταρα, οργανισμούς, πληθυσμούς, κοινότητες και οικοσυστήματα η μοντελοποίηση των βιολογικών διαδικασιών είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η έννοια μοντέλο, βέβαια, στη βιολογία επιδέχεται πολλές ερμηνείες. Κάποιες ιδέες περιγράφονται με μοντέλα ποιοτικά, άλλα μοντέλα διαμορφώνονται μαθηματικά, όπως αυτά που περιγράφουν αλληλεπιδράσεις θηράματος – θύτη, με διαφορικές εξισώσεις. Ακόμα, υπάρχουν πιο πολύπλοκα μοντέλα που κατασκευάζονται για να συλλάβουν πιο λεπτά στοιχεία από πολλά πραγματικά συστήματα δεδομένων, μερικά από τα οποία αποτελούν συστήματα μερικών διαφορικών εξισώσεων. Τα βιολογικά συστήματα παρουσιάζουν συγκεκριμένες δυσκολίες ως προς την επίλυσή τους εξαιτίας του μεγάλου αριθμού των τύπων των αντικειμένων και των αντικειμένων κάθε τύπου αλλά και της πολυπλοκότητας των αλληλεπιδράσεων μεταξύ των αντικειμένων.Επιτυχίες έχουν σημειωθεί σε όλα τα επίπεδα (μόρια, κύτταρα, οργανισμούς, πληθυσμούς, κοινότητες και οικοσυστήματα). Στην παρούσα μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία παρουσιάζονται μοντέλα αλλά και οι σχετικές μαθηματικές τεχνικές, που αποδείχθηκαν παραγωγικά στη βιολογία. Εισάγεται η έννοια των μοντέλων συνήθων διαφορικών εξισώσεων, ο σχηματισμός τους, η ανάλυση και η ερμηνεία τους μέσα από ένα απλό ως προς την περιγραφή του πείραμα στη μικροβιολογία ανάπτυξης μονοκύτταρων μικροοργανισμών. Συγκεκριμένα το μοντέλο αφορά βακτήρια και τις μεταβολές στον πληθυσμό τους σε δεδομένο χρονικό διάστημα σε σχέση με τα θρεπτικά στοιχεία που καταναλώνουν, ενώ το πείραμα διεξάγεται σε εργαστηριακές συνθήκες, σε ένα μέσο που ονομάζεται χημοστάτης. Το μοντέλο έχει τις βάσεις του στους ισχυρισμούς του Malthus για τις επιπτώσεις της αύξησης του πληθυσμού αλλά και στο λογιστικό μοντέλο του Verhulst. Δεδομένου ότι το μοντέλο για τον χημοστάτη είναι πολύπλοκο ως προς την ερμηνεία του φαίνεται ότι οι μόνες λύσεις που μπορούν να βρεθούν αναλυτικά είναι οι σταθερές καταστάσεις. Οι ιδιότητες ευστάθειας αυτών των λύσεων είναι υψίστης σημασίας καθώς σε βιολογικά προβλήματα υπάρχουν πάντα μικρές διαταραχές και το θέμα είναι πότε οι αποκλίσεις από τις σταθερές καταστάσεις οδηγούν σε μεγάλες μεταβολές ή όχι.Παρουσιάζονται παραδείγματα σχετικά με τη μαθηματική περιγραφή του χημοστάτη με σημαντικές κλινικές εφαρμογές, όπως στον καρκίνο, όπου τελικά το αποτέλεσμα της χημειοθεραπείας, δηλαδή η απόκριση του κυττάρου που υπόκειται σε θεραπεία καθορίζεται από τη δυναμική αλληλεπίδραση πολλών βιολογικών παραγόντων, όπως προσανατολισμός της θεραπείας στα κύτταρα, μηχανισμοί της δράσης του φαρμάκου, ανάπτυξη και διαφοροποίηση των κυτταρικών πληθυσμών και ανάπτυξη αντίστασης.Πολλές φορές οι εξισώσεις που περιγράφουν ένα βιολογικό πρόβλημα είναι μη γραμμικές και μια χρήσιμη μέθοδος για την ανάλυση της ευστάθειας είναι η γραμμικοποίηση, η οποία, ωστόσο, μπορεί να παρέχει τοπική πληροφόρηση. Μοντέλα που στοχεύουν στην περιγραφή φαινομένων, όπου οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ ατόμων, ειδών και πληθυσμών οδηγούν σε σχέσεις οι οποίες εξαρτώνται από μεταβλητές με ένα σύνθετο τρόπο, περιέχουν μη γραμμικές εξισώσεις που είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να λυθούν με κλειστό αναλυτικό τρόπο. Ωστόσο, ο υπολογισμός τέτοιων λύσεων δεν είναι πάντα απαραίτητος αφού τα ποιοτικά χαρακτηριστικά τους μπορούν να καθορίζονται γεωμετρικά, με συνδυασμό βασικών γεωμετρικών ιδεών και διαίσθησης. Η γεωμετρική θεωρία παρέχει τη δυνατότητα για κάτι τέτοιο αφού καθιστά εφικτή την ανάκτηση μιας εικόνας που δίνει περισσότερες πληροφορίες από ότι οι μαθηματικές εκφράσεις και έτσι επιτυγχάνεται βαθύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι παράμετροι και οι σταθερές που εμφανίζονται στις εξισώσεις επηρεάζουν τη συμπεριφορά του συστήματος.Η γεωμετρική θεωρία εφαρμόζεται στην παρούσα εργασία για την ερμηνεία των λύσεων για τον χημοστάτη. Στη συνέχεια, εφαρμόζεται σε πληθυσμιακά μοντέλα στα οποία εφόσον τίθεται το θέμα μελέτης ενός οικοσυστήματος, δύο ή και περισσότερα είδη αλληλεπιδρούν και ως εκ τούτου ο πληθυσμός ενός εξ αυτών δεν μπορεί να μελετηθεί ανεξάρτητα από τον πληθυσμό των άλλων ειδών. Παρουσιάζονται τα μοντέλα θηρευτή – θηράματος των Lotka και Volterra, μοντέλα ανταγωνισμού, συμβίωσης αλλά και το επιδημιολογικό μοντέλο SIR Των Kermack και McKendrick.Επίσης, τα μαθηματικά μοντέλα χρησιμοποιούνται ευρέως προκειμένου να περιγράψουν χημικές αντιδράσεις που μελετώνται από τη χημική κινητική και παράμετροι αυτών, όπως η ταχύτητα με την οποία πραγματοποιούνται, οι πειραματικές συνθήκες που επηρεάζουν αυτήν την ταχύτητα, ο μηχανισμός αντίδρασης αλλά και οι μεταβατικές καταστάσεις. Παρουσιάζεται μια μέθοδος με την οποία μπορούμε εύκολα να γράφουμε διαφορικές εξισώσεις που προκύπτουν από χημικές αντιδράσεις και μαθηματικά οι νόμοι διατήρησης ως αποτέλεσμα θεμελιωδών εξισώσεων στις φυσικές επιστήμες. Στη συνέχεια, η παρούσα μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία επεκτείνεται στις ενζυμικές αντιδράσεις, τις διαφορικές εξισώσεις που τις περιγράφουν και φαινόμενα αναστολής και συνέργειας. Μελετώνται μέθοδοι προσέγγισης οιονεί σταθερής κατάστασης και το μοντέλο των Michaelis – Menten. Στις μεθόδους προσέγγισης συγκαταλέγονται οι μέθοδοι ιδιόμορφων διαταραχών που δίνουν τη δυνατότητα εύρεσης προσεγγιστικής λύσης του προβλήματος όταν οι εξισώσεις που το περιγράφουν περιέχουν μικρούς όρους.Η συνέργεια έχει κεντρικό ρόλο στα πολυευσταθή συστήματα, στη μνήμη και την ανάπτυξη, όπου προκύπτουν υπερβολικές και σιγμοειδείς αντιδράσεις. Μελετάται, ακόμα, η κυτταρική διαφοροποίηση, μέσα από το μοντέλο του Lewis, στην οποία βασικό ρόλο διαδραματίζουν οι διακλαδώσεις. Επιπλέον, δεδομένου ότι η περιοδικότητα είναι ένα εγγενές φαινόμενο στα έμβια όντα και περιοδική συμπεριφορά εμφανίζεται στη διαίρεση του κυττάρου, στα σήματα που εκπέμπονται από τους νευρώνες κ.α. σημαντική καθίσταται η μελέτη της ευστάθειας αυτών των περιοδικών φαινομένων. Εισάγονται οι έννοιες των περιοδικών τροχιών και των οριακών κύκλων. Διατυπώνεται το θεώρημα των Poincare – Bendixson και παρουσιάζονται βασικές ιδέες της θεωρίας των διακλαδώσεων, που χρησιμοποιούνται όταν οι παράμετροι ενός συστήματος μεταβάλλονται λίγο. Τέλος, παρουσιάζεται το μοντέλο των Hodgkin και Huxley, ένα από τα πιο σημαντικά μοντέλα, το οποίο περιγράφει το δυναμικό της ενέργειας στα κύτταρα και είναι ένα αποτέλεσμα ιδιαίτερα επιτυχούς αλληλεπίδρασης βιολογίας και μαθηματικών.","abstract_has_math":false,"creators":["Βασιλοπούλου Ελευθερία","Vasilopoulou Eleftheria"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2017,"date_issued":"2017","date_published":"2017","updated_at":"2026-11-19T05:28:04Z","subjects":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1446810"],"render_values":[{"text":"uoadl:1446810","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1446810","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1446810","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A1446810","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Βασιλοπούλου Ελευθερία","Vasilopoulou Eleftheria"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2017"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Θετικές Επιστήμες","Science"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1446810","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1446810"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η ολοένα αυξανόμενη ποσότητα βιολογικών πειραματικών δεδομένων σε όλους τους κλάδους της βιολογίας σε συνδυασμό με τις δυνατότητες που παρέχουν τα μαθηματικά δίνει ώθηση στη δημιουργία πολλών μοντέλων πρόβλεψης για τα βιολογικά συστήματα. Συνήθως, η έρευνα ξεκινά με την εκτέλεση πειραμάτων σε ένα θέμα της βιολογίας και με την αντιμετώπιση της πολυπλοκότητας των υποκυτταρικών στοιχείων προκειμένου να προχωρήσει στη μοντελοποίηση και κατανόηση των παραγόντων που χρειάζεται να ληφθούν υπόψη ή να αγνοηθούν ώστε το εν λόγω μοντέλο να καταστεί επιτυχές. Η εμπειρία των εφαρμογών στη βιολογία δείχνει ότι μέσα από τη συνεργασία τους προοδεύει τόσο η μία επιστήμη όσο και άλλη και τον τελευταίο αιώνα αυτή τους η αλληλεπίδραση οδήγησε σε ραγδαία εξέλιξη.Σε όλα τα επίπεδα των βιολογικών κοινωνιών, δηλαδή σε μόρια, κύτταρα, οργανισμούς, πληθυσμούς, κοινότητες και οικοσυστήματα η μοντελοποίηση των βιολογικών διαδικασιών είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η έννοια μοντέλο, βέβαια, στη βιολογία επιδέχεται πολλές ερμηνείες. Κάποιες ιδέες περιγράφονται με μοντέλα ποιοτικά, άλλα μοντέλα διαμορφώνονται μαθηματικά, όπως αυτά που περιγράφουν αλληλεπιδράσεις θηράματος – θύτη, με διαφορικές εξισώσεις. Ακόμα, υπάρχουν πιο πολύπλοκα μοντέλα που κατασκευάζονται για να συλλάβουν πιο λεπτά στοιχεία από πολλά πραγματικά συστήματα δεδομένων, μερικά από τα οποία αποτελούν συστήματα μερικών διαφορικών εξισώσεων. Τα βιολογικά συστήματα παρουσιάζουν συγκεκριμένες δυσκολίες ως προς την επίλυσή τους εξαιτίας του μεγάλου αριθμού των τύπων των αντικειμένων και των αντικειμένων κάθε τύπου αλλά και της πολυπλοκότητας των αλληλεπιδράσεων μεταξύ των αντικειμένων.Επιτυχίες έχουν σημειωθεί σε όλα τα επίπεδα (μόρια, κύτταρα, οργανισμούς, πληθυσμούς, κοινότητες και οικοσυστήματα). Στην παρούσα μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία παρουσιάζονται μοντέλα αλλά και οι σχετικές μαθηματικές τεχνικές, που αποδείχθηκαν παραγωγικά στη βιολογία. Εισάγεται η έννοια των μοντέλων συνήθων διαφορικών εξισώσεων, ο σχηματισμός τους, η ανάλυση και η ερμηνεία τους μέσα από ένα απλό ως προς την περιγραφή του πείραμα στη μικροβιολογία ανάπτυξης μονοκύτταρων μικροοργανισμών. Συγκεκριμένα το μοντέλο αφορά βακτήρια και τις μεταβολές στον πληθυσμό τους σε δεδομένο χρονικό διάστημα σε σχέση με τα θρεπτικά στοιχεία που καταναλώνουν, ενώ το πείραμα διεξάγεται σε εργαστηριακές συνθήκες, σε ένα μέσο που ονομάζεται χημοστάτης. Το μοντέλο έχει τις βάσεις του στους ισχυρισμούς του Malthus για τις επιπτώσεις της αύξησης του πληθυσμού αλλά και στο λογιστικό μοντέλο του Verhulst. Δεδομένου ότι το μοντέλο για τον χημοστάτη είναι πολύπλοκο ως προς την ερμηνεία του φαίνεται ότι οι μόνες λύσεις που μπορούν να βρεθούν αναλυτικά είναι οι σταθερές καταστάσεις. Οι ιδιότητες ευστάθειας αυτών των λύσεων είναι υψίστης σημασίας καθώς σε βιολογικά προβλήματα υπάρχουν πάντα μικρές διαταραχές και το θέμα είναι πότε οι αποκλίσεις από τις σταθερές καταστάσεις οδηγούν σε μεγάλες μεταβολές ή όχι.Παρουσιάζονται παραδείγματα σχετικά με τη μαθηματική περιγραφή του χημοστάτη με σημαντικές κλινικές εφαρμογές, όπως στον καρκίνο, όπου τελικά το αποτέλεσμα της χημειοθεραπείας, δηλαδή η απόκριση του κυττάρου που υπόκειται σε θεραπεία καθορίζεται από τη δυναμική αλληλεπίδραση πολλών βιολογικών παραγόντων, όπως προσανατολισμός της θεραπείας στα κύτταρα, μηχανισμοί της δράσης του φαρμάκου, ανάπτυξη και διαφοροποίηση των κυτταρικών πληθυσμών και ανάπτυξη αντίστασης.Πολλές φορές οι εξισώσεις που περιγράφουν ένα βιολογικό πρόβλημα είναι μη γραμμικές και μια χρήσιμη μέθοδος για την ανάλυση της ευστάθειας είναι η γραμμικοποίηση, η οποία, ωστόσο, μπορεί να παρέχει τοπική πληροφόρηση. Μοντέλα που στοχεύουν στην περιγραφή φαινομένων, όπου οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ ατόμων, ειδών και πληθυσμών οδηγούν σε σχέσεις οι οποίες εξαρτώνται από μεταβλητές με ένα σύνθετο τρόπο, περιέχουν μη γραμμικές εξισώσεις που είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να λυθούν με κλειστό αναλυτικό τρόπο. Ωστόσο, ο υπολογισμός τέτοιων λύσεων δεν είναι πάντα απαραίτητος αφού τα ποιοτικά χαρακτηριστικά τους μπορούν να καθορίζονται γεωμετρικά, με συνδυασμό βασικών γεωμετρικών ιδεών και διαίσθησης. Η γεωμετρική θεωρία παρέχει τη δυνατότητα για κάτι τέτοιο αφού καθιστά εφικτή την ανάκτηση μιας εικόνας που δίνει περισσότερες πληροφορίες από ότι οι μαθηματικές εκφράσεις και έτσι επιτυγχάνεται βαθύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι παράμετροι και οι σταθερές που εμφανίζονται στις εξισώσεις επηρεάζουν τη συμπεριφορά του συστήματος.Η γεωμετρική θεωρία εφαρμόζεται στην παρούσα εργασία για την ερμηνεία των λύσεων για τον χημοστάτη. Στη συνέχεια, εφαρμόζεται σε πληθυσμιακά μοντέλα στα οποία εφόσον τίθεται το θέμα μελέτης ενός οικοσυστήματος, δύο ή και περισσότερα είδη αλληλεπιδρούν και ως εκ τούτου ο πληθυσμός ενός εξ αυτών δεν μπορεί να μελετηθεί ανεξάρτητα από τον πληθυσμό των άλλων ειδών. Παρουσιάζονται τα μοντέλα θηρευτή – θηράματος των Lotka και Volterra, μοντέλα ανταγωνισμού, συμβίωσης αλλά και το επιδημιολογικό μοντέλο SIR Των Kermack και McKendrick.Επίσης, τα μαθηματικά μοντέλα χρησιμοποιούνται ευρέως προκειμένου να περιγράψουν χημικές αντιδράσεις που μελετώνται από τη χημική κινητική και παράμετροι αυτών, όπως η ταχύτητα με την οποία πραγματοποιούνται, οι πειραματικές συνθήκες που επηρεάζουν αυτήν την ταχύτητα, ο μηχανισμός αντίδρασης αλλά και οι μεταβατικές καταστάσεις. Παρουσιάζεται μια μέθοδος με την οποία μπορούμε εύκολα να γράφουμε διαφορικές εξισώσεις που προκύπτουν από χημικές αντιδράσεις και μαθηματικά οι νόμοι διατήρησης ως αποτέλεσμα θεμελιωδών εξισώσεων στις φυσικές επιστήμες. Στη συνέχεια, η παρούσα μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία επεκτείνεται στις ενζυμικές αντιδράσεις, τις διαφορικές εξισώσεις που τις περιγράφουν και φαινόμενα αναστολής και συνέργειας. Μελετώνται μέθοδοι προσέγγισης οιονεί σταθερής κατάστασης και το μοντέλο των Michaelis – Menten. Στις μεθόδους προσέγγισης συγκαταλέγονται οι μέθοδοι ιδιόμορφων διαταραχών που δίνουν τη δυνατότητα εύρεσης προσεγγιστικής λύσης του προβλήματος όταν οι εξισώσεις που το περιγράφουν περιέχουν μικρούς όρους.Η συνέργεια έχει κεντρικό ρόλο στα πολυευσταθή συστήματα, στη μνήμη και την ανάπτυξη, όπου προκύπτουν υπερβολικές και σιγμοειδείς αντιδράσεις. Μελετάται, ακόμα, η κυτταρική διαφοροποίηση, μέσα από το μοντέλο του Lewis, στην οποία βασικό ρόλο διαδραματίζουν οι διακλαδώσεις. Επιπλέον, δεδομένου ότι η περιοδικότητα είναι ένα εγγενές φαινόμενο στα έμβια όντα και περιοδική συμπεριφορά εμφανίζεται στη διαίρεση του κυττάρου, στα σήματα που εκπέμπονται από τους νευρώνες κ.α. σημαντική καθίσταται η μελέτη της ευστάθειας αυτών των περιοδικών φαινομένων. Εισάγονται οι έννοιες των περιοδικών τροχιών και των οριακών κύκλων. Διατυπώνεται το θεώρημα των Poincare – Bendixson και παρουσιάζονται βασικές ιδέες της θεωρίας των διακλαδώσεων, που χρησιμοποιούνται όταν οι παράμετροι ενός συστήματος μεταβάλλονται λίγο. Τέλος, παρουσιάζεται το μοντέλο των Hodgkin και Huxley, ένα από τα πιο σημαντικά μοντέλα, το οποίο περιγράφει το δυναμικό της ενέργειας στα κύτταρα και είναι ένα αποτέλεσμα ιδιαίτερα επιτυχούς αλληλεπίδρασης βιολογίας και μαθηματικών.","The increasing amount of biological experimental data in all branches of biology, in conjunction with the possibilities offered by mathematics, promotes the creation of many prediction models for biological systems. The research usually begins by running experiments on a biological subject and by tackling the complexity of subcellular data in order to proceed to modeling and the understanding of factors that need to be considered or ignored so that the certain model will be successful. The experience of applications in biology shows that, through this cooperation there is as much progress in one science, as there is in the other and in the last century this interaction lead to a rapid development. At all levels of biological societies, i.e. in molecular, cells, organisms, populations, communities and ecosystems, the modeling of biological process is particularly important. Of course the concept “model” in biology is open to many interpretations. Some ideas are described with qualitative models; other models are formed mathematically such as those that described prey – predator interactions with differential equations. There are even more complex models constructed to capture more subtle elements from many real data systems, some of which constitute a system of partial differential equations. Biological systems present specific difficulties in being solved because of the large numbers of types of objects and of the objects of every type but also because of the complexity of the interaction between objects. Success has been noted at all levels (molecular, cells, organisms, populations, communities and ecosystems). In this master thesis models are presented, along with the relevant mathematical techniques that have proven to be productive in biology. The concept of model of ordinary differential equations is introduced, their formation, analysis and interpretation, through a simple, as to its description, experiment in microbiology on the development of unicellular microorganisms. In particular, the model regards the bacteria and the change in their population, at given time, in relation to the nutrients consumed, while the experiments are performed in laboratory conditions, in a medium called chemostat. The model has bases on Malthus’ allegations about the impact of population growth but also on Verhulst’s logistic model. Given the fact that the chemostat model is complex in its interpretation, it seems that the only solutions that can be found analytically are stable steady states. The stability properties of these solutions are of major importance, as in biological problems there are always perturbations and the question is whether deviations from steady state lead to big changes or not. Examples are presented on mathematical description of chemostat with significant clinical applications, as in cancer, where ultimately the results of chemotherapy, that is the response of the cell undergoing treatment, is determined by dynamic interaction of several biological agents, such as the orientation of treatment in cells, mechanisms of the drug action, development and differentiation of cell populations and resistance. In many cases, equations that describe a biological problem are not linear, so a useful method for the analysis of stability is the linearization which, however, can provide local information. Models that aim at the description of phenomena where interactions between atoms, spaces and population lead to relations that depend on variables in a complex manner, contain nonlinear equations which are difficult, if not impossible, to be solved in a closed and analytical way. However, the calculation of such solutions is not always necessary since the qualitative elements can be determined geometrically in conjunction with basic geometric ideas and intuition. The geometric theory provides the ability for this as it makes the recovery of an image that provides understanding of the way the parameters and constants that appear in equations affect the behavior of the system, is achieved. The geometric theory is applied in this study on the interpretations of solutions for the chemostat. It is then applied to population models on which, if there is an ecosystem in question, two or more types of interactions and therefore the population of one of them, cannot be studied independently from the population of the other types. The Lotka-Volterra models of prey – predator are presented, as well as models of competition, symbiosis and the epidemiological model SIR of Kermack and McKendrick. In addition to the above, mathematic models are widely used to describe chemical reactions contemplated by the chemical kinetic and their parameters, such the speed with which they are carried out, the experimental conditions affecting the speed, the reaction mechanisms, but also the transition state. A method with which we can easily form differential equations that arise from chemical reactions, is presented and mathematically, the conservation laws as a result of fundamental equations in natural sciences. Subsequently the present master thesis is extended to the enzymatic reactions, the differential equations that describe them and phenomena of inhibition, cooperativity and quasi steady state methods are studied along with the Michaelis-Menten model. The presented methods include the method of singular perturbations which enable approximate solutions of the problem, in cases in which the equations that describe involve small terms. Cooperativity has a central role in multistable systems, in storage and development, where hyperbolic and sigmoidal responses arise. The cell differentiation is studied, through Lewis’s model, in which bifurcations have a key role. Furthermore, gives the fact periodicity is a phenomenon inherent in living things and the periodic behavior appears in cell division, in the signal emitted by neurons etc, the study of the stability of periodical phenomena becomes important. Concepts of periodic orbits and limit cycles are introduced. The Poincare – Bendixson theorem is introduced as well as basic ideas on the bifurcation theory which is used when the parameters of a system slightly change. Finally, the Hodgkin and Huxley model (one of the most significant models) is presented: it describes the potential energy in cells and is an example of a particularly successful interaction between Biology and Mathematics."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Μαθηματικά Μοντέλα στη Βιολογία"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Βασιλοπούλου Ελευθερία","Vasilopoulou Eleftheria"],"dc:date":["2017"],"dc:description":["Η ολοένα αυξανόμενη ποσότητα βιολογικών πειραματικών δεδομένων σε όλους τους κλάδους της βιολογίας σε συνδυασμό με τις δυνατότητες που παρέχουν τα μαθηματικά δίνει ώθηση στη δημιουργία πολλών μοντέλων πρόβλεψης για τα βιολογικά συστήματα. Συνήθως, η έρευνα ξεκινά με την εκτέλεση πειραμάτων σε ένα θέμα της βιολογίας και με την αντιμετώπιση της πολυπλοκότητας των υποκυτταρικών στοιχείων προκειμένου να προχωρήσει στη μοντελοποίηση και κατανόηση των παραγόντων που χρειάζεται να ληφθούν υπόψη ή να αγνοηθούν ώστε το εν λόγω μοντέλο να καταστεί επιτυχές. Η εμπειρία των εφαρμογών στη βιολογία δείχνει ότι μέσα από τη συνεργασία τους προοδεύει τόσο η μία επιστήμη όσο και άλλη και τον τελευταίο αιώνα αυτή τους η αλληλεπίδραση οδήγησε σε ραγδαία εξέλιξη.Σε όλα τα επίπεδα των βιολογικών κοινωνιών, δηλαδή σε μόρια, κύτταρα, οργανισμούς, πληθυσμούς, κοινότητες και οικοσυστήματα η μοντελοποίηση των βιολογικών διαδικασιών είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η έννοια μοντέλο, βέβαια, στη βιολογία επιδέχεται πολλές ερμηνείες. Κάποιες ιδέες περιγράφονται με μοντέλα ποιοτικά, άλλα μοντέλα διαμορφώνονται μαθηματικά, όπως αυτά που περιγράφουν αλληλεπιδράσεις θηράματος – θύτη, με διαφορικές εξισώσεις. Ακόμα, υπάρχουν πιο πολύπλοκα μοντέλα που κατασκευάζονται για να συλλάβουν πιο λεπτά στοιχεία από πολλά πραγματικά συστήματα δεδομένων, μερικά από τα οποία αποτελούν συστήματα μερικών διαφορικών εξισώσεων. Τα βιολογικά συστήματα παρουσιάζουν συγκεκριμένες δυσκολίες ως προς την επίλυσή τους εξαιτίας του μεγάλου αριθμού των τύπων των αντικειμένων και των αντικειμένων κάθε τύπου αλλά και της πολυπλοκότητας των αλληλεπιδράσεων μεταξύ των αντικειμένων.Επιτυχίες έχουν σημειωθεί σε όλα τα επίπεδα (μόρια, κύτταρα, οργανισμούς, πληθυσμούς, κοινότητες και οικοσυστήματα). Στην παρούσα μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία παρουσιάζονται μοντέλα αλλά και οι σχετικές μαθηματικές τεχνικές, που αποδείχθηκαν παραγωγικά στη βιολογία. Εισάγεται η έννοια των μοντέλων συνήθων διαφορικών εξισώσεων, ο σχηματισμός τους, η ανάλυση και η ερμηνεία τους μέσα από ένα απλό ως προς την περιγραφή του πείραμα στη μικροβιολογία ανάπτυξης μονοκύτταρων μικροοργανισμών. Συγκεκριμένα το μοντέλο αφορά βακτήρια και τις μεταβολές στον πληθυσμό τους σε δεδομένο χρονικό διάστημα σε σχέση με τα θρεπτικά στοιχεία που καταναλώνουν, ενώ το πείραμα διεξάγεται σε εργαστηριακές συνθήκες, σε ένα μέσο που ονομάζεται χημοστάτης. Το μοντέλο έχει τις βάσεις του στους ισχυρισμούς του Malthus για τις επιπτώσεις της αύξησης του πληθυσμού αλλά και στο λογιστικό μοντέλο του Verhulst. Δεδομένου ότι το μοντέλο για τον χημοστάτη είναι πολύπλοκο ως προς την ερμηνεία του φαίνεται ότι οι μόνες λύσεις που μπορούν να βρεθούν αναλυτικά είναι οι σταθερές καταστάσεις. Οι ιδιότητες ευστάθειας αυτών των λύσεων είναι υψίστης σημασίας καθώς σε βιολογικά προβλήματα υπάρχουν πάντα μικρές διαταραχές και το θέμα είναι πότε οι αποκλίσεις από τις σταθερές καταστάσεις οδηγούν σε μεγάλες μεταβολές ή όχι.Παρουσιάζονται παραδείγματα σχετικά με τη μαθηματική περιγραφή του χημοστάτη με σημαντικές κλινικές εφαρμογές, όπως στον καρκίνο, όπου τελικά το αποτέλεσμα της χημειοθεραπείας, δηλαδή η απόκριση του κυττάρου που υπόκειται σε θεραπεία καθορίζεται από τη δυναμική αλληλεπίδραση πολλών βιολογικών παραγόντων, όπως προσανατολισμός της θεραπείας στα κύτταρα, μηχανισμοί της δράσης του φαρμάκου, ανάπτυξη και διαφοροποίηση των κυτταρικών πληθυσμών και ανάπτυξη αντίστασης.Πολλές φορές οι εξισώσεις που περιγράφουν ένα βιολογικό πρόβλημα είναι μη γραμμικές και μια χρήσιμη μέθοδος για την ανάλυση της ευστάθειας είναι η γραμμικοποίηση, η οποία, ωστόσο, μπορεί να παρέχει τοπική πληροφόρηση. Μοντέλα που στοχεύουν στην περιγραφή φαινομένων, όπου οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ ατόμων, ειδών και πληθυσμών οδηγούν σε σχέσεις οι οποίες εξαρτώνται από μεταβλητές με ένα σύνθετο τρόπο, περιέχουν μη γραμμικές εξισώσεις που είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να λυθούν με κλειστό αναλυτικό τρόπο. Ωστόσο, ο υπολογισμός τέτοιων λύσεων δεν είναι πάντα απαραίτητος αφού τα ποιοτικά χαρακτηριστικά τους μπορούν να καθορίζονται γεωμετρικά, με συνδυασμό βασικών γεωμετρικών ιδεών και διαίσθησης. Η γεωμετρική θεωρία παρέχει τη δυνατότητα για κάτι τέτοιο αφού καθιστά εφικτή την ανάκτηση μιας εικόνας που δίνει περισσότερες πληροφορίες από ότι οι μαθηματικές εκφράσεις και έτσι επιτυγχάνεται βαθύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι παράμετροι και οι σταθερές που εμφανίζονται στις εξισώσεις επηρεάζουν τη συμπεριφορά του συστήματος.Η γεωμετρική θεωρία εφαρμόζεται στην παρούσα εργασία για την ερμηνεία των λύσεων για τον χημοστάτη. Στη συνέχεια, εφαρμόζεται σε πληθυσμιακά μοντέλα στα οποία εφόσον τίθεται το θέμα μελέτης ενός οικοσυστήματος, δύο ή και περισσότερα είδη αλληλεπιδρούν και ως εκ τούτου ο πληθυσμός ενός εξ αυτών δεν μπορεί να μελετηθεί ανεξάρτητα από τον πληθυσμό των άλλων ειδών. Παρουσιάζονται τα μοντέλα θηρευτή – θηράματος των Lotka και Volterra, μοντέλα ανταγωνισμού, συμβίωσης αλλά και το επιδημιολογικό μοντέλο SIR Των Kermack και McKendrick.Επίσης, τα μαθηματικά μοντέλα χρησιμοποιούνται ευρέως προκειμένου να περιγράψουν χημικές αντιδράσεις που μελετώνται από τη χημική κινητική και παράμετροι αυτών, όπως η ταχύτητα με την οποία πραγματοποιούνται, οι πειραματικές συνθήκες που επηρεάζουν αυτήν την ταχύτητα, ο μηχανισμός αντίδρασης αλλά και οι μεταβατικές καταστάσεις. Παρουσιάζεται μια μέθοδος με την οποία μπορούμε εύκολα να γράφουμε διαφορικές εξισώσεις που προκύπτουν από χημικές αντιδράσεις και μαθηματικά οι νόμοι διατήρησης ως αποτέλεσμα θεμελιωδών εξισώσεων στις φυσικές επιστήμες. Στη συνέχεια, η παρούσα μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία επεκτείνεται στις ενζυμικές αντιδράσεις, τις διαφορικές εξισώσεις που τις περιγράφουν και φαινόμενα αναστολής και συνέργειας. Μελετώνται μέθοδοι προσέγγισης οιονεί σταθερής κατάστασης και το μοντέλο των Michaelis – Menten. Στις μεθόδους προσέγγισης συγκαταλέγονται οι μέθοδοι ιδιόμορφων διαταραχών που δίνουν τη δυνατότητα εύρεσης προσεγγιστικής λύσης του προβλήματος όταν οι εξισώσεις που το περιγράφουν περιέχουν μικρούς όρους.Η συνέργεια έχει κεντρικό ρόλο στα πολυευσταθή συστήματα, στη μνήμη και την ανάπτυξη, όπου προκύπτουν υπερβολικές και σιγμοειδείς αντιδράσεις. Μελετάται, ακόμα, η κυτταρική διαφοροποίηση, μέσα από το μοντέλο του Lewis, στην οποία βασικό ρόλο διαδραματίζουν οι διακλαδώσεις. Επιπλέον, δεδομένου ότι η περιοδικότητα είναι ένα εγγενές φαινόμενο στα έμβια όντα και περιοδική συμπεριφορά εμφανίζεται στη διαίρεση του κυττάρου, στα σήματα που εκπέμπονται από τους νευρώνες κ.α. σημαντική καθίσταται η μελέτη της ευστάθειας αυτών των περιοδικών φαινομένων. Εισάγονται οι έννοιες των περιοδικών τροχιών και των οριακών κύκλων. Διατυπώνεται το θεώρημα των Poincare – Bendixson και παρουσιάζονται βασικές ιδέες της θεωρίας των διακλαδώσεων, που χρησιμοποιούνται όταν οι παράμετροι ενός συστήματος μεταβάλλονται λίγο. Τέλος, παρουσιάζεται το μοντέλο των Hodgkin και Huxley, ένα από τα πιο σημαντικά μοντέλα, το οποίο περιγράφει το δυναμικό της ενέργειας στα κύτταρα και είναι ένα αποτέλεσμα ιδιαίτερα επιτυχούς αλληλεπίδρασης βιολογίας και μαθηματικών.","The increasing amount of biological experimental data in all branches of biology, in conjunction with the possibilities offered by mathematics, promotes the creation of many prediction models for biological systems. The research usually begins by running experiments on a biological subject and by tackling the complexity of subcellular data in order to proceed to modeling and the understanding of factors that need to be considered or ignored so that the certain model will be successful. The experience of applications in biology shows that, through this cooperation there is as much progress in one science, as there is in the other and in the last century this interaction lead to a rapid development. At all levels of biological societies, i.e. in molecular, cells, organisms, populations, communities and ecosystems, the modeling of biological process is particularly important. Of course the concept “model” in biology is open to many interpretations. Some ideas are described with qualitative models; other models are formed mathematically such as those that described prey – predator interactions with differential equations. There are even more complex models constructed to capture more subtle elements from many real data systems, some of which constitute a system of partial differential equations. Biological systems present specific difficulties in being solved because of the large numbers of types of objects and of the objects of every type but also because of the complexity of the interaction between objects. Success has been noted at all levels (molecular, cells, organisms, populations, communities and ecosystems). In this master thesis models are presented, along with the relevant mathematical techniques that have proven to be productive in biology. The concept of model of ordinary differential equations is introduced, their formation, analysis and interpretation, through a simple, as to its description, experiment in microbiology on the development of unicellular microorganisms. In particular, the model regards the bacteria and the change in their population, at given time, in relation to the nutrients consumed, while the experiments are performed in laboratory conditions, in a medium called chemostat. The model has bases on Malthus’ allegations about the impact of population growth but also on Verhulst’s logistic model. Given the fact that the chemostat model is complex in its interpretation, it seems that the only solutions that can be found analytically are stable steady states. The stability properties of these solutions are of major importance, as in biological problems there are always perturbations and the question is whether deviations from steady state lead to big changes or not. Examples are presented on mathematical description of chemostat with significant clinical applications, as in cancer, where ultimately the results of chemotherapy, that is the response of the cell undergoing treatment, is determined by dynamic interaction of several biological agents, such as the orientation of treatment in cells, mechanisms of the drug action, development and differentiation of cell populations and resistance. In many cases, equations that describe a biological problem are not linear, so a useful method for the analysis of stability is the linearization which, however, can provide local information. Models that aim at the description of phenomena where interactions between atoms, spaces and population lead to relations that depend on variables in a complex manner, contain nonlinear equations which are difficult, if not impossible, to be solved in a closed and analytical way. However, the calculation of such solutions is not always necessary since the qualitative elements can be determined geometrically in conjunction with basic geometric ideas and intuition. The geometric theory provides the ability for this as it makes the recovery of an image that provides understanding of the way the parameters and constants that appear in equations affect the behavior of the system, is achieved. The geometric theory is applied in this study on the interpretations of solutions for the chemostat. It is then applied to population models on which, if there is an ecosystem in question, two or more types of interactions and therefore the population of one of them, cannot be studied independently from the population of the other types. The Lotka-Volterra models of prey – predator are presented, as well as models of competition, symbiosis and the epidemiological model SIR of Kermack and McKendrick. In addition to the above, mathematic models are widely used to describe chemical reactions contemplated by the chemical kinetic and their parameters, such the speed with which they are carried out, the experimental conditions affecting the speed, the reaction mechanisms, but also the transition state. A method with which we can easily form differential equations that arise from chemical reactions, is presented and mathematically, the conservation laws as a result of fundamental equations in natural sciences. Subsequently the present master thesis is extended to the enzymatic reactions, the differential equations that describe them and phenomena of inhibition, cooperativity and quasi steady state methods are studied along with the Michaelis-Menten model. The presented methods include the method of singular perturbations which enable approximate solutions of the problem, in cases in which the equations that describe involve small terms. Cooperativity has a central role in multistable systems, in storage and development, where hyperbolic and sigmoidal responses arise. The cell differentiation is studied, through Lewis’s model, in which bifurcations have a key role. Furthermore, gives the fact periodicity is a phenomenon inherent in living things and the periodic behavior appears in cell division, in the signal emitted by neurons etc, the study of the stability of periodical phenomena becomes important. Concepts of periodic orbits and limit cycles are introduced. The Poincare – Bendixson theorem is introduced as well as basic ideas on the bifurcation theory which is used when the parameters of a system slightly change. Finally, the Hodgkin and Huxley model (one of the most significant models) is presented: it describes the potential energy in cells and is an example of a particularly successful interaction between Biology and Mathematics."],"dc:identifier":["uoadl:1446810","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1446810"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"dc:title":["Μαθηματικά Μοντέλα στη Βιολογία"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:28:04Z"}