{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:2820507"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:2820507","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Η υπερμικροσκοπική μελέτη των κυττάρων Li-Fraumeni σε διάφορα χρονικά διαστήματα επαγωγής του p21WAF1/CIP1","abstract":"Η παρούσα εργασία πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια μελέτης της επαγώγιμης έκφρασης του γονιδίου p21CIP1/WAF1 (p21 χάριν συντομίας) σε κύτταρα MDAH041 (ινοβλάστες από δέρμα ασθενούς με το σύνδρομο Li-Fraumeni) προς περαιτέρω διερεύνηση προηγούμενων παρατηρήσεων του εργαστήριού μας. Στη συγκεκριμένη κυτταρική σειρά το ένα αλληλόμορφο του γονιδίου TP53 λείπει τελείως ενώ το άλλο φέρει μια μετάλλαξη που τροποποιεί το πλαίσιο ανάγνωσης με αποτέλεσμα να προκύπτει μια κολοβωμένη μορφή της πρωτεΐνης p53 με τελείως διαφορετική στερεοδιάταξη. Το επαγώγιμο κυτταρικό σύστημα που χρησιμοποιήθηκε ήταν το Li-Fraumeni-TetON p21 στο οποίο η μεταγραφή ενεργοποιείται αντιστρεπτά παρουσία του αντιβιοτικού δοξυκυκλίνη (doxycycline). Ο αναστολέας των κυκλινο-εξαρτώμενων κινασών CDK1 και CDK2, p21 εκδηλώνει αντι-πολλαπλασιαστικές δραστηριότητες μέσω p53-εξαρτώμενης και p53-ανεξάρτητης οδού. Ωστόσο, η πρωτεΐνη p21 μπορεί επίσης να προωθήσει την ογκογένεση. Σε όγκους με μεταλλαγμένο pRb/p53 παρατηρήθηκε ένας αριθμός από μεγάλα καρκινικά κύτταρα που παραδόξως παρουσίαζαν κοινή έκφραση (συνεντόπιση) του p21 και του μιτωτικού δείκτη Ki67. Έγινε η υπόθεση ότι η παρατεταμένη έκφραση του p21 οδήγησε σε μια επιλεκτική διαδικασία που επιτρέπει στα κύτταρα αυτά να ανακτήσουν την ικανότητα πολλαπλασιασμού τους. Αυτό το βιολογικό παράδοξο μεταφέρθηκε αρχικά για μελέτη στο κυτταρικό σύστημα Saos2-TetON p21 και στη συνέχεια στο σύστημα Li-Fraumeni-TetON p21. Κατά την έκφραση του p21, τα κύτταρα απέκτησαν ένα φαινότυπο γήρανσης που κορυφώθηκε κατά τη 10η ημέρα στα Saos2 και την 6η ημέρα στα MDAH041 (σύνδρομο Li-Fraumeni). Περαιτέρω παρατεταμένη έκφραση και στις δύο κυτταρικές σειρές οδήγησε στην ανάδυση ενός υπο-πληθυσμού πολλαπλασιαζόμενων p21 θετικών κυττάρων (κύτταρα “escaped”) με πιο επιθετικό φαινότυπο από ότι προηγουμένως (Galanos, Vougas et al. 2016). Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν η υπερμικροσκοπική μελέτη των Li-Fraumeni σε τρία διαφορετικά χρονικά διαστήματα επαγώγιμης έκφρασης του p21 (0, 6 και 12 ημερών) καθώς η τελευταία οδηγεί τα κύτταρα αυτά σε φάση γήρανσης κατά την 6η μέρα και σε διαφυγή από αυτήν κατά τη 12η μέρα σύμφωνα με τους Galanos et al 2016. Για την υλοποίηση αυτού του σκοπού χρησιμοποιήθηκαν οι τεχνικές της κυτταροκαλλιέργειας και της ηλεκτρονικής μικροσκοπίας. Αρχικά πιστοποιήθηκε η έκφραση της πρωτεΐνης p21 κατόπιν επαγωγής με το αντιβιοτικό δοξυκυκλίνη, στον επιλεγμένο κλώνο των κυττάρων Li-Fraumeni που χρησιμοποιήθηκε για τα πειράματα της οπτικής και ηλεκτρονικής μικροσκοπίας. Η επιβεβαίωση πραγματοποιήθηκε με την τεχνική του ανοσοφθορισμού στην οποία ως control χρησιμοποιήθηκαν τα MDAH041 χωρίς την προθήκη της δοξυκυκλίνης (Li-Fraumeni OFF) και συγκρίθηκαν ως προς εκείνα ύστερα από την έναρξη της επαγωγής διάρκειας 6 και 12 ημερών (Li-Fraumeni ON 6days και ON 12days αντίστοιχα). Όντως διαπιστώθηκε αυξημένη έκφραση της p21 τόσο στα κύτταρα με επαγωγή έκφρασης του γονιδίου για 6 ημέρες όσο και στα κύτταρα με διάρκεια μεταγραφικής ενεργοποίησης του για 12 ημέρες (κύτταρα “escaped”) σε σχέση με τα Li-Fraumeni OFF όπου δεν υπήρξε καθόλου έκφραση (Ενότητα 3.1). Μετά από μια αρχική παρατήρηση των κυττάρων στις τρεις διαφορετικές βιολογικές καταστάσεις σε ανάστροφο μικροσκόπιο αντίθεσης φάσης διαπιστώθηκε μια αλλαγή στη μορφολογία των κυττάρων Li-Fraumeni ON 6days, τα οποία φαίνεται να είναι μεγαλύτερα σε μέγεθος, να έχουν μεγαλύτερη αναλογία κυτταροπλάσματος και πυρήνα, με ευδιάκριτους πυρήνες και πυρηνίσκους και να έχουν ένα αρκετά κοκκιώδες κυτταρόπλασμα σε σχέση με τα κύτταρα OFF τα οποία παρουσιάζονται να είναι πιο ατρακτοειδή και επιμήκη, μερικά με πιο πεπλατυσμένο σχήμα, να έχουν λιγότερο ευδιάκριτους πυρήνες και πυρηνίσκους και να είναι πιο μικρά σε μέγεθος (Ενότητα 3.2). Στην πλειοψηφία των κυττάρων Li-Fraumeni ON 6days ταυτοποιήθηκε γηρασμένος φαινότυπος με την ανίχνευση σωματιδίων λιποφουσκίνης στο κυτταρόπλασμα μέσω της ανοσοϊστοχημικής χρώσης GL13 (SenTraGor) ενώ παρόμοια εικόνα δεν παρατηρήθηκε στα κύτταρα OFF (Ενότητα 3.3 ). Αξίζει να σημειωθεί ότι η πρόκληση της γήρανσης οφείλεται αποκλειστικά στην υπέρ-έκφραση του p21 και είναι ανεξάρτητη από την παρουσία του p53 το οποίο είναι μεταλλαγμένο και δεν ήταν δυνατόν να ανιχνευθεί τόσο με στύπωμα κατά Western όσο και με ανοσοφθορισμό στα μελετώμενα κύτταρα (Galanos, Vougas et al. 2016). Κατόπιν χορήγησης δοξυκυκλίνης για 12 μέρες η πλειοψηφία των κυττάρων “escaped” παρουσιάζονται μικρά σε μέγεθος και ατρακτοειδή, με ένα πιο ευμεγέθη κυτταρικό σώμα, ευδιάκριτους πυρήνες και πολυάριθμους πυρηνίσκους (Ενότητα 3.2). Τα γηρασμένα κύτταρα είναι πολύ λιγότερα κατά τη 12η μέρα υπερέκφρασης του p21 σε σχέση με την 6η ημέρα όπου κυριαρχεί ο γηρασμένος φαινότυπος. Επίσης συνήθης εικόνα στο ανάστροφο μικροσκόπιο αντίθεσης φάσης μετά από 12 μέρες επαγώγιμης έκφρασης του p21 είναι ότι γύρω από γηρασμένα κύτταρα αναπτύσσονται άλλα με εντελώς διαφορετική μορφολογία τα οποία εκφράζουν το p21, επικοινωνούν μέσω αποφυάδων με τα γειτονικά γηρασμένα και έχουν τα μορφολογικά χαρακτηριστικά που περιγράφηκαν πιο πάνω (Κεφάλαιο 3.2). Η υπερμικροσκοπική μελέτη των κυττάρων Li-Fraumeni σε ηλεκτρονικό μικροσκόπιο διέλευσης κατέδειξε τα εξής: Τα κύτταρα OFF είναι κυρίως ατρακτοειδούς μορφολογίας, φέρουν αρκετά κυστίδια στο κυτταρόπλασμά τους ενώ φαίνεται κάποια από αυτά να τα ενδοκυτταρώνουν μέσω λεπτών κυτταροπλασματικών προσεκβολών. Επιπλέον, στα πλαίσια της επικοινωνίας, τα κύτταρα αυτά εμφανίζουν σφαιρικές προσεκβολές του κυτταροπλάσματος οι οποίες εγκλείουν μικροκυστίδια και κάποιες από αυτές απελευθερώνονται στο διακυτταρικό χώρο, προοριζόμενες πιθανώς για γειτονικά κύτταρα. Περισσότερο σπάνια είναι η ύπαρξη αυτοφαγοσωμάτων ενώ ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα αποτελεί η καθολική παρουσία ελαττωματικής μορφολογίας μιτοχονδρίων. Συγκεκριμένα, τα μιτοχόνδρια εμφανίζονται επιμήκη με ανώμαλη διάταξη των ακρολοφιών τους (Ενότητα 3.4). Από την άλλη πλευρά στα Li-Fraumeni ON 6days κυριαρχούν οι μεγάλοι και πολυλοβωτοί πυρήνες, το εκτεταμένο-διεσταλμένο ενδοπλασματικό δίκτυο ενώ περισσότερα είναι τα μιτοχόνδρια που έχουν απολέσει τις ακρολοφίες τους και είναι περισσότερο διογκωμένα και αποστρογγυλεμένα σε σχέση με εκείνα των κυττάρων OFF. H αυτοφαγία είναι επίσης ιδιαίτερα έντονη καθώς παρατηρούνται σε πολλά κύτταρα αυτοφαγοσώματα ποικίλων σταδίων διαμόρφωσης ενώ η παρουσία της ενισχύεται και από τον αυξημένο αριθμό λυσοσωμάτων στο κυτταρόπλασμα. Ο εκκριτικός φαινότυπος σχετιζόμενος με τη γήρανση (SASP) είναι ένα ακόμη εμφανές χαρακτηριστικό των κυττάρων αυτών τα οποία επικοινωνούν μεταξύ τους είτε μέσω λεπτών κυτταροπλασματικών προσεκβολών είτε μέσω διακυτταρικών γεφυρών στο σχηματισμό των οποίων πιθανόν μετέχουν μικροσωληνίσκοι (Ενότητα 3.4). Τα κύτταρα “escaped” είναι πιο αποστρογγυλεμένα σε σχέση με τα ON 6days και χαρακτηρίζονται από πολυλοβωτούς πυρήνες με πολυάριθμους πυρηνίσκους. Παρατηρούνται λιγότερα αυτοφαγοσώματα σε σχέση με τα κύτταρα σε κατάσταση γήρανσης υποδεικνύοντας μειωμένη αυτοφαγική δραστηριότητα. Τα μιτοχόνδριά τους είναι σφαιρικά στην πλειοψηφία τους, διογκωμένα με αποδιαταγμένες ή και εντελώς απούσες τις ακρολοφίες τους. Παρατηρείται το φαινόμενο συσσώρευσής τους στην περιφέρεια των κυττάρων και η εγκόλπωση τους σε κυτταροπλασματικές προσεκβολές οι οποίες φαίνεται να αποκόβονται από το κυτταρικό σώμα (mitoptotic bodies). Η διαδικασία αυτή ονομάζεται μιτόπτωση και αφορά την απαλλαγή των κυττάρων από τα μη φυσιολογικής μορφολογίας και λειτουργίας μιτοχόνδρια μέσω ενός προγραμματισμένου μιτοχονδριακού θανάτου (Tinari, Garofalo et al. 2007, Mijaljica, Prescott et al. 2010, Jangamreddy and Los 2012). Τέλος, πιθανόν να λαμβάνει χώρα στα συγκεκριμένα κύτταρα και η διαδικασία σύντηξης των μιτοχονδρίων (fusion) με σκοπό ίσως τον περιορισμό της αυτοφαγίας-μιτοφαγίας, την επαναφορά της αναπνευστικής δεινότητας των μιτοχονδρίων και τη διατήρηση της ομοιογένειας του γενετικού τους υλικού (Pernas and Scorrano 2016, Bordi, Nazio et al. 2017). Αυτά συνηγορούν επομένως στην επιβίωση ακολούθως της διαφυγής από τη γήρανση και της απόκτησης καρκινικών ιδιοτήτων από το συγκεκριμένο αναδυόμενο κυτταρικό υποπληθυσμό (Galanos, Vougas et al. 2016).","abstract_html":"Η παρούσα εργασία πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια μελέτης της επαγώγιμης έκφρασης του γονιδίου p21CIP1/WAF1 (p21 χάριν συντομίας) σε κύτταρα MDAH041 (ινοβλάστες από δέρμα ασθενούς με το σύνδρομο Li-Fraumeni) προς περαιτέρω διερεύνηση προηγούμενων παρατηρήσεων του εργαστήριού μας. Στη συγκεκριμένη κυτταρική σειρά το ένα αλληλόμορφο του γονιδίου TP53 λείπει τελείως ενώ το άλλο φέρει μια μετάλλαξη που τροποποιεί το πλαίσιο ανάγνωσης με αποτέλεσμα να προκύπτει μια κολοβωμένη μορφή της πρωτεΐνης p53 με τελείως διαφορετική στερεοδιάταξη. Το επαγώγιμο κυτταρικό σύστημα που χρησιμοποιήθηκε ήταν το Li-Fraumeni-TetON p21 στο οποίο η μεταγραφή ενεργοποιείται αντιστρεπτά παρουσία του αντιβιοτικού δοξυκυκλίνη (doxycycline). Ο αναστολέας των κυκλινο-εξαρτώμενων κινασών CDK1 και CDK2, p21 εκδηλώνει αντι-πολλαπλασιαστικές δραστηριότητες μέσω p53-εξαρτώμενης και p53-ανεξάρτητης οδού. Ωστόσο, η πρωτεΐνη p21 μπορεί επίσης να προωθήσει την ογκογένεση. Σε όγκους με μεταλλαγμένο pRb/p53 παρατηρήθηκε ένας αριθμός από μεγάλα καρκινικά κύτταρα που παραδόξως παρουσίαζαν κοινή έκφραση (συνεντόπιση) του p21 και του μιτωτικού δείκτη Ki67. Έγινε η υπόθεση ότι η παρατεταμένη έκφραση του p21 οδήγησε σε μια επιλεκτική διαδικασία που επιτρέπει στα κύτταρα αυτά να ανακτήσουν την ικανότητα πολλαπλασιασμού τους. Αυτό το βιολογικό παράδοξο μεταφέρθηκε αρχικά για μελέτη στο κυτταρικό σύστημα Saos2-TetON p21 και στη συνέχεια στο σύστημα Li-Fraumeni-TetON p21. Κατά την έκφραση του p21, τα κύτταρα απέκτησαν ένα φαινότυπο γήρανσης που κορυφώθηκε κατά τη 10η ημέρα στα Saos2 και την 6η ημέρα στα MDAH041 (σύνδρομο Li-Fraumeni). Περαιτέρω παρατεταμένη έκφραση και στις δύο κυτταρικές σειρές οδήγησε στην ανάδυση ενός υπο-πληθυσμού πολλαπλασιαζόμενων p21 θετικών κυττάρων (κύτταρα “escaped”) με πιο επιθετικό φαινότυπο από ότι προηγουμένως (Galanos, Vougas et al. 2016). Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν η υπερμικροσκοπική μελέτη των Li-Fraumeni σε τρία διαφορετικά χρονικά διαστήματα επαγώγιμης έκφρασης του p21 (0, 6 και 12 ημερών) καθώς η τελευταία οδηγεί τα κύτταρα αυτά σε φάση γήρανσης κατά την 6η μέρα και σε διαφυγή από αυτήν κατά τη 12η μέρα σύμφωνα με τους Galanos et al 2016. Για την υλοποίηση αυτού του σκοπού χρησιμοποιήθηκαν οι τεχνικές της κυτταροκαλλιέργειας και της ηλεκτρονικής μικροσκοπίας. Αρχικά πιστοποιήθηκε η έκφραση της πρωτεΐνης p21 κατόπιν επαγωγής με το αντιβιοτικό δοξυκυκλίνη, στον επιλεγμένο κλώνο των κυττάρων Li-Fraumeni που χρησιμοποιήθηκε για τα πειράματα της οπτικής και ηλεκτρονικής μικροσκοπίας. Η επιβεβαίωση πραγματοποιήθηκε με την τεχνική του ανοσοφθορισμού στην οποία ως control χρησιμοποιήθηκαν τα MDAH041 χωρίς την προθήκη της δοξυκυκλίνης (Li-Fraumeni OFF) και συγκρίθηκαν ως προς εκείνα ύστερα από την έναρξη της επαγωγής διάρκειας 6 και 12 ημερών (Li-Fraumeni ON 6days και ON 12days αντίστοιχα). Όντως διαπιστώθηκε αυξημένη έκφραση της p21 τόσο στα κύτταρα με επαγωγή έκφρασης του γονιδίου για 6 ημέρες όσο και στα κύτταρα με διάρκεια μεταγραφικής ενεργοποίησης του για 12 ημέρες (κύτταρα “escaped”) σε σχέση με τα Li-Fraumeni OFF όπου δεν υπήρξε καθόλου έκφραση (Ενότητα 3.1). Μετά από μια αρχική παρατήρηση των κυττάρων στις τρεις διαφορετικές βιολογικές καταστάσεις σε ανάστροφο μικροσκόπιο αντίθεσης φάσης διαπιστώθηκε μια αλλαγή στη μορφολογία των κυττάρων Li-Fraumeni ON 6days, τα οποία φαίνεται να είναι μεγαλύτερα σε μέγεθος, να έχουν μεγαλύτερη αναλογία κυτταροπλάσματος και πυρήνα, με ευδιάκριτους πυρήνες και πυρηνίσκους και να έχουν ένα αρκετά κοκκιώδες κυτταρόπλασμα σε σχέση με τα κύτταρα OFF τα οποία παρουσιάζονται να είναι πιο ατρακτοειδή και επιμήκη, μερικά με πιο πεπλατυσμένο σχήμα, να έχουν λιγότερο ευδιάκριτους πυρήνες και πυρηνίσκους και να είναι πιο μικρά σε μέγεθος (Ενότητα 3.2). Στην πλειοψηφία των κυττάρων Li-Fraumeni ON 6days ταυτοποιήθηκε γηρασμένος φαινότυπος με την ανίχνευση σωματιδίων λιποφουσκίνης στο κυτταρόπλασμα μέσω της ανοσοϊστοχημικής χρώσης GL13 (SenTraGor) ενώ παρόμοια εικόνα δεν παρατηρήθηκε στα κύτταρα OFF (Ενότητα 3.3 ). Αξίζει να σημειωθεί ότι η πρόκληση της γήρανσης οφείλεται αποκλειστικά στην υπέρ-έκφραση του p21 και είναι ανεξάρτητη από την παρουσία του p53 το οποίο είναι μεταλλαγμένο και δεν ήταν δυνατόν να ανιχνευθεί τόσο με στύπωμα κατά Western όσο και με ανοσοφθορισμό στα μελετώμενα κύτταρα (Galanos, Vougas et al. 2016). Κατόπιν χορήγησης δοξυκυκλίνης για 12 μέρες η πλειοψηφία των κυττάρων “escaped” παρουσιάζονται μικρά σε μέγεθος και ατρακτοειδή, με ένα πιο ευμεγέθη κυτταρικό σώμα, ευδιάκριτους πυρήνες και πολυάριθμους πυρηνίσκους (Ενότητα 3.2). Τα γηρασμένα κύτταρα είναι πολύ λιγότερα κατά τη 12η μέρα υπερέκφρασης του p21 σε σχέση με την 6η ημέρα όπου κυριαρχεί ο γηρασμένος φαινότυπος. Επίσης συνήθης εικόνα στο ανάστροφο μικροσκόπιο αντίθεσης φάσης μετά από 12 μέρες επαγώγιμης έκφρασης του p21 είναι ότι γύρω από γηρασμένα κύτταρα αναπτύσσονται άλλα με εντελώς διαφορετική μορφολογία τα οποία εκφράζουν το p21, επικοινωνούν μέσω αποφυάδων με τα γειτονικά γηρασμένα και έχουν τα μορφολογικά χαρακτηριστικά που περιγράφηκαν πιο πάνω (Κεφάλαιο 3.2). Η υπερμικροσκοπική μελέτη των κυττάρων Li-Fraumeni σε ηλεκτρονικό μικροσκόπιο διέλευσης κατέδειξε τα εξής: Τα κύτταρα OFF είναι κυρίως ατρακτοειδούς μορφολογίας, φέρουν αρκετά κυστίδια στο κυτταρόπλασμά τους ενώ φαίνεται κάποια από αυτά να τα ενδοκυτταρώνουν μέσω λεπτών κυτταροπλασματικών προσεκβολών. Επιπλέον, στα πλαίσια της επικοινωνίας, τα κύτταρα αυτά εμφανίζουν σφαιρικές προσεκβολές του κυτταροπλάσματος οι οποίες εγκλείουν μικροκυστίδια και κάποιες από αυτές απελευθερώνονται στο διακυτταρικό χώρο, προοριζόμενες πιθανώς για γειτονικά κύτταρα. Περισσότερο σπάνια είναι η ύπαρξη αυτοφαγοσωμάτων ενώ ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα αποτελεί η καθολική παρουσία ελαττωματικής μορφολογίας μιτοχονδρίων. Συγκεκριμένα, τα μιτοχόνδρια εμφανίζονται επιμήκη με ανώμαλη διάταξη των ακρολοφιών τους (Ενότητα 3.4). Από την άλλη πλευρά στα Li-Fraumeni ON 6days κυριαρχούν οι μεγάλοι και πολυλοβωτοί πυρήνες, το εκτεταμένο-διεσταλμένο ενδοπλασματικό δίκτυο ενώ περισσότερα είναι τα μιτοχόνδρια που έχουν απολέσει τις ακρολοφίες τους και είναι περισσότερο διογκωμένα και αποστρογγυλεμένα σε σχέση με εκείνα των κυττάρων OFF. H αυτοφαγία είναι επίσης ιδιαίτερα έντονη καθώς παρατηρούνται σε πολλά κύτταρα αυτοφαγοσώματα ποικίλων σταδίων διαμόρφωσης ενώ η παρουσία της ενισχύεται και από τον αυξημένο αριθμό λυσοσωμάτων στο κυτταρόπλασμα. Ο εκκριτικός φαινότυπος σχετιζόμενος με τη γήρανση (SASP) είναι ένα ακόμη εμφανές χαρακτηριστικό των κυττάρων αυτών τα οποία επικοινωνούν μεταξύ τους είτε μέσω λεπτών κυτταροπλασματικών προσεκβολών είτε μέσω διακυτταρικών γεφυρών στο σχηματισμό των οποίων πιθανόν μετέχουν μικροσωληνίσκοι (Ενότητα 3.4). Τα κύτταρα “escaped” είναι πιο αποστρογγυλεμένα σε σχέση με τα ON 6days και χαρακτηρίζονται από πολυλοβωτούς πυρήνες με πολυάριθμους πυρηνίσκους. Παρατηρούνται λιγότερα αυτοφαγοσώματα σε σχέση με τα κύτταρα σε κατάσταση γήρανσης υποδεικνύοντας μειωμένη αυτοφαγική δραστηριότητα. Τα μιτοχόνδριά τους είναι σφαιρικά στην πλειοψηφία τους, διογκωμένα με αποδιαταγμένες ή και εντελώς απούσες τις ακρολοφίες τους. Παρατηρείται το φαινόμενο συσσώρευσής τους στην περιφέρεια των κυττάρων και η εγκόλπωση τους σε κυτταροπλασματικές προσεκβολές οι οποίες φαίνεται να αποκόβονται από το κυτταρικό σώμα (mitoptotic bodies). Η διαδικασία αυτή ονομάζεται μιτόπτωση και αφορά την απαλλαγή των κυττάρων από τα μη φυσιολογικής μορφολογίας και λειτουργίας μιτοχόνδρια μέσω ενός προγραμματισμένου μιτοχονδριακού θανάτου (Tinari, Garofalo et al. 2007, Mijaljica, Prescott et al. 2010, Jangamreddy and Los 2012). Τέλος, πιθανόν να λαμβάνει χώρα στα συγκεκριμένα κύτταρα και η διαδικασία σύντηξης των μιτοχονδρίων (fusion) με σκοπό ίσως τον περιορισμό της αυτοφαγίας-μιτοφαγίας, την επαναφορά της αναπνευστικής δεινότητας των μιτοχονδρίων και τη διατήρηση της ομοιογένειας του γενετικού τους υλικού (Pernas and Scorrano 2016, Bordi, Nazio et al. 2017). Αυτά συνηγορούν επομένως στην επιβίωση ακολούθως της διαφυγής από τη γήρανση και της απόκτησης καρκινικών ιδιοτήτων από το συγκεκριμένο αναδυόμενο κυτταρικό υποπληθυσμό (Galanos, Vougas et al. 2016).","abstract_has_math":false,"creators":["Αντωνίου Νικόλαος","Antoniou Nikolaos"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2018,"date_issued":"2018","date_published":"2018","updated_at":"2026-11-19T05:32:56Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["Ελληνικά","English","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2820507"],"render_values":[{"text":"uoadl:2820507","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2820507","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2820507","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A2820507","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Αντωνίου Νικόλαος","Antoniou Nikolaos"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2018"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","English","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2820507","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2820507"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η παρούσα εργασία πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια μελέτης της επαγώγιμης έκφρασης του γονιδίου p21CIP1/WAF1 (p21 χάριν συντομίας) σε κύτταρα MDAH041 (ινοβλάστες από δέρμα ασθενούς με το σύνδρομο Li-Fraumeni) προς περαιτέρω διερεύνηση προηγούμενων παρατηρήσεων του εργαστήριού μας. Στη συγκεκριμένη κυτταρική σειρά το ένα αλληλόμορφο του γονιδίου TP53 λείπει τελείως ενώ το άλλο φέρει μια μετάλλαξη που τροποποιεί το πλαίσιο ανάγνωσης με αποτέλεσμα να προκύπτει μια κολοβωμένη μορφή της πρωτεΐνης p53 με τελείως διαφορετική στερεοδιάταξη. Το επαγώγιμο κυτταρικό σύστημα που χρησιμοποιήθηκε ήταν το Li-Fraumeni-TetON p21 στο οποίο η μεταγραφή ενεργοποιείται αντιστρεπτά παρουσία του αντιβιοτικού δοξυκυκλίνη (doxycycline). Ο αναστολέας των κυκλινο-εξαρτώμενων κινασών CDK1 και CDK2, p21 εκδηλώνει αντι-πολλαπλασιαστικές δραστηριότητες μέσω p53-εξαρτώμενης και p53-ανεξάρτητης οδού. Ωστόσο, η πρωτεΐνη p21 μπορεί επίσης να προωθήσει την ογκογένεση. Σε όγκους με μεταλλαγμένο pRb/p53 παρατηρήθηκε ένας αριθμός από μεγάλα καρκινικά κύτταρα που παραδόξως παρουσίαζαν κοινή έκφραση (συνεντόπιση) του p21 και του μιτωτικού δείκτη Ki67. Έγινε η υπόθεση ότι η παρατεταμένη έκφραση του p21 οδήγησε σε μια επιλεκτική διαδικασία που επιτρέπει στα κύτταρα αυτά να ανακτήσουν την ικανότητα πολλαπλασιασμού τους. Αυτό το βιολογικό παράδοξο μεταφέρθηκε αρχικά για μελέτη στο κυτταρικό σύστημα Saos2-TetON p21 και στη συνέχεια στο σύστημα Li-Fraumeni-TetON p21. Κατά την έκφραση του p21, τα κύτταρα απέκτησαν ένα φαινότυπο γήρανσης που κορυφώθηκε κατά τη 10η ημέρα στα Saos2 και την 6η ημέρα στα MDAH041 (σύνδρομο Li-Fraumeni). Περαιτέρω παρατεταμένη έκφραση και στις δύο κυτταρικές σειρές οδήγησε στην ανάδυση ενός υπο-πληθυσμού πολλαπλασιαζόμενων p21 θετικών κυττάρων (κύτταρα “escaped”) με πιο επιθετικό φαινότυπο από ότι προηγουμένως (Galanos, Vougas et al. 2016). Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν η υπερμικροσκοπική μελέτη των Li-Fraumeni σε τρία διαφορετικά χρονικά διαστήματα επαγώγιμης έκφρασης του p21 (0, 6 και 12 ημερών) καθώς η τελευταία οδηγεί τα κύτταρα αυτά σε φάση γήρανσης κατά την 6η μέρα και σε διαφυγή από αυτήν κατά τη 12η μέρα σύμφωνα με τους Galanos et al 2016. Για την υλοποίηση αυτού του σκοπού χρησιμοποιήθηκαν οι τεχνικές της κυτταροκαλλιέργειας και της ηλεκτρονικής μικροσκοπίας. Αρχικά πιστοποιήθηκε η έκφραση της πρωτεΐνης p21 κατόπιν επαγωγής με το αντιβιοτικό δοξυκυκλίνη, στον επιλεγμένο κλώνο των κυττάρων Li-Fraumeni που χρησιμοποιήθηκε για τα πειράματα της οπτικής και ηλεκτρονικής μικροσκοπίας. Η επιβεβαίωση πραγματοποιήθηκε με την τεχνική του ανοσοφθορισμού στην οποία ως control χρησιμοποιήθηκαν τα MDAH041 χωρίς την προθήκη της δοξυκυκλίνης (Li-Fraumeni OFF) και συγκρίθηκαν ως προς εκείνα ύστερα από την έναρξη της επαγωγής διάρκειας 6 και 12 ημερών (Li-Fraumeni ON 6days και ON 12days αντίστοιχα). Όντως διαπιστώθηκε αυξημένη έκφραση της p21 τόσο στα κύτταρα με επαγωγή έκφρασης του γονιδίου για 6 ημέρες όσο και στα κύτταρα με διάρκεια μεταγραφικής ενεργοποίησης του για 12 ημέρες (κύτταρα “escaped”) σε σχέση με τα Li-Fraumeni OFF όπου δεν υπήρξε καθόλου έκφραση (Ενότητα 3.1). Μετά από μια αρχική παρατήρηση των κυττάρων στις τρεις διαφορετικές βιολογικές καταστάσεις σε ανάστροφο μικροσκόπιο αντίθεσης φάσης διαπιστώθηκε μια αλλαγή στη μορφολογία των κυττάρων Li-Fraumeni ON 6days, τα οποία φαίνεται να είναι μεγαλύτερα σε μέγεθος, να έχουν μεγαλύτερη αναλογία κυτταροπλάσματος και πυρήνα, με ευδιάκριτους πυρήνες και πυρηνίσκους και να έχουν ένα αρκετά κοκκιώδες κυτταρόπλασμα σε σχέση με τα κύτταρα OFF τα οποία παρουσιάζονται να είναι πιο ατρακτοειδή και επιμήκη, μερικά με πιο πεπλατυσμένο σχήμα, να έχουν λιγότερο ευδιάκριτους πυρήνες και πυρηνίσκους και να είναι πιο μικρά σε μέγεθος (Ενότητα 3.2). Στην πλειοψηφία των κυττάρων Li-Fraumeni ON 6days ταυτοποιήθηκε γηρασμένος φαινότυπος με την ανίχνευση σωματιδίων λιποφουσκίνης στο κυτταρόπλασμα μέσω της ανοσοϊστοχημικής χρώσης GL13 (SenTraGor) ενώ παρόμοια εικόνα δεν παρατηρήθηκε στα κύτταρα OFF (Ενότητα 3.3 ). Αξίζει να σημειωθεί ότι η πρόκληση της γήρανσης οφείλεται αποκλειστικά στην υπέρ-έκφραση του p21 και είναι ανεξάρτητη από την παρουσία του p53 το οποίο είναι μεταλλαγμένο και δεν ήταν δυνατόν να ανιχνευθεί τόσο με στύπωμα κατά Western όσο και με ανοσοφθορισμό στα μελετώμενα κύτταρα (Galanos, Vougas et al. 2016). Κατόπιν χορήγησης δοξυκυκλίνης για 12 μέρες η πλειοψηφία των κυττάρων “escaped” παρουσιάζονται μικρά σε μέγεθος και ατρακτοειδή, με ένα πιο ευμεγέθη κυτταρικό σώμα, ευδιάκριτους πυρήνες και πολυάριθμους πυρηνίσκους (Ενότητα 3.2). Τα γηρασμένα κύτταρα είναι πολύ λιγότερα κατά τη 12η μέρα υπερέκφρασης του p21 σε σχέση με την 6η ημέρα όπου κυριαρχεί ο γηρασμένος φαινότυπος. Επίσης συνήθης εικόνα στο ανάστροφο μικροσκόπιο αντίθεσης φάσης μετά από 12 μέρες επαγώγιμης έκφρασης του p21 είναι ότι γύρω από γηρασμένα κύτταρα αναπτύσσονται άλλα με εντελώς διαφορετική μορφολογία τα οποία εκφράζουν το p21, επικοινωνούν μέσω αποφυάδων με τα γειτονικά γηρασμένα και έχουν τα μορφολογικά χαρακτηριστικά που περιγράφηκαν πιο πάνω (Κεφάλαιο 3.2). Η υπερμικροσκοπική μελέτη των κυττάρων Li-Fraumeni σε ηλεκτρονικό μικροσκόπιο διέλευσης κατέδειξε τα εξής: Τα κύτταρα OFF είναι κυρίως ατρακτοειδούς μορφολογίας, φέρουν αρκετά κυστίδια στο κυτταρόπλασμά τους ενώ φαίνεται κάποια από αυτά να τα ενδοκυτταρώνουν μέσω λεπτών κυτταροπλασματικών προσεκβολών. Επιπλέον, στα πλαίσια της επικοινωνίας, τα κύτταρα αυτά εμφανίζουν σφαιρικές προσεκβολές του κυτταροπλάσματος οι οποίες εγκλείουν μικροκυστίδια και κάποιες από αυτές απελευθερώνονται στο διακυτταρικό χώρο, προοριζόμενες πιθανώς για γειτονικά κύτταρα. Περισσότερο σπάνια είναι η ύπαρξη αυτοφαγοσωμάτων ενώ ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα αποτελεί η καθολική παρουσία ελαττωματικής μορφολογίας μιτοχονδρίων. Συγκεκριμένα, τα μιτοχόνδρια εμφανίζονται επιμήκη με ανώμαλη διάταξη των ακρολοφιών τους (Ενότητα 3.4). Από την άλλη πλευρά στα Li-Fraumeni ON 6days κυριαρχούν οι μεγάλοι και πολυλοβωτοί πυρήνες, το εκτεταμένο-διεσταλμένο ενδοπλασματικό δίκτυο ενώ περισσότερα είναι τα μιτοχόνδρια που έχουν απολέσει τις ακρολοφίες τους και είναι περισσότερο διογκωμένα και αποστρογγυλεμένα σε σχέση με εκείνα των κυττάρων OFF. H αυτοφαγία είναι επίσης ιδιαίτερα έντονη καθώς παρατηρούνται σε πολλά κύτταρα αυτοφαγοσώματα ποικίλων σταδίων διαμόρφωσης ενώ η παρουσία της ενισχύεται και από τον αυξημένο αριθμό λυσοσωμάτων στο κυτταρόπλασμα. Ο εκκριτικός φαινότυπος σχετιζόμενος με τη γήρανση (SASP) είναι ένα ακόμη εμφανές χαρακτηριστικό των κυττάρων αυτών τα οποία επικοινωνούν μεταξύ τους είτε μέσω λεπτών κυτταροπλασματικών προσεκβολών είτε μέσω διακυτταρικών γεφυρών στο σχηματισμό των οποίων πιθανόν μετέχουν μικροσωληνίσκοι (Ενότητα 3.4). Τα κύτταρα “escaped” είναι πιο αποστρογγυλεμένα σε σχέση με τα ON 6days και χαρακτηρίζονται από πολυλοβωτούς πυρήνες με πολυάριθμους πυρηνίσκους. Παρατηρούνται λιγότερα αυτοφαγοσώματα σε σχέση με τα κύτταρα σε κατάσταση γήρανσης υποδεικνύοντας μειωμένη αυτοφαγική δραστηριότητα. Τα μιτοχόνδριά τους είναι σφαιρικά στην πλειοψηφία τους, διογκωμένα με αποδιαταγμένες ή και εντελώς απούσες τις ακρολοφίες τους. Παρατηρείται το φαινόμενο συσσώρευσής τους στην περιφέρεια των κυττάρων και η εγκόλπωση τους σε κυτταροπλασματικές προσεκβολές οι οποίες φαίνεται να αποκόβονται από το κυτταρικό σώμα (mitoptotic bodies). Η διαδικασία αυτή ονομάζεται μιτόπτωση και αφορά την απαλλαγή των κυττάρων από τα μη φυσιολογικής μορφολογίας και λειτουργίας μιτοχόνδρια μέσω ενός προγραμματισμένου μιτοχονδριακού θανάτου (Tinari, Garofalo et al. 2007, Mijaljica, Prescott et al. 2010, Jangamreddy and Los 2012). Τέλος, πιθανόν να λαμβάνει χώρα στα συγκεκριμένα κύτταρα και η διαδικασία σύντηξης των μιτοχονδρίων (fusion) με σκοπό ίσως τον περιορισμό της αυτοφαγίας-μιτοφαγίας, την επαναφορά της αναπνευστικής δεινότητας των μιτοχονδρίων και τη διατήρηση της ομοιογένειας του γενετικού τους υλικού (Pernas and Scorrano 2016, Bordi, Nazio et al. 2017). Αυτά συνηγορούν επομένως στην επιβίωση ακολούθως της διαφυγής από τη γήρανση και της απόκτησης καρκινικών ιδιοτήτων από το συγκεκριμένο αναδυόμενο κυτταρικό υποπληθυσμό (Galanos, Vougas et al. 2016).","The current dissertation was conducted in the frame of the study of our laboratory regarding the oncogenic effect of the prolonged induction of p21CIP1/WAF1 gene (abbreviated p21) on Li-Fraumeni cell line, clone MDAH041 (fibroblasts which arise from skin biopsy of a Li-Fraumeni syndrome patient), for further ultrastructural study. In this specific clone MDAH041 of the Li-Fraumeni cell line the one allele of TP53 is absent, while the other one carries a mutation which alters the open reading frame of this gene resulting in the production of a truncated p53 protein with a totally different conformation. The utilized cellular induction system was Li-Fraumeni-TetON p21 where transcription is inversely activated in the presence of the antibiotic doxycycline (Dox). The cyclin-dependent kinase inhibitor p21WAF1/CIP1 manifests anti-proliferative activities through p53-dependent and p53-independent pathways. However, p21 can also promote tumorigenesis. In pRb/p53 mutant tumors a detected number of large cancer cells unexpectedly presented mutual expression of p21 and the mitotic marker Ki67. Based on a possible hypothesis that was made, prolonged expression of p21 may lead to a selective procedure which allows these cells to retrieve their proliferative capacity. This biological paradox was initially transferred for study on the cellular system Saos2-TetON p21 and then on the system Li-Fraumeni-TetON p21. Upon the induction of p21, cells inserted in a senescence phase which was peaked in the 10th day in Saos2 and in the 6th day in MDAH041 (Li-Fraumeni syndrome). Prolonged induction of p21 on both these cell lines drove to the emergence of a sub-population of proliferating p21-positive cells (“escaped” cells) with a more aggressive phenotype than before (Galanos, Vougas et al. 2016). The aim of this study was the ultra-structural study of Li-Fraumeni cells on three different time-points of p21 inducing expression (0, 6 and 12 days), since p21 forces cells to senescence during the 6th day and to escape from senescence during the12th day according to Galanos et al. 2016. For the materialization of this aim, cell culture and electron microscopy techniques were applied. Initially, in the selected Li-Fraumeni clone employed for the experiments of optical and electronic microscopy, the expression of p21 was confirmed through the immunofluorescence technique. Specifically, MDAH041 cells without Dox treatment were used as control cell line (Li-Fraumeni OFF) and were compared to cells treated with Dox for 6 and 12 days (Li-Fraumeni ON 6days and ON 12days respectively). Indeed, increased p21 protein expression was detected both in Li-Fraumeni ON 6days (“senescent” cells) and 12days (“escaped” cells) in contrast with Li-Fraumeni OFF where there was no visible signal (Section 3.1). Under phase contrast inversion microscope, a change in morphology of Li-Fraumeni ON 6days was observed, having larger size and proportion of cytoplasm/nucleus. They also seem to contain pronounced nuclei and nucleoli along with a granulated cytoplasm compared to Li-Fraumeni OFF. The latter are presented more spindle and elongated, some of them with a more flattened shape. Furthermore, they seem to have less pronounced nuclei, nucleoli and be smaller in size (Section 3.2). In the majority of Li-Fraumeni ON 6days, a senescent phenotype was identified due to the detection of lipofuscin bodies in their cytoplasm by means of GL13 histo-immunohistochemical stain (SenTraGor), whereas no similar detection was observed in the OFF cells (Section 3.3). It is worth noting that the induction of aging is due solely to overexpression of p21 and is independent of the presence of p53, which is mutated and could not be detected by both Western blot and immunofluorescence in the studied cells (Galanos, Vougas et al. 2016). After Dox administration for 12 days, the majority of escaped cells are smaller in size compared to senescent cells and spindle, with a sub-rounded cell body, distinct nuclei and numerous nucleoli approaching the morphology of the OFF cells (Section 3.2). Senescent cells are much less at day 12 overexpression of p21 compared to day 6 where the aging phenotype is predominant. In addition, after 12 days of inducible expression of p21, a specific distribution pattern of cells was observed under phase contrast, where giant-senescent cells were surrounded by escaped cells (having the morphological characteristics described above). The latter seem to communicate with the neighboring senescent cells via cytoplasmic projections (Section 3.2). According to the ultrastructural study of Li-Fraumeni cells in Transmission Electron Microscope (TEM) the OFF cells are mainly spindle, they host a lot of vesicles in their cytoplasm while it seems that some of them are engulfed via thin cytoplasmic extensions. Moreover, these cells form spherical protrusions of the cytoplasm which encompass microvesicles. Some of them seem to be released to the intercellular space, probably addressed to neighboring cells, in the context of communication. The observed autophagosomes are few, while a quite interesting finding is the predominant presence of mitochondria with abnormal morphology. In particular, mitochondria appear elongated with irregular arrangement of their cristae (Section 3.4). On the other hand, large and multi-lobular nuclei, as well as the extended-dilated endoplasmic reticulum predominate in Li-Fraumeni ON 6days cells. In addition, much more mitochondria appear more swollen and rounded and are deprived of cristae in comparison to those in OFF cells. Autophagy seems to be increased due to the elevated number of autophagosomes observed in various formation stages. Increased autophagy is further supported by the augmented number of lysosomes in the cytoplasm. Senescence-associated secretory phenotype (SASP) is another profound feature of these cells which communicate each other via either thin cytoplasmic projections or intercellular bridges in the formation of which microtubules may be implicated (Section 3.4). “Escaped” cells are more rounded than ON 6days cells and are characterized by multi-lobular nuclei with numerous nucleoli. Fewer autophagosomes are observed compared to senescent cells indicating reduced autophagic activity. Their mitochondria are spherical in their majority, swollen –some of them giant- with disorganized or completely absent cristae. Interestingly, there was observed their accumulation at the periphery of the cells and their encapsulation in cytoplasmic vesicles, which probably appear to be removed from the rest of the cellular body (mitoptotic bodies). This phenomenon is named “mitoptosis” (programmed mitochondrial death) whereby cells dispose of mitochondria with deregulated morphology and function (Tinari, Garofalo et al. 2007, Mijaljica, Prescott et al. 2010, Jangamreddy and Los 2012). Furthermore, the enlarged/giant size of the observed mitochondria may indicate that fusion is occurred possibly between mitochondria in these cells in order to limit the autophagy-mitophagy, restore the respiratory capacity of mitochondria and preserve the homogeneity of their genetic material (Pernas and Scorrano 2016, Bordi, Nazio et al. 2017). Therefore, the above indications support survival following escape from senescence and the acquisition of cancerous properties by the particular emerging cell subpopulation (Galanos, Vougas et al. 2016)."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Η υπερμικροσκοπική μελέτη των κυττάρων Li-Fraumeni σε διάφορα χρονικά διαστήματα επαγωγής του p21WAF1/CIP1"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Αντωνίου Νικόλαος","Antoniou Nikolaos"],"dc:date":["2018"],"dc:description":["Η παρούσα εργασία πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια μελέτης της επαγώγιμης έκφρασης του γονιδίου p21CIP1/WAF1 (p21 χάριν συντομίας) σε κύτταρα MDAH041 (ινοβλάστες από δέρμα ασθενούς με το σύνδρομο Li-Fraumeni) προς περαιτέρω διερεύνηση προηγούμενων παρατηρήσεων του εργαστήριού μας. Στη συγκεκριμένη κυτταρική σειρά το ένα αλληλόμορφο του γονιδίου TP53 λείπει τελείως ενώ το άλλο φέρει μια μετάλλαξη που τροποποιεί το πλαίσιο ανάγνωσης με αποτέλεσμα να προκύπτει μια κολοβωμένη μορφή της πρωτεΐνης p53 με τελείως διαφορετική στερεοδιάταξη. Το επαγώγιμο κυτταρικό σύστημα που χρησιμοποιήθηκε ήταν το Li-Fraumeni-TetON p21 στο οποίο η μεταγραφή ενεργοποιείται αντιστρεπτά παρουσία του αντιβιοτικού δοξυκυκλίνη (doxycycline). Ο αναστολέας των κυκλινο-εξαρτώμενων κινασών CDK1 και CDK2, p21 εκδηλώνει αντι-πολλαπλασιαστικές δραστηριότητες μέσω p53-εξαρτώμενης και p53-ανεξάρτητης οδού. Ωστόσο, η πρωτεΐνη p21 μπορεί επίσης να προωθήσει την ογκογένεση. Σε όγκους με μεταλλαγμένο pRb/p53 παρατηρήθηκε ένας αριθμός από μεγάλα καρκινικά κύτταρα που παραδόξως παρουσίαζαν κοινή έκφραση (συνεντόπιση) του p21 και του μιτωτικού δείκτη Ki67. Έγινε η υπόθεση ότι η παρατεταμένη έκφραση του p21 οδήγησε σε μια επιλεκτική διαδικασία που επιτρέπει στα κύτταρα αυτά να ανακτήσουν την ικανότητα πολλαπλασιασμού τους. Αυτό το βιολογικό παράδοξο μεταφέρθηκε αρχικά για μελέτη στο κυτταρικό σύστημα Saos2-TetON p21 και στη συνέχεια στο σύστημα Li-Fraumeni-TetON p21. Κατά την έκφραση του p21, τα κύτταρα απέκτησαν ένα φαινότυπο γήρανσης που κορυφώθηκε κατά τη 10η ημέρα στα Saos2 και την 6η ημέρα στα MDAH041 (σύνδρομο Li-Fraumeni). Περαιτέρω παρατεταμένη έκφραση και στις δύο κυτταρικές σειρές οδήγησε στην ανάδυση ενός υπο-πληθυσμού πολλαπλασιαζόμενων p21 θετικών κυττάρων (κύτταρα “escaped”) με πιο επιθετικό φαινότυπο από ότι προηγουμένως (Galanos, Vougas et al. 2016). Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν η υπερμικροσκοπική μελέτη των Li-Fraumeni σε τρία διαφορετικά χρονικά διαστήματα επαγώγιμης έκφρασης του p21 (0, 6 και 12 ημερών) καθώς η τελευταία οδηγεί τα κύτταρα αυτά σε φάση γήρανσης κατά την 6η μέρα και σε διαφυγή από αυτήν κατά τη 12η μέρα σύμφωνα με τους Galanos et al 2016. Για την υλοποίηση αυτού του σκοπού χρησιμοποιήθηκαν οι τεχνικές της κυτταροκαλλιέργειας και της ηλεκτρονικής μικροσκοπίας. Αρχικά πιστοποιήθηκε η έκφραση της πρωτεΐνης p21 κατόπιν επαγωγής με το αντιβιοτικό δοξυκυκλίνη, στον επιλεγμένο κλώνο των κυττάρων Li-Fraumeni που χρησιμοποιήθηκε για τα πειράματα της οπτικής και ηλεκτρονικής μικροσκοπίας. Η επιβεβαίωση πραγματοποιήθηκε με την τεχνική του ανοσοφθορισμού στην οποία ως control χρησιμοποιήθηκαν τα MDAH041 χωρίς την προθήκη της δοξυκυκλίνης (Li-Fraumeni OFF) και συγκρίθηκαν ως προς εκείνα ύστερα από την έναρξη της επαγωγής διάρκειας 6 και 12 ημερών (Li-Fraumeni ON 6days και ON 12days αντίστοιχα). Όντως διαπιστώθηκε αυξημένη έκφραση της p21 τόσο στα κύτταρα με επαγωγή έκφρασης του γονιδίου για 6 ημέρες όσο και στα κύτταρα με διάρκεια μεταγραφικής ενεργοποίησης του για 12 ημέρες (κύτταρα “escaped”) σε σχέση με τα Li-Fraumeni OFF όπου δεν υπήρξε καθόλου έκφραση (Ενότητα 3.1). Μετά από μια αρχική παρατήρηση των κυττάρων στις τρεις διαφορετικές βιολογικές καταστάσεις σε ανάστροφο μικροσκόπιο αντίθεσης φάσης διαπιστώθηκε μια αλλαγή στη μορφολογία των κυττάρων Li-Fraumeni ON 6days, τα οποία φαίνεται να είναι μεγαλύτερα σε μέγεθος, να έχουν μεγαλύτερη αναλογία κυτταροπλάσματος και πυρήνα, με ευδιάκριτους πυρήνες και πυρηνίσκους και να έχουν ένα αρκετά κοκκιώδες κυτταρόπλασμα σε σχέση με τα κύτταρα OFF τα οποία παρουσιάζονται να είναι πιο ατρακτοειδή και επιμήκη, μερικά με πιο πεπλατυσμένο σχήμα, να έχουν λιγότερο ευδιάκριτους πυρήνες και πυρηνίσκους και να είναι πιο μικρά σε μέγεθος (Ενότητα 3.2). Στην πλειοψηφία των κυττάρων Li-Fraumeni ON 6days ταυτοποιήθηκε γηρασμένος φαινότυπος με την ανίχνευση σωματιδίων λιποφουσκίνης στο κυτταρόπλασμα μέσω της ανοσοϊστοχημικής χρώσης GL13 (SenTraGor) ενώ παρόμοια εικόνα δεν παρατηρήθηκε στα κύτταρα OFF (Ενότητα 3.3 ). Αξίζει να σημειωθεί ότι η πρόκληση της γήρανσης οφείλεται αποκλειστικά στην υπέρ-έκφραση του p21 και είναι ανεξάρτητη από την παρουσία του p53 το οποίο είναι μεταλλαγμένο και δεν ήταν δυνατόν να ανιχνευθεί τόσο με στύπωμα κατά Western όσο και με ανοσοφθορισμό στα μελετώμενα κύτταρα (Galanos, Vougas et al. 2016). Κατόπιν χορήγησης δοξυκυκλίνης για 12 μέρες η πλειοψηφία των κυττάρων “escaped” παρουσιάζονται μικρά σε μέγεθος και ατρακτοειδή, με ένα πιο ευμεγέθη κυτταρικό σώμα, ευδιάκριτους πυρήνες και πολυάριθμους πυρηνίσκους (Ενότητα 3.2). Τα γηρασμένα κύτταρα είναι πολύ λιγότερα κατά τη 12η μέρα υπερέκφρασης του p21 σε σχέση με την 6η ημέρα όπου κυριαρχεί ο γηρασμένος φαινότυπος. Επίσης συνήθης εικόνα στο ανάστροφο μικροσκόπιο αντίθεσης φάσης μετά από 12 μέρες επαγώγιμης έκφρασης του p21 είναι ότι γύρω από γηρασμένα κύτταρα αναπτύσσονται άλλα με εντελώς διαφορετική μορφολογία τα οποία εκφράζουν το p21, επικοινωνούν μέσω αποφυάδων με τα γειτονικά γηρασμένα και έχουν τα μορφολογικά χαρακτηριστικά που περιγράφηκαν πιο πάνω (Κεφάλαιο 3.2). Η υπερμικροσκοπική μελέτη των κυττάρων Li-Fraumeni σε ηλεκτρονικό μικροσκόπιο διέλευσης κατέδειξε τα εξής: Τα κύτταρα OFF είναι κυρίως ατρακτοειδούς μορφολογίας, φέρουν αρκετά κυστίδια στο κυτταρόπλασμά τους ενώ φαίνεται κάποια από αυτά να τα ενδοκυτταρώνουν μέσω λεπτών κυτταροπλασματικών προσεκβολών. Επιπλέον, στα πλαίσια της επικοινωνίας, τα κύτταρα αυτά εμφανίζουν σφαιρικές προσεκβολές του κυτταροπλάσματος οι οποίες εγκλείουν μικροκυστίδια και κάποιες από αυτές απελευθερώνονται στο διακυτταρικό χώρο, προοριζόμενες πιθανώς για γειτονικά κύτταρα. Περισσότερο σπάνια είναι η ύπαρξη αυτοφαγοσωμάτων ενώ ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα αποτελεί η καθολική παρουσία ελαττωματικής μορφολογίας μιτοχονδρίων. Συγκεκριμένα, τα μιτοχόνδρια εμφανίζονται επιμήκη με ανώμαλη διάταξη των ακρολοφιών τους (Ενότητα 3.4). Από την άλλη πλευρά στα Li-Fraumeni ON 6days κυριαρχούν οι μεγάλοι και πολυλοβωτοί πυρήνες, το εκτεταμένο-διεσταλμένο ενδοπλασματικό δίκτυο ενώ περισσότερα είναι τα μιτοχόνδρια που έχουν απολέσει τις ακρολοφίες τους και είναι περισσότερο διογκωμένα και αποστρογγυλεμένα σε σχέση με εκείνα των κυττάρων OFF. H αυτοφαγία είναι επίσης ιδιαίτερα έντονη καθώς παρατηρούνται σε πολλά κύτταρα αυτοφαγοσώματα ποικίλων σταδίων διαμόρφωσης ενώ η παρουσία της ενισχύεται και από τον αυξημένο αριθμό λυσοσωμάτων στο κυτταρόπλασμα. Ο εκκριτικός φαινότυπος σχετιζόμενος με τη γήρανση (SASP) είναι ένα ακόμη εμφανές χαρακτηριστικό των κυττάρων αυτών τα οποία επικοινωνούν μεταξύ τους είτε μέσω λεπτών κυτταροπλασματικών προσεκβολών είτε μέσω διακυτταρικών γεφυρών στο σχηματισμό των οποίων πιθανόν μετέχουν μικροσωληνίσκοι (Ενότητα 3.4). Τα κύτταρα “escaped” είναι πιο αποστρογγυλεμένα σε σχέση με τα ON 6days και χαρακτηρίζονται από πολυλοβωτούς πυρήνες με πολυάριθμους πυρηνίσκους. Παρατηρούνται λιγότερα αυτοφαγοσώματα σε σχέση με τα κύτταρα σε κατάσταση γήρανσης υποδεικνύοντας μειωμένη αυτοφαγική δραστηριότητα. Τα μιτοχόνδριά τους είναι σφαιρικά στην πλειοψηφία τους, διογκωμένα με αποδιαταγμένες ή και εντελώς απούσες τις ακρολοφίες τους. Παρατηρείται το φαινόμενο συσσώρευσής τους στην περιφέρεια των κυττάρων και η εγκόλπωση τους σε κυτταροπλασματικές προσεκβολές οι οποίες φαίνεται να αποκόβονται από το κυτταρικό σώμα (mitoptotic bodies). Η διαδικασία αυτή ονομάζεται μιτόπτωση και αφορά την απαλλαγή των κυττάρων από τα μη φυσιολογικής μορφολογίας και λειτουργίας μιτοχόνδρια μέσω ενός προγραμματισμένου μιτοχονδριακού θανάτου (Tinari, Garofalo et al. 2007, Mijaljica, Prescott et al. 2010, Jangamreddy and Los 2012). Τέλος, πιθανόν να λαμβάνει χώρα στα συγκεκριμένα κύτταρα και η διαδικασία σύντηξης των μιτοχονδρίων (fusion) με σκοπό ίσως τον περιορισμό της αυτοφαγίας-μιτοφαγίας, την επαναφορά της αναπνευστικής δεινότητας των μιτοχονδρίων και τη διατήρηση της ομοιογένειας του γενετικού τους υλικού (Pernas and Scorrano 2016, Bordi, Nazio et al. 2017). Αυτά συνηγορούν επομένως στην επιβίωση ακολούθως της διαφυγής από τη γήρανση και της απόκτησης καρκινικών ιδιοτήτων από το συγκεκριμένο αναδυόμενο κυτταρικό υποπληθυσμό (Galanos, Vougas et al. 2016).","The current dissertation was conducted in the frame of the study of our laboratory regarding the oncogenic effect of the prolonged induction of p21CIP1/WAF1 gene (abbreviated p21) on Li-Fraumeni cell line, clone MDAH041 (fibroblasts which arise from skin biopsy of a Li-Fraumeni syndrome patient), for further ultrastructural study. In this specific clone MDAH041 of the Li-Fraumeni cell line the one allele of TP53 is absent, while the other one carries a mutation which alters the open reading frame of this gene resulting in the production of a truncated p53 protein with a totally different conformation. The utilized cellular induction system was Li-Fraumeni-TetON p21 where transcription is inversely activated in the presence of the antibiotic doxycycline (Dox). The cyclin-dependent kinase inhibitor p21WAF1/CIP1 manifests anti-proliferative activities through p53-dependent and p53-independent pathways. However, p21 can also promote tumorigenesis. In pRb/p53 mutant tumors a detected number of large cancer cells unexpectedly presented mutual expression of p21 and the mitotic marker Ki67. Based on a possible hypothesis that was made, prolonged expression of p21 may lead to a selective procedure which allows these cells to retrieve their proliferative capacity. This biological paradox was initially transferred for study on the cellular system Saos2-TetON p21 and then on the system Li-Fraumeni-TetON p21. Upon the induction of p21, cells inserted in a senescence phase which was peaked in the 10th day in Saos2 and in the 6th day in MDAH041 (Li-Fraumeni syndrome). Prolonged induction of p21 on both these cell lines drove to the emergence of a sub-population of proliferating p21-positive cells (“escaped” cells) with a more aggressive phenotype than before (Galanos, Vougas et al. 2016). The aim of this study was the ultra-structural study of Li-Fraumeni cells on three different time-points of p21 inducing expression (0, 6 and 12 days), since p21 forces cells to senescence during the 6th day and to escape from senescence during the12th day according to Galanos et al. 2016. For the materialization of this aim, cell culture and electron microscopy techniques were applied. Initially, in the selected Li-Fraumeni clone employed for the experiments of optical and electronic microscopy, the expression of p21 was confirmed through the immunofluorescence technique. Specifically, MDAH041 cells without Dox treatment were used as control cell line (Li-Fraumeni OFF) and were compared to cells treated with Dox for 6 and 12 days (Li-Fraumeni ON 6days and ON 12days respectively). Indeed, increased p21 protein expression was detected both in Li-Fraumeni ON 6days (“senescent” cells) and 12days (“escaped” cells) in contrast with Li-Fraumeni OFF where there was no visible signal (Section 3.1). Under phase contrast inversion microscope, a change in morphology of Li-Fraumeni ON 6days was observed, having larger size and proportion of cytoplasm/nucleus. They also seem to contain pronounced nuclei and nucleoli along with a granulated cytoplasm compared to Li-Fraumeni OFF. The latter are presented more spindle and elongated, some of them with a more flattened shape. Furthermore, they seem to have less pronounced nuclei, nucleoli and be smaller in size (Section 3.2). In the majority of Li-Fraumeni ON 6days, a senescent phenotype was identified due to the detection of lipofuscin bodies in their cytoplasm by means of GL13 histo-immunohistochemical stain (SenTraGor), whereas no similar detection was observed in the OFF cells (Section 3.3). It is worth noting that the induction of aging is due solely to overexpression of p21 and is independent of the presence of p53, which is mutated and could not be detected by both Western blot and immunofluorescence in the studied cells (Galanos, Vougas et al. 2016). After Dox administration for 12 days, the majority of escaped cells are smaller in size compared to senescent cells and spindle, with a sub-rounded cell body, distinct nuclei and numerous nucleoli approaching the morphology of the OFF cells (Section 3.2). Senescent cells are much less at day 12 overexpression of p21 compared to day 6 where the aging phenotype is predominant. In addition, after 12 days of inducible expression of p21, a specific distribution pattern of cells was observed under phase contrast, where giant-senescent cells were surrounded by escaped cells (having the morphological characteristics described above). The latter seem to communicate with the neighboring senescent cells via cytoplasmic projections (Section 3.2). According to the ultrastructural study of Li-Fraumeni cells in Transmission Electron Microscope (TEM) the OFF cells are mainly spindle, they host a lot of vesicles in their cytoplasm while it seems that some of them are engulfed via thin cytoplasmic extensions. Moreover, these cells form spherical protrusions of the cytoplasm which encompass microvesicles. Some of them seem to be released to the intercellular space, probably addressed to neighboring cells, in the context of communication. The observed autophagosomes are few, while a quite interesting finding is the predominant presence of mitochondria with abnormal morphology. In particular, mitochondria appear elongated with irregular arrangement of their cristae (Section 3.4). On the other hand, large and multi-lobular nuclei, as well as the extended-dilated endoplasmic reticulum predominate in Li-Fraumeni ON 6days cells. In addition, much more mitochondria appear more swollen and rounded and are deprived of cristae in comparison to those in OFF cells. Autophagy seems to be increased due to the elevated number of autophagosomes observed in various formation stages. Increased autophagy is further supported by the augmented number of lysosomes in the cytoplasm. Senescence-associated secretory phenotype (SASP) is another profound feature of these cells which communicate each other via either thin cytoplasmic projections or intercellular bridges in the formation of which microtubules may be implicated (Section 3.4). “Escaped” cells are more rounded than ON 6days cells and are characterized by multi-lobular nuclei with numerous nucleoli. Fewer autophagosomes are observed compared to senescent cells indicating reduced autophagic activity. Their mitochondria are spherical in their majority, swollen –some of them giant- with disorganized or completely absent cristae. Interestingly, there was observed their accumulation at the periphery of the cells and their encapsulation in cytoplasmic vesicles, which probably appear to be removed from the rest of the cellular body (mitoptotic bodies). This phenomenon is named “mitoptosis” (programmed mitochondrial death) whereby cells dispose of mitochondria with deregulated morphology and function (Tinari, Garofalo et al. 2007, Mijaljica, Prescott et al. 2010, Jangamreddy and Los 2012). Furthermore, the enlarged/giant size of the observed mitochondria may indicate that fusion is occurred possibly between mitochondria in these cells in order to limit the autophagy-mitophagy, restore the respiratory capacity of mitochondria and preserve the homogeneity of their genetic material (Pernas and Scorrano 2016, Bordi, Nazio et al. 2017). Therefore, the above indications support survival following escape from senescence and the acquisition of cancerous properties by the particular emerging cell subpopulation (Galanos, Vougas et al. 2016)."],"dc:identifier":["uoadl:2820507","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2820507"],"dc:language":["Ελληνικά","English","Greek"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Η υπερμικροσκοπική μελέτη των κυττάρων Li-Fraumeni σε διάφορα χρονικά διαστήματα επαγωγής του p21WAF1/CIP1"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:32:56Z"}