{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:2864940"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:2864940","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Νευροψυχιατρικές διαταραχές της HIV λοίμωξης","abstract":"Από πολλές απόψεις, το AIDS και άλλες εκδηλώσεις της HIV λοίμωξης, μπορεί να θεωρηθούν ένα παράδειγμα μιας σύνθετης και σοβαρής ιατρικής ασθένειας, δηλαδή το πρότυπο των ασθενειών που συνιστούν το πεδίο της ψυχοσωματικής ιατρικής. Τα συχνότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει κανείς στην ψυχιατρική του AIDS περιλαμβάνουν: ψυχιατρικές και σωματικές εκδηλώσεις και επιπλοκές της ασθένειας ή της θεραπείας της, ψυχολογική απάντηση στην ασθένεια ή θεραπείες της, και παράλληλη συνεκδήλωση ιατρικής και ψυχιατρικής ασθένειας. Κλινικές παρατηρήσεις υποδεικνύουν ότι οι αμυντικοί μηχανισμοί του οργανισμού δέχονται ρυθμιστικές επιδράσεις από το νευροενδοκρινικό σύστημα του οποίου, κατ’ αντιστοιχία, επηρεάζουν τη λειτουργία. Εκφράζεται πλέον η υπόθεση ότι το ανοσιακό σύστημα αποτελεί ένα εσωτερικό αισθητήριο όργανο, το οποίο αναγνωρίζει μη αντιληπτά ερεθίσματα, όπως τα βακτήρια, τους ιούς και άλλα αντιγόνα, και μεταδίδει πληροφορίες στο νευροενδοκρινικό σύστημα μέσω ορμονών που εκκρίνονται από τα λεμφοκύτταρα. Στη σύγχρονη ιατρική είναι πλέον διάχυτη η αντίληψη ότι η κατάθλιψη και το στρες συνοδεύονται από αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης νοσημάτων ανοσιακής αιτιολογίας, όπως καρκίνου, αυτοάνοσων νοσημάτων και λοιμώξεων, περιλαμβανομένου ακόμα και του AIDS. Το στρες αναφέρεται στις καταστάσεις εκείνες κατά τις οποίες μια περιβαλλοντική απαίτηση υπερβαίνει τη φυσική ρυθμιστική ικανότητα του οργανισμού και αποτελεί, μέχρι στιγμής, το καλύτερα μελετημένο πρότυπο νευροενδοκρινικής ρύθμισης της ανοσιακής απάντησης. Ανεξάρτητα από τη φύση του στρες (φυσικό, χημικό, ψυχοκοινωνικό), ο κοινός μηχανισμός δια του οποίου επηρεάζει τις ανοσιακές λειτουργίες συνίσταται στη διέγερση του επινεφριδιακού φλοιού, αποτέλεσμα της οποίας είναι η έκκριση κορτικοστεροειδών και η διέγερση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος που εκφράζεται με την απελευθέρωση κατεχολαμινών, οι οποίες λειτουργούν ως ορμόνες και ως νευροδιαβιβαστές. Η νευροενδοκρινική και η συναισθηματική απάντηση, οι οποίες συνιστούν τη διεργασία προσαρμογής του οργανισμού στο στρες, αρχίζουν με την αξιολόγηση των στρεσογόνων μηνυμάτων στο μεταιχμιακό σύστημα του εγκεφάλου, όπου επιτυγχάνεται η σύγκρισή τους με τις προηγούμενες εμπειρίες του ατόμου, και συνεχίζουν στον υποθάλαμο ο οποίος απαρτιώνει τις πληροφορίες στο πλαίσιο του εσωτερικού περιβάλλοντος και προσαρμόζει ανάλογα τη συμπαθητική δραστηριότητα και την ορμονική έκκριση. Η σημασία της επικοινωνίας του συμπαθητικού νευρικού συστήματος με το ανοσοποιητικό υποστηρίζεται από το γεγονός ότι τα λεμφικά όργανα είναι ο πρωταρχικός τόπος όπου γίνεται η αντιγραφή του ιού. Κατά συνέπεια, η εννεύρωση αυτών των περιοχών από το συμπαθητικό νευρικό σύστημα μπορεί να επηρεάσει δραματικά την εξέλιξη της λοίμωξης. Η έρευνα στη ψυχονευροανοσολογία έχει μελετήσει τους πιθανούς βιοσυμπεριφορικούς μηχανισμούς, δια των οποίων ψυχοκοινωνικοί παράγοντες επηρεάζουν την εξέλιξη της νόσου. Η αναμονή των αποτελεσμάτων της εξέτασης για αντισώματα κατά του ιού, η επίπτωση από την ανακοίνωσή τους, (είτε τα αποτελέσματα είναι αρνητικά είτε θετικά), η εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων της νόσου, αλλαγές σε επαγγελματικά σχέδια, τρόπο ζωής καθώς και διαπροσωπικές σχέσεις, οι επιβαρύνσεις από μια σύνθετη ιατρική αγωγή συνιστούν ιδιαίτερα αγχογόνες εμπειρίες. Οι τελευταίες, είναι δυνατόν να δημιουργήσουν μια κατάσταση χρόνιου στρες, που πιθανόν να εξασθενήσει σημαντικά την ικανότητα συναισθηματικής προσαρμογής στις τρέχουσες απαιτήσεις της νόσου. Ως εκ τούτου, οροθετικά άτομα διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν μια διαταραχή προσαρμογής ή μια συναισθηματική διαταραχή κατά τη διαδρομή της HIV λοίμωξης. Υπάρχουν ενδείξεις ότι τόσο διάφορες αρνητικές συναισθηματικές καταστάσεις (όπως άγχος, θυμός, κατάθλιψη) ή αρνητικές προσδοκίες σχετικά με το AIDS (μοιρολατρική στάση) όσο και συσσωρευτικά αρνητικά γεγονότα ζωής έχουν θετική συσχέτιση με αύξηση του ιικού φορτίου, ταχύτερη εξέλιξη της νόσου, και αύξηση της θνησιμότητας σε οροθετικά άτομα. Αντιθέτως, υπεραισιόδοξες εκτιμήσεις και ακολούθως προσδοκία θετικής έκβασης της HIV λοίμωξης ή μια έντονη γνωσιακή επεξεργασία και στοχαστική εμβάθυνση προς αναζήτηση νοήματος σε θέματα σχετικά με την απώλεια, σε πενθούντα οροθετικά άτομα συνοδεύονταν από βραδύτερη πτώση των CD4+ και μακρότερη επιβίωση. Η ελαττωμένη κορτιζόλη είναι μια ευλογοφανής ερμηνεία για τις επιπτώσεις της αναζήτησης νοήματος στη κατάσταση υγείας. Άτομα που ζουν με HIV/AIDS μπορεί να βιώσουν όχι μόνο την απώλεια των αγαπημένων τους, παιδιών, συντρόφων, γονέων και φίλων, αλλά και απώλειες που αφορούν την ίδια τη νόσο όπως έκπτωση καρδιακής, νεφρικής, αναπνευστικής λειτουργίας, απώλεια όρασης, απώλεια γνωστικής λειτουργίας. Ενώ τέτοιες απώλειες παρουσιάζονται σε πολλά σοβαρά και χρόνια νοσήματα, όπως λόγου χάρη καρκίνο, διαβήτη και νευρολογικές ασθένειες, στα άτομα με AIDS όλα αυτά τα νοσήματα μπορεί να είναι μέρος της βασικής νόσου τους ή να συνυπάρχουν με αυτήν. Αίσθημα απώλειας και θλίψη, με θρήνο και πένθος συνήθως ακολουθούν αυτά τα τραγικά συμβάντα. Η θλίψη είναι ένα φυσιολογικό και αναμενόμενο συναίσθημα, που εκλύεται υπό ορισμένες ψυχοπιεστικές συνθήκες. Αυτό που δημιουργεί σύγχυση είναι το γεγονός ότι η θλίψη και η κατάθλιψη αποτελούν, σε βιωματικό επίπεδο, ταυτόσημες συναισθηματικές εμπειρίες. Από αυτή τη ταύτιση απορρέει η εσφαλμένη εντύπωση ότι οφείλονται στα ίδια αίτια και κατ’ επέκταση υπακούουν στους ίδιους θεραπευτικούς χειρισμούς. Αντιθέτως, η κατάθλιψη είναι ένα παθολογικό συναίσθημα, δηλαδή είτε μη αναμενόμενο με βάση τις συνθήκες, είτε υπερβολικό σε ένταση ή διάρκεια, αποτελεί δε το βασικό σύμπτωμα της καταθλιπτικής διαταραχής. Η θλίψη αφ’ εαυτής δεν ακολουθείται από ελάττωση των CD4+ παρά μόνον όταν παρουσιαστούν καταθλιπτικά συμπτώματα, όπως η αυτομομφή, τα οποία αντανακλούν ένα επιπλεγμένο πένθος. Παρότι το πένθος θεωρείται φυσιολογική και αναμενόμενη αντίδραση στη διάγνωση της HIV λοίμωξης και σε μια συναισθηματική απώλεια, τα κλινικά δεδομένα αποδίδουν μεγάλη σημασία στη συμμετοχή του δυσεπίλυτου πένθους στην εξέλιξη της νόσου με ταχύτερη πτώση των CD4+. Σε μελέτες που έχει εξεταστεί η επίπτωση των παρεμβάσεων στο πένθος όσον αφορά την εξέλιξη της HIV λοίμωξης έχει δειχθεί ότι ασθενείς που συμμετείχαν σε ομάδες ψυχολογικής υποστήριξης ή ομαδική ψυχοθεραπεία παρουσίαζαν σημαντικά ελαττωμένο ιικό φορτίο, συμπεραίνοντας έτσι ότι η έγκαιρη ψυχολογική παρέμβαση μπορεί, όχι μόνο να βελτιώσει τη ποιότητα ζωής των ασθενών με HIV/AIDS, αλλά επίσης να έχει άμεση επίπτωση στη πορεία της λοίμωξης. Σύμφωνα με ορισμένες απόψεις, η πλέον κοινή κλινική διαταραχή μεταξύ των HIV ασθενών, θεωρείται η διαταραχή προσαρμογής. Διαταραχές προσαρμογής ορίζονται ως «βραχείες, δυσπροσαρμοστικές αντιδράσεις σε σημαντικούς στρεσογόνους παράγοντες που συμβαίνουν εντός τριών μηνών από την εμφάνιση του παράγοντα». Η κλινική εικόνα μπορεί να ποικίλλει: άλλοτε κυριαρχούν τα καταθλιπτικά συμπτώματα, άλλοτε τα αγχώδη, άλλοτε η διαταραχή της συμπεριφοράς και άλλοτε η εικόνα είναι μεικτή. Οι διαταραχές προσαρμογής συχνά συνοδεύουν την εξέταση για αντισώματα κατά του HIV, ανεξαρτήτως των αποτελεσμάτων της. Ενώ οι συνέπειες ενός οροθετικού αποτελέσματος είναι περισσότερο προφανείς, και μπορεί να εκδηλώνονται είτε με αγχώδη είτε με καταθλιπτικά χαρακτηριστικά, είναι εξίσου σημαντικό να σημειωθεί ότι μια οροαρνητική απάντηση σε μερικά άτομα μπορεί να προκαλέσει ακόμα και συναισθήματα ευφορίας με συνοδές διαταραχές συμπεριφοράς που χαρακτηρίζονται από ακραίες πράξεις όπως αχαλίνωτη σεξουαλική δραστηριότητα και κατάχρηση ουσιών. Ο ιδανικός τρόπος θεραπείας των διαταραχών προσαρμογής είναι η συντηρητική αντιμετώπιση με υποστηρικτική ή άλλου τύπου κατάλληλη ψυχοθεραπεία. Τα φάρμακα χρησιμοποιούνται περισσότερο ως στρατηγική ενίσχυσης του θεραπευτικού αποτελέσματος παρά ως πρωταρχικός τρόπος θεραπείας. Στους οροθετικούς ασθενείς, πέραν της διαταραχής προσαρμογής, είναι συχνή η εμφάνιση της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής ή καταθλιπτικής νόσου. Είναι μείζων αιτία ψυχικής δυσφορίας και οδύνης ενώ παράλληλα έχει σοβαρή επίπτωση στη ποιότητα ζωής και στη συμμόρφωση στη θεραπεία. Η κλινική εικόνα περιλαμβάνει τα συμπτώματα: καταθλιπτικό συναίσθημα, ανηδονία, απαισιοδοξία, ψυχοκινητική ανησυχία ή επιβράδυνση, μειωμένη ικανότητα συγκέντρωσης, μειωμένη ικανότητα σκέψης, συναίσθημα ανικανότητας ή ενοχής, αναποφασιστικότητα, αυτοκτονικό ιδεασμό, απώλεια ενεργητικότητας, κόπωση, σε συνδυασμό με νευροφυτικές μεταβολές όπως διαταραχή του ύπνου και της όρεξης. Αυτά τα τελευταία σημεία, συχνά συγχέονται με τη βασική νόσο, καθώς αυτή συνήθως προκαλεί κόπωση, ανορεξία και σύνδρομα απίσχνανσης, καθιστώντας τη διάγνωση της κατάθλιψης σοβαρό διαφοροδιαγνωστικό πρόβλημα σε αυτή την ομάδα ασθενών. Επιπροσθέτως, σωματικά συμπτώματα της κατάθλιψης μπορεί να συγχέονται με ευκαιριακές λοιμώξεις, περιπλέκοντας περαιτέρω τη διαφορική διάγνωση και αυξάνοντας τη χρήση των ιατρικών υπηρεσιών. Η μείζων καταθλιπτική διαταραχή διαγιγνώσκεται σε διπλάσια συχνότητα στους οροθετικούς συγκριτικά με τους οροαρνητικούς αλλά συχνά υποδιαγιγνώσκεται και υποθεραπεύεται. Η κατάθλιψη είναι η συχνότερη αιτία για ψυχιατρική παραπομπή των ατόμων με HIV λοίμωξη. Σε αυτό το πληθυσμό, έως το 85% των οροθετικών αναφέρουν κάποια καταθλιπτικά συμπτώματα όπως ελάσσονες καταθλίψεις και δυσθυμία που μπορεί να μη πληρούν τα διαγνωστικά κριτήρια για μείζονα καταθλιπτική διαταραχή. Η θεραπευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή και ψυχοθεραπευτική παρέμβαση. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να ασκήσει βαθιά επίδραση στη βαρύτητα της καταθλιπτικής νόσου και στον κίνδυνο υποτροπής, ενώ είναι πιθανό να προσφέρει προστατευτικά αποτελέσματα στο ανοσοποιητικό σύστημα, ακόμα κι ένα χρόνο μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας. Σε οποιαδήποτε περίοδο κατά τη διαδρομή της HIV λοίμωξης μπορεί να παρουσιαστεί μανία, αλλά η εμφάνισή της γενικά διαχωρίζεται σε δυο κατηγορίες: Μια προϋπάρχουσα διπολική διαταραχή που προηγήθηκε της ορομετατροπής ή που δε σχετίζεται άμεσα με τη νόσο (πρωτογενής διπολική διαταραχή) και το σύνδρομο μανίας τελικού σταδίου (δευτερογενής ή οργανική μανία).Η διαταραχή αυτή χαρακτηρίζεται ως «διπολική», επειδή η διάθεση του ατόμου παρουσιάζει ακραίες διακυμάνσεις ανάμεσα σε δυο συναισθηματικούς πόλους, τη μανία και τη κατάθλιψη. Στις κλασσικές περιγραφές της μανιοκαταθλιπτικής νόσου (όπως ονομαζόταν παλαιότερα), οι ασθενείς παρουσιάζουν καταθλιπτικά επεισόδια άλλοτε άλλης διάρκειας, που ακολουθούνται από βραχύτερες περιόδους μανίας, στις οποίες εμφανίζονται συνήθως υπερβολικά χαρούμενοι ή διαχυτικοί, ευερέθιστοι, με έντονη δραστηριότητα ή ανησυχία, ελαττωμένη ανάγκη για ύπνο, με μεσοδιαστήματα φυσιολογικής διάθεσης ή παρουσιάζουν περιστασιακά ενδιάμεσες μεικτές καταστάσεις με χαρακτηριστικά καταθλιπτικής και ευφορικής διάθεσης ταυτόχρονα ή σε ταχεία εναλλαγή. Οι διακυμάνσεις της διάθεσης μπορεί να διαρκέσουν ώρες, μέρες, εβδομάδες ή μήνες. Η διπολική διαταραχή, όταν παρουσιάζεται με ψυχωτικά συμπτώματα συχνά διαγιγνώσκεται λανθασμένα ως σχιζοφρένεια. Το άγχος είναι μια οδυνηρή και πανταχού παρούσα συνιστώσα των περισσότερων σοβαρών ιατρικών νοσημάτων, και το AIDS δεν αποτελεί εξαίρεση. Το άγχος μπορεί να βιωθεί ως ένα σύμπτωμα, ως μία από τις αγχώδεις διαταραχές, ως επακόλουθο των HIV-σχετιζόμενων ασθενειών ή ως αποτέλεσμα μιας από τις θεραπείες αυτών. Μπορεί να παρουσιασθεί σε οποιοδήποτε στάδιο, κατά τη συνειδητοποίηση του κινδύνου, την ανησυχία για ένα πιθανό σύμπτωμα, στη περίοδο εξέτασης των αντισωμάτων κατά του ιού, στη διάγνωση, στην αποκάλυψη της οροθετικότητας, στην εξέλιξη της νόσου, στη προχωρημένη νόσο και κατά τον επικείμενο θάνατο. Το άγχος χαρακτηρίζεται από μια διάχυτη, δυσάρεστη, ασαφή αίσθηση αμηχανίας και μπορεί να συνοδεύεται από διάφορα συμπτώματα, όπως π.χ. κεφαλαλγία, εφίδρωση, αίσθημα παλμών, αίσθημα βάρους στο στήθος, δύσπνοιας ή πνιγμονής, στομαχική δυσφορία κ.α. Το παθολογικό άγχος διαφοροποιείται από τη φυσιολογική αντίδραση στο φόβο κατά το ότι είναι δυσανάλογο με το αντίστοιχο περιβαλλοντικό ερέθισμα, έχει αξιοσημείωτη ένταση και διάρκεια και συνεπάγεται είτε εξασθένηση της ικανότητας του οργανισμού να αντεπεξέρχεται είτε αποδιοργάνωση της φυσιολογικής λειτουργίας, ή και ανώμαλες συμπεριφορές. Τα αίτια που καθορίζουν τη σοβαρότητα του άγχους είναι πολυπαραγοντικά και σχετίζονται με τη κοινωνική υποστήριξη, την εμπειρία προηγούμενων στρεσογόνων καταστάσεων ή ασθενειών, την ικανότητα του ατόμου να αντεπεξέρχεται, την αμυντική δομή, τη προσαρμοστική ικανότητα, την ανθεκτικότητα και τη παρουσία ή απουσία άλλων ψυχιατρικών διαταραχών. Ένα υψηλό επίπεδο άγχους μπορεί να οδηγήσει σε άρνηση της επίγνωσης του κινδύνου και αυτοθεραπεία με αλκοόλ ή άλλες ουσίες και να έχει ως αποτέλεσμα περαιτέρω κίνδυνο εξαιτίας της άρσης των αναστολών η οποία προκύπτει από αυτές τις ουσίες. Έχει δειχθεί ότι οι οροθετικοί ασθενείς παρουσιάζουν αγχώδη συμπτώματα ή αγχώδεις διαταραχές σε αυξημένο βαθμό συγκριτικά με το γενικό πληθυσμό. Ο επιπολασμός τους κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ατόμου στο γενικό πληθυσμό είναι περίπου 25%, ενώ σε πληθυσμό οροθετικών μπορεί να φτάσει το 70%. Οι αγχώδεις διαταραχές και η κατάθλιψη συναντώνται κατά τη διαδρομή της HIV λοίμωξης και συχνά συνυπάρχουν και συσχετίζονται με το πόνο σε αυτούς τους ασθενείς. Η ψυχοθεραπεία είναι μια εξαιρετική θεραπεία πρώτης επιλογής σε ασθενείς με ήπια συμπτώματα ή σε συνδυασμό με φαρμακευτική θεραπεία για όσους χρειάζονται άμεση ανακούφιση ή για όσους παρουσιάζουν σοβαρότερα συμπτώματα. Συμπληρωματικά, παρατηρείται μια πολύπλοκη σχέση μεταξύ της HIV λοίμωξης και της διαταραχής μετατραυματικού στρες. Ο επιπολασμός της κυμαίνεται μεταξύ 30 και 42% με τις γυναίκες να υπερτερούν και συσχετίζεται σημαντικά με τον αριθμό των τραυματικών γεγονότων ζωής που το άτομο έχει βιώσει. Συχνά συνυπάρχει με άλλες ψυχιατρικές διαταραχές, όπως επίσης με ιατρικά σύνδρομα και νοσήματα. Όταν υπάρχει ιστορικό τέτοιας διαταραχής σε πρώιμη παιδική ηλικία, μελέτες έχουν δείξει ότι μπορεί να υπάρξει στο μέλλον χαλαρότητα στην υιοθέτηση πρακτικών για μείωση του κινδύνου και μη συμμόρφωση με τις ιατρικές οδηγίες. Υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις ασθενών που περιγράφουν έναν παράλογο φόβο ή πεποίθηση ότι πάσχουν από AIDS παρά τις ιατρικές ενδείξεις ότι είναι οροαρνητικοί. Φαίνεται ότι αυτές οι σχετιζόμενες με τη νόσο φοβίες (ή AIDS-φοβίες) έχουν αρκετές ομοιότητες με την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή όπως λόγου χάρη εμμονές, τελετουργικές συμπεριφορές και έναν αβάσιμο φόβο που είναι ανθεκτικός στο καθησυχασμό. Η νοσηρότητα των ασθενών με ειδικές φοβίες είναι τρομακτική. Πολλοί από αυτούς εμφανίζουν αυτοκτονική συμπεριφορά. Καταλήγοντας, στις ανεπτυγμένες χώρες, υπάρχει η εντύπωση ότι ο επιπολασμός των γνωσιακών διαταραχών έχει αυξηθεί λόγω της μακρότερης επιβίωσης του νοσούντος πληθυσμού συνολικά. Ήπια νευροψυχολογική έκπτωση (που αναδεικνύεται με ειδικές νευροψυχολογικές δοκιμασίες) μπορεί να βρεθεί στο 22-30% ασυμπτωματικών ασθενών με HIV. Επί τη βάσει νέων κριτηρίων, διαχωρίζονται 3 επίπεδα HIV-σχετιζόμενων νευρογνωσιακών διαταραχών ή καταστάσεων: Ασυμπτωματική νευρογνωσιακή έκπτωση, Ήπια νευρογνωσιακή διαταραχή και HIV-σχετιζόμενη άνοια.","abstract_html":"Από πολλές απόψεις, το AIDS και άλλες εκδηλώσεις της HIV λοίμωξης, μπορεί να θεωρηθούν ένα παράδειγμα μιας σύνθετης και σοβαρής ιατρικής ασθένειας, δηλαδή το πρότυπο των ασθενειών που συνιστούν το πεδίο της ψυχοσωματικής ιατρικής. Τα συχνότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει κανείς στην ψυχιατρική του AIDS περιλαμβάνουν: ψυχιατρικές και σωματικές εκδηλώσεις και επιπλοκές της ασθένειας ή της θεραπείας της, ψυχολογική απάντηση στην ασθένεια ή θεραπείες της, και παράλληλη συνεκδήλωση ιατρικής και ψυχιατρικής ασθένειας. Κλινικές παρατηρήσεις υποδεικνύουν ότι οι αμυντικοί μηχανισμοί του οργανισμού δέχονται ρυθμιστικές επιδράσεις από το νευροενδοκρινικό σύστημα του οποίου, κατ’ αντιστοιχία, επηρεάζουν τη λειτουργία. Εκφράζεται πλέον η υπόθεση ότι το ανοσιακό σύστημα αποτελεί ένα εσωτερικό αισθητήριο όργανο, το οποίο αναγνωρίζει μη αντιληπτά ερεθίσματα, όπως τα βακτήρια, τους ιούς και άλλα αντιγόνα, και μεταδίδει πληροφορίες στο νευροενδοκρινικό σύστημα μέσω ορμονών που εκκρίνονται από τα λεμφοκύτταρα. Στη σύγχρονη ιατρική είναι πλέον διάχυτη η αντίληψη ότι η κατάθλιψη και το στρες συνοδεύονται από αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης νοσημάτων ανοσιακής αιτιολογίας, όπως καρκίνου, αυτοάνοσων νοσημάτων και λοιμώξεων, περιλαμβανομένου ακόμα και του AIDS. Το στρες αναφέρεται στις καταστάσεις εκείνες κατά τις οποίες μια περιβαλλοντική απαίτηση υπερβαίνει τη φυσική ρυθμιστική ικανότητα του οργανισμού και αποτελεί, μέχρι στιγμής, το καλύτερα μελετημένο πρότυπο νευροενδοκρινικής ρύθμισης της ανοσιακής απάντησης. Ανεξάρτητα από τη φύση του στρες (φυσικό, χημικό, ψυχοκοινωνικό), ο κοινός μηχανισμός δια του οποίου επηρεάζει τις ανοσιακές λειτουργίες συνίσταται στη διέγερση του επινεφριδιακού φλοιού, αποτέλεσμα της οποίας είναι η έκκριση κορτικοστεροειδών και η διέγερση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος που εκφράζεται με την απελευθέρωση κατεχολαμινών, οι οποίες λειτουργούν ως ορμόνες και ως νευροδιαβιβαστές. Η νευροενδοκρινική και η συναισθηματική απάντηση, οι οποίες συνιστούν τη διεργασία προσαρμογής του οργανισμού στο στρες, αρχίζουν με την αξιολόγηση των στρεσογόνων μηνυμάτων στο μεταιχμιακό σύστημα του εγκεφάλου, όπου επιτυγχάνεται η σύγκρισή τους με τις προηγούμενες εμπειρίες του ατόμου, και συνεχίζουν στον υποθάλαμο ο οποίος απαρτιώνει τις πληροφορίες στο πλαίσιο του εσωτερικού περιβάλλοντος και προσαρμόζει ανάλογα τη συμπαθητική δραστηριότητα και την ορμονική έκκριση. Η σημασία της επικοινωνίας του συμπαθητικού νευρικού συστήματος με το ανοσοποιητικό υποστηρίζεται από το γεγονός ότι τα λεμφικά όργανα είναι ο πρωταρχικός τόπος όπου γίνεται η αντιγραφή του ιού. Κατά συνέπεια, η εννεύρωση αυτών των περιοχών από το συμπαθητικό νευρικό σύστημα μπορεί να επηρεάσει δραματικά την εξέλιξη της λοίμωξης. Η έρευνα στη ψυχονευροανοσολογία έχει μελετήσει τους πιθανούς βιοσυμπεριφορικούς μηχανισμούς, δια των οποίων ψυχοκοινωνικοί παράγοντες επηρεάζουν την εξέλιξη της νόσου. Η αναμονή των αποτελεσμάτων της εξέτασης για αντισώματα κατά του ιού, η επίπτωση από την ανακοίνωσή τους, (είτε τα αποτελέσματα είναι αρνητικά είτε θετικά), η εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων της νόσου, αλλαγές σε επαγγελματικά σχέδια, τρόπο ζωής καθώς και διαπροσωπικές σχέσεις, οι επιβαρύνσεις από μια σύνθετη ιατρική αγωγή συνιστούν ιδιαίτερα αγχογόνες εμπειρίες. Οι τελευταίες, είναι δυνατόν να δημιουργήσουν μια κατάσταση χρόνιου στρες, που πιθανόν να εξασθενήσει σημαντικά την ικανότητα συναισθηματικής προσαρμογής στις τρέχουσες απαιτήσεις της νόσου. Ως εκ τούτου, οροθετικά άτομα διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν μια διαταραχή προσαρμογής ή μια συναισθηματική διαταραχή κατά τη διαδρομή της HIV λοίμωξης. Υπάρχουν ενδείξεις ότι τόσο διάφορες αρνητικές συναισθηματικές καταστάσεις (όπως άγχος, θυμός, κατάθλιψη) ή αρνητικές προσδοκίες σχετικά με το AIDS (μοιρολατρική στάση) όσο και συσσωρευτικά αρνητικά γεγονότα ζωής έχουν θετική συσχέτιση με αύξηση του ιικού φορτίου, ταχύτερη εξέλιξη της νόσου, και αύξηση της θνησιμότητας σε οροθετικά άτομα. Αντιθέτως, υπεραισιόδοξες εκτιμήσεις και ακολούθως προσδοκία θετικής έκβασης της HIV λοίμωξης ή μια έντονη γνωσιακή επεξεργασία και στοχαστική εμβάθυνση προς αναζήτηση νοήματος σε θέματα σχετικά με την απώλεια, σε πενθούντα οροθετικά άτομα συνοδεύονταν από βραδύτερη πτώση των CD4+ και μακρότερη επιβίωση. Η ελαττωμένη κορτιζόλη είναι μια ευλογοφανής ερμηνεία για τις επιπτώσεις της αναζήτησης νοήματος στη κατάσταση υγείας. Άτομα που ζουν με HIV/AIDS μπορεί να βιώσουν όχι μόνο την απώλεια των αγαπημένων τους, παιδιών, συντρόφων, γονέων και φίλων, αλλά και απώλειες που αφορούν την ίδια τη νόσο όπως έκπτωση καρδιακής, νεφρικής, αναπνευστικής λειτουργίας, απώλεια όρασης, απώλεια γνωστικής λειτουργίας. Ενώ τέτοιες απώλειες παρουσιάζονται σε πολλά σοβαρά και χρόνια νοσήματα, όπως λόγου χάρη καρκίνο, διαβήτη και νευρολογικές ασθένειες, στα άτομα με AIDS όλα αυτά τα νοσήματα μπορεί να είναι μέρος της βασικής νόσου τους ή να συνυπάρχουν με αυτήν. Αίσθημα απώλειας και θλίψη, με θρήνο και πένθος συνήθως ακολουθούν αυτά τα τραγικά συμβάντα. Η θλίψη είναι ένα φυσιολογικό και αναμενόμενο συναίσθημα, που εκλύεται υπό ορισμένες ψυχοπιεστικές συνθήκες. Αυτό που δημιουργεί σύγχυση είναι το γεγονός ότι η θλίψη και η κατάθλιψη αποτελούν, σε βιωματικό επίπεδο, ταυτόσημες συναισθηματικές εμπειρίες. Από αυτή τη ταύτιση απορρέει η εσφαλμένη εντύπωση ότι οφείλονται στα ίδια αίτια και κατ’ επέκταση υπακούουν στους ίδιους θεραπευτικούς χειρισμούς. Αντιθέτως, η κατάθλιψη είναι ένα παθολογικό συναίσθημα, δηλαδή είτε μη αναμενόμενο με βάση τις συνθήκες, είτε υπερβολικό σε ένταση ή διάρκεια, αποτελεί δε το βασικό σύμπτωμα της καταθλιπτικής διαταραχής. Η θλίψη αφ’ εαυτής δεν ακολουθείται από ελάττωση των CD4+ παρά μόνον όταν παρουσιαστούν καταθλιπτικά συμπτώματα, όπως η αυτομομφή, τα οποία αντανακλούν ένα επιπλεγμένο πένθος. Παρότι το πένθος θεωρείται φυσιολογική και αναμενόμενη αντίδραση στη διάγνωση της HIV λοίμωξης και σε μια συναισθηματική απώλεια, τα κλινικά δεδομένα αποδίδουν μεγάλη σημασία στη συμμετοχή του δυσεπίλυτου πένθους στην εξέλιξη της νόσου με ταχύτερη πτώση των CD4+. Σε μελέτες που έχει εξεταστεί η επίπτωση των παρεμβάσεων στο πένθος όσον αφορά την εξέλιξη της HIV λοίμωξης έχει δειχθεί ότι ασθενείς που συμμετείχαν σε ομάδες ψυχολογικής υποστήριξης ή ομαδική ψυχοθεραπεία παρουσίαζαν σημαντικά ελαττωμένο ιικό φορτίο, συμπεραίνοντας έτσι ότι η έγκαιρη ψυχολογική παρέμβαση μπορεί, όχι μόνο να βελτιώσει τη ποιότητα ζωής των ασθενών με HIV/AIDS, αλλά επίσης να έχει άμεση επίπτωση στη πορεία της λοίμωξης. Σύμφωνα με ορισμένες απόψεις, η πλέον κοινή κλινική διαταραχή μεταξύ των HIV ασθενών, θεωρείται η διαταραχή προσαρμογής. Διαταραχές προσαρμογής ορίζονται ως «βραχείες, δυσπροσαρμοστικές αντιδράσεις σε σημαντικούς στρεσογόνους παράγοντες που συμβαίνουν εντός τριών μηνών από την εμφάνιση του παράγοντα». Η κλινική εικόνα μπορεί να ποικίλλει: άλλοτε κυριαρχούν τα καταθλιπτικά συμπτώματα, άλλοτε τα αγχώδη, άλλοτε η διαταραχή της συμπεριφοράς και άλλοτε η εικόνα είναι μεικτή. Οι διαταραχές προσαρμογής συχνά συνοδεύουν την εξέταση για αντισώματα κατά του HIV, ανεξαρτήτως των αποτελεσμάτων της. Ενώ οι συνέπειες ενός οροθετικού αποτελέσματος είναι περισσότερο προφανείς, και μπορεί να εκδηλώνονται είτε με αγχώδη είτε με καταθλιπτικά χαρακτηριστικά, είναι εξίσου σημαντικό να σημειωθεί ότι μια οροαρνητική απάντηση σε μερικά άτομα μπορεί να προκαλέσει ακόμα και συναισθήματα ευφορίας με συνοδές διαταραχές συμπεριφοράς που χαρακτηρίζονται από ακραίες πράξεις όπως αχαλίνωτη σεξουαλική δραστηριότητα και κατάχρηση ουσιών. Ο ιδανικός τρόπος θεραπείας των διαταραχών προσαρμογής είναι η συντηρητική αντιμετώπιση με υποστηρικτική ή άλλου τύπου κατάλληλη ψυχοθεραπεία. Τα φάρμακα χρησιμοποιούνται περισσότερο ως στρατηγική ενίσχυσης του θεραπευτικού αποτελέσματος παρά ως πρωταρχικός τρόπος θεραπείας. Στους οροθετικούς ασθενείς, πέραν της διαταραχής προσαρμογής, είναι συχνή η εμφάνιση της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής ή καταθλιπτικής νόσου. Είναι μείζων αιτία ψυχικής δυσφορίας και οδύνης ενώ παράλληλα έχει σοβαρή επίπτωση στη ποιότητα ζωής και στη συμμόρφωση στη θεραπεία. Η κλινική εικόνα περιλαμβάνει τα συμπτώματα: καταθλιπτικό συναίσθημα, ανηδονία, απαισιοδοξία, ψυχοκινητική ανησυχία ή επιβράδυνση, μειωμένη ικανότητα συγκέντρωσης, μειωμένη ικανότητα σκέψης, συναίσθημα ανικανότητας ή ενοχής, αναποφασιστικότητα, αυτοκτονικό ιδεασμό, απώλεια ενεργητικότητας, κόπωση, σε συνδυασμό με νευροφυτικές μεταβολές όπως διαταραχή του ύπνου και της όρεξης. Αυτά τα τελευταία σημεία, συχνά συγχέονται με τη βασική νόσο, καθώς αυτή συνήθως προκαλεί κόπωση, ανορεξία και σύνδρομα απίσχνανσης, καθιστώντας τη διάγνωση της κατάθλιψης σοβαρό διαφοροδιαγνωστικό πρόβλημα σε αυτή την ομάδα ασθενών. Επιπροσθέτως, σωματικά συμπτώματα της κατάθλιψης μπορεί να συγχέονται με ευκαιριακές λοιμώξεις, περιπλέκοντας περαιτέρω τη διαφορική διάγνωση και αυξάνοντας τη χρήση των ιατρικών υπηρεσιών. Η μείζων καταθλιπτική διαταραχή διαγιγνώσκεται σε διπλάσια συχνότητα στους οροθετικούς συγκριτικά με τους οροαρνητικούς αλλά συχνά υποδιαγιγνώσκεται και υποθεραπεύεται. Η κατάθλιψη είναι η συχνότερη αιτία για ψυχιατρική παραπομπή των ατόμων με HIV λοίμωξη. Σε αυτό το πληθυσμό, έως το 85% των οροθετικών αναφέρουν κάποια καταθλιπτικά συμπτώματα όπως ελάσσονες καταθλίψεις και δυσθυμία που μπορεί να μη πληρούν τα διαγνωστικά κριτήρια για μείζονα καταθλιπτική διαταραχή. Η θεραπευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή και ψυχοθεραπευτική παρέμβαση. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να ασκήσει βαθιά επίδραση στη βαρύτητα της καταθλιπτικής νόσου και στον κίνδυνο υποτροπής, ενώ είναι πιθανό να προσφέρει προστατευτικά αποτελέσματα στο ανοσοποιητικό σύστημα, ακόμα κι ένα χρόνο μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας. Σε οποιαδήποτε περίοδο κατά τη διαδρομή της HIV λοίμωξης μπορεί να παρουσιαστεί μανία, αλλά η εμφάνισή της γενικά διαχωρίζεται σε δυο κατηγορίες: Μια προϋπάρχουσα διπολική διαταραχή που προηγήθηκε της ορομετατροπής ή που δε σχετίζεται άμεσα με τη νόσο (πρωτογενής διπολική διαταραχή) και το σύνδρομο μανίας τελικού σταδίου (δευτερογενής ή οργανική μανία).Η διαταραχή αυτή χαρακτηρίζεται ως «διπολική», επειδή η διάθεση του ατόμου παρουσιάζει ακραίες διακυμάνσεις ανάμεσα σε δυο συναισθηματικούς πόλους, τη μανία και τη κατάθλιψη. Στις κλασσικές περιγραφές της μανιοκαταθλιπτικής νόσου (όπως ονομαζόταν παλαιότερα), οι ασθενείς παρουσιάζουν καταθλιπτικά επεισόδια άλλοτε άλλης διάρκειας, που ακολουθούνται από βραχύτερες περιόδους μανίας, στις οποίες εμφανίζονται συνήθως υπερβολικά χαρούμενοι ή διαχυτικοί, ευερέθιστοι, με έντονη δραστηριότητα ή ανησυχία, ελαττωμένη ανάγκη για ύπνο, με μεσοδιαστήματα φυσιολογικής διάθεσης ή παρουσιάζουν περιστασιακά ενδιάμεσες μεικτές καταστάσεις με χαρακτηριστικά καταθλιπτικής και ευφορικής διάθεσης ταυτόχρονα ή σε ταχεία εναλλαγή. Οι διακυμάνσεις της διάθεσης μπορεί να διαρκέσουν ώρες, μέρες, εβδομάδες ή μήνες. Η διπολική διαταραχή, όταν παρουσιάζεται με ψυχωτικά συμπτώματα συχνά διαγιγνώσκεται λανθασμένα ως σχιζοφρένεια. Το άγχος είναι μια οδυνηρή και πανταχού παρούσα συνιστώσα των περισσότερων σοβαρών ιατρικών νοσημάτων, και το AIDS δεν αποτελεί εξαίρεση. Το άγχος μπορεί να βιωθεί ως ένα σύμπτωμα, ως μία από τις αγχώδεις διαταραχές, ως επακόλουθο των HIV-σχετιζόμενων ασθενειών ή ως αποτέλεσμα μιας από τις θεραπείες αυτών. Μπορεί να παρουσιασθεί σε οποιοδήποτε στάδιο, κατά τη συνειδητοποίηση του κινδύνου, την ανησυχία για ένα πιθανό σύμπτωμα, στη περίοδο εξέτασης των αντισωμάτων κατά του ιού, στη διάγνωση, στην αποκάλυψη της οροθετικότητας, στην εξέλιξη της νόσου, στη προχωρημένη νόσο και κατά τον επικείμενο θάνατο. Το άγχος χαρακτηρίζεται από μια διάχυτη, δυσάρεστη, ασαφή αίσθηση αμηχανίας και μπορεί να συνοδεύεται από διάφορα συμπτώματα, όπως π.χ. κεφαλαλγία, εφίδρωση, αίσθημα παλμών, αίσθημα βάρους στο στήθος, δύσπνοιας ή πνιγμονής, στομαχική δυσφορία κ.α. Το παθολογικό άγχος διαφοροποιείται από τη φυσιολογική αντίδραση στο φόβο κατά το ότι είναι δυσανάλογο με το αντίστοιχο περιβαλλοντικό ερέθισμα, έχει αξιοσημείωτη ένταση και διάρκεια και συνεπάγεται είτε εξασθένηση της ικανότητας του οργανισμού να αντεπεξέρχεται είτε αποδιοργάνωση της φυσιολογικής λειτουργίας, ή και ανώμαλες συμπεριφορές. Τα αίτια που καθορίζουν τη σοβαρότητα του άγχους είναι πολυπαραγοντικά και σχετίζονται με τη κοινωνική υποστήριξη, την εμπειρία προηγούμενων στρεσογόνων καταστάσεων ή ασθενειών, την ικανότητα του ατόμου να αντεπεξέρχεται, την αμυντική δομή, τη προσαρμοστική ικανότητα, την ανθεκτικότητα και τη παρουσία ή απουσία άλλων ψυχιατρικών διαταραχών. Ένα υψηλό επίπεδο άγχους μπορεί να οδηγήσει σε άρνηση της επίγνωσης του κινδύνου και αυτοθεραπεία με αλκοόλ ή άλλες ουσίες και να έχει ως αποτέλεσμα περαιτέρω κίνδυνο εξαιτίας της άρσης των αναστολών η οποία προκύπτει από αυτές τις ουσίες. Έχει δειχθεί ότι οι οροθετικοί ασθενείς παρουσιάζουν αγχώδη συμπτώματα ή αγχώδεις διαταραχές σε αυξημένο βαθμό συγκριτικά με το γενικό πληθυσμό. Ο επιπολασμός τους κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ατόμου στο γενικό πληθυσμό είναι περίπου 25%, ενώ σε πληθυσμό οροθετικών μπορεί να φτάσει το 70%. Οι αγχώδεις διαταραχές και η κατάθλιψη συναντώνται κατά τη διαδρομή της HIV λοίμωξης και συχνά συνυπάρχουν και συσχετίζονται με το πόνο σε αυτούς τους ασθενείς. Η ψυχοθεραπεία είναι μια εξαιρετική θεραπεία πρώτης επιλογής σε ασθενείς με ήπια συμπτώματα ή σε συνδυασμό με φαρμακευτική θεραπεία για όσους χρειάζονται άμεση ανακούφιση ή για όσους παρουσιάζουν σοβαρότερα συμπτώματα. Συμπληρωματικά, παρατηρείται μια πολύπλοκη σχέση μεταξύ της HIV λοίμωξης και της διαταραχής μετατραυματικού στρες. Ο επιπολασμός της κυμαίνεται μεταξύ 30 και 42% με τις γυναίκες να υπερτερούν και συσχετίζεται σημαντικά με τον αριθμό των τραυματικών γεγονότων ζωής που το άτομο έχει βιώσει. Συχνά συνυπάρχει με άλλες ψυχιατρικές διαταραχές, όπως επίσης με ιατρικά σύνδρομα και νοσήματα. Όταν υπάρχει ιστορικό τέτοιας διαταραχής σε πρώιμη παιδική ηλικία, μελέτες έχουν δείξει ότι μπορεί να υπάρξει στο μέλλον χαλαρότητα στην υιοθέτηση πρακτικών για μείωση του κινδύνου και μη συμμόρφωση με τις ιατρικές οδηγίες. Υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις ασθενών που περιγράφουν έναν παράλογο φόβο ή πεποίθηση ότι πάσχουν από AIDS παρά τις ιατρικές ενδείξεις ότι είναι οροαρνητικοί. Φαίνεται ότι αυτές οι σχετιζόμενες με τη νόσο φοβίες (ή AIDS-φοβίες) έχουν αρκετές ομοιότητες με την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή όπως λόγου χάρη εμμονές, τελετουργικές συμπεριφορές και έναν αβάσιμο φόβο που είναι ανθεκτικός στο καθησυχασμό. Η νοσηρότητα των ασθενών με ειδικές φοβίες είναι τρομακτική. Πολλοί από αυτούς εμφανίζουν αυτοκτονική συμπεριφορά. Καταλήγοντας, στις ανεπτυγμένες χώρες, υπάρχει η εντύπωση ότι ο επιπολασμός των γνωσιακών διαταραχών έχει αυξηθεί λόγω της μακρότερης επιβίωσης του νοσούντος πληθυσμού συνολικά. Ήπια νευροψυχολογική έκπτωση (που αναδεικνύεται με ειδικές νευροψυχολογικές δοκιμασίες) μπορεί να βρεθεί στο 22-30% ασυμπτωματικών ασθενών με HIV. Επί τη βάσει νέων κριτηρίων, διαχωρίζονται 3 επίπεδα HIV-σχετιζόμενων νευρογνωσιακών διαταραχών ή καταστάσεων: Ασυμπτωματική νευρογνωσιακή έκπτωση, Ήπια νευρογνωσιακή διαταραχή και HIV-σχετιζόμενη άνοια.","abstract_has_math":false,"creators":["Σαμαρτζής Δημήτριος","Samartzis Dimitrios"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2019,"date_issued":"2019","date_published":"2019","updated_at":"2026-11-19T05:34:24Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2864940"],"render_values":[{"text":"uoadl:2864940","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2864940","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2864940","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A2864940","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Σαμαρτζής Δημήτριος","Samartzis Dimitrios"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2019"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2864940","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2864940"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Από πολλές απόψεις, το AIDS και άλλες εκδηλώσεις της HIV λοίμωξης, μπορεί να θεωρηθούν ένα παράδειγμα μιας σύνθετης και σοβαρής ιατρικής ασθένειας, δηλαδή το πρότυπο των ασθενειών που συνιστούν το πεδίο της ψυχοσωματικής ιατρικής. Τα συχνότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει κανείς στην ψυχιατρική του AIDS περιλαμβάνουν: ψυχιατρικές και σωματικές εκδηλώσεις και επιπλοκές της ασθένειας ή της θεραπείας της, ψυχολογική απάντηση στην ασθένεια ή θεραπείες της, και παράλληλη συνεκδήλωση ιατρικής και ψυχιατρικής ασθένειας. Κλινικές παρατηρήσεις υποδεικνύουν ότι οι αμυντικοί μηχανισμοί του οργανισμού δέχονται ρυθμιστικές επιδράσεις από το νευροενδοκρινικό σύστημα του οποίου, κατ’ αντιστοιχία, επηρεάζουν τη λειτουργία. Εκφράζεται πλέον η υπόθεση ότι το ανοσιακό σύστημα αποτελεί ένα εσωτερικό αισθητήριο όργανο, το οποίο αναγνωρίζει μη αντιληπτά ερεθίσματα, όπως τα βακτήρια, τους ιούς και άλλα αντιγόνα, και μεταδίδει πληροφορίες στο νευροενδοκρινικό σύστημα μέσω ορμονών που εκκρίνονται από τα λεμφοκύτταρα. Στη σύγχρονη ιατρική είναι πλέον διάχυτη η αντίληψη ότι η κατάθλιψη και το στρες συνοδεύονται από αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης νοσημάτων ανοσιακής αιτιολογίας, όπως καρκίνου, αυτοάνοσων νοσημάτων και λοιμώξεων, περιλαμβανομένου ακόμα και του AIDS. Το στρες αναφέρεται στις καταστάσεις εκείνες κατά τις οποίες μια περιβαλλοντική απαίτηση υπερβαίνει τη φυσική ρυθμιστική ικανότητα του οργανισμού και αποτελεί, μέχρι στιγμής, το καλύτερα μελετημένο πρότυπο νευροενδοκρινικής ρύθμισης της ανοσιακής απάντησης. Ανεξάρτητα από τη φύση του στρες (φυσικό, χημικό, ψυχοκοινωνικό), ο κοινός μηχανισμός δια του οποίου επηρεάζει τις ανοσιακές λειτουργίες συνίσταται στη διέγερση του επινεφριδιακού φλοιού, αποτέλεσμα της οποίας είναι η έκκριση κορτικοστεροειδών και η διέγερση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος που εκφράζεται με την απελευθέρωση κατεχολαμινών, οι οποίες λειτουργούν ως ορμόνες και ως νευροδιαβιβαστές. Η νευροενδοκρινική και η συναισθηματική απάντηση, οι οποίες συνιστούν τη διεργασία προσαρμογής του οργανισμού στο στρες, αρχίζουν με την αξιολόγηση των στρεσογόνων μηνυμάτων στο μεταιχμιακό σύστημα του εγκεφάλου, όπου επιτυγχάνεται η σύγκρισή τους με τις προηγούμενες εμπειρίες του ατόμου, και συνεχίζουν στον υποθάλαμο ο οποίος απαρτιώνει τις πληροφορίες στο πλαίσιο του εσωτερικού περιβάλλοντος και προσαρμόζει ανάλογα τη συμπαθητική δραστηριότητα και την ορμονική έκκριση. Η σημασία της επικοινωνίας του συμπαθητικού νευρικού συστήματος με το ανοσοποιητικό υποστηρίζεται από το γεγονός ότι τα λεμφικά όργανα είναι ο πρωταρχικός τόπος όπου γίνεται η αντιγραφή του ιού. Κατά συνέπεια, η εννεύρωση αυτών των περιοχών από το συμπαθητικό νευρικό σύστημα μπορεί να επηρεάσει δραματικά την εξέλιξη της λοίμωξης. Η έρευνα στη ψυχονευροανοσολογία έχει μελετήσει τους πιθανούς βιοσυμπεριφορικούς μηχανισμούς, δια των οποίων ψυχοκοινωνικοί παράγοντες επηρεάζουν την εξέλιξη της νόσου. Η αναμονή των αποτελεσμάτων της εξέτασης για αντισώματα κατά του ιού, η επίπτωση από την ανακοίνωσή τους, (είτε τα αποτελέσματα είναι αρνητικά είτε θετικά), η εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων της νόσου, αλλαγές σε επαγγελματικά σχέδια, τρόπο ζωής καθώς και διαπροσωπικές σχέσεις, οι επιβαρύνσεις από μια σύνθετη ιατρική αγωγή συνιστούν ιδιαίτερα αγχογόνες εμπειρίες. Οι τελευταίες, είναι δυνατόν να δημιουργήσουν μια κατάσταση χρόνιου στρες, που πιθανόν να εξασθενήσει σημαντικά την ικανότητα συναισθηματικής προσαρμογής στις τρέχουσες απαιτήσεις της νόσου. Ως εκ τούτου, οροθετικά άτομα διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν μια διαταραχή προσαρμογής ή μια συναισθηματική διαταραχή κατά τη διαδρομή της HIV λοίμωξης. Υπάρχουν ενδείξεις ότι τόσο διάφορες αρνητικές συναισθηματικές καταστάσεις (όπως άγχος, θυμός, κατάθλιψη) ή αρνητικές προσδοκίες σχετικά με το AIDS (μοιρολατρική στάση) όσο και συσσωρευτικά αρνητικά γεγονότα ζωής έχουν θετική συσχέτιση με αύξηση του ιικού φορτίου, ταχύτερη εξέλιξη της νόσου, και αύξηση της θνησιμότητας σε οροθετικά άτομα. Αντιθέτως, υπεραισιόδοξες εκτιμήσεις και ακολούθως προσδοκία θετικής έκβασης της HIV λοίμωξης ή μια έντονη γνωσιακή επεξεργασία και στοχαστική εμβάθυνση προς αναζήτηση νοήματος σε θέματα σχετικά με την απώλεια, σε πενθούντα οροθετικά άτομα συνοδεύονταν από βραδύτερη πτώση των CD4+ και μακρότερη επιβίωση. Η ελαττωμένη κορτιζόλη είναι μια ευλογοφανής ερμηνεία για τις επιπτώσεις της αναζήτησης νοήματος στη κατάσταση υγείας. Άτομα που ζουν με HIV/AIDS μπορεί να βιώσουν όχι μόνο την απώλεια των αγαπημένων τους, παιδιών, συντρόφων, γονέων και φίλων, αλλά και απώλειες που αφορούν την ίδια τη νόσο όπως έκπτωση καρδιακής, νεφρικής, αναπνευστικής λειτουργίας, απώλεια όρασης, απώλεια γνωστικής λειτουργίας. Ενώ τέτοιες απώλειες παρουσιάζονται σε πολλά σοβαρά και χρόνια νοσήματα, όπως λόγου χάρη καρκίνο, διαβήτη και νευρολογικές ασθένειες, στα άτομα με AIDS όλα αυτά τα νοσήματα μπορεί να είναι μέρος της βασικής νόσου τους ή να συνυπάρχουν με αυτήν. Αίσθημα απώλειας και θλίψη, με θρήνο και πένθος συνήθως ακολουθούν αυτά τα τραγικά συμβάντα. Η θλίψη είναι ένα φυσιολογικό και αναμενόμενο συναίσθημα, που εκλύεται υπό ορισμένες ψυχοπιεστικές συνθήκες. Αυτό που δημιουργεί σύγχυση είναι το γεγονός ότι η θλίψη και η κατάθλιψη αποτελούν, σε βιωματικό επίπεδο, ταυτόσημες συναισθηματικές εμπειρίες. Από αυτή τη ταύτιση απορρέει η εσφαλμένη εντύπωση ότι οφείλονται στα ίδια αίτια και κατ’ επέκταση υπακούουν στους ίδιους θεραπευτικούς χειρισμούς. Αντιθέτως, η κατάθλιψη είναι ένα παθολογικό συναίσθημα, δηλαδή είτε μη αναμενόμενο με βάση τις συνθήκες, είτε υπερβολικό σε ένταση ή διάρκεια, αποτελεί δε το βασικό σύμπτωμα της καταθλιπτικής διαταραχής. Η θλίψη αφ’ εαυτής δεν ακολουθείται από ελάττωση των CD4+ παρά μόνον όταν παρουσιαστούν καταθλιπτικά συμπτώματα, όπως η αυτομομφή, τα οποία αντανακλούν ένα επιπλεγμένο πένθος. Παρότι το πένθος θεωρείται φυσιολογική και αναμενόμενη αντίδραση στη διάγνωση της HIV λοίμωξης και σε μια συναισθηματική απώλεια, τα κλινικά δεδομένα αποδίδουν μεγάλη σημασία στη συμμετοχή του δυσεπίλυτου πένθους στην εξέλιξη της νόσου με ταχύτερη πτώση των CD4+. Σε μελέτες που έχει εξεταστεί η επίπτωση των παρεμβάσεων στο πένθος όσον αφορά την εξέλιξη της HIV λοίμωξης έχει δειχθεί ότι ασθενείς που συμμετείχαν σε ομάδες ψυχολογικής υποστήριξης ή ομαδική ψυχοθεραπεία παρουσίαζαν σημαντικά ελαττωμένο ιικό φορτίο, συμπεραίνοντας έτσι ότι η έγκαιρη ψυχολογική παρέμβαση μπορεί, όχι μόνο να βελτιώσει τη ποιότητα ζωής των ασθενών με HIV/AIDS, αλλά επίσης να έχει άμεση επίπτωση στη πορεία της λοίμωξης. Σύμφωνα με ορισμένες απόψεις, η πλέον κοινή κλινική διαταραχή μεταξύ των HIV ασθενών, θεωρείται η διαταραχή προσαρμογής. Διαταραχές προσαρμογής ορίζονται ως «βραχείες, δυσπροσαρμοστικές αντιδράσεις σε σημαντικούς στρεσογόνους παράγοντες που συμβαίνουν εντός τριών μηνών από την εμφάνιση του παράγοντα». Η κλινική εικόνα μπορεί να ποικίλλει: άλλοτε κυριαρχούν τα καταθλιπτικά συμπτώματα, άλλοτε τα αγχώδη, άλλοτε η διαταραχή της συμπεριφοράς και άλλοτε η εικόνα είναι μεικτή. Οι διαταραχές προσαρμογής συχνά συνοδεύουν την εξέταση για αντισώματα κατά του HIV, ανεξαρτήτως των αποτελεσμάτων της. Ενώ οι συνέπειες ενός οροθετικού αποτελέσματος είναι περισσότερο προφανείς, και μπορεί να εκδηλώνονται είτε με αγχώδη είτε με καταθλιπτικά χαρακτηριστικά, είναι εξίσου σημαντικό να σημειωθεί ότι μια οροαρνητική απάντηση σε μερικά άτομα μπορεί να προκαλέσει ακόμα και συναισθήματα ευφορίας με συνοδές διαταραχές συμπεριφοράς που χαρακτηρίζονται από ακραίες πράξεις όπως αχαλίνωτη σεξουαλική δραστηριότητα και κατάχρηση ουσιών. Ο ιδανικός τρόπος θεραπείας των διαταραχών προσαρμογής είναι η συντηρητική αντιμετώπιση με υποστηρικτική ή άλλου τύπου κατάλληλη ψυχοθεραπεία. Τα φάρμακα χρησιμοποιούνται περισσότερο ως στρατηγική ενίσχυσης του θεραπευτικού αποτελέσματος παρά ως πρωταρχικός τρόπος θεραπείας. Στους οροθετικούς ασθενείς, πέραν της διαταραχής προσαρμογής, είναι συχνή η εμφάνιση της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής ή καταθλιπτικής νόσου. Είναι μείζων αιτία ψυχικής δυσφορίας και οδύνης ενώ παράλληλα έχει σοβαρή επίπτωση στη ποιότητα ζωής και στη συμμόρφωση στη θεραπεία. Η κλινική εικόνα περιλαμβάνει τα συμπτώματα: καταθλιπτικό συναίσθημα, ανηδονία, απαισιοδοξία, ψυχοκινητική ανησυχία ή επιβράδυνση, μειωμένη ικανότητα συγκέντρωσης, μειωμένη ικανότητα σκέψης, συναίσθημα ανικανότητας ή ενοχής, αναποφασιστικότητα, αυτοκτονικό ιδεασμό, απώλεια ενεργητικότητας, κόπωση, σε συνδυασμό με νευροφυτικές μεταβολές όπως διαταραχή του ύπνου και της όρεξης. Αυτά τα τελευταία σημεία, συχνά συγχέονται με τη βασική νόσο, καθώς αυτή συνήθως προκαλεί κόπωση, ανορεξία και σύνδρομα απίσχνανσης, καθιστώντας τη διάγνωση της κατάθλιψης σοβαρό διαφοροδιαγνωστικό πρόβλημα σε αυτή την ομάδα ασθενών. Επιπροσθέτως, σωματικά συμπτώματα της κατάθλιψης μπορεί να συγχέονται με ευκαιριακές λοιμώξεις, περιπλέκοντας περαιτέρω τη διαφορική διάγνωση και αυξάνοντας τη χρήση των ιατρικών υπηρεσιών. Η μείζων καταθλιπτική διαταραχή διαγιγνώσκεται σε διπλάσια συχνότητα στους οροθετικούς συγκριτικά με τους οροαρνητικούς αλλά συχνά υποδιαγιγνώσκεται και υποθεραπεύεται. Η κατάθλιψη είναι η συχνότερη αιτία για ψυχιατρική παραπομπή των ατόμων με HIV λοίμωξη. Σε αυτό το πληθυσμό, έως το 85% των οροθετικών αναφέρουν κάποια καταθλιπτικά συμπτώματα όπως ελάσσονες καταθλίψεις και δυσθυμία που μπορεί να μη πληρούν τα διαγνωστικά κριτήρια για μείζονα καταθλιπτική διαταραχή. Η θεραπευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή και ψυχοθεραπευτική παρέμβαση. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να ασκήσει βαθιά επίδραση στη βαρύτητα της καταθλιπτικής νόσου και στον κίνδυνο υποτροπής, ενώ είναι πιθανό να προσφέρει προστατευτικά αποτελέσματα στο ανοσοποιητικό σύστημα, ακόμα κι ένα χρόνο μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας. Σε οποιαδήποτε περίοδο κατά τη διαδρομή της HIV λοίμωξης μπορεί να παρουσιαστεί μανία, αλλά η εμφάνισή της γενικά διαχωρίζεται σε δυο κατηγορίες: Μια προϋπάρχουσα διπολική διαταραχή που προηγήθηκε της ορομετατροπής ή που δε σχετίζεται άμεσα με τη νόσο (πρωτογενής διπολική διαταραχή) και το σύνδρομο μανίας τελικού σταδίου (δευτερογενής ή οργανική μανία).Η διαταραχή αυτή χαρακτηρίζεται ως «διπολική», επειδή η διάθεση του ατόμου παρουσιάζει ακραίες διακυμάνσεις ανάμεσα σε δυο συναισθηματικούς πόλους, τη μανία και τη κατάθλιψη. Στις κλασσικές περιγραφές της μανιοκαταθλιπτικής νόσου (όπως ονομαζόταν παλαιότερα), οι ασθενείς παρουσιάζουν καταθλιπτικά επεισόδια άλλοτε άλλης διάρκειας, που ακολουθούνται από βραχύτερες περιόδους μανίας, στις οποίες εμφανίζονται συνήθως υπερβολικά χαρούμενοι ή διαχυτικοί, ευερέθιστοι, με έντονη δραστηριότητα ή ανησυχία, ελαττωμένη ανάγκη για ύπνο, με μεσοδιαστήματα φυσιολογικής διάθεσης ή παρουσιάζουν περιστασιακά ενδιάμεσες μεικτές καταστάσεις με χαρακτηριστικά καταθλιπτικής και ευφορικής διάθεσης ταυτόχρονα ή σε ταχεία εναλλαγή. Οι διακυμάνσεις της διάθεσης μπορεί να διαρκέσουν ώρες, μέρες, εβδομάδες ή μήνες. Η διπολική διαταραχή, όταν παρουσιάζεται με ψυχωτικά συμπτώματα συχνά διαγιγνώσκεται λανθασμένα ως σχιζοφρένεια. Το άγχος είναι μια οδυνηρή και πανταχού παρούσα συνιστώσα των περισσότερων σοβαρών ιατρικών νοσημάτων, και το AIDS δεν αποτελεί εξαίρεση. Το άγχος μπορεί να βιωθεί ως ένα σύμπτωμα, ως μία από τις αγχώδεις διαταραχές, ως επακόλουθο των HIV-σχετιζόμενων ασθενειών ή ως αποτέλεσμα μιας από τις θεραπείες αυτών. Μπορεί να παρουσιασθεί σε οποιοδήποτε στάδιο, κατά τη συνειδητοποίηση του κινδύνου, την ανησυχία για ένα πιθανό σύμπτωμα, στη περίοδο εξέτασης των αντισωμάτων κατά του ιού, στη διάγνωση, στην αποκάλυψη της οροθετικότητας, στην εξέλιξη της νόσου, στη προχωρημένη νόσο και κατά τον επικείμενο θάνατο. Το άγχος χαρακτηρίζεται από μια διάχυτη, δυσάρεστη, ασαφή αίσθηση αμηχανίας και μπορεί να συνοδεύεται από διάφορα συμπτώματα, όπως π.χ. κεφαλαλγία, εφίδρωση, αίσθημα παλμών, αίσθημα βάρους στο στήθος, δύσπνοιας ή πνιγμονής, στομαχική δυσφορία κ.α. Το παθολογικό άγχος διαφοροποιείται από τη φυσιολογική αντίδραση στο φόβο κατά το ότι είναι δυσανάλογο με το αντίστοιχο περιβαλλοντικό ερέθισμα, έχει αξιοσημείωτη ένταση και διάρκεια και συνεπάγεται είτε εξασθένηση της ικανότητας του οργανισμού να αντεπεξέρχεται είτε αποδιοργάνωση της φυσιολογικής λειτουργίας, ή και ανώμαλες συμπεριφορές. Τα αίτια που καθορίζουν τη σοβαρότητα του άγχους είναι πολυπαραγοντικά και σχετίζονται με τη κοινωνική υποστήριξη, την εμπειρία προηγούμενων στρεσογόνων καταστάσεων ή ασθενειών, την ικανότητα του ατόμου να αντεπεξέρχεται, την αμυντική δομή, τη προσαρμοστική ικανότητα, την ανθεκτικότητα και τη παρουσία ή απουσία άλλων ψυχιατρικών διαταραχών. Ένα υψηλό επίπεδο άγχους μπορεί να οδηγήσει σε άρνηση της επίγνωσης του κινδύνου και αυτοθεραπεία με αλκοόλ ή άλλες ουσίες και να έχει ως αποτέλεσμα περαιτέρω κίνδυνο εξαιτίας της άρσης των αναστολών η οποία προκύπτει από αυτές τις ουσίες. Έχει δειχθεί ότι οι οροθετικοί ασθενείς παρουσιάζουν αγχώδη συμπτώματα ή αγχώδεις διαταραχές σε αυξημένο βαθμό συγκριτικά με το γενικό πληθυσμό. Ο επιπολασμός τους κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ατόμου στο γενικό πληθυσμό είναι περίπου 25%, ενώ σε πληθυσμό οροθετικών μπορεί να φτάσει το 70%. Οι αγχώδεις διαταραχές και η κατάθλιψη συναντώνται κατά τη διαδρομή της HIV λοίμωξης και συχνά συνυπάρχουν και συσχετίζονται με το πόνο σε αυτούς τους ασθενείς. Η ψυχοθεραπεία είναι μια εξαιρετική θεραπεία πρώτης επιλογής σε ασθενείς με ήπια συμπτώματα ή σε συνδυασμό με φαρμακευτική θεραπεία για όσους χρειάζονται άμεση ανακούφιση ή για όσους παρουσιάζουν σοβαρότερα συμπτώματα. Συμπληρωματικά, παρατηρείται μια πολύπλοκη σχέση μεταξύ της HIV λοίμωξης και της διαταραχής μετατραυματικού στρες. Ο επιπολασμός της κυμαίνεται μεταξύ 30 και 42% με τις γυναίκες να υπερτερούν και συσχετίζεται σημαντικά με τον αριθμό των τραυματικών γεγονότων ζωής που το άτομο έχει βιώσει. Συχνά συνυπάρχει με άλλες ψυχιατρικές διαταραχές, όπως επίσης με ιατρικά σύνδρομα και νοσήματα. Όταν υπάρχει ιστορικό τέτοιας διαταραχής σε πρώιμη παιδική ηλικία, μελέτες έχουν δείξει ότι μπορεί να υπάρξει στο μέλλον χαλαρότητα στην υιοθέτηση πρακτικών για μείωση του κινδύνου και μη συμμόρφωση με τις ιατρικές οδηγίες. Υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις ασθενών που περιγράφουν έναν παράλογο φόβο ή πεποίθηση ότι πάσχουν από AIDS παρά τις ιατρικές ενδείξεις ότι είναι οροαρνητικοί. Φαίνεται ότι αυτές οι σχετιζόμενες με τη νόσο φοβίες (ή AIDS-φοβίες) έχουν αρκετές ομοιότητες με την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή όπως λόγου χάρη εμμονές, τελετουργικές συμπεριφορές και έναν αβάσιμο φόβο που είναι ανθεκτικός στο καθησυχασμό. Η νοσηρότητα των ασθενών με ειδικές φοβίες είναι τρομακτική. Πολλοί από αυτούς εμφανίζουν αυτοκτονική συμπεριφορά. Καταλήγοντας, στις ανεπτυγμένες χώρες, υπάρχει η εντύπωση ότι ο επιπολασμός των γνωσιακών διαταραχών έχει αυξηθεί λόγω της μακρότερης επιβίωσης του νοσούντος πληθυσμού συνολικά. Ήπια νευροψυχολογική έκπτωση (που αναδεικνύεται με ειδικές νευροψυχολογικές δοκιμασίες) μπορεί να βρεθεί στο 22-30% ασυμπτωματικών ασθενών με HIV. Επί τη βάσει νέων κριτηρίων, διαχωρίζονται 3 επίπεδα HIV-σχετιζόμενων νευρογνωσιακών διαταραχών ή καταστάσεων: Ασυμπτωματική νευρογνωσιακή έκπτωση, Ήπια νευρογνωσιακή διαταραχή και HIV-σχετιζόμενη άνοια.","In many respects, AIDS and other HIV infections can be considered an example of a complex and serious medical illness, the pattern of diseases that constitute the field of psychosomatic medicine. The most common problems in AIDS psychiatry include: psychiatric and physical manifestations and complications of illness or treatment, psychological response to the illness or its therapies, and concurrent coexistence of medical and psychiatric illness. Clinical observations indicate that the body's defensive mechanisms are regulated by the neuroendocrine system, affecting its function. The hypothesis that the immune system is an internal sensory organ, is increasingly outspoken, recognizing non-perceptible stimuli such as bacteria, viruses and other antigens, and transmitting information to the neuroendocrine system via hormones secreted by the lymphocytes. In modern medicine, the perception that depression and stress are associated with an increased risk of diseases of immunological origin, such as cancer, autoimmune diseases and infections, including AIDS, is now widespread. Stress refers to situations in which an environmental requirement exceeds the natural regulatory capacity of the body and is, to date, the best-studied model of neuroendocrine regulation of the immune response. Regardless of the nature of stress (physical, chemical, psychosocial), the common mechanism by which it affects immune functions is adrenal cortex stimulation, resulting in corticosteroid excretion and stimulation of the sympathetic nervous system expressed by the release of catecholamines, which act as hormones and as neurotransmitters. The neuroendocrine and emotional responses, which constitute the process of adapting the organism to stress, begin with the assessment of stressful messages in the limbic system of the brain, where they are compared with previous experiences of the individual, and they continue in the hypothalamus that computes information within the internal environment and adjusts accordingly sympathetic activity and hormonal secretion. The importance of communication between the sympathetic nervous system and the immune system is supported by the fact that the lymphatic organs are the primary site where the virus is replicated. Consequently, the innervation of these areas from the sympathetic nervous system can dramatically influence the progression of the infection. Research on psycho-neuroimmunology has studied the potential behavioral mechanisms by which psychosocial factors influence the progression of the disease. Awaiting the results of testing for anti-viral antibodies, the impact of their announcement (whether the results are negative or positive), the appearance of the first symptoms of the disease, changes in professional plans, lifestyle and interpersonal relationships, charges from a complex medical treatment are highly stressful experiences. The latter may create a chronic stress condition that may significantly weaken the ability to adapt emotionally to current disease requirements. Therefore, seropositive individuals are at an increased risk of experiencing an adjustment disorder or an emotional disorder during the course of the HIV infection. There are indications that many negative emotional states (such as anxiety, anger, depression) or negative expectations about AIDS (fatalistic attitude) and also cumulative negative life events have a positive correlation with increased viral load, faster disease progression, and increased mortality in seropositive individuals. On the contrary, overly optimistic assessments and expectations of a positive outcome of the HIV infection or a strong cognitive and thoughtful deepening in a pursuit of greater meaning on issues related to the loss of grieving seropositive individuals, were accompanied by a slower decline in CD4 + and a longer period of survival. Decreased cortisol is a plausible interpretation of the implications of the search for a greater meaning regarding the illness. People living with HIV / AIDS may not only experience the loss of their loved ones, children, partners, parents and friends, but also losses related to the disease itself, such as cardiac, renal, respiratory, vision and cognitive impairment. While such losses occur in many serious and chronic diseases, such as cancer, diabetes and neurological, all of these can be part of their underlying disease or co-exist with them in AIDS patients. Loss and sadness, with sorrow and grief, usually follow these tragic events. Sadness is a normal and anticipated emotion that is expressed under certain psychic conditions. A confusion is caused by the notion that sadness and depression are, on an experiential level, identical emotional experiences. This similarity leads to the false impression that they are due to the same causes and consequently follow the same therapeutic management. In contrast, depression is a pathological state, ie either unexpected in terms of the severity of the condition, or excessive in intensity or duration, and is the main symptom of depressive disorder. Sadness itself is not followed by a decrease in CD4 + unless only depressive symptoms such as guilt, which reflect a complicated grief, occur. While grief is considered a normal and expected reaction to the diagnosis of HIV infection in an emotional loss, clinical data reflect great importance on the participation of insoluble grief in progression to accelerated decline in CD4 +. In studies that have examined the impact of interventions in the grief caused by the evolution of HIV infection, it has been shown that patients participating in support groups or group therapy demonstrated significantly reduced viral load, thus concluding that early psychological intervention can not only improve the quality of life of HIV / AIDS patients but also have a direct positive impact on the course of the infection. In some respects, the most common clinical disorder among HIV patients is the adjustment disorder. Adjustment disorders are defined as \"short, maladaptational reactions to significant stressors occurring within three months of the occurrence of the factor\". The clinical picture may vary displaying depressive symptoms, anxiety, behavioral disorder, or sometimes the picture is mixed. Adjustment disorders often accompany the HIV antibody test, regardless of its effects. While the consequences of one positive effect is more obvious, and can occur with either anxiety or depressive features, it is equally important to note that a seronegative response in some individuals may even cause feelings of euphoria with concomitant behavioral disorders characterized by extreme acts such as rampant sexual activity and substance abuse. The ideal way to treat adjustment disorders is conservative treatment with supportive or other type of appropriate psychotherapy. Medication is mostly used as a strategy to enhance the therapeutic effects rather than as the primary means of treatment. In HIV-infected patients, besides adjustment disorder, major depressive disorder or depressive disease are also common. Depressive disease is a major cause of mental distress and suffering while having a serious impact on quality of life and compliance. The clinical picture includes the symptoms: depressed feeling, anhedonia, pessimism, psychomotor restlessness or tardiness, reduced ability to concentrate, decreased thinking ability, feeling incapacitated or guilty, insufficiency, suicidal ideation, loss of energy, fatigue in combination with neurovegetative changes such as sleep and appetite. These latter signs are often confused with the underlying disease, as it usually causes fatigue, anorexia and wasting syndromes, making the diagnosis of depression a serious differential diagnosis problem in this group of patients. In addition, physical symptoms of depression can be confused with opportunistic infections, further complicating differential diagnosis and increasing the use of medical services. Major depressive disorder is diagnosed at twice the frequency in seropositive individuals compared to seronegative but is often sub-diagnosed and under-treated. Depression is the most common cause of psychiatric referral of people with HIV infection. In this population, up to 85% of HIV-positive people report some depressive symptoms such as minor depressions and dysthymia that may not meet the diagnostic criteria for major depressive disorder. Treatment includes medication and psychotherapeutic intervention. Psychotherapy can exert a profound effect on the severity of depressive illness and the risk of relapse, and it is likely to provide protective effects on the immune system even one year after the completion of treatment. Mania may occur at any time during the course of HIV infection, but its occurrence is generally separated into two categories: A pre-existing bipolar disorder prior to seroconversion or not directly related to the disease (primary bipolar disorder) and secondary or organic mania. This disorder is characterized as \"bipolar\" because the person's mood exhibits extreme fluctuations between two emotional poles, mania and depression. In classical descriptions of manicdepressive illness (as previously called), patients have depressive episodes of varying duration, followed by shorter periods of mania, during which they usually appear too happy or effusive, irritable, with vigorous activity or restlessness, decreased need for sleep, with periods of normative mood, or occasionally present mixed conditions with depressive and euphoric characteristics simultaneously or in rapid alternation. Mood fluctuations may last for hours, days, weeks or months. Bipolar disorder, when presented with psychotic symptoms, is often misdiagnosed as schizophrenia. Stress is a painful and ubiquitous component of most serious medical conditions, and AIDS is no exception. Anxiety can be experienced as a symptom, as one of the anxiety disorders, as a consequence of HIV-related diseases or as a result of one of these therapies. It can occur at any stage in the realization of risk, concern for a possible symptom during screening of antibodies against the virus, the diagnosis, the disclosure of seropositivity, in disease progression, in advanced disease and imminent death. Anxiety is characterized by a diffuse, unpleasant, vague sense of embarrassment and may be accompanied by various symptoms, such as headache, sweating, palpitations, chest pain, dyspnoea or choking, stomach discomfort, etc. Pathological anxiety differs from the physiological response to fear being disproportional to the respective environmental stimulus, has remarkable intensity and duration and involves either weakening the body's ability to cope with or disruption of normal function and abnormal behaviors. The causes that determine the severity of stress are multifactorial and related to social support, experience of previous stressful situations or diseases, a person's ability to cope, the defensive structure, adaptability, resilience and presence or absence of other psychiatric disorders. A high level of anxiety can lead to denial of risk awareness and self-medication with alcohol or other substances and result in further risk due to the disinhibition resulting from these substances. It has been shown that seropositive patients exhibit anxiety symptoms or anxiety disorders at an increased rate compared to the general population. Their prevalence over a person's lifetime in the general population is about 25%, while in a population of HIV positive it can reach 70%. Anxiety disorders and depression occur along the course of HIV infection and often coexist and correlate with pain, in these patients. Psychotherapy is an excellent first-line treatment for patients with mild symptoms or in combination with medication for those who need immediate relief or for those with more severe symptoms. In addition, there is a complex relationship between HIV infection and post-traumatic stress disorder. Its prevalence varies between 30% and 42% with higher occurrence in women and is significantly associated with the number of traumatic life events the individual has experienced. It often coexists with other psychiatric disorders, as well as with medical syndromes and diseases. When there is a history of such a disorder in early childhood, studies have shown that, in the future, there may be a laxity of adopting risk reduction practices and non-compliance with medical guidance. There are several cases of patients who describe an illogical fear or belief that they suffer from AIDS despite the medical evidence that they are seronegative. It appears that these disease-associated phobias (or AIDS-phobias) have several similarities to obsessive-compulsive disorder such as obsessions, ritual behaviors, and a irrational fear that is resilient to reassurance. The morbidity of patients with special phobias is terrifying. Many of them have suicidal behavior. Concluding, in developed countries, there is the impression that the prevalence of cognitive disorders has increased due to the longer survival of the diseased population as a whole. Mild neuropsychological decline (evidenced by specific neuropsychological tests) can be found in 22%30% of asymptomatic HIV patients. Based on recent criteria, three levels of HIV-associated neurocognitive disorders or conditions are segregated: asymptomatic neurocognitive disorder, mild neurological disorder and HIVassociated dementia."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Νευροψυχιατρικές διαταραχές της HIV λοίμωξης"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Σαμαρτζής Δημήτριος","Samartzis Dimitrios"],"dc:date":["2019"],"dc:description":["Από πολλές απόψεις, το AIDS και άλλες εκδηλώσεις της HIV λοίμωξης, μπορεί να θεωρηθούν ένα παράδειγμα μιας σύνθετης και σοβαρής ιατρικής ασθένειας, δηλαδή το πρότυπο των ασθενειών που συνιστούν το πεδίο της ψυχοσωματικής ιατρικής. Τα συχνότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει κανείς στην ψυχιατρική του AIDS περιλαμβάνουν: ψυχιατρικές και σωματικές εκδηλώσεις και επιπλοκές της ασθένειας ή της θεραπείας της, ψυχολογική απάντηση στην ασθένεια ή θεραπείες της, και παράλληλη συνεκδήλωση ιατρικής και ψυχιατρικής ασθένειας. Κλινικές παρατηρήσεις υποδεικνύουν ότι οι αμυντικοί μηχανισμοί του οργανισμού δέχονται ρυθμιστικές επιδράσεις από το νευροενδοκρινικό σύστημα του οποίου, κατ’ αντιστοιχία, επηρεάζουν τη λειτουργία. Εκφράζεται πλέον η υπόθεση ότι το ανοσιακό σύστημα αποτελεί ένα εσωτερικό αισθητήριο όργανο, το οποίο αναγνωρίζει μη αντιληπτά ερεθίσματα, όπως τα βακτήρια, τους ιούς και άλλα αντιγόνα, και μεταδίδει πληροφορίες στο νευροενδοκρινικό σύστημα μέσω ορμονών που εκκρίνονται από τα λεμφοκύτταρα. Στη σύγχρονη ιατρική είναι πλέον διάχυτη η αντίληψη ότι η κατάθλιψη και το στρες συνοδεύονται από αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης νοσημάτων ανοσιακής αιτιολογίας, όπως καρκίνου, αυτοάνοσων νοσημάτων και λοιμώξεων, περιλαμβανομένου ακόμα και του AIDS. Το στρες αναφέρεται στις καταστάσεις εκείνες κατά τις οποίες μια περιβαλλοντική απαίτηση υπερβαίνει τη φυσική ρυθμιστική ικανότητα του οργανισμού και αποτελεί, μέχρι στιγμής, το καλύτερα μελετημένο πρότυπο νευροενδοκρινικής ρύθμισης της ανοσιακής απάντησης. Ανεξάρτητα από τη φύση του στρες (φυσικό, χημικό, ψυχοκοινωνικό), ο κοινός μηχανισμός δια του οποίου επηρεάζει τις ανοσιακές λειτουργίες συνίσταται στη διέγερση του επινεφριδιακού φλοιού, αποτέλεσμα της οποίας είναι η έκκριση κορτικοστεροειδών και η διέγερση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος που εκφράζεται με την απελευθέρωση κατεχολαμινών, οι οποίες λειτουργούν ως ορμόνες και ως νευροδιαβιβαστές. Η νευροενδοκρινική και η συναισθηματική απάντηση, οι οποίες συνιστούν τη διεργασία προσαρμογής του οργανισμού στο στρες, αρχίζουν με την αξιολόγηση των στρεσογόνων μηνυμάτων στο μεταιχμιακό σύστημα του εγκεφάλου, όπου επιτυγχάνεται η σύγκρισή τους με τις προηγούμενες εμπειρίες του ατόμου, και συνεχίζουν στον υποθάλαμο ο οποίος απαρτιώνει τις πληροφορίες στο πλαίσιο του εσωτερικού περιβάλλοντος και προσαρμόζει ανάλογα τη συμπαθητική δραστηριότητα και την ορμονική έκκριση. Η σημασία της επικοινωνίας του συμπαθητικού νευρικού συστήματος με το ανοσοποιητικό υποστηρίζεται από το γεγονός ότι τα λεμφικά όργανα είναι ο πρωταρχικός τόπος όπου γίνεται η αντιγραφή του ιού. Κατά συνέπεια, η εννεύρωση αυτών των περιοχών από το συμπαθητικό νευρικό σύστημα μπορεί να επηρεάσει δραματικά την εξέλιξη της λοίμωξης. Η έρευνα στη ψυχονευροανοσολογία έχει μελετήσει τους πιθανούς βιοσυμπεριφορικούς μηχανισμούς, δια των οποίων ψυχοκοινωνικοί παράγοντες επηρεάζουν την εξέλιξη της νόσου. Η αναμονή των αποτελεσμάτων της εξέτασης για αντισώματα κατά του ιού, η επίπτωση από την ανακοίνωσή τους, (είτε τα αποτελέσματα είναι αρνητικά είτε θετικά), η εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων της νόσου, αλλαγές σε επαγγελματικά σχέδια, τρόπο ζωής καθώς και διαπροσωπικές σχέσεις, οι επιβαρύνσεις από μια σύνθετη ιατρική αγωγή συνιστούν ιδιαίτερα αγχογόνες εμπειρίες. Οι τελευταίες, είναι δυνατόν να δημιουργήσουν μια κατάσταση χρόνιου στρες, που πιθανόν να εξασθενήσει σημαντικά την ικανότητα συναισθηματικής προσαρμογής στις τρέχουσες απαιτήσεις της νόσου. Ως εκ τούτου, οροθετικά άτομα διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν μια διαταραχή προσαρμογής ή μια συναισθηματική διαταραχή κατά τη διαδρομή της HIV λοίμωξης. Υπάρχουν ενδείξεις ότι τόσο διάφορες αρνητικές συναισθηματικές καταστάσεις (όπως άγχος, θυμός, κατάθλιψη) ή αρνητικές προσδοκίες σχετικά με το AIDS (μοιρολατρική στάση) όσο και συσσωρευτικά αρνητικά γεγονότα ζωής έχουν θετική συσχέτιση με αύξηση του ιικού φορτίου, ταχύτερη εξέλιξη της νόσου, και αύξηση της θνησιμότητας σε οροθετικά άτομα. Αντιθέτως, υπεραισιόδοξες εκτιμήσεις και ακολούθως προσδοκία θετικής έκβασης της HIV λοίμωξης ή μια έντονη γνωσιακή επεξεργασία και στοχαστική εμβάθυνση προς αναζήτηση νοήματος σε θέματα σχετικά με την απώλεια, σε πενθούντα οροθετικά άτομα συνοδεύονταν από βραδύτερη πτώση των CD4+ και μακρότερη επιβίωση. Η ελαττωμένη κορτιζόλη είναι μια ευλογοφανής ερμηνεία για τις επιπτώσεις της αναζήτησης νοήματος στη κατάσταση υγείας. Άτομα που ζουν με HIV/AIDS μπορεί να βιώσουν όχι μόνο την απώλεια των αγαπημένων τους, παιδιών, συντρόφων, γονέων και φίλων, αλλά και απώλειες που αφορούν την ίδια τη νόσο όπως έκπτωση καρδιακής, νεφρικής, αναπνευστικής λειτουργίας, απώλεια όρασης, απώλεια γνωστικής λειτουργίας. Ενώ τέτοιες απώλειες παρουσιάζονται σε πολλά σοβαρά και χρόνια νοσήματα, όπως λόγου χάρη καρκίνο, διαβήτη και νευρολογικές ασθένειες, στα άτομα με AIDS όλα αυτά τα νοσήματα μπορεί να είναι μέρος της βασικής νόσου τους ή να συνυπάρχουν με αυτήν. Αίσθημα απώλειας και θλίψη, με θρήνο και πένθος συνήθως ακολουθούν αυτά τα τραγικά συμβάντα. Η θλίψη είναι ένα φυσιολογικό και αναμενόμενο συναίσθημα, που εκλύεται υπό ορισμένες ψυχοπιεστικές συνθήκες. Αυτό που δημιουργεί σύγχυση είναι το γεγονός ότι η θλίψη και η κατάθλιψη αποτελούν, σε βιωματικό επίπεδο, ταυτόσημες συναισθηματικές εμπειρίες. Από αυτή τη ταύτιση απορρέει η εσφαλμένη εντύπωση ότι οφείλονται στα ίδια αίτια και κατ’ επέκταση υπακούουν στους ίδιους θεραπευτικούς χειρισμούς. Αντιθέτως, η κατάθλιψη είναι ένα παθολογικό συναίσθημα, δηλαδή είτε μη αναμενόμενο με βάση τις συνθήκες, είτε υπερβολικό σε ένταση ή διάρκεια, αποτελεί δε το βασικό σύμπτωμα της καταθλιπτικής διαταραχής. Η θλίψη αφ’ εαυτής δεν ακολουθείται από ελάττωση των CD4+ παρά μόνον όταν παρουσιαστούν καταθλιπτικά συμπτώματα, όπως η αυτομομφή, τα οποία αντανακλούν ένα επιπλεγμένο πένθος. Παρότι το πένθος θεωρείται φυσιολογική και αναμενόμενη αντίδραση στη διάγνωση της HIV λοίμωξης και σε μια συναισθηματική απώλεια, τα κλινικά δεδομένα αποδίδουν μεγάλη σημασία στη συμμετοχή του δυσεπίλυτου πένθους στην εξέλιξη της νόσου με ταχύτερη πτώση των CD4+. Σε μελέτες που έχει εξεταστεί η επίπτωση των παρεμβάσεων στο πένθος όσον αφορά την εξέλιξη της HIV λοίμωξης έχει δειχθεί ότι ασθενείς που συμμετείχαν σε ομάδες ψυχολογικής υποστήριξης ή ομαδική ψυχοθεραπεία παρουσίαζαν σημαντικά ελαττωμένο ιικό φορτίο, συμπεραίνοντας έτσι ότι η έγκαιρη ψυχολογική παρέμβαση μπορεί, όχι μόνο να βελτιώσει τη ποιότητα ζωής των ασθενών με HIV/AIDS, αλλά επίσης να έχει άμεση επίπτωση στη πορεία της λοίμωξης. Σύμφωνα με ορισμένες απόψεις, η πλέον κοινή κλινική διαταραχή μεταξύ των HIV ασθενών, θεωρείται η διαταραχή προσαρμογής. Διαταραχές προσαρμογής ορίζονται ως «βραχείες, δυσπροσαρμοστικές αντιδράσεις σε σημαντικούς στρεσογόνους παράγοντες που συμβαίνουν εντός τριών μηνών από την εμφάνιση του παράγοντα». Η κλινική εικόνα μπορεί να ποικίλλει: άλλοτε κυριαρχούν τα καταθλιπτικά συμπτώματα, άλλοτε τα αγχώδη, άλλοτε η διαταραχή της συμπεριφοράς και άλλοτε η εικόνα είναι μεικτή. Οι διαταραχές προσαρμογής συχνά συνοδεύουν την εξέταση για αντισώματα κατά του HIV, ανεξαρτήτως των αποτελεσμάτων της. Ενώ οι συνέπειες ενός οροθετικού αποτελέσματος είναι περισσότερο προφανείς, και μπορεί να εκδηλώνονται είτε με αγχώδη είτε με καταθλιπτικά χαρακτηριστικά, είναι εξίσου σημαντικό να σημειωθεί ότι μια οροαρνητική απάντηση σε μερικά άτομα μπορεί να προκαλέσει ακόμα και συναισθήματα ευφορίας με συνοδές διαταραχές συμπεριφοράς που χαρακτηρίζονται από ακραίες πράξεις όπως αχαλίνωτη σεξουαλική δραστηριότητα και κατάχρηση ουσιών. Ο ιδανικός τρόπος θεραπείας των διαταραχών προσαρμογής είναι η συντηρητική αντιμετώπιση με υποστηρικτική ή άλλου τύπου κατάλληλη ψυχοθεραπεία. Τα φάρμακα χρησιμοποιούνται περισσότερο ως στρατηγική ενίσχυσης του θεραπευτικού αποτελέσματος παρά ως πρωταρχικός τρόπος θεραπείας. Στους οροθετικούς ασθενείς, πέραν της διαταραχής προσαρμογής, είναι συχνή η εμφάνιση της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής ή καταθλιπτικής νόσου. Είναι μείζων αιτία ψυχικής δυσφορίας και οδύνης ενώ παράλληλα έχει σοβαρή επίπτωση στη ποιότητα ζωής και στη συμμόρφωση στη θεραπεία. Η κλινική εικόνα περιλαμβάνει τα συμπτώματα: καταθλιπτικό συναίσθημα, ανηδονία, απαισιοδοξία, ψυχοκινητική ανησυχία ή επιβράδυνση, μειωμένη ικανότητα συγκέντρωσης, μειωμένη ικανότητα σκέψης, συναίσθημα ανικανότητας ή ενοχής, αναποφασιστικότητα, αυτοκτονικό ιδεασμό, απώλεια ενεργητικότητας, κόπωση, σε συνδυασμό με νευροφυτικές μεταβολές όπως διαταραχή του ύπνου και της όρεξης. Αυτά τα τελευταία σημεία, συχνά συγχέονται με τη βασική νόσο, καθώς αυτή συνήθως προκαλεί κόπωση, ανορεξία και σύνδρομα απίσχνανσης, καθιστώντας τη διάγνωση της κατάθλιψης σοβαρό διαφοροδιαγνωστικό πρόβλημα σε αυτή την ομάδα ασθενών. Επιπροσθέτως, σωματικά συμπτώματα της κατάθλιψης μπορεί να συγχέονται με ευκαιριακές λοιμώξεις, περιπλέκοντας περαιτέρω τη διαφορική διάγνωση και αυξάνοντας τη χρήση των ιατρικών υπηρεσιών. Η μείζων καταθλιπτική διαταραχή διαγιγνώσκεται σε διπλάσια συχνότητα στους οροθετικούς συγκριτικά με τους οροαρνητικούς αλλά συχνά υποδιαγιγνώσκεται και υποθεραπεύεται. Η κατάθλιψη είναι η συχνότερη αιτία για ψυχιατρική παραπομπή των ατόμων με HIV λοίμωξη. Σε αυτό το πληθυσμό, έως το 85% των οροθετικών αναφέρουν κάποια καταθλιπτικά συμπτώματα όπως ελάσσονες καταθλίψεις και δυσθυμία που μπορεί να μη πληρούν τα διαγνωστικά κριτήρια για μείζονα καταθλιπτική διαταραχή. Η θεραπευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή και ψυχοθεραπευτική παρέμβαση. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να ασκήσει βαθιά επίδραση στη βαρύτητα της καταθλιπτικής νόσου και στον κίνδυνο υποτροπής, ενώ είναι πιθανό να προσφέρει προστατευτικά αποτελέσματα στο ανοσοποιητικό σύστημα, ακόμα κι ένα χρόνο μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας. Σε οποιαδήποτε περίοδο κατά τη διαδρομή της HIV λοίμωξης μπορεί να παρουσιαστεί μανία, αλλά η εμφάνισή της γενικά διαχωρίζεται σε δυο κατηγορίες: Μια προϋπάρχουσα διπολική διαταραχή που προηγήθηκε της ορομετατροπής ή που δε σχετίζεται άμεσα με τη νόσο (πρωτογενής διπολική διαταραχή) και το σύνδρομο μανίας τελικού σταδίου (δευτερογενής ή οργανική μανία).Η διαταραχή αυτή χαρακτηρίζεται ως «διπολική», επειδή η διάθεση του ατόμου παρουσιάζει ακραίες διακυμάνσεις ανάμεσα σε δυο συναισθηματικούς πόλους, τη μανία και τη κατάθλιψη. Στις κλασσικές περιγραφές της μανιοκαταθλιπτικής νόσου (όπως ονομαζόταν παλαιότερα), οι ασθενείς παρουσιάζουν καταθλιπτικά επεισόδια άλλοτε άλλης διάρκειας, που ακολουθούνται από βραχύτερες περιόδους μανίας, στις οποίες εμφανίζονται συνήθως υπερβολικά χαρούμενοι ή διαχυτικοί, ευερέθιστοι, με έντονη δραστηριότητα ή ανησυχία, ελαττωμένη ανάγκη για ύπνο, με μεσοδιαστήματα φυσιολογικής διάθεσης ή παρουσιάζουν περιστασιακά ενδιάμεσες μεικτές καταστάσεις με χαρακτηριστικά καταθλιπτικής και ευφορικής διάθεσης ταυτόχρονα ή σε ταχεία εναλλαγή. Οι διακυμάνσεις της διάθεσης μπορεί να διαρκέσουν ώρες, μέρες, εβδομάδες ή μήνες. Η διπολική διαταραχή, όταν παρουσιάζεται με ψυχωτικά συμπτώματα συχνά διαγιγνώσκεται λανθασμένα ως σχιζοφρένεια. Το άγχος είναι μια οδυνηρή και πανταχού παρούσα συνιστώσα των περισσότερων σοβαρών ιατρικών νοσημάτων, και το AIDS δεν αποτελεί εξαίρεση. Το άγχος μπορεί να βιωθεί ως ένα σύμπτωμα, ως μία από τις αγχώδεις διαταραχές, ως επακόλουθο των HIV-σχετιζόμενων ασθενειών ή ως αποτέλεσμα μιας από τις θεραπείες αυτών. Μπορεί να παρουσιασθεί σε οποιοδήποτε στάδιο, κατά τη συνειδητοποίηση του κινδύνου, την ανησυχία για ένα πιθανό σύμπτωμα, στη περίοδο εξέτασης των αντισωμάτων κατά του ιού, στη διάγνωση, στην αποκάλυψη της οροθετικότητας, στην εξέλιξη της νόσου, στη προχωρημένη νόσο και κατά τον επικείμενο θάνατο. Το άγχος χαρακτηρίζεται από μια διάχυτη, δυσάρεστη, ασαφή αίσθηση αμηχανίας και μπορεί να συνοδεύεται από διάφορα συμπτώματα, όπως π.χ. κεφαλαλγία, εφίδρωση, αίσθημα παλμών, αίσθημα βάρους στο στήθος, δύσπνοιας ή πνιγμονής, στομαχική δυσφορία κ.α. Το παθολογικό άγχος διαφοροποιείται από τη φυσιολογική αντίδραση στο φόβο κατά το ότι είναι δυσανάλογο με το αντίστοιχο περιβαλλοντικό ερέθισμα, έχει αξιοσημείωτη ένταση και διάρκεια και συνεπάγεται είτε εξασθένηση της ικανότητας του οργανισμού να αντεπεξέρχεται είτε αποδιοργάνωση της φυσιολογικής λειτουργίας, ή και ανώμαλες συμπεριφορές. Τα αίτια που καθορίζουν τη σοβαρότητα του άγχους είναι πολυπαραγοντικά και σχετίζονται με τη κοινωνική υποστήριξη, την εμπειρία προηγούμενων στρεσογόνων καταστάσεων ή ασθενειών, την ικανότητα του ατόμου να αντεπεξέρχεται, την αμυντική δομή, τη προσαρμοστική ικανότητα, την ανθεκτικότητα και τη παρουσία ή απουσία άλλων ψυχιατρικών διαταραχών. Ένα υψηλό επίπεδο άγχους μπορεί να οδηγήσει σε άρνηση της επίγνωσης του κινδύνου και αυτοθεραπεία με αλκοόλ ή άλλες ουσίες και να έχει ως αποτέλεσμα περαιτέρω κίνδυνο εξαιτίας της άρσης των αναστολών η οποία προκύπτει από αυτές τις ουσίες. Έχει δειχθεί ότι οι οροθετικοί ασθενείς παρουσιάζουν αγχώδη συμπτώματα ή αγχώδεις διαταραχές σε αυξημένο βαθμό συγκριτικά με το γενικό πληθυσμό. Ο επιπολασμός τους κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ατόμου στο γενικό πληθυσμό είναι περίπου 25%, ενώ σε πληθυσμό οροθετικών μπορεί να φτάσει το 70%. Οι αγχώδεις διαταραχές και η κατάθλιψη συναντώνται κατά τη διαδρομή της HIV λοίμωξης και συχνά συνυπάρχουν και συσχετίζονται με το πόνο σε αυτούς τους ασθενείς. Η ψυχοθεραπεία είναι μια εξαιρετική θεραπεία πρώτης επιλογής σε ασθενείς με ήπια συμπτώματα ή σε συνδυασμό με φαρμακευτική θεραπεία για όσους χρειάζονται άμεση ανακούφιση ή για όσους παρουσιάζουν σοβαρότερα συμπτώματα. Συμπληρωματικά, παρατηρείται μια πολύπλοκη σχέση μεταξύ της HIV λοίμωξης και της διαταραχής μετατραυματικού στρες. Ο επιπολασμός της κυμαίνεται μεταξύ 30 και 42% με τις γυναίκες να υπερτερούν και συσχετίζεται σημαντικά με τον αριθμό των τραυματικών γεγονότων ζωής που το άτομο έχει βιώσει. Συχνά συνυπάρχει με άλλες ψυχιατρικές διαταραχές, όπως επίσης με ιατρικά σύνδρομα και νοσήματα. Όταν υπάρχει ιστορικό τέτοιας διαταραχής σε πρώιμη παιδική ηλικία, μελέτες έχουν δείξει ότι μπορεί να υπάρξει στο μέλλον χαλαρότητα στην υιοθέτηση πρακτικών για μείωση του κινδύνου και μη συμμόρφωση με τις ιατρικές οδηγίες. Υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις ασθενών που περιγράφουν έναν παράλογο φόβο ή πεποίθηση ότι πάσχουν από AIDS παρά τις ιατρικές ενδείξεις ότι είναι οροαρνητικοί. Φαίνεται ότι αυτές οι σχετιζόμενες με τη νόσο φοβίες (ή AIDS-φοβίες) έχουν αρκετές ομοιότητες με την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή όπως λόγου χάρη εμμονές, τελετουργικές συμπεριφορές και έναν αβάσιμο φόβο που είναι ανθεκτικός στο καθησυχασμό. Η νοσηρότητα των ασθενών με ειδικές φοβίες είναι τρομακτική. Πολλοί από αυτούς εμφανίζουν αυτοκτονική συμπεριφορά. Καταλήγοντας, στις ανεπτυγμένες χώρες, υπάρχει η εντύπωση ότι ο επιπολασμός των γνωσιακών διαταραχών έχει αυξηθεί λόγω της μακρότερης επιβίωσης του νοσούντος πληθυσμού συνολικά. Ήπια νευροψυχολογική έκπτωση (που αναδεικνύεται με ειδικές νευροψυχολογικές δοκιμασίες) μπορεί να βρεθεί στο 22-30% ασυμπτωματικών ασθενών με HIV. Επί τη βάσει νέων κριτηρίων, διαχωρίζονται 3 επίπεδα HIV-σχετιζόμενων νευρογνωσιακών διαταραχών ή καταστάσεων: Ασυμπτωματική νευρογνωσιακή έκπτωση, Ήπια νευρογνωσιακή διαταραχή και HIV-σχετιζόμενη άνοια.","In many respects, AIDS and other HIV infections can be considered an example of a complex and serious medical illness, the pattern of diseases that constitute the field of psychosomatic medicine. The most common problems in AIDS psychiatry include: psychiatric and physical manifestations and complications of illness or treatment, psychological response to the illness or its therapies, and concurrent coexistence of medical and psychiatric illness. Clinical observations indicate that the body's defensive mechanisms are regulated by the neuroendocrine system, affecting its function. The hypothesis that the immune system is an internal sensory organ, is increasingly outspoken, recognizing non-perceptible stimuli such as bacteria, viruses and other antigens, and transmitting information to the neuroendocrine system via hormones secreted by the lymphocytes. In modern medicine, the perception that depression and stress are associated with an increased risk of diseases of immunological origin, such as cancer, autoimmune diseases and infections, including AIDS, is now widespread. Stress refers to situations in which an environmental requirement exceeds the natural regulatory capacity of the body and is, to date, the best-studied model of neuroendocrine regulation of the immune response. Regardless of the nature of stress (physical, chemical, psychosocial), the common mechanism by which it affects immune functions is adrenal cortex stimulation, resulting in corticosteroid excretion and stimulation of the sympathetic nervous system expressed by the release of catecholamines, which act as hormones and as neurotransmitters. The neuroendocrine and emotional responses, which constitute the process of adapting the organism to stress, begin with the assessment of stressful messages in the limbic system of the brain, where they are compared with previous experiences of the individual, and they continue in the hypothalamus that computes information within the internal environment and adjusts accordingly sympathetic activity and hormonal secretion. The importance of communication between the sympathetic nervous system and the immune system is supported by the fact that the lymphatic organs are the primary site where the virus is replicated. Consequently, the innervation of these areas from the sympathetic nervous system can dramatically influence the progression of the infection. Research on psycho-neuroimmunology has studied the potential behavioral mechanisms by which psychosocial factors influence the progression of the disease. Awaiting the results of testing for anti-viral antibodies, the impact of their announcement (whether the results are negative or positive), the appearance of the first symptoms of the disease, changes in professional plans, lifestyle and interpersonal relationships, charges from a complex medical treatment are highly stressful experiences. The latter may create a chronic stress condition that may significantly weaken the ability to adapt emotionally to current disease requirements. Therefore, seropositive individuals are at an increased risk of experiencing an adjustment disorder or an emotional disorder during the course of the HIV infection. There are indications that many negative emotional states (such as anxiety, anger, depression) or negative expectations about AIDS (fatalistic attitude) and also cumulative negative life events have a positive correlation with increased viral load, faster disease progression, and increased mortality in seropositive individuals. On the contrary, overly optimistic assessments and expectations of a positive outcome of the HIV infection or a strong cognitive and thoughtful deepening in a pursuit of greater meaning on issues related to the loss of grieving seropositive individuals, were accompanied by a slower decline in CD4 + and a longer period of survival. Decreased cortisol is a plausible interpretation of the implications of the search for a greater meaning regarding the illness. People living with HIV / AIDS may not only experience the loss of their loved ones, children, partners, parents and friends, but also losses related to the disease itself, such as cardiac, renal, respiratory, vision and cognitive impairment. While such losses occur in many serious and chronic diseases, such as cancer, diabetes and neurological, all of these can be part of their underlying disease or co-exist with them in AIDS patients. Loss and sadness, with sorrow and grief, usually follow these tragic events. Sadness is a normal and anticipated emotion that is expressed under certain psychic conditions. A confusion is caused by the notion that sadness and depression are, on an experiential level, identical emotional experiences. This similarity leads to the false impression that they are due to the same causes and consequently follow the same therapeutic management. In contrast, depression is a pathological state, ie either unexpected in terms of the severity of the condition, or excessive in intensity or duration, and is the main symptom of depressive disorder. Sadness itself is not followed by a decrease in CD4 + unless only depressive symptoms such as guilt, which reflect a complicated grief, occur. While grief is considered a normal and expected reaction to the diagnosis of HIV infection in an emotional loss, clinical data reflect great importance on the participation of insoluble grief in progression to accelerated decline in CD4 +. In studies that have examined the impact of interventions in the grief caused by the evolution of HIV infection, it has been shown that patients participating in support groups or group therapy demonstrated significantly reduced viral load, thus concluding that early psychological intervention can not only improve the quality of life of HIV / AIDS patients but also have a direct positive impact on the course of the infection. In some respects, the most common clinical disorder among HIV patients is the adjustment disorder. Adjustment disorders are defined as \"short, maladaptational reactions to significant stressors occurring within three months of the occurrence of the factor\". The clinical picture may vary displaying depressive symptoms, anxiety, behavioral disorder, or sometimes the picture is mixed. Adjustment disorders often accompany the HIV antibody test, regardless of its effects. While the consequences of one positive effect is more obvious, and can occur with either anxiety or depressive features, it is equally important to note that a seronegative response in some individuals may even cause feelings of euphoria with concomitant behavioral disorders characterized by extreme acts such as rampant sexual activity and substance abuse. The ideal way to treat adjustment disorders is conservative treatment with supportive or other type of appropriate psychotherapy. Medication is mostly used as a strategy to enhance the therapeutic effects rather than as the primary means of treatment. In HIV-infected patients, besides adjustment disorder, major depressive disorder or depressive disease are also common. Depressive disease is a major cause of mental distress and suffering while having a serious impact on quality of life and compliance. The clinical picture includes the symptoms: depressed feeling, anhedonia, pessimism, psychomotor restlessness or tardiness, reduced ability to concentrate, decreased thinking ability, feeling incapacitated or guilty, insufficiency, suicidal ideation, loss of energy, fatigue in combination with neurovegetative changes such as sleep and appetite. These latter signs are often confused with the underlying disease, as it usually causes fatigue, anorexia and wasting syndromes, making the diagnosis of depression a serious differential diagnosis problem in this group of patients. In addition, physical symptoms of depression can be confused with opportunistic infections, further complicating differential diagnosis and increasing the use of medical services. Major depressive disorder is diagnosed at twice the frequency in seropositive individuals compared to seronegative but is often sub-diagnosed and under-treated. Depression is the most common cause of psychiatric referral of people with HIV infection. In this population, up to 85% of HIV-positive people report some depressive symptoms such as minor depressions and dysthymia that may not meet the diagnostic criteria for major depressive disorder. Treatment includes medication and psychotherapeutic intervention. Psychotherapy can exert a profound effect on the severity of depressive illness and the risk of relapse, and it is likely to provide protective effects on the immune system even one year after the completion of treatment. Mania may occur at any time during the course of HIV infection, but its occurrence is generally separated into two categories: A pre-existing bipolar disorder prior to seroconversion or not directly related to the disease (primary bipolar disorder) and secondary or organic mania. This disorder is characterized as \"bipolar\" because the person's mood exhibits extreme fluctuations between two emotional poles, mania and depression. In classical descriptions of manicdepressive illness (as previously called), patients have depressive episodes of varying duration, followed by shorter periods of mania, during which they usually appear too happy or effusive, irritable, with vigorous activity or restlessness, decreased need for sleep, with periods of normative mood, or occasionally present mixed conditions with depressive and euphoric characteristics simultaneously or in rapid alternation. Mood fluctuations may last for hours, days, weeks or months. Bipolar disorder, when presented with psychotic symptoms, is often misdiagnosed as schizophrenia. Stress is a painful and ubiquitous component of most serious medical conditions, and AIDS is no exception. Anxiety can be experienced as a symptom, as one of the anxiety disorders, as a consequence of HIV-related diseases or as a result of one of these therapies. It can occur at any stage in the realization of risk, concern for a possible symptom during screening of antibodies against the virus, the diagnosis, the disclosure of seropositivity, in disease progression, in advanced disease and imminent death. Anxiety is characterized by a diffuse, unpleasant, vague sense of embarrassment and may be accompanied by various symptoms, such as headache, sweating, palpitations, chest pain, dyspnoea or choking, stomach discomfort, etc. Pathological anxiety differs from the physiological response to fear being disproportional to the respective environmental stimulus, has remarkable intensity and duration and involves either weakening the body's ability to cope with or disruption of normal function and abnormal behaviors. The causes that determine the severity of stress are multifactorial and related to social support, experience of previous stressful situations or diseases, a person's ability to cope, the defensive structure, adaptability, resilience and presence or absence of other psychiatric disorders. A high level of anxiety can lead to denial of risk awareness and self-medication with alcohol or other substances and result in further risk due to the disinhibition resulting from these substances. It has been shown that seropositive patients exhibit anxiety symptoms or anxiety disorders at an increased rate compared to the general population. Their prevalence over a person's lifetime in the general population is about 25%, while in a population of HIV positive it can reach 70%. Anxiety disorders and depression occur along the course of HIV infection and often coexist and correlate with pain, in these patients. Psychotherapy is an excellent first-line treatment for patients with mild symptoms or in combination with medication for those who need immediate relief or for those with more severe symptoms. In addition, there is a complex relationship between HIV infection and post-traumatic stress disorder. Its prevalence varies between 30% and 42% with higher occurrence in women and is significantly associated with the number of traumatic life events the individual has experienced. It often coexists with other psychiatric disorders, as well as with medical syndromes and diseases. When there is a history of such a disorder in early childhood, studies have shown that, in the future, there may be a laxity of adopting risk reduction practices and non-compliance with medical guidance. There are several cases of patients who describe an illogical fear or belief that they suffer from AIDS despite the medical evidence that they are seronegative. It appears that these disease-associated phobias (or AIDS-phobias) have several similarities to obsessive-compulsive disorder such as obsessions, ritual behaviors, and a irrational fear that is resilient to reassurance. The morbidity of patients with special phobias is terrifying. Many of them have suicidal behavior. Concluding, in developed countries, there is the impression that the prevalence of cognitive disorders has increased due to the longer survival of the diseased population as a whole. Mild neuropsychological decline (evidenced by specific neuropsychological tests) can be found in 22%30% of asymptomatic HIV patients. Based on recent criteria, three levels of HIV-associated neurocognitive disorders or conditions are segregated: asymptomatic neurocognitive disorder, mild neurological disorder and HIVassociated dementia."],"dc:identifier":["uoadl:2864940","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2864940"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Νευροψυχιατρικές διαταραχές της HIV λοίμωξης"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:34:24Z"}