{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:2877650"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:2877650","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Η Διαδρομή μιας Κλινικής Δοκιμής Φάσης ΙΙΙ στην Ελλάδα: Από την Ενεργοποίηση των Ερευνητικών Κέντρων στο Clinical Study Report","abstract":"Η ιστορία της κλινικής έρευνας βρίθει ανά τους αιώνες μελανών παραδειγμάτων εκμετάλλευσης, εξαναγκασμού, έκθεσης σε κίνδυνο της ανθρώπινης ζωής και καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων λόγω έλλειψης πληροφοριών, κατευθυντήριων οδηγιών και νομοθετικού πλαισίου. Η θέσπιση κανόνων, κατευθυντήριων οδηγιών και νομοθετικού πλαισίου έγινε αναγκαιότητα γιατί οι κλινικές μελέτες είναι μονόδρομος για την ανάπτυξη και την έγκριση των νέων/καινοτόμων ερευνητικών προϊόντων, ώστε να εξασφαλίσουν την άδεια κυκλοφορίας τους. Τα δικαιώματα, η ασφάλεια και η ευημερία των συμμετεχόντων σε μία κλινική μελέτη πλέον αποτελούν προτεραιότητα και προστατεύονται με κάθε κόστος. Η Ελλάδα ακολουθεί το Ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο προσαρμοσμένο στην Ελληνική πραγματικότητα με Υπουργικές Αποφάσεις καθώς και τις 13 θεσπισμένες κατευθυντήριες οδηγίες του ICH GCP για όλες τις φάσεις των κλινικών δοκιμών και ιδιαίτερα στις παρεμβατικές κλινικές δοκιμές φάσης ΙΙΙ που αποτελούν και το μεγαλύτερο ποσοστό στο σύνολό τους. Μέσα στην Ελληνική νομοθεσία έχουν θεσπιστεί καθαροί ορισμοί για όλα τα συμβαλλόμενα μέρη των κλινικών δοκιμών. Ο χορηγός, ο κατ’ ανάθεση οργανισμός έρευνας και οι ελεύθεροι συνεργάτες έρευνας, ο ερευνητής - ίδρυμα έως και οι αρμόδιες εγκριτικές αρχές της χώρας αναφέρονται με σαφής προϋποθέσεις, οδηγίες και υποχρεώσεις. Λόγω της πλειοψηφίας των πολυεθνικών και πολυκεντρικών δοκιμών τα κύρια έγγραφα που περιλαμβάνει μια κλινική δοκιμή είναι βασισμένα στις κατευθυντήριες οδηγίες του ICH GCP. Το πρωτόκολλο, το έντυπο συγκατάθεσης κατόπιν ενημέρωσης, το εγχειρίδιο ερευνητή, και οποιαδήποτε άλλα έγγραφα προορίζονται για τους συμμετέχοντες, πρέπει να προσαρμοστούν στην ελληνική πραγματικότητα με βάση τις οδηγίες που έχουν ανακοινωθεί από τις αρμόδιες εγκριτικές αρχές (ΕΟΦ/ΕΕΔ). Μέσω υπουργικών αποφάσεων έχουν δοθεί συγκεκριμένες προϋποθέσεις για το ασφαλιστήριο συμβόλαιο καθώς επίσης και ένα πρότυπο σύμβασης διεξαγωγής κλινική δοκιμής όπου ακολουθείται έως και σήμερα. Τέλος, τα ερωτηματολόγια ποιότητας ζωής που χρησιμοποιούνται σε κάθε δοκιμή πρέπει να είναι και αυτά προσαρμοσμένα και επικυρωμένα στην Ελληνική πραγματικότητα με συγκεκριμένη διαδικασία. Για να μπορέσει να ξεκινήσει μια κλινική δοκιμή στην χώρα μας, χρειάζεται να κατατεθεί ο ολοκληρωμένος φάκελος της δοκιμής σε όλες τις αρμόδιες αρχές και μετά την ανασκόπηση του φακέλου να εκδοθεί η έγκριση του ΕΟΦ, η θετική γνωμοδότηση της ΕΕΔ καθώς επίσης και να υπογραφεί η τετραμερής σύμβαση από όλα τα μέρη. Έπειτα αρχίζει η προετοιμασία για την ενεργοποίηση των ερευνητικών κέντρων. Η αποστολή των φακέλων του ερευνητή στο ερευνητικό κέντρο, η απόκτηση πρόσβασης από την ομάδα του κύριου ερευνητή στα ηλεκτρονικά συστήματα της δοκιμής όπως το IVRS/IWRS, το eCRF, την πλατφόρμα των κεντρικών εργαστηρίων για άμεση πρόσβαση στα αποτελέσματα των Διπλωματική Εργασία _Χ . Ρόκκα. 7 |58 P a g e εξετάσεων των συμμετεχόντων καθώς και σε πλατφόρμες ποιότητας ζωής/ερωτηματολογίων. Για όλα τα ηλεκτρονικά συστήματα των κλινικών δοκιμών, υπάρχουν αντίστοιχες εκπαιδεύσεις που πρέπει να παρακολουθήσουν και να ολοκληρώσουν επιτυχώς όλα τα μέλη της ερευνητικής ομάδας που πρέπει να έχουν πρόσβαση σε αυτά και να αποκτήσουν το αντίστοιχο πιστοποιητικό. Στο κάθε μέλος της ερευνητικής ομάδας δίνεται προσωπική πρόσβαση, με μοναδικούς κωδικούς που ανταποκρίνονται στα καθήκοντα που του έχουν ανατεθεί από τον κύριο ερευνητή. Οι κωδικοί αυτοί είναι προσωπικοί και είναι ευθύνη του κάθε μέλους να διαφυλάσσει την ιδιωτικότητά τους και δεν πρέπει να τους μοιραστεί ποτέ με τους επιτηρητές, τους ελεγκτές ή τους επιθεωρητές της κλινικής δοκιμής ακόμα και αν του ζητηθεί. Η ενεργοποίηση του ερευνητικού κέντρου λαμβάνει χώρα μετά την επίσκεψη έναρξης (site initiation visit). Είναι η πιο σημαντική και πολύωρη επίσκεψη καθώς επιβεβαιώνονται, διασφαλίζονται και τεκμηριώνονται όλες οι οργανωτικές και τεχνικές λεπτομέρειες της κλινικής δοκιμής με σκοπό την πραγματοποίηση της από το κέντρο με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο. Γίνεται πλήρης ανασκόπηση του πρωτοκόλλου και των κριτηρίων ένταξης και αποκλεισμού για σωστή στρατολόγηση συμμετεχόντων καθώς επίσης και λεπτομερής συζήτηση γύρω από τη διαδικασία συγκατάθεσης κατόπιν ενημέρωσης. Ο επιτηρητής τέλος εκπαιδεύει το προσωπικό του ερευνητικού κέντρου για την παραλαβή, αποθήκευση, διάθεση, καταμέτρηση και επιστροφή/καταστροφή του ερευνητικού προϊόντος. Η παρακολούθηση της κλινικής δοκιμής είναι υπευθυνότητα του χορηγού που μέσα από συγκεκριμένες διαδικασίες επίβλεψης και εξουσιοδοτημένους με συγκεκριμένες αρμοδιότητες επιτηρητές (CRAs), διασφαλίζει ότι η κλινική δοκιμή διεξάγεται, καταγράφεται και αναφέρει τα δεδομένα σύμφωνα με το πρωτόκολλο, τις πρότυπες διαδικασίες λειτουργίας, την ορθή κλινική πρακτική και τις ισχύουσες ρυθμιστικές απαιτήσεις. Κατά τη διάρκεια μιας κλινικής δοκιμής μπορούν να τροποποιηθούν όλα τα έγγραφα, είτε παρέχοντας καινούριες πληροφορίες, είτε διορθώνοντας τυχόν λάθη που εντοπίστηκαν. Όλα τα τροποποιημένα έγγραφα πρέπει να κατατεθούν στις αρμόδιες αρχές και να ληφθεί η αντίστοιχη έγκριση/θετική γνωμοδότηση για την συνέχιση της κλινικής δοκιμής. Όλες οι κλινικές δοκιμές υπόκεινται σε ελέγχους και επιθεωρήσεις. Οι δοκιμές μπορεί να ελεγχθούν είτε από τον χορηγό, είτε από εξωτερικό συνεργάτη του χορηγού είτε ακόμα και από τον κατ’ ανάθεση οργανισμό έρευνας. Οι επιθεωρήσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν από όλες τις εμπλεκόμενες ρυθμιστικές αρχές, σε όλες τις φάσης της κλινικής δοκιμής και όχι μόνο από την ρυθμιστική αρχή της Ελλάδας τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ), αλλά και από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΜΑ) και τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των Η.Π.Α. (FDA), λόγω της πολυεθνικής/πολυκεντρικής φύσης των κλινικών δοκιμών και των αιτήσεων για χορήγηση άδειας κυκλοφορίας του ερευνητικού προϊόντος. Το τέλος μιας κλινικής δοκιμής επέρχεται με τη δήλωση περάτωσης της δοκιμής η οποία πρέπει να ορίζεται καθαρά στο πρωτόκολλο συμπεριλαμβάνοντας και την αναφορά των αποτελεσμάτων της κλινικής δοκιμής.","abstract_html":"Η ιστορία της κλινικής έρευνας βρίθει ανά τους αιώνες μελανών παραδειγμάτων εκμετάλλευσης, εξαναγκασμού, έκθεσης σε κίνδυνο της ανθρώπινης ζωής και καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων λόγω έλλειψης πληροφοριών, κατευθυντήριων οδηγιών και νομοθετικού πλαισίου. Η θέσπιση κανόνων, κατευθυντήριων οδηγιών και νομοθετικού πλαισίου έγινε αναγκαιότητα γιατί οι κλινικές μελέτες είναι μονόδρομος για την ανάπτυξη και την έγκριση των νέων/καινοτόμων ερευνητικών προϊόντων, ώστε να εξασφαλίσουν την άδεια κυκλοφορίας τους. Τα δικαιώματα, η ασφάλεια και η ευημερία των συμμετεχόντων σε μία κλινική μελέτη πλέον αποτελούν προτεραιότητα και προστατεύονται με κάθε κόστος. Η Ελλάδα ακολουθεί το Ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο προσαρμοσμένο στην Ελληνική πραγματικότητα με Υπουργικές Αποφάσεις καθώς και τις 13 θεσπισμένες κατευθυντήριες οδηγίες του ICH GCP για όλες τις φάσεις των κλινικών δοκιμών και ιδιαίτερα στις παρεμβατικές κλινικές δοκιμές φάσης ΙΙΙ που αποτελούν και το μεγαλύτερο ποσοστό στο σύνολό τους. Μέσα στην Ελληνική νομοθεσία έχουν θεσπιστεί καθαροί ορισμοί για όλα τα συμβαλλόμενα μέρη των κλινικών δοκιμών. Ο χορηγός, ο κατ’ ανάθεση οργανισμός έρευνας και οι ελεύθεροι συνεργάτες έρευνας, ο ερευνητής - ίδρυμα έως και οι αρμόδιες εγκριτικές αρχές της χώρας αναφέρονται με σαφής προϋποθέσεις, οδηγίες και υποχρεώσεις. Λόγω της πλειοψηφίας των πολυεθνικών και πολυκεντρικών δοκιμών τα κύρια έγγραφα που περιλαμβάνει μια κλινική δοκιμή είναι βασισμένα στις κατευθυντήριες οδηγίες του ICH GCP. Το πρωτόκολλο, το έντυπο συγκατάθεσης κατόπιν ενημέρωσης, το εγχειρίδιο ερευνητή, και οποιαδήποτε άλλα έγγραφα προορίζονται για τους συμμετέχοντες, πρέπει να προσαρμοστούν στην ελληνική πραγματικότητα με βάση τις οδηγίες που έχουν ανακοινωθεί από τις αρμόδιες εγκριτικές αρχές (ΕΟΦ/ΕΕΔ). Μέσω υπουργικών αποφάσεων έχουν δοθεί συγκεκριμένες προϋποθέσεις για το ασφαλιστήριο συμβόλαιο καθώς επίσης και ένα πρότυπο σύμβασης διεξαγωγής κλινική δοκιμής όπου ακολουθείται έως και σήμερα. Τέλος, τα ερωτηματολόγια ποιότητας ζωής που χρησιμοποιούνται σε κάθε δοκιμή πρέπει να είναι και αυτά προσαρμοσμένα και επικυρωμένα στην Ελληνική πραγματικότητα με συγκεκριμένη διαδικασία. Για να μπορέσει να ξεκινήσει μια κλινική δοκιμή στην χώρα μας, χρειάζεται να κατατεθεί ο ολοκληρωμένος φάκελος της δοκιμής σε όλες τις αρμόδιες αρχές και μετά την ανασκόπηση του φακέλου να εκδοθεί η έγκριση του ΕΟΦ, η θετική γνωμοδότηση της ΕΕΔ καθώς επίσης και να υπογραφεί η τετραμερής σύμβαση από όλα τα μέρη. Έπειτα αρχίζει η προετοιμασία για την ενεργοποίηση των ερευνητικών κέντρων. Η αποστολή των φακέλων του ερευνητή στο ερευνητικό κέντρο, η απόκτηση πρόσβασης από την ομάδα του κύριου ερευνητή στα ηλεκτρονικά συστήματα της δοκιμής όπως το IVRS/IWRS, το eCRF, την πλατφόρμα των κεντρικών εργαστηρίων για άμεση πρόσβαση στα αποτελέσματα των Διπλωματική Εργασία _Χ . Ρόκκα. 7 |58 P a g e εξετάσεων των συμμετεχόντων καθώς και σε πλατφόρμες ποιότητας ζωής/ερωτηματολογίων. Για όλα τα ηλεκτρονικά συστήματα των κλινικών δοκιμών, υπάρχουν αντίστοιχες εκπαιδεύσεις που πρέπει να παρακολουθήσουν και να ολοκληρώσουν επιτυχώς όλα τα μέλη της ερευνητικής ομάδας που πρέπει να έχουν πρόσβαση σε αυτά και να αποκτήσουν το αντίστοιχο πιστοποιητικό. Στο κάθε μέλος της ερευνητικής ομάδας δίνεται προσωπική πρόσβαση, με μοναδικούς κωδικούς που ανταποκρίνονται στα καθήκοντα που του έχουν ανατεθεί από τον κύριο ερευνητή. Οι κωδικοί αυτοί είναι προσωπικοί και είναι ευθύνη του κάθε μέλους να διαφυλάσσει την ιδιωτικότητά τους και δεν πρέπει να τους μοιραστεί ποτέ με τους επιτηρητές, τους ελεγκτές ή τους επιθεωρητές της κλινικής δοκιμής ακόμα και αν του ζητηθεί. Η ενεργοποίηση του ερευνητικού κέντρου λαμβάνει χώρα μετά την επίσκεψη έναρξης (site initiation visit). Είναι η πιο σημαντική και πολύωρη επίσκεψη καθώς επιβεβαιώνονται, διασφαλίζονται και τεκμηριώνονται όλες οι οργανωτικές και τεχνικές λεπτομέρειες της κλινικής δοκιμής με σκοπό την πραγματοποίηση της από το κέντρο με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο. Γίνεται πλήρης ανασκόπηση του πρωτοκόλλου και των κριτηρίων ένταξης και αποκλεισμού για σωστή στρατολόγηση συμμετεχόντων καθώς επίσης και λεπτομερής συζήτηση γύρω από τη διαδικασία συγκατάθεσης κατόπιν ενημέρωσης. Ο επιτηρητής τέλος εκπαιδεύει το προσωπικό του ερευνητικού κέντρου για την παραλαβή, αποθήκευση, διάθεση, καταμέτρηση και επιστροφή/καταστροφή του ερευνητικού προϊόντος. Η παρακολούθηση της κλινικής δοκιμής είναι υπευθυνότητα του χορηγού που μέσα από συγκεκριμένες διαδικασίες επίβλεψης και εξουσιοδοτημένους με συγκεκριμένες αρμοδιότητες επιτηρητές (CRAs), διασφαλίζει ότι η κλινική δοκιμή διεξάγεται, καταγράφεται και αναφέρει τα δεδομένα σύμφωνα με το πρωτόκολλο, τις πρότυπες διαδικασίες λειτουργίας, την ορθή κλινική πρακτική και τις ισχύουσες ρυθμιστικές απαιτήσεις. Κατά τη διάρκεια μιας κλινικής δοκιμής μπορούν να τροποποιηθούν όλα τα έγγραφα, είτε παρέχοντας καινούριες πληροφορίες, είτε διορθώνοντας τυχόν λάθη που εντοπίστηκαν. Όλα τα τροποποιημένα έγγραφα πρέπει να κατατεθούν στις αρμόδιες αρχές και να ληφθεί η αντίστοιχη έγκριση/θετική γνωμοδότηση για την συνέχιση της κλινικής δοκιμής. Όλες οι κλινικές δοκιμές υπόκεινται σε ελέγχους και επιθεωρήσεις. Οι δοκιμές μπορεί να ελεγχθούν είτε από τον χορηγό, είτε από εξωτερικό συνεργάτη του χορηγού είτε ακόμα και από τον κατ’ ανάθεση οργανισμό έρευνας. Οι επιθεωρήσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν από όλες τις εμπλεκόμενες ρυθμιστικές αρχές, σε όλες τις φάσης της κλινικής δοκιμής και όχι μόνο από την ρυθμιστική αρχή της Ελλάδας τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ), αλλά και από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΜΑ) και τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των Η.Π.Α. (FDA), λόγω της πολυεθνικής/πολυκεντρικής φύσης των κλινικών δοκιμών και των αιτήσεων για χορήγηση άδειας κυκλοφορίας του ερευνητικού προϊόντος. Το τέλος μιας κλινικής δοκιμής επέρχεται με τη δήλωση περάτωσης της δοκιμής η οποία πρέπει να ορίζεται καθαρά στο πρωτόκολλο συμπεριλαμβάνοντας και την αναφορά των αποτελεσμάτων της κλινικής δοκιμής.","abstract_has_math":false,"creators":["Ρόκκα Χρυσούλα","Rokka Chrisoula"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2019,"date_issued":"2019","date_published":"2019","updated_at":"2026-11-19T05:35:38Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2877650"],"render_values":[{"text":"uoadl:2877650","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2877650","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2877650","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A2877650","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Ρόκκα Χρυσούλα","Rokka Chrisoula"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2019"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2877650","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2877650"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η ιστορία της κλινικής έρευνας βρίθει ανά τους αιώνες μελανών παραδειγμάτων εκμετάλλευσης, εξαναγκασμού, έκθεσης σε κίνδυνο της ανθρώπινης ζωής και καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων λόγω έλλειψης πληροφοριών, κατευθυντήριων οδηγιών και νομοθετικού πλαισίου. Η θέσπιση κανόνων, κατευθυντήριων οδηγιών και νομοθετικού πλαισίου έγινε αναγκαιότητα γιατί οι κλινικές μελέτες είναι μονόδρομος για την ανάπτυξη και την έγκριση των νέων/καινοτόμων ερευνητικών προϊόντων, ώστε να εξασφαλίσουν την άδεια κυκλοφορίας τους. Τα δικαιώματα, η ασφάλεια και η ευημερία των συμμετεχόντων σε μία κλινική μελέτη πλέον αποτελούν προτεραιότητα και προστατεύονται με κάθε κόστος. Η Ελλάδα ακολουθεί το Ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο προσαρμοσμένο στην Ελληνική πραγματικότητα με Υπουργικές Αποφάσεις καθώς και τις 13 θεσπισμένες κατευθυντήριες οδηγίες του ICH GCP για όλες τις φάσεις των κλινικών δοκιμών και ιδιαίτερα στις παρεμβατικές κλινικές δοκιμές φάσης ΙΙΙ που αποτελούν και το μεγαλύτερο ποσοστό στο σύνολό τους. Μέσα στην Ελληνική νομοθεσία έχουν θεσπιστεί καθαροί ορισμοί για όλα τα συμβαλλόμενα μέρη των κλινικών δοκιμών. Ο χορηγός, ο κατ’ ανάθεση οργανισμός έρευνας και οι ελεύθεροι συνεργάτες έρευνας, ο ερευνητής - ίδρυμα έως και οι αρμόδιες εγκριτικές αρχές της χώρας αναφέρονται με σαφής προϋποθέσεις, οδηγίες και υποχρεώσεις. Λόγω της πλειοψηφίας των πολυεθνικών και πολυκεντρικών δοκιμών τα κύρια έγγραφα που περιλαμβάνει μια κλινική δοκιμή είναι βασισμένα στις κατευθυντήριες οδηγίες του ICH GCP. Το πρωτόκολλο, το έντυπο συγκατάθεσης κατόπιν ενημέρωσης, το εγχειρίδιο ερευνητή, και οποιαδήποτε άλλα έγγραφα προορίζονται για τους συμμετέχοντες, πρέπει να προσαρμοστούν στην ελληνική πραγματικότητα με βάση τις οδηγίες που έχουν ανακοινωθεί από τις αρμόδιες εγκριτικές αρχές (ΕΟΦ/ΕΕΔ). Μέσω υπουργικών αποφάσεων έχουν δοθεί συγκεκριμένες προϋποθέσεις για το ασφαλιστήριο συμβόλαιο καθώς επίσης και ένα πρότυπο σύμβασης διεξαγωγής κλινική δοκιμής όπου ακολουθείται έως και σήμερα. Τέλος, τα ερωτηματολόγια ποιότητας ζωής που χρησιμοποιούνται σε κάθε δοκιμή πρέπει να είναι και αυτά προσαρμοσμένα και επικυρωμένα στην Ελληνική πραγματικότητα με συγκεκριμένη διαδικασία. Για να μπορέσει να ξεκινήσει μια κλινική δοκιμή στην χώρα μας, χρειάζεται να κατατεθεί ο ολοκληρωμένος φάκελος της δοκιμής σε όλες τις αρμόδιες αρχές και μετά την ανασκόπηση του φακέλου να εκδοθεί η έγκριση του ΕΟΦ, η θετική γνωμοδότηση της ΕΕΔ καθώς επίσης και να υπογραφεί η τετραμερής σύμβαση από όλα τα μέρη. Έπειτα αρχίζει η προετοιμασία για την ενεργοποίηση των ερευνητικών κέντρων. Η αποστολή των φακέλων του ερευνητή στο ερευνητικό κέντρο, η απόκτηση πρόσβασης από την ομάδα του κύριου ερευνητή στα ηλεκτρονικά συστήματα της δοκιμής όπως το IVRS/IWRS, το eCRF, την πλατφόρμα των κεντρικών εργαστηρίων για άμεση πρόσβαση στα αποτελέσματα των Διπλωματική Εργασία _Χ . Ρόκκα. 7 |58 P a g e εξετάσεων των συμμετεχόντων καθώς και σε πλατφόρμες ποιότητας ζωής/ερωτηματολογίων. Για όλα τα ηλεκτρονικά συστήματα των κλινικών δοκιμών, υπάρχουν αντίστοιχες εκπαιδεύσεις που πρέπει να παρακολουθήσουν και να ολοκληρώσουν επιτυχώς όλα τα μέλη της ερευνητικής ομάδας που πρέπει να έχουν πρόσβαση σε αυτά και να αποκτήσουν το αντίστοιχο πιστοποιητικό. Στο κάθε μέλος της ερευνητικής ομάδας δίνεται προσωπική πρόσβαση, με μοναδικούς κωδικούς που ανταποκρίνονται στα καθήκοντα που του έχουν ανατεθεί από τον κύριο ερευνητή. Οι κωδικοί αυτοί είναι προσωπικοί και είναι ευθύνη του κάθε μέλους να διαφυλάσσει την ιδιωτικότητά τους και δεν πρέπει να τους μοιραστεί ποτέ με τους επιτηρητές, τους ελεγκτές ή τους επιθεωρητές της κλινικής δοκιμής ακόμα και αν του ζητηθεί. Η ενεργοποίηση του ερευνητικού κέντρου λαμβάνει χώρα μετά την επίσκεψη έναρξης (site initiation visit). Είναι η πιο σημαντική και πολύωρη επίσκεψη καθώς επιβεβαιώνονται, διασφαλίζονται και τεκμηριώνονται όλες οι οργανωτικές και τεχνικές λεπτομέρειες της κλινικής δοκιμής με σκοπό την πραγματοποίηση της από το κέντρο με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο. Γίνεται πλήρης ανασκόπηση του πρωτοκόλλου και των κριτηρίων ένταξης και αποκλεισμού για σωστή στρατολόγηση συμμετεχόντων καθώς επίσης και λεπτομερής συζήτηση γύρω από τη διαδικασία συγκατάθεσης κατόπιν ενημέρωσης. Ο επιτηρητής τέλος εκπαιδεύει το προσωπικό του ερευνητικού κέντρου για την παραλαβή, αποθήκευση, διάθεση, καταμέτρηση και επιστροφή/καταστροφή του ερευνητικού προϊόντος. Η παρακολούθηση της κλινικής δοκιμής είναι υπευθυνότητα του χορηγού που μέσα από συγκεκριμένες διαδικασίες επίβλεψης και εξουσιοδοτημένους με συγκεκριμένες αρμοδιότητες επιτηρητές (CRAs), διασφαλίζει ότι η κλινική δοκιμή διεξάγεται, καταγράφεται και αναφέρει τα δεδομένα σύμφωνα με το πρωτόκολλο, τις πρότυπες διαδικασίες λειτουργίας, την ορθή κλινική πρακτική και τις ισχύουσες ρυθμιστικές απαιτήσεις. Κατά τη διάρκεια μιας κλινικής δοκιμής μπορούν να τροποποιηθούν όλα τα έγγραφα, είτε παρέχοντας καινούριες πληροφορίες, είτε διορθώνοντας τυχόν λάθη που εντοπίστηκαν. Όλα τα τροποποιημένα έγγραφα πρέπει να κατατεθούν στις αρμόδιες αρχές και να ληφθεί η αντίστοιχη έγκριση/θετική γνωμοδότηση για την συνέχιση της κλινικής δοκιμής. Όλες οι κλινικές δοκιμές υπόκεινται σε ελέγχους και επιθεωρήσεις. Οι δοκιμές μπορεί να ελεγχθούν είτε από τον χορηγό, είτε από εξωτερικό συνεργάτη του χορηγού είτε ακόμα και από τον κατ’ ανάθεση οργανισμό έρευνας. Οι επιθεωρήσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν από όλες τις εμπλεκόμενες ρυθμιστικές αρχές, σε όλες τις φάσης της κλινικής δοκιμής και όχι μόνο από την ρυθμιστική αρχή της Ελλάδας τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ), αλλά και από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΜΑ) και τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των Η.Π.Α. (FDA), λόγω της πολυεθνικής/πολυκεντρικής φύσης των κλινικών δοκιμών και των αιτήσεων για χορήγηση άδειας κυκλοφορίας του ερευνητικού προϊόντος. Το τέλος μιας κλινικής δοκιμής επέρχεται με τη δήλωση περάτωσης της δοκιμής η οποία πρέπει να ορίζεται καθαρά στο πρωτόκολλο συμπεριλαμβάνοντας και την αναφορά των αποτελεσμάτων της κλινικής δοκιμής.","The history of clinical research is riddled with numerous examples of exploitation, coercion, human life exposed to reckless danger and abuse of human rights due to lack of information, guidelines and legislative frameworks. The establishment of rules, guidelines and legislative frameworks became a necessity since clinical trials is back bone of the evidence-based science that is required for developing and approving new/innovative investigational products and obtaining marketing authorization in the Western world. The rights, safety and well-being of the participants in clinical trials are now a priority and protected at all costs. Greece follows the European Legislative Framework adapted to Greek reality with Ministerial Decisions as well as the 13 ICH GCP established Guidelines for all phases of clinical trials and in particular for interventional Phase III trials, which is the most predominant classification. Within the Greek legislation, clear definitions and instructions have been established for all stakeholders involved in clinical trials, the most important being sponsor, clinical research organization and freelancers, investigator - institution and the competent approval authorities of the country. Due to the majority of multinational and multicenter trials, the core documents included in clinical trials are based on the ICH GCP guidelines. The protocol, the informed consent form, the investigator brochure, and all other documents intended for the participants must be adapted to Greek reality in accordance with the directives that have been announced by the competent approval authorities (EOF/EED). Specific requirements have been established through ministerial decisions on the insurance policy as well as a standard template of the clinical trial financial agreement which is currently the national standard. Finally, the quality of life questionnaires used in each trial must also be adapted and validated in Greek reality by a specific process. To initiate a clinical trial in Greece, a complete trial dossier needs to be submitted to all competent authorities. After the trial dossier is reviewed, the EOF needs to provide approval, the EED has to issue a positive opinion, as well as all four contractual parties are required to sign the clinical trial financial agreement. Following approval, the preparation for research site activation begins. The investigator site files need to be sent to the research site, the principal investigator's team members must gain access to all electronic systems of the trial such as IVRS/IWRS, eCRF, the central platform for direct access to the test results of the participants as well as to quality of life platforms/questionnaires. For all the electronic systems in clinical trials, there are corresponding trainings that all members of the research team must attend and obtain the corresponding certificate. Each member of the research team is given personal access, with unique codes that correspond to the tasks assigned to him by the principal investigator. These codes are personal, and it is the Διπλωματική Εργασία _Χ . Ρόκκα. 9 |58 P a g e responsibility of each member to preserve the confidentiality and must never share them with monitors, auditors or clinical trial inspectors even if requested. The activation of the research center takes place after the onset of the site initiation visit. It is perhaps the most important and rigorous visit since all the organizational and technical details of the clinical trial and the research site are confirmed, ensured and documented. There is a full review of the protocol and inclusion/ exclusion criteria for the proper recruitment of participants as well as a detailed discussion on the informed consent process. Finally, the monitor trains the research site staff on investigational product receipt, storage, distribution, accountability and return/destruction. The monitoring of a clinical trial lies with the sponsor who, through specific monitoring procedures and authorized with specific competence responsibilities (CRAs), ensures that the clinical trial is conducted, recorded and reported according to the protocol, standard operating procedures, good clinical practice and the applicable regulatory requirements. During a clinical trial, all documents can be amended either by providing new information or by correcting any identified errors. All the amended documents must be submitted to the competent authorities and receive the corresponding approval/positive opinion for the continuation of the clinical trial. All clinical trials subject to audits and inspections. Clinical trials can be audited either by the sponsor or by an external associate of the sponsor or even by the clinical research organization. Inspections can be carried out by all the regulatory authorities involved, at all stages of the clinical trial and are not limited to the Greek regulatory authority, the National Medicines Agency (EOF), but can also be from the European Medicines Agency (EMA) and the Food and Drug Administration of the United States (FDA) due to the multinational/multicenter nature of clinical trials and applications for marketing authorization of the investigational product. The end of a clinical trial occurs when the Clinical Study Report is submitted, which must be clearly stated in the protocol including the report with the results of the clinical trial."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Η Διαδρομή μιας Κλινικής Δοκιμής Φάσης ΙΙΙ στην Ελλάδα: Από την Ενεργοποίηση των Ερευνητικών Κέντρων στο Clinical Study Report"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Ρόκκα Χρυσούλα","Rokka Chrisoula"],"dc:date":["2019"],"dc:description":["Η ιστορία της κλινικής έρευνας βρίθει ανά τους αιώνες μελανών παραδειγμάτων εκμετάλλευσης, εξαναγκασμού, έκθεσης σε κίνδυνο της ανθρώπινης ζωής και καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων λόγω έλλειψης πληροφοριών, κατευθυντήριων οδηγιών και νομοθετικού πλαισίου. Η θέσπιση κανόνων, κατευθυντήριων οδηγιών και νομοθετικού πλαισίου έγινε αναγκαιότητα γιατί οι κλινικές μελέτες είναι μονόδρομος για την ανάπτυξη και την έγκριση των νέων/καινοτόμων ερευνητικών προϊόντων, ώστε να εξασφαλίσουν την άδεια κυκλοφορίας τους. Τα δικαιώματα, η ασφάλεια και η ευημερία των συμμετεχόντων σε μία κλινική μελέτη πλέον αποτελούν προτεραιότητα και προστατεύονται με κάθε κόστος. Η Ελλάδα ακολουθεί το Ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο προσαρμοσμένο στην Ελληνική πραγματικότητα με Υπουργικές Αποφάσεις καθώς και τις 13 θεσπισμένες κατευθυντήριες οδηγίες του ICH GCP για όλες τις φάσεις των κλινικών δοκιμών και ιδιαίτερα στις παρεμβατικές κλινικές δοκιμές φάσης ΙΙΙ που αποτελούν και το μεγαλύτερο ποσοστό στο σύνολό τους. Μέσα στην Ελληνική νομοθεσία έχουν θεσπιστεί καθαροί ορισμοί για όλα τα συμβαλλόμενα μέρη των κλινικών δοκιμών. Ο χορηγός, ο κατ’ ανάθεση οργανισμός έρευνας και οι ελεύθεροι συνεργάτες έρευνας, ο ερευνητής - ίδρυμα έως και οι αρμόδιες εγκριτικές αρχές της χώρας αναφέρονται με σαφής προϋποθέσεις, οδηγίες και υποχρεώσεις. Λόγω της πλειοψηφίας των πολυεθνικών και πολυκεντρικών δοκιμών τα κύρια έγγραφα που περιλαμβάνει μια κλινική δοκιμή είναι βασισμένα στις κατευθυντήριες οδηγίες του ICH GCP. Το πρωτόκολλο, το έντυπο συγκατάθεσης κατόπιν ενημέρωσης, το εγχειρίδιο ερευνητή, και οποιαδήποτε άλλα έγγραφα προορίζονται για τους συμμετέχοντες, πρέπει να προσαρμοστούν στην ελληνική πραγματικότητα με βάση τις οδηγίες που έχουν ανακοινωθεί από τις αρμόδιες εγκριτικές αρχές (ΕΟΦ/ΕΕΔ). Μέσω υπουργικών αποφάσεων έχουν δοθεί συγκεκριμένες προϋποθέσεις για το ασφαλιστήριο συμβόλαιο καθώς επίσης και ένα πρότυπο σύμβασης διεξαγωγής κλινική δοκιμής όπου ακολουθείται έως και σήμερα. Τέλος, τα ερωτηματολόγια ποιότητας ζωής που χρησιμοποιούνται σε κάθε δοκιμή πρέπει να είναι και αυτά προσαρμοσμένα και επικυρωμένα στην Ελληνική πραγματικότητα με συγκεκριμένη διαδικασία. Για να μπορέσει να ξεκινήσει μια κλινική δοκιμή στην χώρα μας, χρειάζεται να κατατεθεί ο ολοκληρωμένος φάκελος της δοκιμής σε όλες τις αρμόδιες αρχές και μετά την ανασκόπηση του φακέλου να εκδοθεί η έγκριση του ΕΟΦ, η θετική γνωμοδότηση της ΕΕΔ καθώς επίσης και να υπογραφεί η τετραμερής σύμβαση από όλα τα μέρη. Έπειτα αρχίζει η προετοιμασία για την ενεργοποίηση των ερευνητικών κέντρων. Η αποστολή των φακέλων του ερευνητή στο ερευνητικό κέντρο, η απόκτηση πρόσβασης από την ομάδα του κύριου ερευνητή στα ηλεκτρονικά συστήματα της δοκιμής όπως το IVRS/IWRS, το eCRF, την πλατφόρμα των κεντρικών εργαστηρίων για άμεση πρόσβαση στα αποτελέσματα των Διπλωματική Εργασία _Χ . Ρόκκα. 7 |58 P a g e εξετάσεων των συμμετεχόντων καθώς και σε πλατφόρμες ποιότητας ζωής/ερωτηματολογίων. Για όλα τα ηλεκτρονικά συστήματα των κλινικών δοκιμών, υπάρχουν αντίστοιχες εκπαιδεύσεις που πρέπει να παρακολουθήσουν και να ολοκληρώσουν επιτυχώς όλα τα μέλη της ερευνητικής ομάδας που πρέπει να έχουν πρόσβαση σε αυτά και να αποκτήσουν το αντίστοιχο πιστοποιητικό. Στο κάθε μέλος της ερευνητικής ομάδας δίνεται προσωπική πρόσβαση, με μοναδικούς κωδικούς που ανταποκρίνονται στα καθήκοντα που του έχουν ανατεθεί από τον κύριο ερευνητή. Οι κωδικοί αυτοί είναι προσωπικοί και είναι ευθύνη του κάθε μέλους να διαφυλάσσει την ιδιωτικότητά τους και δεν πρέπει να τους μοιραστεί ποτέ με τους επιτηρητές, τους ελεγκτές ή τους επιθεωρητές της κλινικής δοκιμής ακόμα και αν του ζητηθεί. Η ενεργοποίηση του ερευνητικού κέντρου λαμβάνει χώρα μετά την επίσκεψη έναρξης (site initiation visit). Είναι η πιο σημαντική και πολύωρη επίσκεψη καθώς επιβεβαιώνονται, διασφαλίζονται και τεκμηριώνονται όλες οι οργανωτικές και τεχνικές λεπτομέρειες της κλινικής δοκιμής με σκοπό την πραγματοποίηση της από το κέντρο με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο. Γίνεται πλήρης ανασκόπηση του πρωτοκόλλου και των κριτηρίων ένταξης και αποκλεισμού για σωστή στρατολόγηση συμμετεχόντων καθώς επίσης και λεπτομερής συζήτηση γύρω από τη διαδικασία συγκατάθεσης κατόπιν ενημέρωσης. Ο επιτηρητής τέλος εκπαιδεύει το προσωπικό του ερευνητικού κέντρου για την παραλαβή, αποθήκευση, διάθεση, καταμέτρηση και επιστροφή/καταστροφή του ερευνητικού προϊόντος. Η παρακολούθηση της κλινικής δοκιμής είναι υπευθυνότητα του χορηγού που μέσα από συγκεκριμένες διαδικασίες επίβλεψης και εξουσιοδοτημένους με συγκεκριμένες αρμοδιότητες επιτηρητές (CRAs), διασφαλίζει ότι η κλινική δοκιμή διεξάγεται, καταγράφεται και αναφέρει τα δεδομένα σύμφωνα με το πρωτόκολλο, τις πρότυπες διαδικασίες λειτουργίας, την ορθή κλινική πρακτική και τις ισχύουσες ρυθμιστικές απαιτήσεις. Κατά τη διάρκεια μιας κλινικής δοκιμής μπορούν να τροποποιηθούν όλα τα έγγραφα, είτε παρέχοντας καινούριες πληροφορίες, είτε διορθώνοντας τυχόν λάθη που εντοπίστηκαν. Όλα τα τροποποιημένα έγγραφα πρέπει να κατατεθούν στις αρμόδιες αρχές και να ληφθεί η αντίστοιχη έγκριση/θετική γνωμοδότηση για την συνέχιση της κλινικής δοκιμής. Όλες οι κλινικές δοκιμές υπόκεινται σε ελέγχους και επιθεωρήσεις. Οι δοκιμές μπορεί να ελεγχθούν είτε από τον χορηγό, είτε από εξωτερικό συνεργάτη του χορηγού είτε ακόμα και από τον κατ’ ανάθεση οργανισμό έρευνας. Οι επιθεωρήσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν από όλες τις εμπλεκόμενες ρυθμιστικές αρχές, σε όλες τις φάσης της κλινικής δοκιμής και όχι μόνο από την ρυθμιστική αρχή της Ελλάδας τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ), αλλά και από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΜΑ) και τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των Η.Π.Α. (FDA), λόγω της πολυεθνικής/πολυκεντρικής φύσης των κλινικών δοκιμών και των αιτήσεων για χορήγηση άδειας κυκλοφορίας του ερευνητικού προϊόντος. Το τέλος μιας κλινικής δοκιμής επέρχεται με τη δήλωση περάτωσης της δοκιμής η οποία πρέπει να ορίζεται καθαρά στο πρωτόκολλο συμπεριλαμβάνοντας και την αναφορά των αποτελεσμάτων της κλινικής δοκιμής.","The history of clinical research is riddled with numerous examples of exploitation, coercion, human life exposed to reckless danger and abuse of human rights due to lack of information, guidelines and legislative frameworks. The establishment of rules, guidelines and legislative frameworks became a necessity since clinical trials is back bone of the evidence-based science that is required for developing and approving new/innovative investigational products and obtaining marketing authorization in the Western world. The rights, safety and well-being of the participants in clinical trials are now a priority and protected at all costs. Greece follows the European Legislative Framework adapted to Greek reality with Ministerial Decisions as well as the 13 ICH GCP established Guidelines for all phases of clinical trials and in particular for interventional Phase III trials, which is the most predominant classification. Within the Greek legislation, clear definitions and instructions have been established for all stakeholders involved in clinical trials, the most important being sponsor, clinical research organization and freelancers, investigator - institution and the competent approval authorities of the country. Due to the majority of multinational and multicenter trials, the core documents included in clinical trials are based on the ICH GCP guidelines. The protocol, the informed consent form, the investigator brochure, and all other documents intended for the participants must be adapted to Greek reality in accordance with the directives that have been announced by the competent approval authorities (EOF/EED). Specific requirements have been established through ministerial decisions on the insurance policy as well as a standard template of the clinical trial financial agreement which is currently the national standard. Finally, the quality of life questionnaires used in each trial must also be adapted and validated in Greek reality by a specific process. To initiate a clinical trial in Greece, a complete trial dossier needs to be submitted to all competent authorities. After the trial dossier is reviewed, the EOF needs to provide approval, the EED has to issue a positive opinion, as well as all four contractual parties are required to sign the clinical trial financial agreement. Following approval, the preparation for research site activation begins. The investigator site files need to be sent to the research site, the principal investigator's team members must gain access to all electronic systems of the trial such as IVRS/IWRS, eCRF, the central platform for direct access to the test results of the participants as well as to quality of life platforms/questionnaires. For all the electronic systems in clinical trials, there are corresponding trainings that all members of the research team must attend and obtain the corresponding certificate. Each member of the research team is given personal access, with unique codes that correspond to the tasks assigned to him by the principal investigator. These codes are personal, and it is the Διπλωματική Εργασία _Χ . Ρόκκα. 9 |58 P a g e responsibility of each member to preserve the confidentiality and must never share them with monitors, auditors or clinical trial inspectors even if requested. The activation of the research center takes place after the onset of the site initiation visit. It is perhaps the most important and rigorous visit since all the organizational and technical details of the clinical trial and the research site are confirmed, ensured and documented. There is a full review of the protocol and inclusion/ exclusion criteria for the proper recruitment of participants as well as a detailed discussion on the informed consent process. Finally, the monitor trains the research site staff on investigational product receipt, storage, distribution, accountability and return/destruction. The monitoring of a clinical trial lies with the sponsor who, through specific monitoring procedures and authorized with specific competence responsibilities (CRAs), ensures that the clinical trial is conducted, recorded and reported according to the protocol, standard operating procedures, good clinical practice and the applicable regulatory requirements. During a clinical trial, all documents can be amended either by providing new information or by correcting any identified errors. All the amended documents must be submitted to the competent authorities and receive the corresponding approval/positive opinion for the continuation of the clinical trial. All clinical trials subject to audits and inspections. Clinical trials can be audited either by the sponsor or by an external associate of the sponsor or even by the clinical research organization. Inspections can be carried out by all the regulatory authorities involved, at all stages of the clinical trial and are not limited to the Greek regulatory authority, the National Medicines Agency (EOF), but can also be from the European Medicines Agency (EMA) and the Food and Drug Administration of the United States (FDA) due to the multinational/multicenter nature of clinical trials and applications for marketing authorization of the investigational product. The end of a clinical trial occurs when the Clinical Study Report is submitted, which must be clearly stated in the protocol including the report with the results of the clinical trial."],"dc:identifier":["uoadl:2877650","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2877650"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Η Διαδρομή μιας Κλινικής Δοκιμής Φάσης ΙΙΙ στην Ελλάδα: Από την Ενεργοποίηση των Ερευνητικών Κέντρων στο Clinical Study Report"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:35:38Z"}