{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:2763377"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:2763377","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Η έννοια του θείου στον Ξενοφάνη","abstract":"Περίληψη Με την διπλωματική μου εργασία «Η έννοια του θείου στον Ξενοφάνη» αποσκοπώ σε μία σύντομη προσέγγιση της έννοιας του θείου στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και πιο συγκεκριμένα στον προσωκρατικό φιλόσοφο Ξενοφάνη. Στο πρώτο κεφάλαιο, που τιτλοφορείται «η έννοια του θείου στον πρώιμο ελληνικό στοχασμό», εξετάζω την θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα. Το ιδιαίτερα σημαντικό αυτό κεφάλαιο αποτελεί ουσιαστικά μία εισαγωγή στην θρησκευτική παράδοση της αρχαίας ελληνικής πραγματικότητας, της οποίας τις νόρμες και τα στερεότυπα θα κριτικάρει έντονα ο Ξενοφάνης. Μέσα από την ιστορική εξέλιξη των αρχαίων Ελλήνων και των θρησκευτικών τους παραδόσεων, από τις μετακινήσεις των πρώτων πληθυσμών τους, τους σπουδαίους πολιτισμούς των Μυκηναίων και της Μινωϊκής Κρήτης, τις επαφές τους με άλλους πολιτισμούς και τις θρησκευτικές δοξασίες και συνήθειες αυτών των πολιτισμών, θα καταλήξουμε στην επική παράδοση του Ομήρου και του Ησιόδου. Οι θεοί των αρχαίων Ελλήνων λαμβάνουν τα χαρακτηριστικά που τους προσδίδουν ο Όμηρος και ο Ησίοδος, στους οποίους ο Ξενοφάνης θα ασκήσει έντονη κριτική. Η αρχαία ελληνική θρησκεία συμπορεύεται με την «αφαιρετική σκέψη» του αρχαίου ελληνικού κόσμου, κάτι που οδήγησε σε έναν ευρύτερο «πνευματικό αυτοσχεδιασμό», απόρροια του οποίου ήταν τα έντονα ανθρωπομορφικά στοιχεία που αποδίδονταν στους θεούς και θεές των προγόνων μας. Ένας ανθρωπομορφισμός που δεν περιοριζόταν στα εξωτερικά χαρακτηριστικά των θεών, αλλά επεκτεινόταν και σε στοιχεία του «χαρακτήρα» τους. Αυτός ο έντονος ανθρωπομορφισμός επέφερε ένα πρώιμο αρχαίο ελληνικό διαφωτισμό, την συμβολή του οποίου στην επικύρωση της φιλοσοφικής αυτοπραγμάτωσης του ατόμου, επισημαίνω αναλυτικά στο δεύτερο κεφάλαιο της εργασίας μου. Το δεύτερο, λοιπόν, κεφάλαιο που τιτλοφορείται «οι περί θεού αντιλήψεις στους Προσωκρατικούς», τονίζει την σπουδαιότητα και την συμβολή της φιλοσοφίας των «φυσιολογικών ή φυσικών» φιλοσόφων στην προσπάθεια της αναζήτησης και της απόκτησης της γνώσης μέσα από την «όραση» και την «θεωρία». Το πνευματικό κίνημα των προσωκρατικών φιλοσόφων της Ιωνίας γέννησε την ερευνητική σκέψη και τον αδέσμευτο, κατά προέκταση, στοχασμό, που προβαίνει στην αναζήτηση των απαρχών των όντων και της αρχής του φυσικού κόσμου. Στο τρίτο κεφάλαιο, «η έννοια του θείου στον Ξενοφάνη», αναδεικνύεται η σκέψη αυτού του πολύ σημαντικού και πολυταξιδεμένου Κολοφώνιου Προσωκρατικού φιλοσόφου. Αναλύοντας αρχικά τους όρους θεολογία και θεολόγος, εξηγώ τη σημασία και το περιεχόμενο που αυτοί είχαν στον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Επιπλέον, επισημαίνεται και η διαφοροποίησή τους από την χριστιανική θεολογία, τόσο σε εννοιολογικό επίπεδο, όσο και σε επίπεδο περιεχομένου. Αφού αναλύονται οι εν λόγω έννοιες, γίνεται αναφορά στο επαναστατικό πνεύμα του Ξενοφάνη και μελετάται, μέσα από πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές, η επικριτική του στάση απέναντι στην Ολύμπια θρησκεία και τις καθιερωμένες αντιλήψεις περί θείου. Καταγράφεται παράλληλα η αντίθεσή του με το μέγεθος των τιμών που αποδίδονταν στους αθλητές και προβάλλει την αξία του νοός έναντι της ρώμης του σώματος για την καλύτερη λειτουργία της πολιτείας. Τονίζεται η έμπρακτη στάση του φιλοσόφου στην εισαγωγή ενός «πρώιμου διαφωτισμού» ενάντια στο καθιερωμένο θρησκευτικό σύστημα και αντιστοίχως στην «καθιερωμένη εικόνα των θεών». Προσεγγίζω τον Θεό του Ξενοφάνη και την υπεροχή του έναντι «θεών και ανθρώπων, μια προσέγγιση που καταδεικνύει και την αντίθεση του φιλοσόφου έναντι των ανθρωπομορφικών στοιχείων που απέδιδαν οι σύγχρονοί του στις θεότητες, αλλά και που παράλληλα αντίκειται στην όποια διάθεση υποτίμησης της δύναμης του νοός. Ο Ξενοφάνης προσδίδει στον θεό την ιδιότητα της ακινησίας, η οποία του προσφέρει την δυνατότητα να βλέπει, να ακούει και να κατανοεί τα πάντα. Αυτή, λοιπόν, η ιδιότητα της ακινησίας και οι δυνατότητες που αυτή παρέχει στον Θεό, είναι η αιχμή του δόρατος στην αντίθεσή του με τις ανθρωπομορφικές ιδιότητες των Θεών της θρησκευτικής παραδόσεως που πηγάζει από τα έργα του Ομήρου και Ησιόδου και που ουσιαστικά οδηγεί σε μία «αποτίναξη» των κρατούντων παραδοσιακών αξιών των ανθρωπόμορφων θεών. Ο προσωκρατικός μας φιλόσοφος εισαγάγει την ιδέα ενός θεού «συμφύτου με τον κόσμο», ενώ παράλληλα είναι ο πρώτος που προβάλλει τον μονοθεϊσμό, γι’αυτό άλλωστε θα κληθεί και θεολόγος. Τα παραπάνω υποστηρίζονται από τις θεολογικές του προτάσεις, ότι δηλαδή υπάρχει ένας θεός, ότι η σοφία του θεού πρέπει να κατευθύνει και να προσανατολίζει τις ανθρώπινες πράξεις και τέλος ότι ο θεός αυτός είναι ακίνητος. Αυτή η τελευταία «θεολογική» θέση του Ξενοφάνη, αποτελεί ουσιαστικά προαναγγελία στο «πρῶτον κινοῦν ἀκίνητον» του Αριστοτέλη.","abstract_html":"Περίληψη Με την διπλωματική μου εργασία «Η έννοια του θείου στον Ξενοφάνη» αποσκοπώ σε μία σύντομη προσέγγιση της έννοιας του θείου στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και πιο συγκεκριμένα στον προσωκρατικό φιλόσοφο Ξενοφάνη. Στο πρώτο κεφάλαιο, που τιτλοφορείται «η έννοια του θείου στον πρώιμο ελληνικό στοχασμό», εξετάζω την θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα. Το ιδιαίτερα σημαντικό αυτό κεφάλαιο αποτελεί ουσιαστικά μία εισαγωγή στην θρησκευτική παράδοση της αρχαίας ελληνικής πραγματικότητας, της οποίας τις νόρμες και τα στερεότυπα θα κριτικάρει έντονα ο Ξενοφάνης. Μέσα από την ιστορική εξέλιξη των αρχαίων Ελλήνων και των θρησκευτικών τους παραδόσεων, από τις μετακινήσεις των πρώτων πληθυσμών τους, τους σπουδαίους πολιτισμούς των Μυκηναίων και της Μινωϊκής Κρήτης, τις επαφές τους με άλλους πολιτισμούς και τις θρησκευτικές δοξασίες και συνήθειες αυτών των πολιτισμών, θα καταλήξουμε στην επική παράδοση του Ομήρου και του Ησιόδου. Οι θεοί των αρχαίων Ελλήνων λαμβάνουν τα χαρακτηριστικά που τους προσδίδουν ο Όμηρος και ο Ησίοδος, στους οποίους ο Ξενοφάνης θα ασκήσει έντονη κριτική. Η αρχαία ελληνική θρησκεία συμπορεύεται με την «αφαιρετική σκέψη» του αρχαίου ελληνικού κόσμου, κάτι που οδήγησε σε έναν ευρύτερο «πνευματικό αυτοσχεδιασμό», απόρροια του οποίου ήταν τα έντονα ανθρωπομορφικά στοιχεία που αποδίδονταν στους θεούς και θεές των προγόνων μας. Ένας ανθρωπομορφισμός που δεν περιοριζόταν στα εξωτερικά χαρακτηριστικά των θεών, αλλά επεκτεινόταν και σε στοιχεία του «χαρακτήρα» τους. Αυτός ο έντονος ανθρωπομορφισμός επέφερε ένα πρώιμο αρχαίο ελληνικό διαφωτισμό, την συμβολή του οποίου στην επικύρωση της φιλοσοφικής αυτοπραγμάτωσης του ατόμου, επισημαίνω αναλυτικά στο δεύτερο κεφάλαιο της εργασίας μου. Το δεύτερο, λοιπόν, κεφάλαιο που τιτλοφορείται «οι περί θεού αντιλήψεις στους Προσωκρατικούς», τονίζει την σπουδαιότητα και την συμβολή της φιλοσοφίας των «φυσιολογικών ή φυσικών» φιλοσόφων στην προσπάθεια της αναζήτησης και της απόκτησης της γνώσης μέσα από την «όραση» και την «θεωρία». Το πνευματικό κίνημα των προσωκρατικών φιλοσόφων της Ιωνίας γέννησε την ερευνητική σκέψη και τον αδέσμευτο, κατά προέκταση, στοχασμό, που προβαίνει στην αναζήτηση των απαρχών των όντων και της αρχής του φυσικού κόσμου. Στο τρίτο κεφάλαιο, «η έννοια του θείου στον Ξενοφάνη», αναδεικνύεται η σκέψη αυτού του πολύ σημαντικού και πολυταξιδεμένου Κολοφώνιου Προσωκρατικού φιλοσόφου. Αναλύοντας αρχικά τους όρους θεολογία και θεολόγος, εξηγώ τη σημασία και το περιεχόμενο που αυτοί είχαν στον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Επιπλέον, επισημαίνεται και η διαφοροποίησή τους από την χριστιανική θεολογία, τόσο σε εννοιολογικό επίπεδο, όσο και σε επίπεδο περιεχομένου. Αφού αναλύονται οι εν λόγω έννοιες, γίνεται αναφορά στο επαναστατικό πνεύμα του Ξενοφάνη και μελετάται, μέσα από πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές, η επικριτική του στάση απέναντι στην Ολύμπια θρησκεία και τις καθιερωμένες αντιλήψεις περί θείου. Καταγράφεται παράλληλα η αντίθεσή του με το μέγεθος των τιμών που αποδίδονταν στους αθλητές και προβάλλει την αξία του νοός έναντι της ρώμης του σώματος για την καλύτερη λειτουργία της πολιτείας. Τονίζεται η έμπρακτη στάση του φιλοσόφου στην εισαγωγή ενός «πρώιμου διαφωτισμού» ενάντια στο καθιερωμένο θρησκευτικό σύστημα και αντιστοίχως στην «καθιερωμένη εικόνα των θεών». Προσεγγίζω τον Θεό του Ξενοφάνη και την υπεροχή του έναντι «θεών και ανθρώπων, μια προσέγγιση που καταδεικνύει και την αντίθεση του φιλοσόφου έναντι των ανθρωπομορφικών στοιχείων που απέδιδαν οι σύγχρονοί του στις θεότητες, αλλά και που παράλληλα αντίκειται στην όποια διάθεση υποτίμησης της δύναμης του νοός. Ο Ξενοφάνης προσδίδει στον θεό την ιδιότητα της ακινησίας, η οποία του προσφέρει την δυνατότητα να βλέπει, να ακούει και να κατανοεί τα πάντα. Αυτή, λοιπόν, η ιδιότητα της ακινησίας και οι δυνατότητες που αυτή παρέχει στον Θεό, είναι η αιχμή του δόρατος στην αντίθεσή του με τις ανθρωπομορφικές ιδιότητες των Θεών της θρησκευτικής παραδόσεως που πηγάζει από τα έργα του Ομήρου και Ησιόδου και που ουσιαστικά οδηγεί σε μία «αποτίναξη» των κρατούντων παραδοσιακών αξιών των ανθρωπόμορφων θεών. Ο προσωκρατικός μας φιλόσοφος εισαγάγει την ιδέα ενός θεού «συμφύτου με τον κόσμο», ενώ παράλληλα είναι ο πρώτος που προβάλλει τον μονοθεϊσμό, γι’αυτό άλλωστε θα κληθεί και θεολόγος. Τα παραπάνω υποστηρίζονται από τις θεολογικές του προτάσεις, ότι δηλαδή υπάρχει ένας θεός, ότι η σοφία του θεού πρέπει να κατευθύνει και να προσανατολίζει τις ανθρώπινες πράξεις και τέλος ότι ο θεός αυτός είναι ακίνητος. Αυτή η τελευταία «θεολογική» θέση του Ξενοφάνη, αποτελεί ουσιαστικά προαναγγελία στο «πρῶτον κινοῦν ἀκίνητον» του Αριστοτέλη.","abstract_has_math":false,"creators":["Μπαρούτης Παναγιώτης","Baroutis Panagiotis"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2018,"date_issued":"2018","date_published":"2018","updated_at":"2026-11-19T05:31:21Z","subjects":["Φιλοσοφία- Ψυχολογία","Philosophy - Psychology"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2763377"],"render_values":[{"text":"uoadl:2763377","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2763377","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2763377","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A2763377","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Μπαρούτης Παναγιώτης","Baroutis Panagiotis"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2018"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Φιλοσοφία- Ψυχολογία","Philosophy - Psychology"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2763377","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2763377"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Περίληψη Με την διπλωματική μου εργασία «Η έννοια του θείου στον Ξενοφάνη» αποσκοπώ σε μία σύντομη προσέγγιση της έννοιας του θείου στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και πιο συγκεκριμένα στον προσωκρατικό φιλόσοφο Ξενοφάνη. Στο πρώτο κεφάλαιο, που τιτλοφορείται «η έννοια του θείου στον πρώιμο ελληνικό στοχασμό», εξετάζω την θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα. Το ιδιαίτερα σημαντικό αυτό κεφάλαιο αποτελεί ουσιαστικά μία εισαγωγή στην θρησκευτική παράδοση της αρχαίας ελληνικής πραγματικότητας, της οποίας τις νόρμες και τα στερεότυπα θα κριτικάρει έντονα ο Ξενοφάνης. Μέσα από την ιστορική εξέλιξη των αρχαίων Ελλήνων και των θρησκευτικών τους παραδόσεων, από τις μετακινήσεις των πρώτων πληθυσμών τους, τους σπουδαίους πολιτισμούς των Μυκηναίων και της Μινωϊκής Κρήτης, τις επαφές τους με άλλους πολιτισμούς και τις θρησκευτικές δοξασίες και συνήθειες αυτών των πολιτισμών, θα καταλήξουμε στην επική παράδοση του Ομήρου και του Ησιόδου. Οι θεοί των αρχαίων Ελλήνων λαμβάνουν τα χαρακτηριστικά που τους προσδίδουν ο Όμηρος και ο Ησίοδος, στους οποίους ο Ξενοφάνης θα ασκήσει έντονη κριτική. Η αρχαία ελληνική θρησκεία συμπορεύεται με την «αφαιρετική σκέψη» του αρχαίου ελληνικού κόσμου, κάτι που οδήγησε σε έναν ευρύτερο «πνευματικό αυτοσχεδιασμό», απόρροια του οποίου ήταν τα έντονα ανθρωπομορφικά στοιχεία που αποδίδονταν στους θεούς και θεές των προγόνων μας. Ένας ανθρωπομορφισμός που δεν περιοριζόταν στα εξωτερικά χαρακτηριστικά των θεών, αλλά επεκτεινόταν και σε στοιχεία του «χαρακτήρα» τους. Αυτός ο έντονος ανθρωπομορφισμός επέφερε ένα πρώιμο αρχαίο ελληνικό διαφωτισμό, την συμβολή του οποίου στην επικύρωση της φιλοσοφικής αυτοπραγμάτωσης του ατόμου, επισημαίνω αναλυτικά στο δεύτερο κεφάλαιο της εργασίας μου. Το δεύτερο, λοιπόν, κεφάλαιο που τιτλοφορείται «οι περί θεού αντιλήψεις στους Προσωκρατικούς», τονίζει την σπουδαιότητα και την συμβολή της φιλοσοφίας των «φυσιολογικών ή φυσικών» φιλοσόφων στην προσπάθεια της αναζήτησης και της απόκτησης της γνώσης μέσα από την «όραση» και την «θεωρία». Το πνευματικό κίνημα των προσωκρατικών φιλοσόφων της Ιωνίας γέννησε την ερευνητική σκέψη και τον αδέσμευτο, κατά προέκταση, στοχασμό, που προβαίνει στην αναζήτηση των απαρχών των όντων και της αρχής του φυσικού κόσμου. Στο τρίτο κεφάλαιο, «η έννοια του θείου στον Ξενοφάνη», αναδεικνύεται η σκέψη αυτού του πολύ σημαντικού και πολυταξιδεμένου Κολοφώνιου Προσωκρατικού φιλοσόφου. Αναλύοντας αρχικά τους όρους θεολογία και θεολόγος, εξηγώ τη σημασία και το περιεχόμενο που αυτοί είχαν στον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Επιπλέον, επισημαίνεται και η διαφοροποίησή τους από την χριστιανική θεολογία, τόσο σε εννοιολογικό επίπεδο, όσο και σε επίπεδο περιεχομένου. Αφού αναλύονται οι εν λόγω έννοιες, γίνεται αναφορά στο επαναστατικό πνεύμα του Ξενοφάνη και μελετάται, μέσα από πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές, η επικριτική του στάση απέναντι στην Ολύμπια θρησκεία και τις καθιερωμένες αντιλήψεις περί θείου. Καταγράφεται παράλληλα η αντίθεσή του με το μέγεθος των τιμών που αποδίδονταν στους αθλητές και προβάλλει την αξία του νοός έναντι της ρώμης του σώματος για την καλύτερη λειτουργία της πολιτείας. Τονίζεται η έμπρακτη στάση του φιλοσόφου στην εισαγωγή ενός «πρώιμου διαφωτισμού» ενάντια στο καθιερωμένο θρησκευτικό σύστημα και αντιστοίχως στην «καθιερωμένη εικόνα των θεών». Προσεγγίζω τον Θεό του Ξενοφάνη και την υπεροχή του έναντι «θεών και ανθρώπων, μια προσέγγιση που καταδεικνύει και την αντίθεση του φιλοσόφου έναντι των ανθρωπομορφικών στοιχείων που απέδιδαν οι σύγχρονοί του στις θεότητες, αλλά και που παράλληλα αντίκειται στην όποια διάθεση υποτίμησης της δύναμης του νοός. Ο Ξενοφάνης προσδίδει στον θεό την ιδιότητα της ακινησίας, η οποία του προσφέρει την δυνατότητα να βλέπει, να ακούει και να κατανοεί τα πάντα. Αυτή, λοιπόν, η ιδιότητα της ακινησίας και οι δυνατότητες που αυτή παρέχει στον Θεό, είναι η αιχμή του δόρατος στην αντίθεσή του με τις ανθρωπομορφικές ιδιότητες των Θεών της θρησκευτικής παραδόσεως που πηγάζει από τα έργα του Ομήρου και Ησιόδου και που ουσιαστικά οδηγεί σε μία «αποτίναξη» των κρατούντων παραδοσιακών αξιών των ανθρωπόμορφων θεών. Ο προσωκρατικός μας φιλόσοφος εισαγάγει την ιδέα ενός θεού «συμφύτου με τον κόσμο», ενώ παράλληλα είναι ο πρώτος που προβάλλει τον μονοθεϊσμό, γι’αυτό άλλωστε θα κληθεί και θεολόγος. Τα παραπάνω υποστηρίζονται από τις θεολογικές του προτάσεις, ότι δηλαδή υπάρχει ένας θεός, ότι η σοφία του θεού πρέπει να κατευθύνει και να προσανατολίζει τις ανθρώπινες πράξεις και τέλος ότι ο θεός αυτός είναι ακίνητος. Αυτή η τελευταία «θεολογική» θέση του Ξενοφάνη, αποτελεί ουσιαστικά προαναγγελία στο «πρῶτον κινοῦν ἀκίνητον» του Αριστοτέλη.","SUMMARY With my thesis assignment “The meaning of the divine in Xenophanis”, I aim to take a short approach in analyzing the notion of the divine in the ancient Greek philosophy and more specifically in the work of the pre-socratic philosopher Xenophanis. In the first chapter, which is titled “The meaning of the divine in early Greek meditation”, I am looking into the religion of ancient Greece. This particularly important chapter comprises essentially an introduction in the religious tradition of ancient Greek reality of which the norms and stereotypes will be intensively criticized by Xenophanis. Through the historical evolution of ancient Greeks and their religious traditions, from the migration of their first populations, the great civilizations of the Mycenaeans and Minoan Crete and their contact with other civilizations and their own religious beliefs and traditions, we will conclude with the epic tradition of Omirou and Isiodou. The Gods of the ancient Greeks take their characteristics given to them by Omiros and Isiodos, to which Xenophanis will strongly criticize. The ancient Greek religion aligns with the “abstract thinking” of the ancient Greek world, something which led to a greater “spiritual improvisation” result of which was the intense anthropomorphic attributes which are ascribed to the gods and goddesses of our ancestors. An anthropomorphism which was not contained to the external characteristics of the gods but expanded to other elements of their personality. This strong anthropomorphism brought on a primal ancient Greek enlightenment, the contribution of which to the validation of the philosophical self-realization of the individual, I will be analysing on the second chapter of this assignment. The second chapter which is titled “the perception of the gods in the pre-socratics” emphasizes the importance and contribution of the philosophy of the “physiological or physical” philosophers to their effort of their search and acquisition of knowledge through the “vision” and “theory”. The spiritual movement of the Pre-socratic philosophers of Ionia created the critical thinking and unbound reflection which proceeds to the search of the nascence of all beings and the natural world. In the third chapter, “the meaning of the divine in Xenophanis”, the thinking of the globetrotting, pre-socratic philosopher is revealed. Analyzing the terms “religion” and “theologist” I explain the meaning and content that they had in the ancient Greek world. Furthermore, their differences are highlighted compared with the Christian theology, both on a semantic and contextual level. After analysing the aforementioned terms, there is a reference to the revolutionary spirit of Xenophanis and is studied through both primary and secondary resources his critical position towards the Olympian religion and the predetermined perceptions regarding the divine. At the same time there are records of his opposition to the grandeur of accolades attributed to athletes and there is a clear emphasis on the value of brains over brawns for the better function of the state. There is also emphasis on the active engagement of the philosopher in the introduction of an “early enlightenment” against the established religious institution and the “established image of the gods” respectively. I approach the God of Xenophanis and his superiority to the “gods and humans”, an approach which points out the opposition of the philosopher against the anthropomorphic elements which his contemporaries attributed to the deities but also simultaneously opposed to every disposal of deprecation of the power of the mind. Xenophanis attributes to God the property of immobility which provides the capability to see, hear and understand everything. This property of immobility and the capabilities which this provides to God are the spearhead to his opposition of the anthropomorphic properties of the Gods of the religious tradition which originate from the works of Omirou and Isiodou and essentially leads to an erosion of the established traditional values of the anthropomorphic Gods. Our pre-socratic philosopher introduces the notion of a God who is part of the world while simultaneously is the first to introduce monotheism, which is why he is called a theologist. The aforementioned are supported by his religious theses, that there is only one God, and that his wisdom must lead human actions and lastly a God who is immobile. This last theological thesis of Xenophanis constitutes essentially an introduction to the “unmoved mover” a concept advanced by Aristotle."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Η έννοια του θείου στον Ξενοφάνη"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Μπαρούτης Παναγιώτης","Baroutis Panagiotis"],"dc:date":["2018"],"dc:description":["Περίληψη Με την διπλωματική μου εργασία «Η έννοια του θείου στον Ξενοφάνη» αποσκοπώ σε μία σύντομη προσέγγιση της έννοιας του θείου στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και πιο συγκεκριμένα στον προσωκρατικό φιλόσοφο Ξενοφάνη. Στο πρώτο κεφάλαιο, που τιτλοφορείται «η έννοια του θείου στον πρώιμο ελληνικό στοχασμό», εξετάζω την θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα. Το ιδιαίτερα σημαντικό αυτό κεφάλαιο αποτελεί ουσιαστικά μία εισαγωγή στην θρησκευτική παράδοση της αρχαίας ελληνικής πραγματικότητας, της οποίας τις νόρμες και τα στερεότυπα θα κριτικάρει έντονα ο Ξενοφάνης. Μέσα από την ιστορική εξέλιξη των αρχαίων Ελλήνων και των θρησκευτικών τους παραδόσεων, από τις μετακινήσεις των πρώτων πληθυσμών τους, τους σπουδαίους πολιτισμούς των Μυκηναίων και της Μινωϊκής Κρήτης, τις επαφές τους με άλλους πολιτισμούς και τις θρησκευτικές δοξασίες και συνήθειες αυτών των πολιτισμών, θα καταλήξουμε στην επική παράδοση του Ομήρου και του Ησιόδου. Οι θεοί των αρχαίων Ελλήνων λαμβάνουν τα χαρακτηριστικά που τους προσδίδουν ο Όμηρος και ο Ησίοδος, στους οποίους ο Ξενοφάνης θα ασκήσει έντονη κριτική. Η αρχαία ελληνική θρησκεία συμπορεύεται με την «αφαιρετική σκέψη» του αρχαίου ελληνικού κόσμου, κάτι που οδήγησε σε έναν ευρύτερο «πνευματικό αυτοσχεδιασμό», απόρροια του οποίου ήταν τα έντονα ανθρωπομορφικά στοιχεία που αποδίδονταν στους θεούς και θεές των προγόνων μας. Ένας ανθρωπομορφισμός που δεν περιοριζόταν στα εξωτερικά χαρακτηριστικά των θεών, αλλά επεκτεινόταν και σε στοιχεία του «χαρακτήρα» τους. Αυτός ο έντονος ανθρωπομορφισμός επέφερε ένα πρώιμο αρχαίο ελληνικό διαφωτισμό, την συμβολή του οποίου στην επικύρωση της φιλοσοφικής αυτοπραγμάτωσης του ατόμου, επισημαίνω αναλυτικά στο δεύτερο κεφάλαιο της εργασίας μου. Το δεύτερο, λοιπόν, κεφάλαιο που τιτλοφορείται «οι περί θεού αντιλήψεις στους Προσωκρατικούς», τονίζει την σπουδαιότητα και την συμβολή της φιλοσοφίας των «φυσιολογικών ή φυσικών» φιλοσόφων στην προσπάθεια της αναζήτησης και της απόκτησης της γνώσης μέσα από την «όραση» και την «θεωρία». Το πνευματικό κίνημα των προσωκρατικών φιλοσόφων της Ιωνίας γέννησε την ερευνητική σκέψη και τον αδέσμευτο, κατά προέκταση, στοχασμό, που προβαίνει στην αναζήτηση των απαρχών των όντων και της αρχής του φυσικού κόσμου. Στο τρίτο κεφάλαιο, «η έννοια του θείου στον Ξενοφάνη», αναδεικνύεται η σκέψη αυτού του πολύ σημαντικού και πολυταξιδεμένου Κολοφώνιου Προσωκρατικού φιλοσόφου. Αναλύοντας αρχικά τους όρους θεολογία και θεολόγος, εξηγώ τη σημασία και το περιεχόμενο που αυτοί είχαν στον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Επιπλέον, επισημαίνεται και η διαφοροποίησή τους από την χριστιανική θεολογία, τόσο σε εννοιολογικό επίπεδο, όσο και σε επίπεδο περιεχομένου. Αφού αναλύονται οι εν λόγω έννοιες, γίνεται αναφορά στο επαναστατικό πνεύμα του Ξενοφάνη και μελετάται, μέσα από πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές, η επικριτική του στάση απέναντι στην Ολύμπια θρησκεία και τις καθιερωμένες αντιλήψεις περί θείου. Καταγράφεται παράλληλα η αντίθεσή του με το μέγεθος των τιμών που αποδίδονταν στους αθλητές και προβάλλει την αξία του νοός έναντι της ρώμης του σώματος για την καλύτερη λειτουργία της πολιτείας. Τονίζεται η έμπρακτη στάση του φιλοσόφου στην εισαγωγή ενός «πρώιμου διαφωτισμού» ενάντια στο καθιερωμένο θρησκευτικό σύστημα και αντιστοίχως στην «καθιερωμένη εικόνα των θεών». Προσεγγίζω τον Θεό του Ξενοφάνη και την υπεροχή του έναντι «θεών και ανθρώπων, μια προσέγγιση που καταδεικνύει και την αντίθεση του φιλοσόφου έναντι των ανθρωπομορφικών στοιχείων που απέδιδαν οι σύγχρονοί του στις θεότητες, αλλά και που παράλληλα αντίκειται στην όποια διάθεση υποτίμησης της δύναμης του νοός. Ο Ξενοφάνης προσδίδει στον θεό την ιδιότητα της ακινησίας, η οποία του προσφέρει την δυνατότητα να βλέπει, να ακούει και να κατανοεί τα πάντα. Αυτή, λοιπόν, η ιδιότητα της ακινησίας και οι δυνατότητες που αυτή παρέχει στον Θεό, είναι η αιχμή του δόρατος στην αντίθεσή του με τις ανθρωπομορφικές ιδιότητες των Θεών της θρησκευτικής παραδόσεως που πηγάζει από τα έργα του Ομήρου και Ησιόδου και που ουσιαστικά οδηγεί σε μία «αποτίναξη» των κρατούντων παραδοσιακών αξιών των ανθρωπόμορφων θεών. Ο προσωκρατικός μας φιλόσοφος εισαγάγει την ιδέα ενός θεού «συμφύτου με τον κόσμο», ενώ παράλληλα είναι ο πρώτος που προβάλλει τον μονοθεϊσμό, γι’αυτό άλλωστε θα κληθεί και θεολόγος. Τα παραπάνω υποστηρίζονται από τις θεολογικές του προτάσεις, ότι δηλαδή υπάρχει ένας θεός, ότι η σοφία του θεού πρέπει να κατευθύνει και να προσανατολίζει τις ανθρώπινες πράξεις και τέλος ότι ο θεός αυτός είναι ακίνητος. Αυτή η τελευταία «θεολογική» θέση του Ξενοφάνη, αποτελεί ουσιαστικά προαναγγελία στο «πρῶτον κινοῦν ἀκίνητον» του Αριστοτέλη.","SUMMARY With my thesis assignment “The meaning of the divine in Xenophanis”, I aim to take a short approach in analyzing the notion of the divine in the ancient Greek philosophy and more specifically in the work of the pre-socratic philosopher Xenophanis. In the first chapter, which is titled “The meaning of the divine in early Greek meditation”, I am looking into the religion of ancient Greece. This particularly important chapter comprises essentially an introduction in the religious tradition of ancient Greek reality of which the norms and stereotypes will be intensively criticized by Xenophanis. Through the historical evolution of ancient Greeks and their religious traditions, from the migration of their first populations, the great civilizations of the Mycenaeans and Minoan Crete and their contact with other civilizations and their own religious beliefs and traditions, we will conclude with the epic tradition of Omirou and Isiodou. The Gods of the ancient Greeks take their characteristics given to them by Omiros and Isiodos, to which Xenophanis will strongly criticize. The ancient Greek religion aligns with the “abstract thinking” of the ancient Greek world, something which led to a greater “spiritual improvisation” result of which was the intense anthropomorphic attributes which are ascribed to the gods and goddesses of our ancestors. An anthropomorphism which was not contained to the external characteristics of the gods but expanded to other elements of their personality. This strong anthropomorphism brought on a primal ancient Greek enlightenment, the contribution of which to the validation of the philosophical self-realization of the individual, I will be analysing on the second chapter of this assignment. The second chapter which is titled “the perception of the gods in the pre-socratics” emphasizes the importance and contribution of the philosophy of the “physiological or physical” philosophers to their effort of their search and acquisition of knowledge through the “vision” and “theory”. The spiritual movement of the Pre-socratic philosophers of Ionia created the critical thinking and unbound reflection which proceeds to the search of the nascence of all beings and the natural world. In the third chapter, “the meaning of the divine in Xenophanis”, the thinking of the globetrotting, pre-socratic philosopher is revealed. Analyzing the terms “religion” and “theologist” I explain the meaning and content that they had in the ancient Greek world. Furthermore, their differences are highlighted compared with the Christian theology, both on a semantic and contextual level. After analysing the aforementioned terms, there is a reference to the revolutionary spirit of Xenophanis and is studied through both primary and secondary resources his critical position towards the Olympian religion and the predetermined perceptions regarding the divine. At the same time there are records of his opposition to the grandeur of accolades attributed to athletes and there is a clear emphasis on the value of brains over brawns for the better function of the state. There is also emphasis on the active engagement of the philosopher in the introduction of an “early enlightenment” against the established religious institution and the “established image of the gods” respectively. I approach the God of Xenophanis and his superiority to the “gods and humans”, an approach which points out the opposition of the philosopher against the anthropomorphic elements which his contemporaries attributed to the deities but also simultaneously opposed to every disposal of deprecation of the power of the mind. Xenophanis attributes to God the property of immobility which provides the capability to see, hear and understand everything. This property of immobility and the capabilities which this provides to God are the spearhead to his opposition of the anthropomorphic properties of the Gods of the religious tradition which originate from the works of Omirou and Isiodou and essentially leads to an erosion of the established traditional values of the anthropomorphic Gods. Our pre-socratic philosopher introduces the notion of a God who is part of the world while simultaneously is the first to introduce monotheism, which is why he is called a theologist. The aforementioned are supported by his religious theses, that there is only one God, and that his wisdom must lead human actions and lastly a God who is immobile. This last theological thesis of Xenophanis constitutes essentially an introduction to the “unmoved mover” a concept advanced by Aristotle."],"dc:identifier":["uoadl:2763377","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2763377"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Φιλοσοφία- Ψυχολογία","Philosophy - Psychology"],"dc:title":["Η έννοια του θείου στον Ξενοφάνη"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:31:21Z"}