{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:1518857"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:1518857","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Όψεις της άπω ανατολής στην ελληνική μεταπολεμική ταξιδιογραφία","abstract":"Η παρούσα εργασία επιχειρεί να προσεγγίσει μια σειρά από ελληνικά ταξιδιωτικά κείμενα που γράφτηκαν μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και αναφέρονται στην Άπω Ανατολή. Τα κείμενα αυτά, γραμμένα μετά την κατάρρευση της αποικιοκρατίας και την άνοδο του κομμουνισμού στην ανατολική Ασία, αναδεικνύουν την αμφίθυμη στάση των Ελλήνων απέναντι σε αυτές τις αλλαγές. Παράλληλα, τα έργα προσφέρονται για μια ανάλυση των στερεοτύπων σχετικά με την Ανατολή γενικότερα, και την Άπω Ανατολή ειδικότερα. Έτσι, ο στόχος της παρούσας εργασίας είναι διπλός: Αφενός να εξετάσει τον τρόπο που η αρχέγονη στερεοτυπική απεικόνιση της Ανατολής από τη Δύση επαναδιατυπώθηκε μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και την εμφάνιση των εθνο-απελευθερωτικών ή/ και αριστερών κινημάτων στην νοτιανατολική Ασία, ως σύγκρουση δύο διαφορετικών πολιτικό-οικονομικών μοντέλων. Αφετέρου να καταδείξει την αντίδραση των Ελλήνων συγγραφέων στα νέα διαμορφούμενα δίπολα. Άλλωστε, η Ελλάδα, από την εποχή της ανεξαρτησίας της προσπαθεί να βρει το δρόμο της ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή. Έτσι, η περιγραφή και η τοποθέτηση της Ανατολής στον άξονα ομοιότητα- ετερότητα μαρτυρά πολλά για την συνείδηση της ελληνικής ταυτότητας. Όπως σημειώνει ο Δημήτρης Τζόβας «η ταυτότητα δεν συνιστά αμετακίνητο σημείο, αλλά αμφίθυμη σχέση. Δομείται μέσα και μέσω του λόγου, όπως η αφήγηση του εαυτού»(1). Έτσι, στην παρούσα εργασία θα προσπαθήσουμε να εξετάσουμε το πώς οι Έλληνες συγγραφείς αντιλαμβάνονταν τη θέση της Ελλάδας ανάμεσα στους δύο κόσμους, τον αντατολίτικο και τον δυτικό, κατά τη δεδομένη περίοδο, καθώς και κατά πόσο η πολιτική ιδεολογία των συγγραφέων σχετίζεται με τον τρόπο που αντιμετωπίζουν την Ανατολή και τη σχέση της με την Ελλάδα. Η ανάλυση των κειμένων θα βασιστεί στην σύγχρονη πολιτισμική εικονολογία και συγκεκριμένα στον τρόπο (ανα)παραγωγής της ετερότητας μέσα από την ταξιδιωτική γραφή. Η επιρροή των ταξιδιωτικών κειμένων στη διαμόρφωση εθνικών στερεοτύπων είναι ένα ζήτημα που απασχόλησε τους μελετητές της συγκριτικής γραμματολογίας ήδη από τη δεκαετία του ’50, κυρίως με τις μελέτες των Γάλλων συγκριτολόγων όπως ο J.M. Carré και ο J.M.Mourra.(2) Όμως, το έργο που κατεξοχήν ανέδειξε αυτή την υφέρπουσα σχέση ήταν ο Οριενταλισμός του Edward Said. Για τον Said, ο Οριενταλισμός ( δηλαδή το ευρωπαϊκό επιστημονικό και καλλιτεχνικό ενδιαφέρον για την Ανατολή) λειτούργησε ως μια δυτική μορφή κυριαρχίας και επιβολής στην Ανατολή μέσω του λόγου. Η Ασία και η Ανατολή γενικότερα είναι ένας χώρος που δεν προσδιορίζεται τόσο γεωγραφικά ( δεν υπάρχουν ξεκάθαρα γεωγραφικά σύνορα με την Ευρώπη) όσο ιδεολογικά, ένας χώρος που όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Edward Said «στάθηκε πάντα ένας τόπος ρομαντισμού, εξωτικών πλασμάτων, αξέχαστων αναμνήσεων και τοπίων, εμπειριών».(3) Αυτή η στερεοτυπική απεικόνιση της Ασίας από τους Ευρωπαίους παγιώθηκε γύρω στον 19ο αιώνα, και συνδέθηκε εν πολλοίς με την ταυτόχρονη ανάδειξη της ταξιδιωτικής αφήγησης. Πράγματι, οι χώρες της ανατολής αποτέλεσαν τον κατεξοχήν προορισμό των ταξιδιωτικών συγγραφέων του 19ο αιώνα, που επιθυμούσαν να ξεφύγουν από το δυτικό πολιτισμό και να γνωρίσουν την πρωτόγονη, βάρβαρη Ασία.(4) Τις τελευταίες δεκαετίες με την κατάρρευση των αποικιών και την παγκοσμιοποίηση, βλέπουμε τους ταξιδιωτικούς συγγραφείς να προσπαθούν να αποτινάξουν αυτά τα στερεότυπα και να αναζητούν την πραγματική φύση της Ανατολής. Όμως, ακόμα κι αν οι διατυπώσεις είναι πιο προσεκτικές και οι συγγραφείς φαίνονται πιο ενσυνείδητοι απέναντι στα ζητήματα ετερότητας, οι προκαταλήψεις για την Ασία δεν έχουν εκλείψει.(5) Η θεωρία του Οριενταλισμού θα αποτελέσει λοιπόν ένα από τα βασικά θεωρητικά εργαλεία της παρούσας εργασίας, καθώς θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε το κατά πόσο τα οριενταλιστικά στερεότυπα επιβιώνουν ή ανατρέπονται στα ελληνικά ταξιδιωτικά έργα. Ακόμα, μέσα από την ανάλυση των κειμένων και την περιγραφή των διάφορων εθνοτήτων θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε τυχόν ασυνέχειες στην παρουσίαση της ανατολίτικης ταυτότητας από τους συγγραφείς, τα σημεία δηλαδή εκείνα όπου οι συγγραφείς ξεπερνώντας την οριενταλιστική παράδοση αντιμετωπίζουν τους λαούς της Ανατολής ως αυθύπαρκτες εθνικές ομάδες με διαφορετικές μεταξύ τους πολιτισμικές καταβολές και μοναδικά χαρακτηριστικά και όχι απλουστευτικά ως Ανατολίτες. 1 Δημήτρης Τζιόβας, Κουλτούρα και λογοτεχνία, εκδ. Πόλις, Αθήνα 2014, σελ.19. 2 Αλέξανδρος Καλέσης, Αναγνώσεις ετερότητας στις ταξιδιωτικές αφηγήσεις του F.C.H.L. Pouquenville, Παν/μο Θεσσαλίας, ό.π,σελ.43. 3 Edward Said, Οριενταλισμός, εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1996, σελ. 11. 4 Sarga Moussa, La relation orientale. Enquête sur la communication dans le récits des voyages en Orient (1811-1861),εκδ Klincksieck, Παρίσι 1995,σελ. 5. Βέβαια, ο Moussa θεωρεί πως η ανταπόκριση των ευρωπαίων ταξιδιωτών στην Ανατολή ήταν πολύ πιο σύνθετη και αντιφατική απ’ ό,τι υπαινίσσεται ο Said. 5 Debbie Lisle, ό.π.,σελ.70-72.","abstract_html":"Η παρούσα εργασία επιχειρεί να προσεγγίσει μια σειρά από ελληνικά ταξιδιωτικά κείμενα που γράφτηκαν μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και αναφέρονται στην Άπω Ανατολή. Τα κείμενα αυτά, γραμμένα μετά την κατάρρευση της αποικιοκρατίας και την άνοδο του κομμουνισμού στην ανατολική Ασία, αναδεικνύουν την αμφίθυμη στάση των Ελλήνων απέναντι σε αυτές τις αλλαγές. Παράλληλα, τα έργα προσφέρονται για μια ανάλυση των στερεοτύπων σχετικά με την Ανατολή γενικότερα, και την Άπω Ανατολή ειδικότερα. Έτσι, ο στόχος της παρούσας εργασίας είναι διπλός: Αφενός να εξετάσει τον τρόπο που η αρχέγονη στερεοτυπική απεικόνιση της Ανατολής από τη Δύση επαναδιατυπώθηκε μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και την εμφάνιση των εθνο-απελευθερωτικών ή/ και αριστερών κινημάτων στην νοτιανατολική Ασία, ως σύγκρουση δύο διαφορετικών πολιτικό-οικονομικών μοντέλων. Αφετέρου να καταδείξει την αντίδραση των Ελλήνων συγγραφέων στα νέα διαμορφούμενα δίπολα. Άλλωστε, η Ελλάδα, από την εποχή της ανεξαρτησίας της προσπαθεί να βρει το δρόμο της ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή. Έτσι, η περιγραφή και η τοποθέτηση της Ανατολής στον άξονα ομοιότητα- ετερότητα μαρτυρά πολλά για την συνείδηση της ελληνικής ταυτότητας. Όπως σημειώνει ο Δημήτρης Τζόβας «η ταυτότητα δεν συνιστά αμετακίνητο σημείο, αλλά αμφίθυμη σχέση. Δομείται μέσα και μέσω του λόγου, όπως η αφήγηση του εαυτού»(1). Έτσι, στην παρούσα εργασία θα προσπαθήσουμε να εξετάσουμε το πώς οι Έλληνες συγγραφείς αντιλαμβάνονταν τη θέση της Ελλάδας ανάμεσα στους δύο κόσμους, τον αντατολίτικο και τον δυτικό, κατά τη δεδομένη περίοδο, καθώς και κατά πόσο η πολιτική ιδεολογία των συγγραφέων σχετίζεται με τον τρόπο που αντιμετωπίζουν την Ανατολή και τη σχέση της με την Ελλάδα. Η ανάλυση των κειμένων θα βασιστεί στην σύγχρονη πολιτισμική εικονολογία και συγκεκριμένα στον τρόπο (ανα)παραγωγής της ετερότητας μέσα από την ταξιδιωτική γραφή. Η επιρροή των ταξιδιωτικών κειμένων στη διαμόρφωση εθνικών στερεοτύπων είναι ένα ζήτημα που απασχόλησε τους μελετητές της συγκριτικής γραμματολογίας ήδη από τη δεκαετία του ’50, κυρίως με τις μελέτες των Γάλλων συγκριτολόγων όπως ο J.M. Carré και ο J.M.Mourra.(2) Όμως, το έργο που κατεξοχήν ανέδειξε αυτή την υφέρπουσα σχέση ήταν ο Οριενταλισμός του Edward Said. Για τον Said, ο Οριενταλισμός ( δηλαδή το ευρωπαϊκό επιστημονικό και καλλιτεχνικό ενδιαφέρον για την Ανατολή) λειτούργησε ως μια δυτική μορφή κυριαρχίας και επιβολής στην Ανατολή μέσω του λόγου. Η Ασία και η Ανατολή γενικότερα είναι ένας χώρος που δεν προσδιορίζεται τόσο γεωγραφικά ( δεν υπάρχουν ξεκάθαρα γεωγραφικά σύνορα με την Ευρώπη) όσο ιδεολογικά, ένας χώρος που όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Edward Said «στάθηκε πάντα ένας τόπος ρομαντισμού, εξωτικών πλασμάτων, αξέχαστων αναμνήσεων και τοπίων, εμπειριών».(3) Αυτή η στερεοτυπική απεικόνιση της Ασίας από τους Ευρωπαίους παγιώθηκε γύρω στον 19ο αιώνα, και συνδέθηκε εν πολλοίς με την ταυτόχρονη ανάδειξη της ταξιδιωτικής αφήγησης. Πράγματι, οι χώρες της ανατολής αποτέλεσαν τον κατεξοχήν προορισμό των ταξιδιωτικών συγγραφέων του 19ο αιώνα, που επιθυμούσαν να ξεφύγουν από το δυτικό πολιτισμό και να γνωρίσουν την πρωτόγονη, βάρβαρη Ασία.(4) Τις τελευταίες δεκαετίες με την κατάρρευση των αποικιών και την παγκοσμιοποίηση, βλέπουμε τους ταξιδιωτικούς συγγραφείς να προσπαθούν να αποτινάξουν αυτά τα στερεότυπα και να αναζητούν την πραγματική φύση της Ανατολής. Όμως, ακόμα κι αν οι διατυπώσεις είναι πιο προσεκτικές και οι συγγραφείς φαίνονται πιο ενσυνείδητοι απέναντι στα ζητήματα ετερότητας, οι προκαταλήψεις για την Ασία δεν έχουν εκλείψει.(5) Η θεωρία του Οριενταλισμού θα αποτελέσει λοιπόν ένα από τα βασικά θεωρητικά εργαλεία της παρούσας εργασίας, καθώς θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε το κατά πόσο τα οριενταλιστικά στερεότυπα επιβιώνουν ή ανατρέπονται στα ελληνικά ταξιδιωτικά έργα. Ακόμα, μέσα από την ανάλυση των κειμένων και την περιγραφή των διάφορων εθνοτήτων θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε τυχόν ασυνέχειες στην παρουσίαση της ανατολίτικης ταυτότητας από τους συγγραφείς, τα σημεία δηλαδή εκείνα όπου οι συγγραφείς ξεπερνώντας την οριενταλιστική παράδοση αντιμετωπίζουν τους λαούς της Ανατολής ως αυθύπαρκτες εθνικές ομάδες με διαφορετικές μεταξύ τους πολιτισμικές καταβολές και μοναδικά χαρακτηριστικά και όχι απλουστευτικά ως Ανατολίτες. 1 Δημήτρης Τζιόβας, Κουλτούρα και λογοτεχνία, εκδ. Πόλις, Αθήνα 2014, σελ.19. 2 Αλέξανδρος Καλέσης, Αναγνώσεις ετερότητας στις ταξιδιωτικές αφηγήσεις του F.C.H.L. Pouquenville, Παν/μο Θεσσαλίας, ό.π,σελ.43. 3 Edward Said, Οριενταλισμός, εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1996, σελ. 11. 4 Sarga Moussa, La relation orientale. Enquête sur la communication dans le récits des voyages en Orient (1811-1861),εκδ Klincksieck, Παρίσι 1995,σελ. 5. Βέβαια, ο Moussa θεωρεί πως η ανταπόκριση των ευρωπαίων ταξιδιωτών στην Ανατολή ήταν πολύ πιο σύνθετη και αντιφατική απ’ ό,τι υπαινίσσεται ο Said. 5 Debbie Lisle, ό.π.,σελ.70-72.","abstract_has_math":false,"creators":["Θεμιστοκλέους Θάλεια","Themistokleous Thaleia"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2016,"date_issued":"2016","date_published":"2016","updated_at":"2026-11-19T05:28:48Z","subjects":["Βυζαντινή και νεοελληνική λογοτεχνία","Byzantine and Modern Greek literature"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1518857"],"render_values":[{"text":"uoadl:1518857","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1518857","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1518857","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A1518857","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Θεμιστοκλέους Θάλεια","Themistokleous Thaleia"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2016"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Βυζαντινή και νεοελληνική λογοτεχνία","Byzantine and Modern Greek literature"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1518857","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1518857"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η παρούσα εργασία επιχειρεί να προσεγγίσει μια σειρά από ελληνικά ταξιδιωτικά κείμενα που γράφτηκαν μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και αναφέρονται στην Άπω Ανατολή. Τα κείμενα αυτά, γραμμένα μετά την κατάρρευση της αποικιοκρατίας και την άνοδο του κομμουνισμού στην ανατολική Ασία, αναδεικνύουν την αμφίθυμη στάση των Ελλήνων απέναντι σε αυτές τις αλλαγές. Παράλληλα, τα έργα προσφέρονται για μια ανάλυση των στερεοτύπων σχετικά με την Ανατολή γενικότερα, και την Άπω Ανατολή ειδικότερα. Έτσι, ο στόχος της παρούσας εργασίας είναι διπλός: Αφενός να εξετάσει τον τρόπο που η αρχέγονη στερεοτυπική απεικόνιση της Ανατολής από τη Δύση επαναδιατυπώθηκε μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και την εμφάνιση των εθνο-απελευθερωτικών ή/ και αριστερών κινημάτων στην νοτιανατολική Ασία, ως σύγκρουση δύο διαφορετικών πολιτικό-οικονομικών μοντέλων. Αφετέρου να καταδείξει την αντίδραση των Ελλήνων συγγραφέων στα νέα διαμορφούμενα δίπολα. Άλλωστε, η Ελλάδα, από την εποχή της ανεξαρτησίας της προσπαθεί να βρει το δρόμο της ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή. Έτσι, η περιγραφή και η τοποθέτηση της Ανατολής στον άξονα ομοιότητα- ετερότητα μαρτυρά πολλά για την συνείδηση της ελληνικής ταυτότητας. Όπως σημειώνει ο Δημήτρης Τζόβας «η ταυτότητα δεν συνιστά αμετακίνητο σημείο, αλλά αμφίθυμη σχέση. Δομείται μέσα και μέσω του λόγου, όπως η αφήγηση του εαυτού»(1). Έτσι, στην παρούσα εργασία θα προσπαθήσουμε να εξετάσουμε το πώς οι Έλληνες συγγραφείς αντιλαμβάνονταν τη θέση της Ελλάδας ανάμεσα στους δύο κόσμους, τον αντατολίτικο και τον δυτικό, κατά τη δεδομένη περίοδο, καθώς και κατά πόσο η πολιτική ιδεολογία των συγγραφέων σχετίζεται με τον τρόπο που αντιμετωπίζουν την Ανατολή και τη σχέση της με την Ελλάδα. Η ανάλυση των κειμένων θα βασιστεί στην σύγχρονη πολιτισμική εικονολογία και συγκεκριμένα στον τρόπο (ανα)παραγωγής της ετερότητας μέσα από την ταξιδιωτική γραφή. Η επιρροή των ταξιδιωτικών κειμένων στη διαμόρφωση εθνικών στερεοτύπων είναι ένα ζήτημα που απασχόλησε τους μελετητές της συγκριτικής γραμματολογίας ήδη από τη δεκαετία του ’50, κυρίως με τις μελέτες των Γάλλων συγκριτολόγων όπως ο J.M. Carré και ο J.M.Mourra.(2) Όμως, το έργο που κατεξοχήν ανέδειξε αυτή την υφέρπουσα σχέση ήταν ο Οριενταλισμός του Edward Said. Για τον Said, ο Οριενταλισμός ( δηλαδή το ευρωπαϊκό επιστημονικό και καλλιτεχνικό ενδιαφέρον για την Ανατολή) λειτούργησε ως μια δυτική μορφή κυριαρχίας και επιβολής στην Ανατολή μέσω του λόγου. Η Ασία και η Ανατολή γενικότερα είναι ένας χώρος που δεν προσδιορίζεται τόσο γεωγραφικά ( δεν υπάρχουν ξεκάθαρα γεωγραφικά σύνορα με την Ευρώπη) όσο ιδεολογικά, ένας χώρος που όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Edward Said «στάθηκε πάντα ένας τόπος ρομαντισμού, εξωτικών πλασμάτων, αξέχαστων αναμνήσεων και τοπίων, εμπειριών».(3) Αυτή η στερεοτυπική απεικόνιση της Ασίας από τους Ευρωπαίους παγιώθηκε γύρω στον 19ο αιώνα, και συνδέθηκε εν πολλοίς με την ταυτόχρονη ανάδειξη της ταξιδιωτικής αφήγησης. Πράγματι, οι χώρες της ανατολής αποτέλεσαν τον κατεξοχήν προορισμό των ταξιδιωτικών συγγραφέων του 19ο αιώνα, που επιθυμούσαν να ξεφύγουν από το δυτικό πολιτισμό και να γνωρίσουν την πρωτόγονη, βάρβαρη Ασία.(4) Τις τελευταίες δεκαετίες με την κατάρρευση των αποικιών και την παγκοσμιοποίηση, βλέπουμε τους ταξιδιωτικούς συγγραφείς να προσπαθούν να αποτινάξουν αυτά τα στερεότυπα και να αναζητούν την πραγματική φύση της Ανατολής. Όμως, ακόμα κι αν οι διατυπώσεις είναι πιο προσεκτικές και οι συγγραφείς φαίνονται πιο ενσυνείδητοι απέναντι στα ζητήματα ετερότητας, οι προκαταλήψεις για την Ασία δεν έχουν εκλείψει.(5) Η θεωρία του Οριενταλισμού θα αποτελέσει λοιπόν ένα από τα βασικά θεωρητικά εργαλεία της παρούσας εργασίας, καθώς θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε το κατά πόσο τα οριενταλιστικά στερεότυπα επιβιώνουν ή ανατρέπονται στα ελληνικά ταξιδιωτικά έργα. Ακόμα, μέσα από την ανάλυση των κειμένων και την περιγραφή των διάφορων εθνοτήτων θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε τυχόν ασυνέχειες στην παρουσίαση της ανατολίτικης ταυτότητας από τους συγγραφείς, τα σημεία δηλαδή εκείνα όπου οι συγγραφείς ξεπερνώντας την οριενταλιστική παράδοση αντιμετωπίζουν τους λαούς της Ανατολής ως αυθύπαρκτες εθνικές ομάδες με διαφορετικές μεταξύ τους πολιτισμικές καταβολές και μοναδικά χαρακτηριστικά και όχι απλουστευτικά ως Ανατολίτες. 1 Δημήτρης Τζιόβας, Κουλτούρα και λογοτεχνία, εκδ. Πόλις, Αθήνα 2014, σελ.19. 2 Αλέξανδρος Καλέσης, Αναγνώσεις ετερότητας στις ταξιδιωτικές αφηγήσεις του F.C.H.L. Pouquenville, Παν/μο Θεσσαλίας, ό.π,σελ.43. 3 Edward Said, Οριενταλισμός, εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1996, σελ. 11. 4 Sarga Moussa, La relation orientale. Enquête sur la communication dans le récits des voyages en Orient (1811-1861),εκδ Klincksieck, Παρίσι 1995,σελ. 5. Βέβαια, ο Moussa θεωρεί πως η ανταπόκριση των ευρωπαίων ταξιδιωτών στην Ανατολή ήταν πολύ πιο σύνθετη και αντιφατική απ’ ό,τι υπαινίσσεται ο Said. 5 Debbie Lisle, ό.π.,σελ.70-72.","This essay attempts to peruse a number of Greek travel texts written after the Second World War pertaining the Far East. These texts, written after the collapse of colonization and the rise of Communism in East Asia, highlight the ambivalent reaction of the Greeks towards these changes. At the same time, the essay offers an analysis of stereotypes about the East in general, and the Far East in particular. Thus, the essay has two main goals: Firstly, it aims to analyze the reconstruction of stereotypical representation of the East as an socio-economic model opposite to western capitalism, after the Second World War and the emergence of nationalist and/ or leftist movements in South-East Asia,. The second aim of the essay is to discuss the reaction of Greek writers to the newly formed dipoles. Besides, Greece, since its independence, has been trying to find its way between the West and the East. Thus, the description and positioning of the East on the similarity-diversity axis is a testimony to the consciousness of the Greek identity. As Dimitris Tzavas notes, \"identity is not a fixed, but an ambivalent relationship. It is structured in and through speech, like the narration of the self. \" Thus, this paper discusses how Greek writers perceived Greece's position between the two worlds, the eastern and the western at that time, as well as whether the political ideology of the writers is related to the way they face the East and its relationship with Greece. The analysis of the texts will be based on contemporary cultural studies. In particular, this paper will try to demonstrate the (re) production of the otherness through travel writing. The influence of travel texts on the formation of national stereotypes has interested comparative literature since the 1950s, mainly with the studies of French comparatists such as J.M. Carré and J.M.Mourra. However, the work that highlighted this back-stair influence was Edward Said's Orientalism. According to Said, Orientalism (ie the European scientific and artistic interest for the East) functioned as a Western form of domination over the East through speech. Asia, and the East in general, is an area that is not geographically defined (there are no clear geographic boundaries with Europe), but ideologically, a place that, as Edward Said has said, \"has always been a place of romance, exotic creatures, unforgettable memories and landscapes \". This stereotypical representation of Asia by the Europeans was consolidated around the 19th century, and was largely linked to the simultaneous emergence of the travel narration. Indeed, the Eastern countries were the prime destination of 19th-century travel writers, wishing to escape western culture and to experience the primitive, barbarous Asia. In recent decades, with the collapse of colonies and globalization, we see travel writers trying to shake off these stereotypes and look for the real nature of the East. But even if the writers seem more conscientious to the issues of heterogeneity, the prejudices about Asia have not disappeared. The theory of Orientalism will therefore be one of the basic theoretical tools of the present essay, as it tries to highlight whether or not Orientalist stereotypes survive or are overridden by Greek travel writers. Moreover, through the analysis of the texts and the description of the different national groups of Asia, we will try to highlight any inconsistencies in the presentation of the Oriental identity by the writers, where the writers overcome the Orientalist tradition and consider the nations of the East as self- cultural differences, with unique characteristics and not simplistic as Oriental."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Όψεις της άπω ανατολής στην ελληνική μεταπολεμική ταξιδιογραφία"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Θεμιστοκλέους Θάλεια","Themistokleous Thaleia"],"dc:date":["2016"],"dc:description":["Η παρούσα εργασία επιχειρεί να προσεγγίσει μια σειρά από ελληνικά ταξιδιωτικά κείμενα που γράφτηκαν μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και αναφέρονται στην Άπω Ανατολή. Τα κείμενα αυτά, γραμμένα μετά την κατάρρευση της αποικιοκρατίας και την άνοδο του κομμουνισμού στην ανατολική Ασία, αναδεικνύουν την αμφίθυμη στάση των Ελλήνων απέναντι σε αυτές τις αλλαγές. Παράλληλα, τα έργα προσφέρονται για μια ανάλυση των στερεοτύπων σχετικά με την Ανατολή γενικότερα, και την Άπω Ανατολή ειδικότερα. Έτσι, ο στόχος της παρούσας εργασίας είναι διπλός: Αφενός να εξετάσει τον τρόπο που η αρχέγονη στερεοτυπική απεικόνιση της Ανατολής από τη Δύση επαναδιατυπώθηκε μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και την εμφάνιση των εθνο-απελευθερωτικών ή/ και αριστερών κινημάτων στην νοτιανατολική Ασία, ως σύγκρουση δύο διαφορετικών πολιτικό-οικονομικών μοντέλων. Αφετέρου να καταδείξει την αντίδραση των Ελλήνων συγγραφέων στα νέα διαμορφούμενα δίπολα. Άλλωστε, η Ελλάδα, από την εποχή της ανεξαρτησίας της προσπαθεί να βρει το δρόμο της ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή. Έτσι, η περιγραφή και η τοποθέτηση της Ανατολής στον άξονα ομοιότητα- ετερότητα μαρτυρά πολλά για την συνείδηση της ελληνικής ταυτότητας. Όπως σημειώνει ο Δημήτρης Τζόβας «η ταυτότητα δεν συνιστά αμετακίνητο σημείο, αλλά αμφίθυμη σχέση. Δομείται μέσα και μέσω του λόγου, όπως η αφήγηση του εαυτού»(1). Έτσι, στην παρούσα εργασία θα προσπαθήσουμε να εξετάσουμε το πώς οι Έλληνες συγγραφείς αντιλαμβάνονταν τη θέση της Ελλάδας ανάμεσα στους δύο κόσμους, τον αντατολίτικο και τον δυτικό, κατά τη δεδομένη περίοδο, καθώς και κατά πόσο η πολιτική ιδεολογία των συγγραφέων σχετίζεται με τον τρόπο που αντιμετωπίζουν την Ανατολή και τη σχέση της με την Ελλάδα. Η ανάλυση των κειμένων θα βασιστεί στην σύγχρονη πολιτισμική εικονολογία και συγκεκριμένα στον τρόπο (ανα)παραγωγής της ετερότητας μέσα από την ταξιδιωτική γραφή. Η επιρροή των ταξιδιωτικών κειμένων στη διαμόρφωση εθνικών στερεοτύπων είναι ένα ζήτημα που απασχόλησε τους μελετητές της συγκριτικής γραμματολογίας ήδη από τη δεκαετία του ’50, κυρίως με τις μελέτες των Γάλλων συγκριτολόγων όπως ο J.M. Carré και ο J.M.Mourra.(2) Όμως, το έργο που κατεξοχήν ανέδειξε αυτή την υφέρπουσα σχέση ήταν ο Οριενταλισμός του Edward Said. Για τον Said, ο Οριενταλισμός ( δηλαδή το ευρωπαϊκό επιστημονικό και καλλιτεχνικό ενδιαφέρον για την Ανατολή) λειτούργησε ως μια δυτική μορφή κυριαρχίας και επιβολής στην Ανατολή μέσω του λόγου. Η Ασία και η Ανατολή γενικότερα είναι ένας χώρος που δεν προσδιορίζεται τόσο γεωγραφικά ( δεν υπάρχουν ξεκάθαρα γεωγραφικά σύνορα με την Ευρώπη) όσο ιδεολογικά, ένας χώρος που όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Edward Said «στάθηκε πάντα ένας τόπος ρομαντισμού, εξωτικών πλασμάτων, αξέχαστων αναμνήσεων και τοπίων, εμπειριών».(3) Αυτή η στερεοτυπική απεικόνιση της Ασίας από τους Ευρωπαίους παγιώθηκε γύρω στον 19ο αιώνα, και συνδέθηκε εν πολλοίς με την ταυτόχρονη ανάδειξη της ταξιδιωτικής αφήγησης. Πράγματι, οι χώρες της ανατολής αποτέλεσαν τον κατεξοχήν προορισμό των ταξιδιωτικών συγγραφέων του 19ο αιώνα, που επιθυμούσαν να ξεφύγουν από το δυτικό πολιτισμό και να γνωρίσουν την πρωτόγονη, βάρβαρη Ασία.(4) Τις τελευταίες δεκαετίες με την κατάρρευση των αποικιών και την παγκοσμιοποίηση, βλέπουμε τους ταξιδιωτικούς συγγραφείς να προσπαθούν να αποτινάξουν αυτά τα στερεότυπα και να αναζητούν την πραγματική φύση της Ανατολής. Όμως, ακόμα κι αν οι διατυπώσεις είναι πιο προσεκτικές και οι συγγραφείς φαίνονται πιο ενσυνείδητοι απέναντι στα ζητήματα ετερότητας, οι προκαταλήψεις για την Ασία δεν έχουν εκλείψει.(5) Η θεωρία του Οριενταλισμού θα αποτελέσει λοιπόν ένα από τα βασικά θεωρητικά εργαλεία της παρούσας εργασίας, καθώς θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε το κατά πόσο τα οριενταλιστικά στερεότυπα επιβιώνουν ή ανατρέπονται στα ελληνικά ταξιδιωτικά έργα. Ακόμα, μέσα από την ανάλυση των κειμένων και την περιγραφή των διάφορων εθνοτήτων θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε τυχόν ασυνέχειες στην παρουσίαση της ανατολίτικης ταυτότητας από τους συγγραφείς, τα σημεία δηλαδή εκείνα όπου οι συγγραφείς ξεπερνώντας την οριενταλιστική παράδοση αντιμετωπίζουν τους λαούς της Ανατολής ως αυθύπαρκτες εθνικές ομάδες με διαφορετικές μεταξύ τους πολιτισμικές καταβολές και μοναδικά χαρακτηριστικά και όχι απλουστευτικά ως Ανατολίτες. 1 Δημήτρης Τζιόβας, Κουλτούρα και λογοτεχνία, εκδ. Πόλις, Αθήνα 2014, σελ.19. 2 Αλέξανδρος Καλέσης, Αναγνώσεις ετερότητας στις ταξιδιωτικές αφηγήσεις του F.C.H.L. Pouquenville, Παν/μο Θεσσαλίας, ό.π,σελ.43. 3 Edward Said, Οριενταλισμός, εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1996, σελ. 11. 4 Sarga Moussa, La relation orientale. Enquête sur la communication dans le récits des voyages en Orient (1811-1861),εκδ Klincksieck, Παρίσι 1995,σελ. 5. Βέβαια, ο Moussa θεωρεί πως η ανταπόκριση των ευρωπαίων ταξιδιωτών στην Ανατολή ήταν πολύ πιο σύνθετη και αντιφατική απ’ ό,τι υπαινίσσεται ο Said. 5 Debbie Lisle, ό.π.,σελ.70-72.","This essay attempts to peruse a number of Greek travel texts written after the Second World War pertaining the Far East. These texts, written after the collapse of colonization and the rise of Communism in East Asia, highlight the ambivalent reaction of the Greeks towards these changes. At the same time, the essay offers an analysis of stereotypes about the East in general, and the Far East in particular. Thus, the essay has two main goals: Firstly, it aims to analyze the reconstruction of stereotypical representation of the East as an socio-economic model opposite to western capitalism, after the Second World War and the emergence of nationalist and/ or leftist movements in South-East Asia,. The second aim of the essay is to discuss the reaction of Greek writers to the newly formed dipoles. Besides, Greece, since its independence, has been trying to find its way between the West and the East. Thus, the description and positioning of the East on the similarity-diversity axis is a testimony to the consciousness of the Greek identity. As Dimitris Tzavas notes, \"identity is not a fixed, but an ambivalent relationship. It is structured in and through speech, like the narration of the self. \" Thus, this paper discusses how Greek writers perceived Greece's position between the two worlds, the eastern and the western at that time, as well as whether the political ideology of the writers is related to the way they face the East and its relationship with Greece. The analysis of the texts will be based on contemporary cultural studies. In particular, this paper will try to demonstrate the (re) production of the otherness through travel writing. The influence of travel texts on the formation of national stereotypes has interested comparative literature since the 1950s, mainly with the studies of French comparatists such as J.M. Carré and J.M.Mourra. However, the work that highlighted this back-stair influence was Edward Said's Orientalism. According to Said, Orientalism (ie the European scientific and artistic interest for the East) functioned as a Western form of domination over the East through speech. Asia, and the East in general, is an area that is not geographically defined (there are no clear geographic boundaries with Europe), but ideologically, a place that, as Edward Said has said, \"has always been a place of romance, exotic creatures, unforgettable memories and landscapes \". This stereotypical representation of Asia by the Europeans was consolidated around the 19th century, and was largely linked to the simultaneous emergence of the travel narration. Indeed, the Eastern countries were the prime destination of 19th-century travel writers, wishing to escape western culture and to experience the primitive, barbarous Asia. In recent decades, with the collapse of colonies and globalization, we see travel writers trying to shake off these stereotypes and look for the real nature of the East. But even if the writers seem more conscientious to the issues of heterogeneity, the prejudices about Asia have not disappeared. The theory of Orientalism will therefore be one of the basic theoretical tools of the present essay, as it tries to highlight whether or not Orientalist stereotypes survive or are overridden by Greek travel writers. Moreover, through the analysis of the texts and the description of the different national groups of Asia, we will try to highlight any inconsistencies in the presentation of the Oriental identity by the writers, where the writers overcome the Orientalist tradition and consider the nations of the East as self- cultural differences, with unique characteristics and not simplistic as Oriental."],"dc:identifier":["uoadl:1518857","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1518857"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Βυζαντινή και νεοελληνική λογοτεχνία","Byzantine and Modern Greek literature"],"dc:title":["Όψεις της άπω ανατολής στην ελληνική μεταπολεμική ταξιδιογραφία"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:28:48Z"}