{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:2865576"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:2865576","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Η Μεγάλη Κρίση και η Μεγάλη Ύφεση. Τα δύο σημαντικότερα γεγονότα που επέφεραν κλονισμό στην παγκόσμια οικονομία. Ανάλυση, διορθωτικές πολιτικές, συμπεράσματα","abstract":"Σκοπός της μελέτης Η παγκόσμια οικονομική κρίση της περιόδου 1929-1938 που ήταν συνυφασμένη και με δύο παγκοσμίους πολέμους, υπήρξε ένα τόσο σκληρό μάθημα για όλη την ανθρωπότητα. Στη διαδρομή του χρόνου και μέχρι να προκύψει η δεύτερη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008-2009, οι αρχές είχαν αντιληφθεί τα λάθη του παρελθόντος και γνώριζαν πως να περιορίσουν τη διάρκεια και τις επιπτώσεις της τελευταίας, σε όρους εισοδήματος, απασχόλησης και συναλλαγματικών διαταραχών. Θέλοντας να δώσει στους αναγνώστες τη δυνατότητα κατανόησης της φύσης των κρίσεων, το μηχανισμό διάχυσής τους σε παγκόσμια κλίμακα και τη σχέση τους με το κοινωνικοπολιτικό και ιδεολογικό υπόβαθρο εκείνων που σχεδιάζουν και διαχειρίζονται τις πολιτικές αντιμετώπισής τους, ο συντάκτης έκρινε σκόπιμο να προβεί σε ανάλυση της μορφής, των αιτίων και της έντασής τους. Επίσης να παρουσιάσει τις διαφορές μεταξύ των δομικών κρίσεων και εκείνων που ξεκινώντας ως χρηματοπιστωτικές, μετατρέπονται στην πορεία σε γενικευμένες οικονομικές κρίσεις. Τέλος, παρουσιάζονται και σχολιάζονται οι πολιτικές που ασκήθηκαν επί εθνικού και παγκοσμίου επιπέδου για τη χαλιναγώγηση των δύο αυτών κρίσεων καθώς και τα προκύπτοντα συμπεράσματα. Τυπολογία των κρίσεων Για να διευκολυνθεί και ο μη εξοικειωμένος με τα οικονομικά αναγνώστης κρίθηκε σκόπιμο να παρουσιάσει ένα είδος τυπολογίας των οικονομικών κρίσεων που πολλές φορές ξεφεύγουν από τα εθνικά επίπεδα και, μετατρέπονται σε διεθνείς ή και παγκόσμιες. Οι κρίσεις παραγωγής οφείλονται κυρίως σε φυσικές καταστροφές και σε τεχνολογικά ατυχήματα που συνοδεύονται από καταστροφή εργασιακού δυναμικού και αχρήστευση περιβάλλοντος. Οι δε κρίσεις ενεργού ζήτησης διακρίνονται σε συναλλαγματικές και τραπεζικές κρίσεις, σε κρίσεις πληθωρισμού και κρίσεις που οφείλονται στην κατάρρευση της αξίας των άυλων τίτλων και των εμπράγματων αξιών. Η παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929 Τα βασικά αίτια. Η κρίση αυτή, εκδηλώθηκε μεν τον Οκτώβριο του 1929 είχε όμως τις ρίζες της στον Πρώτο Παγκόσμιο πόλεμο. Ήταν δομική και γενική. Δομική, υπό την έννοια ότι διαλύθηκαν και αναμορφώθηκαν οι παραγωγικές διαδικασίες και η τεχνολογία, και γενική, υπό την έννοια ότι επικράτησε πλήρης αναρχία στη διαμόρφωση των συναλλαγματικών ισοτιμιών που δεν επέτρεπε την ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου και δε διευκόλυνε τη διεθνή κίνηση κεφαλαίων. Συντελέστηκε πλήρης ανατροπή της ισορροπίας προσφοράς αγαθών και ενεργού ζήτησης για την απορρόφησή τους με αποτέλεσμα η απασχόληση, η σταθερότητα της αξίας των νομισμάτων και βεβαίως το επίπεδο των διεθνών τιμών να διαταραχτούν πλήρως σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ένταση της Κρίσης Η εξέλιξη της κρίσης και τα αποτελέσματά της σε όρους απώλειας θέσεων εργασίας εισοδημάτων και αποταμιευτικών κεφαλαίων καθορίστηκαν από το βαθμό απόδοσης των πολιτικών που άσκησαν οι νομισματικές και δημοσιονομικές αρχές κάθε χώρας. Οι ΗΠΑ, διαισθανόμενες την επερχόμενη κρίση επανέφεραν το 1919 τον Κανόνα Χρυσού Συναλλάγματος, που θα ανάγκαζε τους συμμετέχοντες να διατηρούν σταθερή την αξία του νομίσματός τους τόσο ως προς το δολάριο όσο και ως προς τον χρυσό. Με τον τρόπο αυτό κανείς δεν θα μπορούσε να συμβάλλει σε συναλλαγματική αναταραχή και σε πληθωριστικές πιέσεις σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. Η πείρα απέδειξε ότι και αυτή η λύση δεν προσέφερε πολλά, διότι η πολιτική του Κανόνα Χρυσού Συναλλάγματος συνδυαζόμενη τόσο με τις ιδεολογικοπολιτικές αγκυλώσεις του Laissez – Faire που θεωρούσε απαράδεκτη κάθε κρατική παρέμβαση για την επαναφορά σε ισορροπία των θεμελιωδών μεγεθών της οικονομίας όσο και με την πεποίθηση ότι η οικονομία έχει την ικανότητα αυτοδιόρθωσης, κατέληξε να εξωθήσει τα κράτη σε ένα νέο καταστροφικότερο παγκόσμιο πόλεμο. Στο σημείο αυτό κρίνεται σκόπιμη η αναφορά στο έργο του διάσημου δημοσιονόμου R.A. Musgrave με τίτλο The Theory of Public Finance. «…Συνεπώς, είναι πρώτιστης σημασίας για την επιτυχία των ελεύθερων οικονομικών συστημάτων, να αναπτυχθούν αντισταθμιστικά μέτρα που θα συντηρούν υψηλό επίπεδο απασχόλησης όταν η ιδιωτική οικονομική δραστηριότητα αρχίζει να χαλαρώνει και που μπορούν να διατηρήσουν το επίπεδο των τιμών όταν η ζήτηση απειλεί να υπερκεράσει τους υφιστάμενους πόρους. σ.22-23». Ο Musgrave και οι μετέπειτα δημοσιονόμοι αντιλήφθηκαν ότι, η διαμόρφωση των μεγεθών του κρατικού προϋπολογισμού επηρεάζει καταλυτικά τον περιορισμό των οικονομικών κρίσεων, είτε πρόκειται περί υφέσεων, είτε περί πληθωρισμού. Τα λάθη και οι ανεπάρκειες της πολιτικής αντιμετώπισης της κρίσεως του 1929, επισημάνθηκαν από τον πρώην Πρόεδρο της FED, B. Bernanke, ο οποίος ανέφερε πως η Κεντρική Τράπεζα βοήθησε στη δημιουργία της κρίσης ασκώντας περιοριστικές νομισματικές πολιτικές όταν έπρεπε να κάνει το αντίθετο. Ανέδειξε τέσσερα κρίσιμα λάθη: 1. Η FED αύξησε το αναπροεξοφλητικό επιτόκιο την άνοιξη του 1928 και συνέχιζε να το αυξάνει εν μέσω της ύφεσης του 1929. 2. Όταν η χρηματιστηριακή αγορά κατέρρευσε, οι επενδυτές στράφηκαν στις νομισματικές αγορές. Οι κερδοσκόποι άρχισαν να ανταλλάσσουν τα δολάριά τους με χρυσό προκαλώντας μείωση της αξίας του δολαρίου. 3. Κατόπιν, η FED, αύξησε εκ νέου τα επιτόκια προσπαθώντας να διατηρήσει την αξία του δολαρίου, με αποτέλεσμα να περιορίσει περαιτέρω τη ζήτηση χρήματος, ενώ παράλληλα δεν αύξησε την προσφορά χρήματος προκειμένου να καταπολεμήσει τον αποπληθωρισμό. 4. Oι επενδυτές απέσυραν τις καταθέσεις τους από τις τράπεζες. Η χρεοκοπία των οποίων προκάλεσε περισσότερο πανικό. Η κατάσταση αυτή εξάλειψε την εμπιστοσύνη των καταναλωτών στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, μειώνοντας ακόμα περισσότερο την προσφορά χρήματος. Οι πολιτικές υπέρβασης της κρίσης Οι πολιτικές που ακολούθησαν κυρίως οι Αμερικανοί με το New Deal του F. Roosevelt και οι Βρετανοί, περιέλαβαν συνοπτικά τα παρακάτω μέτρα: 1. Απαλλαγή από τις ακαμψίες που προκαλούσε στην οικονομική πολιτική η εμμονή στον κανόνα χρυσού συναλλάγματος, μέσω της εγκατάλειψής του (Αγγλία 1931, ΗΠΑ 1933). 2. Έλεγχος καταστάσεως τραπεζικού συστήματος και λειτουργίας χρηματαγορών και κεφαλαιαγορών, στήριξη ορισμένων τραπεζών και χρηματοδοτικών οργανισμών δανειοδότησης εργατών και αγροτών. 3. Εισαγωγή στην αμερικανική οικονομική πολιτική των Κεϋνσιανών συνταγών με τη δημιουργία του τρίτου αντισταθμιστικού προϋπολογισμού με τον οποίο χρηματοδοτήθηκαν εκτεταμένα δημόσια έργα, με προσλήψεις ανέργων νέων και χορήγηση επιδομάτων στοιχειώδους διαβίωσης. Η κρίση ανακόπηκε στην Αγγλία το 1931 και στις ΗΠΑ το 1933, μετά από μια σχετική αστάθεια στα μέσα της δεκαετίας του 1930, και συνεχίστηκε η άνοδος της απασχόλησης εφόσον μάλιστα υπήρξε μια στροφή προς την ανάπτυξη της πολεμικής βιομηχανίας. Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 εκδηλώθηκε στο χρηματιστήριο, όπως και στην περίπτωση της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 1929. Η ανατροπή όμως της ισορροπίας στην παγκόσμια προσφορά και ζήτηση κατά την πρόσφατη περίπτωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι οι δημοσιονομικές και νομισματικές αρχές άφησαν το έργο αυτό στις τράπεζες που έπρεπε να διαχειριστούν τα τεράστια κεφάλαια των πλεονασματικών αναδυόμενων ασιατικών χωρών και κυρίως της Κίνας. Τα κεφάλαια αυτά, δυστυχώς, τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρώπη επενδύθηκαν όχι μόνο σε κρατικά ομόλογα αλλά και σε άλλες, κερδοσκοπικού χαρακτήρα, τοποθετήσεις και διάφορα τοξικά χρηματοπιστωτικά προϊόντα αμφίβολης απόδοσης. Έτσι, με την πρώτη εμφάνιση μεγάλων ζημιών σε διεθνείς τραπεζικούς κολοσσούς και μάλιστα σε τομείς που αφορούσαν ευρύτερα πλήθη πολιτών όπως π.χ. τα δάνεια λαϊκής στέγης, επήλθαν σφοδρές αναταράξεις. Μπροστά στην επαπειλούμενη μαζική φυγή καταθετών από τις τράπεζες και την συνεπαγόμενη χρεοκοπία, και λαμβανομένων υπόψη των στενών διατραπεζικών σχέσεων που χαρακτηρίζουν τον σύγχρονο κόσμο, οι δημοσιονομικές και νομισματικές αρχές, σε αγαστή συνεργασία, κατέστρωσαν και ενέκριναν προγράμματα διάσωσης τραπεζών που αφορούσαν σε εξαγορές και συγχωνεύσεις, κεφαλαιακή ενίσχυση και κυρίως παροχή εγγυήσεων για την κάλυψη του διατραπεζικού δανεισμού. Παράλληλα οι κυριότερες Κεντρικές τράπεζες αποφάσισαν τη μείωση στο επιτόκιο δανεισμού των τραπεζών σε 0-0,25% με σκοπό να ενισχύσουν τη ζήτηση, να αναζωογονήσουν την επιχειρηματικότητα και να μειώσουν την ανεργία πράγμα που επιτεύχθηκε σε διάστημα δύο έως τριών ετών κατά περίπτωση. Λέξεις κλειδιά: Κρίσεις, Μορφή κρίσης, Αίτια κρίσης, Ένταση κρίσης, Διαφορές κρίσεων, Διορθωτικές πολιτικές","abstract_html":"Σκοπός της μελέτης Η παγκόσμια οικονομική κρίση της περιόδου 1929-1938 που ήταν συνυφασμένη και με δύο παγκοσμίους πολέμους, υπήρξε ένα τόσο σκληρό μάθημα για όλη την ανθρωπότητα. Στη διαδρομή του χρόνου και μέχρι να προκύψει η δεύτερη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008-2009, οι αρχές είχαν αντιληφθεί τα λάθη του παρελθόντος και γνώριζαν πως να περιορίσουν τη διάρκεια και τις επιπτώσεις της τελευταίας, σε όρους εισοδήματος, απασχόλησης και συναλλαγματικών διαταραχών. Θέλοντας να δώσει στους αναγνώστες τη δυνατότητα κατανόησης της φύσης των κρίσεων, το μηχανισμό διάχυσής τους σε παγκόσμια κλίμακα και τη σχέση τους με το κοινωνικοπολιτικό και ιδεολογικό υπόβαθρο εκείνων που σχεδιάζουν και διαχειρίζονται τις πολιτικές αντιμετώπισής τους, ο συντάκτης έκρινε σκόπιμο να προβεί σε ανάλυση της μορφής, των αιτίων και της έντασής τους. Επίσης να παρουσιάσει τις διαφορές μεταξύ των δομικών κρίσεων και εκείνων που ξεκινώντας ως χρηματοπιστωτικές, μετατρέπονται στην πορεία σε γενικευμένες οικονομικές κρίσεις. Τέλος, παρουσιάζονται και σχολιάζονται οι πολιτικές που ασκήθηκαν επί εθνικού και παγκοσμίου επιπέδου για τη χαλιναγώγηση των δύο αυτών κρίσεων καθώς και τα προκύπτοντα συμπεράσματα. Τυπολογία των κρίσεων Για να διευκολυνθεί και ο μη εξοικειωμένος με τα οικονομικά αναγνώστης κρίθηκε σκόπιμο να παρουσιάσει ένα είδος τυπολογίας των οικονομικών κρίσεων που πολλές φορές ξεφεύγουν από τα εθνικά επίπεδα και, μετατρέπονται σε διεθνείς ή και παγκόσμιες. Οι κρίσεις παραγωγής οφείλονται κυρίως σε φυσικές καταστροφές και σε τεχνολογικά ατυχήματα που συνοδεύονται από καταστροφή εργασιακού δυναμικού και αχρήστευση περιβάλλοντος. Οι δε κρίσεις ενεργού ζήτησης διακρίνονται σε συναλλαγματικές και τραπεζικές κρίσεις, σε κρίσεις πληθωρισμού και κρίσεις που οφείλονται στην κατάρρευση της αξίας των άυλων τίτλων και των εμπράγματων αξιών. Η παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929 Τα βασικά αίτια. Η κρίση αυτή, εκδηλώθηκε μεν τον Οκτώβριο του 1929 είχε όμως τις ρίζες της στον Πρώτο Παγκόσμιο πόλεμο. Ήταν δομική και γενική. Δομική, υπό την έννοια ότι διαλύθηκαν και αναμορφώθηκαν οι παραγωγικές διαδικασίες και η τεχνολογία, και γενική, υπό την έννοια ότι επικράτησε πλήρης αναρχία στη διαμόρφωση των συναλλαγματικών ισοτιμιών που δεν επέτρεπε την ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου και δε διευκόλυνε τη διεθνή κίνηση κεφαλαίων. Συντελέστηκε πλήρης ανατροπή της ισορροπίας προσφοράς αγαθών και ενεργού ζήτησης για την απορρόφησή τους με αποτέλεσμα η απασχόληση, η σταθερότητα της αξίας των νομισμάτων και βεβαίως το επίπεδο των διεθνών τιμών να διαταραχτούν πλήρως σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ένταση της Κρίσης Η εξέλιξη της κρίσης και τα αποτελέσματά της σε όρους απώλειας θέσεων εργασίας εισοδημάτων και αποταμιευτικών κεφαλαίων καθορίστηκαν από το βαθμό απόδοσης των πολιτικών που άσκησαν οι νομισματικές και δημοσιονομικές αρχές κάθε χώρας. Οι ΗΠΑ, διαισθανόμενες την επερχόμενη κρίση επανέφεραν το 1919 τον Κανόνα Χρυσού Συναλλάγματος, που θα ανάγκαζε τους συμμετέχοντες να διατηρούν σταθερή την αξία του νομίσματός τους τόσο ως προς το δολάριο όσο και ως προς τον χρυσό. Με τον τρόπο αυτό κανείς δεν θα μπορούσε να συμβάλλει σε συναλλαγματική αναταραχή και σε πληθωριστικές πιέσεις σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. Η πείρα απέδειξε ότι και αυτή η λύση δεν προσέφερε πολλά, διότι η πολιτική του Κανόνα Χρυσού Συναλλάγματος συνδυαζόμενη τόσο με τις ιδεολογικοπολιτικές αγκυλώσεις του Laissez – Faire που θεωρούσε απαράδεκτη κάθε κρατική παρέμβαση για την επαναφορά σε ισορροπία των θεμελιωδών μεγεθών της οικονομίας όσο και με την πεποίθηση ότι η οικονομία έχει την ικανότητα αυτοδιόρθωσης, κατέληξε να εξωθήσει τα κράτη σε ένα νέο καταστροφικότερο παγκόσμιο πόλεμο. Στο σημείο αυτό κρίνεται σκόπιμη η αναφορά στο έργο του διάσημου δημοσιονόμου R.A. Musgrave με τίτλο The Theory of Public Finance. «…Συνεπώς, είναι πρώτιστης σημασίας για την επιτυχία των ελεύθερων οικονομικών συστημάτων, να αναπτυχθούν αντισταθμιστικά μέτρα που θα συντηρούν υψηλό επίπεδο απασχόλησης όταν η ιδιωτική οικονομική δραστηριότητα αρχίζει να χαλαρώνει και που μπορούν να διατηρήσουν το επίπεδο των τιμών όταν η ζήτηση απειλεί να υπερκεράσει τους υφιστάμενους πόρους. σ.22-23». Ο Musgrave και οι μετέπειτα δημοσιονόμοι αντιλήφθηκαν ότι, η διαμόρφωση των μεγεθών του κρατικού προϋπολογισμού επηρεάζει καταλυτικά τον περιορισμό των οικονομικών κρίσεων, είτε πρόκειται περί υφέσεων, είτε περί πληθωρισμού. Τα λάθη και οι ανεπάρκειες της πολιτικής αντιμετώπισης της κρίσεως του 1929, επισημάνθηκαν από τον πρώην Πρόεδρο της FED, B. Bernanke, ο οποίος ανέφερε πως η Κεντρική Τράπεζα βοήθησε στη δημιουργία της κρίσης ασκώντας περιοριστικές νομισματικές πολιτικές όταν έπρεπε να κάνει το αντίθετο. Ανέδειξε τέσσερα κρίσιμα λάθη: 1. Η FED αύξησε το αναπροεξοφλητικό επιτόκιο την άνοιξη του 1928 και συνέχιζε να το αυξάνει εν μέσω της ύφεσης του 1929. 2. Όταν η χρηματιστηριακή αγορά κατέρρευσε, οι επενδυτές στράφηκαν στις νομισματικές αγορές. Οι κερδοσκόποι άρχισαν να ανταλλάσσουν τα δολάριά τους με χρυσό προκαλώντας μείωση της αξίας του δολαρίου. 3. Κατόπιν, η FED, αύξησε εκ νέου τα επιτόκια προσπαθώντας να διατηρήσει την αξία του δολαρίου, με αποτέλεσμα να περιορίσει περαιτέρω τη ζήτηση χρήματος, ενώ παράλληλα δεν αύξησε την προσφορά χρήματος προκειμένου να καταπολεμήσει τον αποπληθωρισμό. 4. Oι επενδυτές απέσυραν τις καταθέσεις τους από τις τράπεζες. Η χρεοκοπία των οποίων προκάλεσε περισσότερο πανικό. Η κατάσταση αυτή εξάλειψε την εμπιστοσύνη των καταναλωτών στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, μειώνοντας ακόμα περισσότερο την προσφορά χρήματος. Οι πολιτικές υπέρβασης της κρίσης Οι πολιτικές που ακολούθησαν κυρίως οι Αμερικανοί με το New Deal του F. Roosevelt και οι Βρετανοί, περιέλαβαν συνοπτικά τα παρακάτω μέτρα: 1. Απαλλαγή από τις ακαμψίες που προκαλούσε στην οικονομική πολιτική η εμμονή στον κανόνα χρυσού συναλλάγματος, μέσω της εγκατάλειψής του (Αγγλία 1931, ΗΠΑ 1933). 2. Έλεγχος καταστάσεως τραπεζικού συστήματος και λειτουργίας χρηματαγορών και κεφαλαιαγορών, στήριξη ορισμένων τραπεζών και χρηματοδοτικών οργανισμών δανειοδότησης εργατών και αγροτών. 3. Εισαγωγή στην αμερικανική οικονομική πολιτική των Κεϋνσιανών συνταγών με τη δημιουργία του τρίτου αντισταθμιστικού προϋπολογισμού με τον οποίο χρηματοδοτήθηκαν εκτεταμένα δημόσια έργα, με προσλήψεις ανέργων νέων και χορήγηση επιδομάτων στοιχειώδους διαβίωσης. Η κρίση ανακόπηκε στην Αγγλία το 1931 και στις ΗΠΑ το 1933, μετά από μια σχετική αστάθεια στα μέσα της δεκαετίας του 1930, και συνεχίστηκε η άνοδος της απασχόλησης εφόσον μάλιστα υπήρξε μια στροφή προς την ανάπτυξη της πολεμικής βιομηχανίας. Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 εκδηλώθηκε στο χρηματιστήριο, όπως και στην περίπτωση της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 1929. Η ανατροπή όμως της ισορροπίας στην παγκόσμια προσφορά και ζήτηση κατά την πρόσφατη περίπτωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι οι δημοσιονομικές και νομισματικές αρχές άφησαν το έργο αυτό στις τράπεζες που έπρεπε να διαχειριστούν τα τεράστια κεφάλαια των πλεονασματικών αναδυόμενων ασιατικών χωρών και κυρίως της Κίνας. Τα κεφάλαια αυτά, δυστυχώς, τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρώπη επενδύθηκαν όχι μόνο σε κρατικά ομόλογα αλλά και σε άλλες, κερδοσκοπικού χαρακτήρα, τοποθετήσεις και διάφορα τοξικά χρηματοπιστωτικά προϊόντα αμφίβολης απόδοσης. Έτσι, με την πρώτη εμφάνιση μεγάλων ζημιών σε διεθνείς τραπεζικούς κολοσσούς και μάλιστα σε τομείς που αφορούσαν ευρύτερα πλήθη πολιτών όπως π.χ. τα δάνεια λαϊκής στέγης, επήλθαν σφοδρές αναταράξεις. Μπροστά στην επαπειλούμενη μαζική φυγή καταθετών από τις τράπεζες και την συνεπαγόμενη χρεοκοπία, και λαμβανομένων υπόψη των στενών διατραπεζικών σχέσεων που χαρακτηρίζουν τον σύγχρονο κόσμο, οι δημοσιονομικές και νομισματικές αρχές, σε αγαστή συνεργασία, κατέστρωσαν και ενέκριναν προγράμματα διάσωσης τραπεζών που αφορούσαν σε εξαγορές και συγχωνεύσεις, κεφαλαιακή ενίσχυση και κυρίως παροχή εγγυήσεων για την κάλυψη του διατραπεζικού δανεισμού. Παράλληλα οι κυριότερες Κεντρικές τράπεζες αποφάσισαν τη μείωση στο επιτόκιο δανεισμού των τραπεζών σε 0-0,25% με σκοπό να ενισχύσουν τη ζήτηση, να αναζωογονήσουν την επιχειρηματικότητα και να μειώσουν την ανεργία πράγμα που επιτεύχθηκε σε διάστημα δύο έως τριών ετών κατά περίπτωση. Λέξεις κλειδιά: Κρίσεις, Μορφή κρίσης, Αίτια κρίσης, Ένταση κρίσης, Διαφορές κρίσεων, Διορθωτικές πολιτικές","abstract_has_math":false,"creators":["Καραγιαννόπουλος Κωνσταντίνος","Karagiannopoulos Konstantinos"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2019,"date_issued":"2019","date_published":"2019","updated_at":"2026-11-19T05:34:29Z","subjects":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2865576"],"render_values":[{"text":"uoadl:2865576","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2865576","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2865576","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A2865576","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Καραγιαννόπουλος Κωνσταντίνος","Karagiannopoulos Konstantinos"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2019"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Θετικές Επιστήμες","Science"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2865576","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2865576"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Σκοπός της μελέτης Η παγκόσμια οικονομική κρίση της περιόδου 1929-1938 που ήταν συνυφασμένη και με δύο παγκοσμίους πολέμους, υπήρξε ένα τόσο σκληρό μάθημα για όλη την ανθρωπότητα. Στη διαδρομή του χρόνου και μέχρι να προκύψει η δεύτερη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008-2009, οι αρχές είχαν αντιληφθεί τα λάθη του παρελθόντος και γνώριζαν πως να περιορίσουν τη διάρκεια και τις επιπτώσεις της τελευταίας, σε όρους εισοδήματος, απασχόλησης και συναλλαγματικών διαταραχών. Θέλοντας να δώσει στους αναγνώστες τη δυνατότητα κατανόησης της φύσης των κρίσεων, το μηχανισμό διάχυσής τους σε παγκόσμια κλίμακα και τη σχέση τους με το κοινωνικοπολιτικό και ιδεολογικό υπόβαθρο εκείνων που σχεδιάζουν και διαχειρίζονται τις πολιτικές αντιμετώπισής τους, ο συντάκτης έκρινε σκόπιμο να προβεί σε ανάλυση της μορφής, των αιτίων και της έντασής τους. Επίσης να παρουσιάσει τις διαφορές μεταξύ των δομικών κρίσεων και εκείνων που ξεκινώντας ως χρηματοπιστωτικές, μετατρέπονται στην πορεία σε γενικευμένες οικονομικές κρίσεις. Τέλος, παρουσιάζονται και σχολιάζονται οι πολιτικές που ασκήθηκαν επί εθνικού και παγκοσμίου επιπέδου για τη χαλιναγώγηση των δύο αυτών κρίσεων καθώς και τα προκύπτοντα συμπεράσματα. Τυπολογία των κρίσεων Για να διευκολυνθεί και ο μη εξοικειωμένος με τα οικονομικά αναγνώστης κρίθηκε σκόπιμο να παρουσιάσει ένα είδος τυπολογίας των οικονομικών κρίσεων που πολλές φορές ξεφεύγουν από τα εθνικά επίπεδα και, μετατρέπονται σε διεθνείς ή και παγκόσμιες. Οι κρίσεις παραγωγής οφείλονται κυρίως σε φυσικές καταστροφές και σε τεχνολογικά ατυχήματα που συνοδεύονται από καταστροφή εργασιακού δυναμικού και αχρήστευση περιβάλλοντος. Οι δε κρίσεις ενεργού ζήτησης διακρίνονται σε συναλλαγματικές και τραπεζικές κρίσεις, σε κρίσεις πληθωρισμού και κρίσεις που οφείλονται στην κατάρρευση της αξίας των άυλων τίτλων και των εμπράγματων αξιών. Η παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929 Τα βασικά αίτια. Η κρίση αυτή, εκδηλώθηκε μεν τον Οκτώβριο του 1929 είχε όμως τις ρίζες της στον Πρώτο Παγκόσμιο πόλεμο. Ήταν δομική και γενική. Δομική, υπό την έννοια ότι διαλύθηκαν και αναμορφώθηκαν οι παραγωγικές διαδικασίες και η τεχνολογία, και γενική, υπό την έννοια ότι επικράτησε πλήρης αναρχία στη διαμόρφωση των συναλλαγματικών ισοτιμιών που δεν επέτρεπε την ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου και δε διευκόλυνε τη διεθνή κίνηση κεφαλαίων. Συντελέστηκε πλήρης ανατροπή της ισορροπίας προσφοράς αγαθών και ενεργού ζήτησης για την απορρόφησή τους με αποτέλεσμα η απασχόληση, η σταθερότητα της αξίας των νομισμάτων και βεβαίως το επίπεδο των διεθνών τιμών να διαταραχτούν πλήρως σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ένταση της Κρίσης Η εξέλιξη της κρίσης και τα αποτελέσματά της σε όρους απώλειας θέσεων εργασίας εισοδημάτων και αποταμιευτικών κεφαλαίων καθορίστηκαν από το βαθμό απόδοσης των πολιτικών που άσκησαν οι νομισματικές και δημοσιονομικές αρχές κάθε χώρας. Οι ΗΠΑ, διαισθανόμενες την επερχόμενη κρίση επανέφεραν το 1919 τον Κανόνα Χρυσού Συναλλάγματος, που θα ανάγκαζε τους συμμετέχοντες να διατηρούν σταθερή την αξία του νομίσματός τους τόσο ως προς το δολάριο όσο και ως προς τον χρυσό. Με τον τρόπο αυτό κανείς δεν θα μπορούσε να συμβάλλει σε συναλλαγματική αναταραχή και σε πληθωριστικές πιέσεις σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. Η πείρα απέδειξε ότι και αυτή η λύση δεν προσέφερε πολλά, διότι η πολιτική του Κανόνα Χρυσού Συναλλάγματος συνδυαζόμενη τόσο με τις ιδεολογικοπολιτικές αγκυλώσεις του Laissez – Faire που θεωρούσε απαράδεκτη κάθε κρατική παρέμβαση για την επαναφορά σε ισορροπία των θεμελιωδών μεγεθών της οικονομίας όσο και με την πεποίθηση ότι η οικονομία έχει την ικανότητα αυτοδιόρθωσης, κατέληξε να εξωθήσει τα κράτη σε ένα νέο καταστροφικότερο παγκόσμιο πόλεμο. Στο σημείο αυτό κρίνεται σκόπιμη η αναφορά στο έργο του διάσημου δημοσιονόμου R.A. Musgrave με τίτλο The Theory of Public Finance. «…Συνεπώς, είναι πρώτιστης σημασίας για την επιτυχία των ελεύθερων οικονομικών συστημάτων, να αναπτυχθούν αντισταθμιστικά μέτρα που θα συντηρούν υψηλό επίπεδο απασχόλησης όταν η ιδιωτική οικονομική δραστηριότητα αρχίζει να χαλαρώνει και που μπορούν να διατηρήσουν το επίπεδο των τιμών όταν η ζήτηση απειλεί να υπερκεράσει τους υφιστάμενους πόρους. σ.22-23». Ο Musgrave και οι μετέπειτα δημοσιονόμοι αντιλήφθηκαν ότι, η διαμόρφωση των μεγεθών του κρατικού προϋπολογισμού επηρεάζει καταλυτικά τον περιορισμό των οικονομικών κρίσεων, είτε πρόκειται περί υφέσεων, είτε περί πληθωρισμού. Τα λάθη και οι ανεπάρκειες της πολιτικής αντιμετώπισης της κρίσεως του 1929, επισημάνθηκαν από τον πρώην Πρόεδρο της FED, B. Bernanke, ο οποίος ανέφερε πως η Κεντρική Τράπεζα βοήθησε στη δημιουργία της κρίσης ασκώντας περιοριστικές νομισματικές πολιτικές όταν έπρεπε να κάνει το αντίθετο. Ανέδειξε τέσσερα κρίσιμα λάθη: 1. Η FED αύξησε το αναπροεξοφλητικό επιτόκιο την άνοιξη του 1928 και συνέχιζε να το αυξάνει εν μέσω της ύφεσης του 1929. 2. Όταν η χρηματιστηριακή αγορά κατέρρευσε, οι επενδυτές στράφηκαν στις νομισματικές αγορές. Οι κερδοσκόποι άρχισαν να ανταλλάσσουν τα δολάριά τους με χρυσό προκαλώντας μείωση της αξίας του δολαρίου. 3. Κατόπιν, η FED, αύξησε εκ νέου τα επιτόκια προσπαθώντας να διατηρήσει την αξία του δολαρίου, με αποτέλεσμα να περιορίσει περαιτέρω τη ζήτηση χρήματος, ενώ παράλληλα δεν αύξησε την προσφορά χρήματος προκειμένου να καταπολεμήσει τον αποπληθωρισμό. 4. Oι επενδυτές απέσυραν τις καταθέσεις τους από τις τράπεζες. Η χρεοκοπία των οποίων προκάλεσε περισσότερο πανικό. Η κατάσταση αυτή εξάλειψε την εμπιστοσύνη των καταναλωτών στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, μειώνοντας ακόμα περισσότερο την προσφορά χρήματος. Οι πολιτικές υπέρβασης της κρίσης Οι πολιτικές που ακολούθησαν κυρίως οι Αμερικανοί με το New Deal του F. Roosevelt και οι Βρετανοί, περιέλαβαν συνοπτικά τα παρακάτω μέτρα: 1. Απαλλαγή από τις ακαμψίες που προκαλούσε στην οικονομική πολιτική η εμμονή στον κανόνα χρυσού συναλλάγματος, μέσω της εγκατάλειψής του (Αγγλία 1931, ΗΠΑ 1933). 2. Έλεγχος καταστάσεως τραπεζικού συστήματος και λειτουργίας χρηματαγορών και κεφαλαιαγορών, στήριξη ορισμένων τραπεζών και χρηματοδοτικών οργανισμών δανειοδότησης εργατών και αγροτών. 3. Εισαγωγή στην αμερικανική οικονομική πολιτική των Κεϋνσιανών συνταγών με τη δημιουργία του τρίτου αντισταθμιστικού προϋπολογισμού με τον οποίο χρηματοδοτήθηκαν εκτεταμένα δημόσια έργα, με προσλήψεις ανέργων νέων και χορήγηση επιδομάτων στοιχειώδους διαβίωσης. Η κρίση ανακόπηκε στην Αγγλία το 1931 και στις ΗΠΑ το 1933, μετά από μια σχετική αστάθεια στα μέσα της δεκαετίας του 1930, και συνεχίστηκε η άνοδος της απασχόλησης εφόσον μάλιστα υπήρξε μια στροφή προς την ανάπτυξη της πολεμικής βιομηχανίας. Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 εκδηλώθηκε στο χρηματιστήριο, όπως και στην περίπτωση της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 1929. Η ανατροπή όμως της ισορροπίας στην παγκόσμια προσφορά και ζήτηση κατά την πρόσφατη περίπτωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι οι δημοσιονομικές και νομισματικές αρχές άφησαν το έργο αυτό στις τράπεζες που έπρεπε να διαχειριστούν τα τεράστια κεφάλαια των πλεονασματικών αναδυόμενων ασιατικών χωρών και κυρίως της Κίνας. Τα κεφάλαια αυτά, δυστυχώς, τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρώπη επενδύθηκαν όχι μόνο σε κρατικά ομόλογα αλλά και σε άλλες, κερδοσκοπικού χαρακτήρα, τοποθετήσεις και διάφορα τοξικά χρηματοπιστωτικά προϊόντα αμφίβολης απόδοσης. Έτσι, με την πρώτη εμφάνιση μεγάλων ζημιών σε διεθνείς τραπεζικούς κολοσσούς και μάλιστα σε τομείς που αφορούσαν ευρύτερα πλήθη πολιτών όπως π.χ. τα δάνεια λαϊκής στέγης, επήλθαν σφοδρές αναταράξεις. Μπροστά στην επαπειλούμενη μαζική φυγή καταθετών από τις τράπεζες και την συνεπαγόμενη χρεοκοπία, και λαμβανομένων υπόψη των στενών διατραπεζικών σχέσεων που χαρακτηρίζουν τον σύγχρονο κόσμο, οι δημοσιονομικές και νομισματικές αρχές, σε αγαστή συνεργασία, κατέστρωσαν και ενέκριναν προγράμματα διάσωσης τραπεζών που αφορούσαν σε εξαγορές και συγχωνεύσεις, κεφαλαιακή ενίσχυση και κυρίως παροχή εγγυήσεων για την κάλυψη του διατραπεζικού δανεισμού. Παράλληλα οι κυριότερες Κεντρικές τράπεζες αποφάσισαν τη μείωση στο επιτόκιο δανεισμού των τραπεζών σε 0-0,25% με σκοπό να ενισχύσουν τη ζήτηση, να αναζωογονήσουν την επιχειρηματικότητα και να μειώσουν την ανεργία πράγμα που επιτεύχθηκε σε διάστημα δύο έως τριών ετών κατά περίπτωση. Λέξεις κλειδιά: Κρίσεις, Μορφή κρίσης, Αίτια κρίσης, Ένταση κρίσης, Διαφορές κρίσεων, Διορθωτικές πολιτικές","Purpose of this study The global financial crisis of 1929-1938, which was interwoven with two World Wars, has been such a tough lesson for all mankind. Over the course of time and until the second major financial crisis of 2008-2009 arose, the authorities had realized the mistakes of the past and knew how to limit the duration and the impact of the most recent one, in terms of income, employment and currency fluctuations. Intending to give readers the ability to understand the nature of the crises, their mechanism for spreading them on a global scale and their relationship to the socio-political and ideological background of those who design and manage their policies to deal with it, the author considered it appropriate to analyse shape, causes and intensity, and to present the differences between structural crises and those which start as financial ones, but turn into generalized economic crises. Finally, the policies pursued at national and world level to curb these two crises and the resulting conclusions are presented and commented. Types of crises In order to make it easier for the non-familiar with financial matters readers, it was considered appropriate to present a kind of typology of financial crises that often escapes from national levels and are transformed into international or global ones. Production crises are mainly due to natural disasters and technological accidents accompanied by job destruction and environmental degradation. Active demand crises are distinguished in exchange and banking crises, inflation crises and crises due to the collapse of the value of intangible securities and valuables. Τhe global financial crisis of 1929 The main causes Although this crisis had its roots in the First World War, it occurred in October 1929. It was structural and general. Structural, in the sense that production processes and technology have been dissolved and reformed, and in general, in the sense that full anarchy prevailed in the formation of exchange rates that did not allow the development of international trade and did not facilitate the international movement of capital. On a global level, the equilibrium of supply of goods and active demand for their absorption has been completely overthrown. As a result, global employment, the stability of the value of currencies and, of course, the level of international prices have been completely disrupted. The intensity of the Crisis The development of the crisis and its effects in terms of loss of income and savings finance were determined by the degree of performance of the policies pursued by the financial authorities of each country. Sensing the upcoming crisis, the United States, put again into force the Gold Exchange Rule in 1919, forcing the participants to keep the value of their currency (both dollars and gold) stable. In this way no one could contribute to currency turbulence and to inflationary pressures at national and global level. Experience has shown that this solution did not offer much because the policy of the Gold Exchange Rule coupled with Laissez-Faire's ideologically political inflexibility, which considered any state intervention to re-establish the balance of the foundation of the economy and the belief that the economy has the capacity for self-correction, ended up pushing states into a new, devastating, World War. At this point, reference should be made to the work of the famous publicist R. A. Musgrave entitled The Theory of Public Finance. \"... It is therefore of first importance for the success of free economic systems to develop compensatory measures that maintain a high level of employment when private economic activity begins to relax and which can maintain the level of prices when demand threatens to outweigh the existing resources. p.22-23 \". Musgrave and subsequent economists realized that the formation of the state budget has a catalytic effect on limiting economic crises, whether its recession or inflation. The mistakes and inadequacies of the 1929 Crisis Policy, as pointed out by the former Fed President, B. Bernanke, who reported that the Central Bank helped create the crisis by exerting restrictive monetary policies when it had to do the opposite. This, pointed out four crucial mistakes: 1. The FED raised the rebate rate in the spring of 1928 and continued to increase it in the midst of the recession of 1929. 2. When the stock market collapsed, investors turned to the monetary markets. Speculators began exchanging their dollars with gold, causing a decline in the value of the dollar. 3. Thereafter, the Fed has again raised interest rates by trying to maintain the value of the dollar, thus further limiting the demand for money. At the same time, it did not increase money supply in order to combat deflation. 4. Investors withdrew their deposits from banks. Bankruptcy has caused more panic. This has eroded consumer confidence in financial institutions, further reducing money supply. Policies to overcome the crisis The policies followed mainly by the Americans in the New Deal by F. Roosevelt and the British included the following: 1. Disengagement from the rigidities of economic policy and persistence of the golden exchange rule through its abolishment (England 1931, USA 1933). 2. Checking the banking system and the operation of financial markets and capital markets, supporting some banks and financial institutions for lending money to workers and farmers. 3. Introduction to the American economic policy of the Keynesian prescriptions by creating the third compensatory budget with which extensive public works were funded, with the recruitment of young unemployed and the granting of elementary subsistence allowances. The crisis reached a point where it stopped in England in 1931 and in the US in 1933, after a relative volatility in the mid-1930s, and employment continued to rise as there was a shift towards the development of the war industry. The Financial Crisis of 2008 The financial crisis of 2008 hit the stock market, as in the case of the global financial crisis of 1929. But the overthrow of the balance in global supply and demand in the recent financial crisis is mainly due to the fact that the budgetary and monetary authorities left this project at the banks that had to manage the huge funds of surplus emerging Asian countries, and especially China. These funds, unfortunately, both in the US and Europe were invested not only in government bonds but through banks and other speculative positions and various toxic financial products of dubious performance. Thus, with the first appearance of major losses in international banking giants and even in areas involving wider crowds of citizens, such as housing loans, there has been severe turbulence. Facing the imminent mass escape of bank depositors and the resulting bankruptcy and taking into account the close interbank relations that characterize the modern world, the Fiscal and Monetary Authorities have, in good cooperation, designed and approved bank rescue programs for acquisitions and mergers, capital strengthening and mainly providing guarantees to cover interbank lending. At the same time, the major central banks decided to reduce the bank lending rate to 0-0.25% in order to boost demand, revitalize entrepreneurship and reduce unemployment, which was achieved between two and three on a case-by-case basis. Keywords: Financial Crisis, Causes of Crisis, Crisis Intensity, Crisis Differences, Corrective Policies"]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Η Μεγάλη Κρίση και η Μεγάλη Ύφεση. Τα δύο σημαντικότερα γεγονότα που επέφεραν κλονισμό στην παγκόσμια οικονομία. Ανάλυση, διορθωτικές πολιτικές, συμπεράσματα"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Καραγιαννόπουλος Κωνσταντίνος","Karagiannopoulos Konstantinos"],"dc:date":["2019"],"dc:description":["Σκοπός της μελέτης Η παγκόσμια οικονομική κρίση της περιόδου 1929-1938 που ήταν συνυφασμένη και με δύο παγκοσμίους πολέμους, υπήρξε ένα τόσο σκληρό μάθημα για όλη την ανθρωπότητα. Στη διαδρομή του χρόνου και μέχρι να προκύψει η δεύτερη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008-2009, οι αρχές είχαν αντιληφθεί τα λάθη του παρελθόντος και γνώριζαν πως να περιορίσουν τη διάρκεια και τις επιπτώσεις της τελευταίας, σε όρους εισοδήματος, απασχόλησης και συναλλαγματικών διαταραχών. Θέλοντας να δώσει στους αναγνώστες τη δυνατότητα κατανόησης της φύσης των κρίσεων, το μηχανισμό διάχυσής τους σε παγκόσμια κλίμακα και τη σχέση τους με το κοινωνικοπολιτικό και ιδεολογικό υπόβαθρο εκείνων που σχεδιάζουν και διαχειρίζονται τις πολιτικές αντιμετώπισής τους, ο συντάκτης έκρινε σκόπιμο να προβεί σε ανάλυση της μορφής, των αιτίων και της έντασής τους. Επίσης να παρουσιάσει τις διαφορές μεταξύ των δομικών κρίσεων και εκείνων που ξεκινώντας ως χρηματοπιστωτικές, μετατρέπονται στην πορεία σε γενικευμένες οικονομικές κρίσεις. Τέλος, παρουσιάζονται και σχολιάζονται οι πολιτικές που ασκήθηκαν επί εθνικού και παγκοσμίου επιπέδου για τη χαλιναγώγηση των δύο αυτών κρίσεων καθώς και τα προκύπτοντα συμπεράσματα. Τυπολογία των κρίσεων Για να διευκολυνθεί και ο μη εξοικειωμένος με τα οικονομικά αναγνώστης κρίθηκε σκόπιμο να παρουσιάσει ένα είδος τυπολογίας των οικονομικών κρίσεων που πολλές φορές ξεφεύγουν από τα εθνικά επίπεδα και, μετατρέπονται σε διεθνείς ή και παγκόσμιες. Οι κρίσεις παραγωγής οφείλονται κυρίως σε φυσικές καταστροφές και σε τεχνολογικά ατυχήματα που συνοδεύονται από καταστροφή εργασιακού δυναμικού και αχρήστευση περιβάλλοντος. Οι δε κρίσεις ενεργού ζήτησης διακρίνονται σε συναλλαγματικές και τραπεζικές κρίσεις, σε κρίσεις πληθωρισμού και κρίσεις που οφείλονται στην κατάρρευση της αξίας των άυλων τίτλων και των εμπράγματων αξιών. Η παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929 Τα βασικά αίτια. Η κρίση αυτή, εκδηλώθηκε μεν τον Οκτώβριο του 1929 είχε όμως τις ρίζες της στον Πρώτο Παγκόσμιο πόλεμο. Ήταν δομική και γενική. Δομική, υπό την έννοια ότι διαλύθηκαν και αναμορφώθηκαν οι παραγωγικές διαδικασίες και η τεχνολογία, και γενική, υπό την έννοια ότι επικράτησε πλήρης αναρχία στη διαμόρφωση των συναλλαγματικών ισοτιμιών που δεν επέτρεπε την ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου και δε διευκόλυνε τη διεθνή κίνηση κεφαλαίων. Συντελέστηκε πλήρης ανατροπή της ισορροπίας προσφοράς αγαθών και ενεργού ζήτησης για την απορρόφησή τους με αποτέλεσμα η απασχόληση, η σταθερότητα της αξίας των νομισμάτων και βεβαίως το επίπεδο των διεθνών τιμών να διαταραχτούν πλήρως σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ένταση της Κρίσης Η εξέλιξη της κρίσης και τα αποτελέσματά της σε όρους απώλειας θέσεων εργασίας εισοδημάτων και αποταμιευτικών κεφαλαίων καθορίστηκαν από το βαθμό απόδοσης των πολιτικών που άσκησαν οι νομισματικές και δημοσιονομικές αρχές κάθε χώρας. Οι ΗΠΑ, διαισθανόμενες την επερχόμενη κρίση επανέφεραν το 1919 τον Κανόνα Χρυσού Συναλλάγματος, που θα ανάγκαζε τους συμμετέχοντες να διατηρούν σταθερή την αξία του νομίσματός τους τόσο ως προς το δολάριο όσο και ως προς τον χρυσό. Με τον τρόπο αυτό κανείς δεν θα μπορούσε να συμβάλλει σε συναλλαγματική αναταραχή και σε πληθωριστικές πιέσεις σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. Η πείρα απέδειξε ότι και αυτή η λύση δεν προσέφερε πολλά, διότι η πολιτική του Κανόνα Χρυσού Συναλλάγματος συνδυαζόμενη τόσο με τις ιδεολογικοπολιτικές αγκυλώσεις του Laissez – Faire που θεωρούσε απαράδεκτη κάθε κρατική παρέμβαση για την επαναφορά σε ισορροπία των θεμελιωδών μεγεθών της οικονομίας όσο και με την πεποίθηση ότι η οικονομία έχει την ικανότητα αυτοδιόρθωσης, κατέληξε να εξωθήσει τα κράτη σε ένα νέο καταστροφικότερο παγκόσμιο πόλεμο. Στο σημείο αυτό κρίνεται σκόπιμη η αναφορά στο έργο του διάσημου δημοσιονόμου R.A. Musgrave με τίτλο The Theory of Public Finance. «…Συνεπώς, είναι πρώτιστης σημασίας για την επιτυχία των ελεύθερων οικονομικών συστημάτων, να αναπτυχθούν αντισταθμιστικά μέτρα που θα συντηρούν υψηλό επίπεδο απασχόλησης όταν η ιδιωτική οικονομική δραστηριότητα αρχίζει να χαλαρώνει και που μπορούν να διατηρήσουν το επίπεδο των τιμών όταν η ζήτηση απειλεί να υπερκεράσει τους υφιστάμενους πόρους. σ.22-23». Ο Musgrave και οι μετέπειτα δημοσιονόμοι αντιλήφθηκαν ότι, η διαμόρφωση των μεγεθών του κρατικού προϋπολογισμού επηρεάζει καταλυτικά τον περιορισμό των οικονομικών κρίσεων, είτε πρόκειται περί υφέσεων, είτε περί πληθωρισμού. Τα λάθη και οι ανεπάρκειες της πολιτικής αντιμετώπισης της κρίσεως του 1929, επισημάνθηκαν από τον πρώην Πρόεδρο της FED, B. Bernanke, ο οποίος ανέφερε πως η Κεντρική Τράπεζα βοήθησε στη δημιουργία της κρίσης ασκώντας περιοριστικές νομισματικές πολιτικές όταν έπρεπε να κάνει το αντίθετο. Ανέδειξε τέσσερα κρίσιμα λάθη: 1. Η FED αύξησε το αναπροεξοφλητικό επιτόκιο την άνοιξη του 1928 και συνέχιζε να το αυξάνει εν μέσω της ύφεσης του 1929. 2. Όταν η χρηματιστηριακή αγορά κατέρρευσε, οι επενδυτές στράφηκαν στις νομισματικές αγορές. Οι κερδοσκόποι άρχισαν να ανταλλάσσουν τα δολάριά τους με χρυσό προκαλώντας μείωση της αξίας του δολαρίου. 3. Κατόπιν, η FED, αύξησε εκ νέου τα επιτόκια προσπαθώντας να διατηρήσει την αξία του δολαρίου, με αποτέλεσμα να περιορίσει περαιτέρω τη ζήτηση χρήματος, ενώ παράλληλα δεν αύξησε την προσφορά χρήματος προκειμένου να καταπολεμήσει τον αποπληθωρισμό. 4. Oι επενδυτές απέσυραν τις καταθέσεις τους από τις τράπεζες. Η χρεοκοπία των οποίων προκάλεσε περισσότερο πανικό. Η κατάσταση αυτή εξάλειψε την εμπιστοσύνη των καταναλωτών στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, μειώνοντας ακόμα περισσότερο την προσφορά χρήματος. Οι πολιτικές υπέρβασης της κρίσης Οι πολιτικές που ακολούθησαν κυρίως οι Αμερικανοί με το New Deal του F. Roosevelt και οι Βρετανοί, περιέλαβαν συνοπτικά τα παρακάτω μέτρα: 1. Απαλλαγή από τις ακαμψίες που προκαλούσε στην οικονομική πολιτική η εμμονή στον κανόνα χρυσού συναλλάγματος, μέσω της εγκατάλειψής του (Αγγλία 1931, ΗΠΑ 1933). 2. Έλεγχος καταστάσεως τραπεζικού συστήματος και λειτουργίας χρηματαγορών και κεφαλαιαγορών, στήριξη ορισμένων τραπεζών και χρηματοδοτικών οργανισμών δανειοδότησης εργατών και αγροτών. 3. Εισαγωγή στην αμερικανική οικονομική πολιτική των Κεϋνσιανών συνταγών με τη δημιουργία του τρίτου αντισταθμιστικού προϋπολογισμού με τον οποίο χρηματοδοτήθηκαν εκτεταμένα δημόσια έργα, με προσλήψεις ανέργων νέων και χορήγηση επιδομάτων στοιχειώδους διαβίωσης. Η κρίση ανακόπηκε στην Αγγλία το 1931 και στις ΗΠΑ το 1933, μετά από μια σχετική αστάθεια στα μέσα της δεκαετίας του 1930, και συνεχίστηκε η άνοδος της απασχόλησης εφόσον μάλιστα υπήρξε μια στροφή προς την ανάπτυξη της πολεμικής βιομηχανίας. Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 εκδηλώθηκε στο χρηματιστήριο, όπως και στην περίπτωση της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 1929. Η ανατροπή όμως της ισορροπίας στην παγκόσμια προσφορά και ζήτηση κατά την πρόσφατη περίπτωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι οι δημοσιονομικές και νομισματικές αρχές άφησαν το έργο αυτό στις τράπεζες που έπρεπε να διαχειριστούν τα τεράστια κεφάλαια των πλεονασματικών αναδυόμενων ασιατικών χωρών και κυρίως της Κίνας. Τα κεφάλαια αυτά, δυστυχώς, τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρώπη επενδύθηκαν όχι μόνο σε κρατικά ομόλογα αλλά και σε άλλες, κερδοσκοπικού χαρακτήρα, τοποθετήσεις και διάφορα τοξικά χρηματοπιστωτικά προϊόντα αμφίβολης απόδοσης. Έτσι, με την πρώτη εμφάνιση μεγάλων ζημιών σε διεθνείς τραπεζικούς κολοσσούς και μάλιστα σε τομείς που αφορούσαν ευρύτερα πλήθη πολιτών όπως π.χ. τα δάνεια λαϊκής στέγης, επήλθαν σφοδρές αναταράξεις. Μπροστά στην επαπειλούμενη μαζική φυγή καταθετών από τις τράπεζες και την συνεπαγόμενη χρεοκοπία, και λαμβανομένων υπόψη των στενών διατραπεζικών σχέσεων που χαρακτηρίζουν τον σύγχρονο κόσμο, οι δημοσιονομικές και νομισματικές αρχές, σε αγαστή συνεργασία, κατέστρωσαν και ενέκριναν προγράμματα διάσωσης τραπεζών που αφορούσαν σε εξαγορές και συγχωνεύσεις, κεφαλαιακή ενίσχυση και κυρίως παροχή εγγυήσεων για την κάλυψη του διατραπεζικού δανεισμού. Παράλληλα οι κυριότερες Κεντρικές τράπεζες αποφάσισαν τη μείωση στο επιτόκιο δανεισμού των τραπεζών σε 0-0,25% με σκοπό να ενισχύσουν τη ζήτηση, να αναζωογονήσουν την επιχειρηματικότητα και να μειώσουν την ανεργία πράγμα που επιτεύχθηκε σε διάστημα δύο έως τριών ετών κατά περίπτωση. Λέξεις κλειδιά: Κρίσεις, Μορφή κρίσης, Αίτια κρίσης, Ένταση κρίσης, Διαφορές κρίσεων, Διορθωτικές πολιτικές","Purpose of this study The global financial crisis of 1929-1938, which was interwoven with two World Wars, has been such a tough lesson for all mankind. Over the course of time and until the second major financial crisis of 2008-2009 arose, the authorities had realized the mistakes of the past and knew how to limit the duration and the impact of the most recent one, in terms of income, employment and currency fluctuations. Intending to give readers the ability to understand the nature of the crises, their mechanism for spreading them on a global scale and their relationship to the socio-political and ideological background of those who design and manage their policies to deal with it, the author considered it appropriate to analyse shape, causes and intensity, and to present the differences between structural crises and those which start as financial ones, but turn into generalized economic crises. Finally, the policies pursued at national and world level to curb these two crises and the resulting conclusions are presented and commented. Types of crises In order to make it easier for the non-familiar with financial matters readers, it was considered appropriate to present a kind of typology of financial crises that often escapes from national levels and are transformed into international or global ones. Production crises are mainly due to natural disasters and technological accidents accompanied by job destruction and environmental degradation. Active demand crises are distinguished in exchange and banking crises, inflation crises and crises due to the collapse of the value of intangible securities and valuables. Τhe global financial crisis of 1929 The main causes Although this crisis had its roots in the First World War, it occurred in October 1929. It was structural and general. Structural, in the sense that production processes and technology have been dissolved and reformed, and in general, in the sense that full anarchy prevailed in the formation of exchange rates that did not allow the development of international trade and did not facilitate the international movement of capital. On a global level, the equilibrium of supply of goods and active demand for their absorption has been completely overthrown. As a result, global employment, the stability of the value of currencies and, of course, the level of international prices have been completely disrupted. The intensity of the Crisis The development of the crisis and its effects in terms of loss of income and savings finance were determined by the degree of performance of the policies pursued by the financial authorities of each country. Sensing the upcoming crisis, the United States, put again into force the Gold Exchange Rule in 1919, forcing the participants to keep the value of their currency (both dollars and gold) stable. In this way no one could contribute to currency turbulence and to inflationary pressures at national and global level. Experience has shown that this solution did not offer much because the policy of the Gold Exchange Rule coupled with Laissez-Faire's ideologically political inflexibility, which considered any state intervention to re-establish the balance of the foundation of the economy and the belief that the economy has the capacity for self-correction, ended up pushing states into a new, devastating, World War. At this point, reference should be made to the work of the famous publicist R. A. Musgrave entitled The Theory of Public Finance. \"... It is therefore of first importance for the success of free economic systems to develop compensatory measures that maintain a high level of employment when private economic activity begins to relax and which can maintain the level of prices when demand threatens to outweigh the existing resources. p.22-23 \". Musgrave and subsequent economists realized that the formation of the state budget has a catalytic effect on limiting economic crises, whether its recession or inflation. The mistakes and inadequacies of the 1929 Crisis Policy, as pointed out by the former Fed President, B. Bernanke, who reported that the Central Bank helped create the crisis by exerting restrictive monetary policies when it had to do the opposite. This, pointed out four crucial mistakes: 1. The FED raised the rebate rate in the spring of 1928 and continued to increase it in the midst of the recession of 1929. 2. When the stock market collapsed, investors turned to the monetary markets. Speculators began exchanging their dollars with gold, causing a decline in the value of the dollar. 3. Thereafter, the Fed has again raised interest rates by trying to maintain the value of the dollar, thus further limiting the demand for money. At the same time, it did not increase money supply in order to combat deflation. 4. Investors withdrew their deposits from banks. Bankruptcy has caused more panic. This has eroded consumer confidence in financial institutions, further reducing money supply. Policies to overcome the crisis The policies followed mainly by the Americans in the New Deal by F. Roosevelt and the British included the following: 1. Disengagement from the rigidities of economic policy and persistence of the golden exchange rule through its abolishment (England 1931, USA 1933). 2. Checking the banking system and the operation of financial markets and capital markets, supporting some banks and financial institutions for lending money to workers and farmers. 3. Introduction to the American economic policy of the Keynesian prescriptions by creating the third compensatory budget with which extensive public works were funded, with the recruitment of young unemployed and the granting of elementary subsistence allowances. The crisis reached a point where it stopped in England in 1931 and in the US in 1933, after a relative volatility in the mid-1930s, and employment continued to rise as there was a shift towards the development of the war industry. The Financial Crisis of 2008 The financial crisis of 2008 hit the stock market, as in the case of the global financial crisis of 1929. But the overthrow of the balance in global supply and demand in the recent financial crisis is mainly due to the fact that the budgetary and monetary authorities left this project at the banks that had to manage the huge funds of surplus emerging Asian countries, and especially China. These funds, unfortunately, both in the US and Europe were invested not only in government bonds but through banks and other speculative positions and various toxic financial products of dubious performance. Thus, with the first appearance of major losses in international banking giants and even in areas involving wider crowds of citizens, such as housing loans, there has been severe turbulence. Facing the imminent mass escape of bank depositors and the resulting bankruptcy and taking into account the close interbank relations that characterize the modern world, the Fiscal and Monetary Authorities have, in good cooperation, designed and approved bank rescue programs for acquisitions and mergers, capital strengthening and mainly providing guarantees to cover interbank lending. At the same time, the major central banks decided to reduce the bank lending rate to 0-0.25% in order to boost demand, revitalize entrepreneurship and reduce unemployment, which was achieved between two and three on a case-by-case basis. Keywords: Financial Crisis, Causes of Crisis, Crisis Intensity, Crisis Differences, Corrective Policies"],"dc:identifier":["uoadl:2865576","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2865576"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"dc:title":["Η Μεγάλη Κρίση και η Μεγάλη Ύφεση. Τα δύο σημαντικότερα γεγονότα που επέφεραν κλονισμό στην παγκόσμια οικονομία. Ανάλυση, διορθωτικές πολιτικές, συμπεράσματα"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:34:29Z"}