{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:1695494"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:1695494","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Τεχνολογία και κοινωνία: Από τον αντλητικό ανεμόμυλο στην εκμηχανισμένη άρδευση στο οροπέδιο Λασιθίου","abstract":"Από τις αρχές του 20ου αιώνα σε ένα απομονωμένο μέρος της Κρήτης, στο οροπέδιο Λασιθίου, λαμβάνει χώρα ένα μοναδικό τεχνολογικό φαινόμενο, ο αντλητικός ανεμόμυλος ή ανεμαντλία. Σε αντίθεση με άλλες τεχνολογικές εφαρμογές των οποίων η κατασκευή αλλά και η αναπροσαρμογή ως προς τη χρήση προκύπτει από τη γνώση ειδημόνων και μεταφέρεται στην εκάστοτε περιοχή για να διαπραγματευτεί εκ νέου στα πλαίσια μιας συγκεκριμένης τοπικότητας, η μοναδικότητα της τεχνολογίας του ανεμόμυλου προέκυψε ιστορικά και διαμορφώθηκε ως τέτοιο χάρη στους ντόπιους τεχνίτες και αγρότες που χρησιμοποίησαν τα διαθέσιμα υλικά της περιοχής με σκοπό την κατασκευή μιας τεχνολογίας άρτια προσαρμοσμένης στις τοπικές ιδιαιτερότητες και σε πλήρη αρμονία με τις τοπικές περιβαλλοντικές συνθήκες. Μια τέτοιου είδους τεχνολογία είναι ένα από τα πολλά χαρακτηριστικά παραδείγματα μέσα από τα οποία είναι δυνατό να αναδυθεί ο κοινωνικός ρόλος στη διαμόρφωση της τεχνολογίας καθώς και η σχέση του με τα τεχνικά χαρακτηριστικά του εκάστοτε τεχνουργήματος. Ο πρώτος ανεμόμυλος εμφανίστηκε στην περιοχή του οροπεδίου περίπου στα τέλη του 19ου αιώνα έχοντας συγκεκριμένα χαρακτηριστικά τα οποία με το πέρασμα του χρόνου αναπροσαρμόστηκαν με σκοπό να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες της άρδευσης των καλλιεργειών. Οι βελτιώσεις που δέχτηκε, όντας συνυφασμένες τόσο με τις τεχνικές ανάγκες όσο και με τις κοινωνικές σχέσεις που αναπτύσσονταν στο συγκεκριμένο τοπικό και χρονικό πλαίσιο, επέτρεψαν την εγκατάσταση περίπου 15.000 ανεμόμυλων μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα, ενώ κατά το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα η εισαγωγή των αντλιών εσωτερικής καύσης οδήγησε σταδιακά στη σχεδόν πλήρη αντικατάσταση τους. Ο πρωταγωνιστικός ρόλος της τεχνολογίας του ανεμόμυλου φαίνεται μελετώντας την κοινωνική και πολιτισμική ιστορία καθώς κατά την ευρεία εφαρμογή του μετασχημάτισε σχεδόν όλες τις πτυχές της ζωής στο οροπέδιο ενώ ακόμη και σήμερα αποτελεί μέρος της τουριστικής προβολής της περιοχής. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η μελέτη της σχέσης των τεχνικών και των κοινωνικών παραγόντων που πλαισίωσαν το συγκεκριμένο τεχνούργημα και οδήγησαν στην ανάπτυξη αλλά και στην αντικατάσταση του. Η εμφάνιση, η διάδοση και η αντικατάσταση είναι διαδικασίες και αποτελέσματα πολλών παραγόντων που αλληλεπίδρασαν μεταξύ τους και οφείλουν να εξεταστούν εντός του συγκεκριμένου κοινωνικού πλαισίου. Η εργασία χωρίζεται σε δύο βασικές περιόδους που οριοθετούνται χρονικά πριν και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το πρώτο κεφάλαιο λειτουργεί αντί εισαγωγής και αναφέρεται σε βασικές έννοιες από την ιστορία της τεχνολογίας και σε κρίσιμους προβληματισμούς και μεθοδολογικές προσεγγίσεις που προτείνει το πεδίο των σπουδών επιστήμης και τεχνολογίας (STS). Εν συνεχεία, γίνεται μια συνοπτική αναφορά στα κοινωνικά χαρακτηριστικά της αγροτικής κοινότητας του οροπεδίου, ακολουθεί μια σύντομη τεχνική περιγραφή του τεχνουργήματος που θα βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση της λειτουργίας του και τέλος γίνεται μια περιγραφή της καθημερινής εργασίας που απαιτούσε η άρδευση του ανεμόμυλου. Το δεύτερο κεφάλαιο αναφέρεται στην πρώτη περίοδο ανάπτυξης και διάδοσης του ανεμόμυλου, από την εμφάνιση του πρώτου ξύλινου ανεμόμυλου στα τέλη του 19ου αιώνα, στη μετάβαση από το ξύλο στο μέταλλο και στη ραγδαία αύξηση του αριθμού των ανεμόμυλων, μέχρι την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Το τρίτο κεφάλαιο αφορά την μεταπολεμική περίοδο και την εισαγωγή των μηχανοκίνητων αντλιών εσωτερικής καύσης για την άρδευση των καλλιεργειών. Αυτή η περίοδος χαρακτηρίζεται από τεχνολογικές αντιπαραθέσεις που είχαν ως αποτέλεσμα την αντικατάσταση των ανεμόμυλων στο βωμό συγκεκριμένων κοινωνικών επιταγών. Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι η εργασία αξιοποιεί κυρίως τις πρωτογενείς πηγές της έρευνας των Nico Hoogervorst και Gerhard van’t Land, δύο γεωργοοικονομολόγων από το πανεπιστήμιο του Wageningen που το 1983 θέλησαν να απαντήσουν στο ερώτημα «Γιατί οι συγκεκριμένοι ανεμόμυλοι λειτούργησαν για τόσα πολλά χρόνια στο Λασίθι;». H εμπειρική έρευνα που πραγματοποίησαν στο οροπέδιο βασίστηκε σε συνεντεύξεις κοινωνικών ομάδων, χρηστών-αγροτών, εκπροσώπων τοπικών αρχών, φορέων και κατοίκων. Αποτελεί την πιο βαθιά και εμπεριστατωμένη μελέτη σε ένα θέμα που η βιβλιογραφία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Εξ αιτίας αυτού του περιορισμού, η μελέτη και στην παρούσα εργασία σταματάει στις αρχές της δεκαετίας του 1980.","abstract_html":"Από τις αρχές του 20ου αιώνα σε ένα απομονωμένο μέρος της Κρήτης, στο οροπέδιο Λασιθίου, λαμβάνει χώρα ένα μοναδικό τεχνολογικό φαινόμενο, ο αντλητικός ανεμόμυλος ή ανεμαντλία. Σε αντίθεση με άλλες τεχνολογικές εφαρμογές των οποίων η κατασκευή αλλά και η αναπροσαρμογή ως προς τη χρήση προκύπτει από τη γνώση ειδημόνων και μεταφέρεται στην εκάστοτε περιοχή για να διαπραγματευτεί εκ νέου στα πλαίσια μιας συγκεκριμένης τοπικότητας, η μοναδικότητα της τεχνολογίας του ανεμόμυλου προέκυψε ιστορικά και διαμορφώθηκε ως τέτοιο χάρη στους ντόπιους τεχνίτες και αγρότες που χρησιμοποίησαν τα διαθέσιμα υλικά της περιοχής με σκοπό την κατασκευή μιας τεχνολογίας άρτια προσαρμοσμένης στις τοπικές ιδιαιτερότητες και σε πλήρη αρμονία με τις τοπικές περιβαλλοντικές συνθήκες. Μια τέτοιου είδους τεχνολογία είναι ένα από τα πολλά χαρακτηριστικά παραδείγματα μέσα από τα οποία είναι δυνατό να αναδυθεί ο κοινωνικός ρόλος στη διαμόρφωση της τεχνολογίας καθώς και η σχέση του με τα τεχνικά χαρακτηριστικά του εκάστοτε τεχνουργήματος. Ο πρώτος ανεμόμυλος εμφανίστηκε στην περιοχή του οροπεδίου περίπου στα τέλη του 19ου αιώνα έχοντας συγκεκριμένα χαρακτηριστικά τα οποία με το πέρασμα του χρόνου αναπροσαρμόστηκαν με σκοπό να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες της άρδευσης των καλλιεργειών. Οι βελτιώσεις που δέχτηκε, όντας συνυφασμένες τόσο με τις τεχνικές ανάγκες όσο και με τις κοινωνικές σχέσεις που αναπτύσσονταν στο συγκεκριμένο τοπικό και χρονικό πλαίσιο, επέτρεψαν την εγκατάσταση περίπου 15.000 ανεμόμυλων μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα, ενώ κατά το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα η εισαγωγή των αντλιών εσωτερικής καύσης οδήγησε σταδιακά στη σχεδόν πλήρη αντικατάσταση τους. Ο πρωταγωνιστικός ρόλος της τεχνολογίας του ανεμόμυλου φαίνεται μελετώντας την κοινωνική και πολιτισμική ιστορία καθώς κατά την ευρεία εφαρμογή του μετασχημάτισε σχεδόν όλες τις πτυχές της ζωής στο οροπέδιο ενώ ακόμη και σήμερα αποτελεί μέρος της τουριστικής προβολής της περιοχής. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η μελέτη της σχέσης των τεχνικών και των κοινωνικών παραγόντων που πλαισίωσαν το συγκεκριμένο τεχνούργημα και οδήγησαν στην ανάπτυξη αλλά και στην αντικατάσταση του. Η εμφάνιση, η διάδοση και η αντικατάσταση είναι διαδικασίες και αποτελέσματα πολλών παραγόντων που αλληλεπίδρασαν μεταξύ τους και οφείλουν να εξεταστούν εντός του συγκεκριμένου κοινωνικού πλαισίου. Η εργασία χωρίζεται σε δύο βασικές περιόδους που οριοθετούνται χρονικά πριν και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το πρώτο κεφάλαιο λειτουργεί αντί εισαγωγής και αναφέρεται σε βασικές έννοιες από την ιστορία της τεχνολογίας και σε κρίσιμους προβληματισμούς και μεθοδολογικές προσεγγίσεις που προτείνει το πεδίο των σπουδών επιστήμης και τεχνολογίας (STS). Εν συνεχεία, γίνεται μια συνοπτική αναφορά στα κοινωνικά χαρακτηριστικά της αγροτικής κοινότητας του οροπεδίου, ακολουθεί μια σύντομη τεχνική περιγραφή του τεχνουργήματος που θα βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση της λειτουργίας του και τέλος γίνεται μια περιγραφή της καθημερινής εργασίας που απαιτούσε η άρδευση του ανεμόμυλου. Το δεύτερο κεφάλαιο αναφέρεται στην πρώτη περίοδο ανάπτυξης και διάδοσης του ανεμόμυλου, από την εμφάνιση του πρώτου ξύλινου ανεμόμυλου στα τέλη του 19ου αιώνα, στη μετάβαση από το ξύλο στο μέταλλο και στη ραγδαία αύξηση του αριθμού των ανεμόμυλων, μέχρι την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Το τρίτο κεφάλαιο αφορά την μεταπολεμική περίοδο και την εισαγωγή των μηχανοκίνητων αντλιών εσωτερικής καύσης για την άρδευση των καλλιεργειών. Αυτή η περίοδος χαρακτηρίζεται από τεχνολογικές αντιπαραθέσεις που είχαν ως αποτέλεσμα την αντικατάσταση των ανεμόμυλων στο βωμό συγκεκριμένων κοινωνικών επιταγών. Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι η εργασία αξιοποιεί κυρίως τις πρωτογενείς πηγές της έρευνας των Nico Hoogervorst και Gerhard van’t Land, δύο γεωργοοικονομολόγων από το πανεπιστήμιο του Wageningen που το 1983 θέλησαν να απαντήσουν στο ερώτημα «Γιατί οι συγκεκριμένοι ανεμόμυλοι λειτούργησαν για τόσα πολλά χρόνια στο Λασίθι;». H εμπειρική έρευνα που πραγματοποίησαν στο οροπέδιο βασίστηκε σε συνεντεύξεις κοινωνικών ομάδων, χρηστών-αγροτών, εκπροσώπων τοπικών αρχών, φορέων και κατοίκων. Αποτελεί την πιο βαθιά και εμπεριστατωμένη μελέτη σε ένα θέμα που η βιβλιογραφία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Εξ αιτίας αυτού του περιορισμού, η μελέτη και στην παρούσα εργασία σταματάει στις αρχές της δεκαετίας του 1980.","abstract_has_math":false,"creators":["Αλεξάκης Σωτήρης","Alexakis Sotiris"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2017,"date_issued":"2017","date_published":"2017","updated_at":"2026-11-19T05:29:15Z","subjects":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1695494"],"render_values":[{"text":"uoadl:1695494","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1695494","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1695494","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A1695494","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Αλεξάκης Σωτήρης","Alexakis Sotiris"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2017"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Θετικές Επιστήμες","Science"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:1695494","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1695494"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Από τις αρχές του 20ου αιώνα σε ένα απομονωμένο μέρος της Κρήτης, στο οροπέδιο Λασιθίου, λαμβάνει χώρα ένα μοναδικό τεχνολογικό φαινόμενο, ο αντλητικός ανεμόμυλος ή ανεμαντλία. Σε αντίθεση με άλλες τεχνολογικές εφαρμογές των οποίων η κατασκευή αλλά και η αναπροσαρμογή ως προς τη χρήση προκύπτει από τη γνώση ειδημόνων και μεταφέρεται στην εκάστοτε περιοχή για να διαπραγματευτεί εκ νέου στα πλαίσια μιας συγκεκριμένης τοπικότητας, η μοναδικότητα της τεχνολογίας του ανεμόμυλου προέκυψε ιστορικά και διαμορφώθηκε ως τέτοιο χάρη στους ντόπιους τεχνίτες και αγρότες που χρησιμοποίησαν τα διαθέσιμα υλικά της περιοχής με σκοπό την κατασκευή μιας τεχνολογίας άρτια προσαρμοσμένης στις τοπικές ιδιαιτερότητες και σε πλήρη αρμονία με τις τοπικές περιβαλλοντικές συνθήκες. Μια τέτοιου είδους τεχνολογία είναι ένα από τα πολλά χαρακτηριστικά παραδείγματα μέσα από τα οποία είναι δυνατό να αναδυθεί ο κοινωνικός ρόλος στη διαμόρφωση της τεχνολογίας καθώς και η σχέση του με τα τεχνικά χαρακτηριστικά του εκάστοτε τεχνουργήματος. Ο πρώτος ανεμόμυλος εμφανίστηκε στην περιοχή του οροπεδίου περίπου στα τέλη του 19ου αιώνα έχοντας συγκεκριμένα χαρακτηριστικά τα οποία με το πέρασμα του χρόνου αναπροσαρμόστηκαν με σκοπό να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες της άρδευσης των καλλιεργειών. Οι βελτιώσεις που δέχτηκε, όντας συνυφασμένες τόσο με τις τεχνικές ανάγκες όσο και με τις κοινωνικές σχέσεις που αναπτύσσονταν στο συγκεκριμένο τοπικό και χρονικό πλαίσιο, επέτρεψαν την εγκατάσταση περίπου 15.000 ανεμόμυλων μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα, ενώ κατά το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα η εισαγωγή των αντλιών εσωτερικής καύσης οδήγησε σταδιακά στη σχεδόν πλήρη αντικατάσταση τους. Ο πρωταγωνιστικός ρόλος της τεχνολογίας του ανεμόμυλου φαίνεται μελετώντας την κοινωνική και πολιτισμική ιστορία καθώς κατά την ευρεία εφαρμογή του μετασχημάτισε σχεδόν όλες τις πτυχές της ζωής στο οροπέδιο ενώ ακόμη και σήμερα αποτελεί μέρος της τουριστικής προβολής της περιοχής. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η μελέτη της σχέσης των τεχνικών και των κοινωνικών παραγόντων που πλαισίωσαν το συγκεκριμένο τεχνούργημα και οδήγησαν στην ανάπτυξη αλλά και στην αντικατάσταση του. Η εμφάνιση, η διάδοση και η αντικατάσταση είναι διαδικασίες και αποτελέσματα πολλών παραγόντων που αλληλεπίδρασαν μεταξύ τους και οφείλουν να εξεταστούν εντός του συγκεκριμένου κοινωνικού πλαισίου. Η εργασία χωρίζεται σε δύο βασικές περιόδους που οριοθετούνται χρονικά πριν και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το πρώτο κεφάλαιο λειτουργεί αντί εισαγωγής και αναφέρεται σε βασικές έννοιες από την ιστορία της τεχνολογίας και σε κρίσιμους προβληματισμούς και μεθοδολογικές προσεγγίσεις που προτείνει το πεδίο των σπουδών επιστήμης και τεχνολογίας (STS). Εν συνεχεία, γίνεται μια συνοπτική αναφορά στα κοινωνικά χαρακτηριστικά της αγροτικής κοινότητας του οροπεδίου, ακολουθεί μια σύντομη τεχνική περιγραφή του τεχνουργήματος που θα βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση της λειτουργίας του και τέλος γίνεται μια περιγραφή της καθημερινής εργασίας που απαιτούσε η άρδευση του ανεμόμυλου. Το δεύτερο κεφάλαιο αναφέρεται στην πρώτη περίοδο ανάπτυξης και διάδοσης του ανεμόμυλου, από την εμφάνιση του πρώτου ξύλινου ανεμόμυλου στα τέλη του 19ου αιώνα, στη μετάβαση από το ξύλο στο μέταλλο και στη ραγδαία αύξηση του αριθμού των ανεμόμυλων, μέχρι την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Το τρίτο κεφάλαιο αφορά την μεταπολεμική περίοδο και την εισαγωγή των μηχανοκίνητων αντλιών εσωτερικής καύσης για την άρδευση των καλλιεργειών. Αυτή η περίοδος χαρακτηρίζεται από τεχνολογικές αντιπαραθέσεις που είχαν ως αποτέλεσμα την αντικατάσταση των ανεμόμυλων στο βωμό συγκεκριμένων κοινωνικών επιταγών. Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι η εργασία αξιοποιεί κυρίως τις πρωτογενείς πηγές της έρευνας των Nico Hoogervorst και Gerhard van’t Land, δύο γεωργοοικονομολόγων από το πανεπιστήμιο του Wageningen που το 1983 θέλησαν να απαντήσουν στο ερώτημα «Γιατί οι συγκεκριμένοι ανεμόμυλοι λειτούργησαν για τόσα πολλά χρόνια στο Λασίθι;». H εμπειρική έρευνα που πραγματοποίησαν στο οροπέδιο βασίστηκε σε συνεντεύξεις κοινωνικών ομάδων, χρηστών-αγροτών, εκπροσώπων τοπικών αρχών, φορέων και κατοίκων. Αποτελεί την πιο βαθιά και εμπεριστατωμένη μελέτη σε ένα θέμα που η βιβλιογραφία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Εξ αιτίας αυτού του περιορισμού, η μελέτη και στην παρούσα εργασία σταματάει στις αρχές της δεκαετίας του 1980.","Since the beginning of the 20th century, on the island of Crete, at an isolated place of the Lasithi plateau, a unique technological phenomenon emerged: the windmill pump. The uniqueness of this windmill has historically been shaped in consequence of the skills of the local craftsmen and farmers who utilised the available materials, found in the nearby area, to build a technology that is well suited to the local particularities and in full harmony with local environmental conditions. The aforementioned case study is one of the many examples through which the social role in the construction of technology can be revealed, along with its relation to the technical characteristics of the artifacts. The purpose of this thesis is to study the relationship between the techniques and the social factors that surrounded this artifact and led to its development and eventually its replacement. Its appearance, diffusion and transition are processes and results of many factors, that interact with each other and must be examined within this particular social context. The thesis is divided into two main periods, namely before and after World War II. The first chapter, instead of an introduction, refers to the basic concepts of the history of technology, the critical considerations and methodological approaches proposed by the field of science and technology studies (STS). Then, a brief reference follows, with regards to the social characteristics of the agricultural community of the Lasithi plateau as well as a technical description of the artifact for a better understanding of its function. Finally, a description of the day-to-day-work takes place, that is required for the windmill irrigation. The second chapter discusses the first period of development and diffusion of the windmill pump, the emergence of the first wooden windmill at the end of the 19th century, the transition from wood to metal and the rapid increase in the number of windmills, up to the beginning of World War II. The third chapter concerns the post-war period and the introduction of motorized internal combustion pumps for the irrigation of crops. This period is characterized by technological controversies that have led to the replacement of windmills, as a result of specific social factors."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Τεχνολογία και κοινωνία: Από τον αντλητικό ανεμόμυλο στην εκμηχανισμένη άρδευση στο οροπέδιο Λασιθίου"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Αλεξάκης Σωτήρης","Alexakis Sotiris"],"dc:date":["2017"],"dc:description":["Από τις αρχές του 20ου αιώνα σε ένα απομονωμένο μέρος της Κρήτης, στο οροπέδιο Λασιθίου, λαμβάνει χώρα ένα μοναδικό τεχνολογικό φαινόμενο, ο αντλητικός ανεμόμυλος ή ανεμαντλία. Σε αντίθεση με άλλες τεχνολογικές εφαρμογές των οποίων η κατασκευή αλλά και η αναπροσαρμογή ως προς τη χρήση προκύπτει από τη γνώση ειδημόνων και μεταφέρεται στην εκάστοτε περιοχή για να διαπραγματευτεί εκ νέου στα πλαίσια μιας συγκεκριμένης τοπικότητας, η μοναδικότητα της τεχνολογίας του ανεμόμυλου προέκυψε ιστορικά και διαμορφώθηκε ως τέτοιο χάρη στους ντόπιους τεχνίτες και αγρότες που χρησιμοποίησαν τα διαθέσιμα υλικά της περιοχής με σκοπό την κατασκευή μιας τεχνολογίας άρτια προσαρμοσμένης στις τοπικές ιδιαιτερότητες και σε πλήρη αρμονία με τις τοπικές περιβαλλοντικές συνθήκες. Μια τέτοιου είδους τεχνολογία είναι ένα από τα πολλά χαρακτηριστικά παραδείγματα μέσα από τα οποία είναι δυνατό να αναδυθεί ο κοινωνικός ρόλος στη διαμόρφωση της τεχνολογίας καθώς και η σχέση του με τα τεχνικά χαρακτηριστικά του εκάστοτε τεχνουργήματος. Ο πρώτος ανεμόμυλος εμφανίστηκε στην περιοχή του οροπεδίου περίπου στα τέλη του 19ου αιώνα έχοντας συγκεκριμένα χαρακτηριστικά τα οποία με το πέρασμα του χρόνου αναπροσαρμόστηκαν με σκοπό να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες της άρδευσης των καλλιεργειών. Οι βελτιώσεις που δέχτηκε, όντας συνυφασμένες τόσο με τις τεχνικές ανάγκες όσο και με τις κοινωνικές σχέσεις που αναπτύσσονταν στο συγκεκριμένο τοπικό και χρονικό πλαίσιο, επέτρεψαν την εγκατάσταση περίπου 15.000 ανεμόμυλων μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα, ενώ κατά το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα η εισαγωγή των αντλιών εσωτερικής καύσης οδήγησε σταδιακά στη σχεδόν πλήρη αντικατάσταση τους. Ο πρωταγωνιστικός ρόλος της τεχνολογίας του ανεμόμυλου φαίνεται μελετώντας την κοινωνική και πολιτισμική ιστορία καθώς κατά την ευρεία εφαρμογή του μετασχημάτισε σχεδόν όλες τις πτυχές της ζωής στο οροπέδιο ενώ ακόμη και σήμερα αποτελεί μέρος της τουριστικής προβολής της περιοχής. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η μελέτη της σχέσης των τεχνικών και των κοινωνικών παραγόντων που πλαισίωσαν το συγκεκριμένο τεχνούργημα και οδήγησαν στην ανάπτυξη αλλά και στην αντικατάσταση του. Η εμφάνιση, η διάδοση και η αντικατάσταση είναι διαδικασίες και αποτελέσματα πολλών παραγόντων που αλληλεπίδρασαν μεταξύ τους και οφείλουν να εξεταστούν εντός του συγκεκριμένου κοινωνικού πλαισίου. Η εργασία χωρίζεται σε δύο βασικές περιόδους που οριοθετούνται χρονικά πριν και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το πρώτο κεφάλαιο λειτουργεί αντί εισαγωγής και αναφέρεται σε βασικές έννοιες από την ιστορία της τεχνολογίας και σε κρίσιμους προβληματισμούς και μεθοδολογικές προσεγγίσεις που προτείνει το πεδίο των σπουδών επιστήμης και τεχνολογίας (STS). Εν συνεχεία, γίνεται μια συνοπτική αναφορά στα κοινωνικά χαρακτηριστικά της αγροτικής κοινότητας του οροπεδίου, ακολουθεί μια σύντομη τεχνική περιγραφή του τεχνουργήματος που θα βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση της λειτουργίας του και τέλος γίνεται μια περιγραφή της καθημερινής εργασίας που απαιτούσε η άρδευση του ανεμόμυλου. Το δεύτερο κεφάλαιο αναφέρεται στην πρώτη περίοδο ανάπτυξης και διάδοσης του ανεμόμυλου, από την εμφάνιση του πρώτου ξύλινου ανεμόμυλου στα τέλη του 19ου αιώνα, στη μετάβαση από το ξύλο στο μέταλλο και στη ραγδαία αύξηση του αριθμού των ανεμόμυλων, μέχρι την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Το τρίτο κεφάλαιο αφορά την μεταπολεμική περίοδο και την εισαγωγή των μηχανοκίνητων αντλιών εσωτερικής καύσης για την άρδευση των καλλιεργειών. Αυτή η περίοδος χαρακτηρίζεται από τεχνολογικές αντιπαραθέσεις που είχαν ως αποτέλεσμα την αντικατάσταση των ανεμόμυλων στο βωμό συγκεκριμένων κοινωνικών επιταγών. Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι η εργασία αξιοποιεί κυρίως τις πρωτογενείς πηγές της έρευνας των Nico Hoogervorst και Gerhard van’t Land, δύο γεωργοοικονομολόγων από το πανεπιστήμιο του Wageningen που το 1983 θέλησαν να απαντήσουν στο ερώτημα «Γιατί οι συγκεκριμένοι ανεμόμυλοι λειτούργησαν για τόσα πολλά χρόνια στο Λασίθι;». H εμπειρική έρευνα που πραγματοποίησαν στο οροπέδιο βασίστηκε σε συνεντεύξεις κοινωνικών ομάδων, χρηστών-αγροτών, εκπροσώπων τοπικών αρχών, φορέων και κατοίκων. Αποτελεί την πιο βαθιά και εμπεριστατωμένη μελέτη σε ένα θέμα που η βιβλιογραφία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Εξ αιτίας αυτού του περιορισμού, η μελέτη και στην παρούσα εργασία σταματάει στις αρχές της δεκαετίας του 1980.","Since the beginning of the 20th century, on the island of Crete, at an isolated place of the Lasithi plateau, a unique technological phenomenon emerged: the windmill pump. The uniqueness of this windmill has historically been shaped in consequence of the skills of the local craftsmen and farmers who utilised the available materials, found in the nearby area, to build a technology that is well suited to the local particularities and in full harmony with local environmental conditions. The aforementioned case study is one of the many examples through which the social role in the construction of technology can be revealed, along with its relation to the technical characteristics of the artifacts. The purpose of this thesis is to study the relationship between the techniques and the social factors that surrounded this artifact and led to its development and eventually its replacement. Its appearance, diffusion and transition are processes and results of many factors, that interact with each other and must be examined within this particular social context. The thesis is divided into two main periods, namely before and after World War II. The first chapter, instead of an introduction, refers to the basic concepts of the history of technology, the critical considerations and methodological approaches proposed by the field of science and technology studies (STS). Then, a brief reference follows, with regards to the social characteristics of the agricultural community of the Lasithi plateau as well as a technical description of the artifact for a better understanding of its function. Finally, a description of the day-to-day-work takes place, that is required for the windmill irrigation. The second chapter discusses the first period of development and diffusion of the windmill pump, the emergence of the first wooden windmill at the end of the 19th century, the transition from wood to metal and the rapid increase in the number of windmills, up to the beginning of World War II. The third chapter concerns the post-war period and the introduction of motorized internal combustion pumps for the irrigation of crops. This period is characterized by technological controversies that have led to the replacement of windmills, as a result of specific social factors."],"dc:identifier":["uoadl:1695494","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1695494"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"dc:title":["Τεχνολογία και κοινωνία: Από τον αντλητικό ανεμόμυλο στην εκμηχανισμένη άρδευση στο οροπέδιο Λασιθίου"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:29:15Z"}