{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:2881002"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:2881002","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Μελέτη και κλινική αξιολόγηση νέων μοριακών βιοδεικτών σε ασθενείς με πολλαπλό μυέλωμα","abstract":"Το πολλαπλό μυέλωμα (Multiple Myeloma, MM) αποτελεί μια κακοήθεια των τελικώς διαφοροποιημένων πλασματοκυττάρων και είναι η δεύτερη πιο συνηθισμένη αιματολογική κακοήθεια μετά το λέμφωμα non Hodgkin. Τα κακοήθη πλασματοκύτταρα βρίσκονται κατά κύριο λόγο στο μυελό των οστών, αλλά μπορούν επίσης να παρατηρηθούν στο περιφερικό αίμα και σε άλλες εξωμυελικές θέσεις, όπως οι μαλακοί ιστοί και όργανα, ιδιαίτερα σε προχωρημένο στάδιο της νόσου. Στους περισσότερους ασθενείς, το πολλαπλό μυέλωμα χαρακτηρίζεται από την έκκριση μιας μονοκλωνικής πρωτεΐνης ανοσοσφαιρίνης. Φυσιολογικά οι ανοσοσφαιρίνες είναι πολυκλωνικές γιατί παράγονται από εκατομμύρια διαφορετικά πλασματοκύτταρα με διαφορετικές αναδιατάξεις των ανοσοσφαιρινών. Είναι γνωστή ως πρωτεΐνη Μ ή μονοκλωνική πρωτεΐνη. Οι κλινικές εκδηλώσεις της νόσου επηρρεάζονται από τη μονοκλωνική πρωτεΐνη, τα κακοήθη κύτταρα ή τις κυτοκίνες που εκκρίνονται από τα κακοήθη κύτταρα και περιλαμβάνουν σημάδια βλάβης στα κύρια όργανα που τροφοδοτούνται από το κυκλοφορικό σύστημα. Αυτά μπορεί να είναι η υπερασβεστιαιμία, η νεφρική ανεπάρκεια, η αναιμία ή και η ασθένεια των οστών με λυτικές βλάβες ή παθολογικά κατάγματα, τα οποία είναι γνωστά ως CRAB χαρακτηριστικά. Το πολλαπλό μυέλωμα αποτελεί μέρος μιας σειράς διαταραχών που αναφέρονται ως μονοκλωνικές γαμμαπάθειες. Ουσιαστικά η ανάπτυξη του είναι μια διαδικασία πολλαπλών σταδίων, η οποία ξεκινά με πρόδρομες ασθένειες, όπως είναι η μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρίνιστης σημασίας (MGUS) και το ασυμπτωματικό πολλαπλό μυέλωμα (SMM). Η MGUS χαρακτηρίζεται από τη διείσδυση κλωνικών πλασματοκυττάρων στο μυελό των οστών και την έκκριση μονοκλωνικών πρωτεϊνών, είναι ασυμπτωματική και προηγείται συνεχώς της εξέλιξης του πολλαπλού μυελώματος, με ή χωρίς την ύπαρξη ενός προσδιορισμένου παρεμβατικού σταδίου, που αναφέρεται ως ασυμπτωματικό πολλαπλό μυέλωμα (SMM). Το πολλαπλό μυέλωμα επίσης, μπορεί να προχωρήσει σε ασθένειες ανεξάρτητες από το μυελό των οστών, όπως το εξωμυελικό μυέλωμα και η λευχαιμία των πλασματοκυττάρων. Σημαντική πρόοδος έχει επιτευχθεί στην κατανόηση της βιολογίας και της παθογένειας του πολλαπλού μυελώματος στο μικροπεριβάλλον του μυελού των οστών. Ωστόσο, η εκτίμηση των υποκείμενων γενετικών ανωμαλιών του πολλαπλού μυελώματος, τόσο σε χρωμοσωμικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο ενός γονιδίου δείχνουν ότι το πολλαπλό μυέλωμα δεν είναι μία μόνο ασθένεια, αλλά μια συλλογή ασθενειών με ένα κοινό κλινικό φαινότυπο. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας ήταν η μελέτη και κλινική αξιολόγηση μοριακών βιοδεικτών σε ασθενείς με πολλαπλό μυέλωμα με απώτερο σκοπό τον έγκαιρο εντοπισμό τους αλλά και την έγκαιρη κλινική παρέμβαση. Πραγματοποιήθηκε η συλλογή και η ανάλυση ενός στατιστικά σημαντικού αριθμού δειγμάτων CD138+ και CD138- κυττάρων από ασθενείς με μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρύνιστης σημασίας (MGUS), ασυμπτωματκό πολλαπλό μυέλωμα (SMM) και πολλαπλό μυέλωμα (ΜΜ). Αρχικά έγινε απομόνωση του ολικού RNA των δειγμάτων, αντίστροφη μεταγραφή και ποσοτικοποίηση μέσω της Real-Time PCR και μελετήθηκαν τα γονίδια αναφοράς GAPDH, HPRT1 και κάποια γονίδια-στόχοι που σχετίζονται με την απόπτωση και συγκεκριμένα τα γονίδια APAF1, BAK1, BID, BIM, BCL2L12, BOK, BAX, BCLX και MCL1. Εξαιτίας της μη ικανοποιητικής ποσότητας υποστρώματος των γονιδίων αναφοράς στα δείγματα, αλλά και των χαμηλών επιπέδων έκφρασης ορισμένων γονιδίων-στόχων γεγονός που ευνοεί την παραγωγή παραπροϊόντων, εμφανίστηκε η ανάγκη εύρεσης ενός άλλου τρόπου που θα προσέδιδε μεγαλύτερη ειδικότητα και ευαισθησία και για αυτό το λόγο χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος της «Νested PCR». Αρχικά, εφαρμόστηκε η μέθοδος αυτή για το γονίδιο αναφοράς GAPDH και τα αποτελέσματα ήταν ικανοποιητικά. Στη συνέχεια εξετάστηκαν με τον ίδιο τρόπο με τη μέθοδο της Nested PCR σε λίγα δείγματα αρχικά, ορισμένα αποπτωτικά γονίδια-στόχοι, όπως τα BAX, BCL2, BCL2L12, BCLX, και BOK. Τα αποτελέσματα για τα γονίδια-στόχους δεν ήταν ικανοποιητικά καθώς εμφάνιζαν ακόμα και με τη χρήση της Νested PCR πολύ υψηλά Ct. Πράγματι υπάρχουν ορισμένα προβλήματα που δυσκολεύουν τη χρήση της Real-Time PCR, όπως είναι η μεταβλητότητα των τεχνικών εκχύλισης RNA καθώς υπάρχει πιθανότητα να απομονωθούν και αναστολείς της αντίδρασης PCR μαζί με το RNA, η ενδογενής ποικιλομορφία του RNA, αλλά και οι διαφορετικές αποδόσεις των αντιδράσεων της αντίστροφης μεταγραφής και PCR. Ίσως ο συνδυασμός αυτών των δυσκολιών μαζί με την εξαιρετικά χαμηλή έκφραση των μορίων-στόχων ή ακόμη και με το πιθανό γεγονός η μονοκλωνική πρωτεΐνη με την τεράστια αύξηση της, χαρακτηριστικό των ασθενών με πολλαπλό μυέλωμα, να «υπερκαλύπτει» τα υπόλοιπα μόρια και να μην επιτρέπει τη ποσοτικοποίησή τους, δεν έδωσε κάποιο αξιόλογο αποτέλεσμα, γεγονός που οδήγησε σε αλλαγή πορείας και έρευνα ορισμένων miRNA μορίων και συγκεκριμένα των miR-15a και miR-16 τα οποία σχετίζονται άμεσα με τη διαδικασία της απόπτωσης και ρυθμίζουν την πρωτεΐνη BCL2, η οποία είναι αντιαποπτωτική. Τα microRNAs (miRNA/miRs), αποτελούν μικρά (~22 νουκλεοτίδια) μη κωδικοποιητικά RNAs που σχετίζονται με την έναρξη και την εξέλιξη των όγκων ρυθμίζοντας περίπου το 30% των γονιδίων που κωδικοποιούν πρωτεΐνες. Αυτό υποδεικνύει τη σημασία τους σε ποικίλα ρυθμιστικά μονοπάτια και επιπλέον το δυναμικό τους για χειρισμό των λειτουργιών του κυττάρου. Πρόσφατες έρευνες έχουν αποδείξει ότι η έκφραση των miRNAs συνδέεται άρρηκτα με τον καρκίνο. Πιο αναλυτικά, τα miRNAs, έχει παρατηρηθεί να δρουν τόσο ως ογκοκατασταλτικά μόρια όσο και ως ογκογονίδια, τα οποία αναστέλλουν και επάγουν-προάγουν την ανάπτυξη όγκου, αντίστοιχα. Επιπροσθέτως, σε πολλούς καρκινικούς ιστούς παρατηρείται μια συνολική υποέκφραση των miRNAs συγκριτικά με τους αντίστοιχους φυσιολογικούς. Συμπερασματικά λοιπόν, μια δυναμική θεραπευτική χρήση των miRNAs αφορά στη διόρθωση των απορρυθμισμένων επιπέδων μετάφρασης γονιδίων-στόχων που εμπλέκονται σε μονοπάτια σηματοδότησης στα καρκινικά κύτταρα. Επομένως, τα miRNAs μπορούν να έχουν κρίσιμο ρόλο στην πρόοδο πολυάριθμων καρκίνων, συμπεριλαμβανομένου του πολλαπλού μυελώματος. Κατά τη διάρκεια της ογκογένεσης και της παθογένεσης του πολλαπλού μυελώματος, υπάρχουν πολλαπλά καρκινογόνα συμβάντα που περιλαμβάνουν τον ολέθριο μετασχηματισμό από φυσιολογικά σε κακοήθη πλασματοκύτταρα. Τα miRNAs, ως ογκογονίδια ή καταστολείς όγκων, ρυθμίζουν τις οδούς σηματοδότησης που σχετίζονται με την εξέλιξη του πολλαπλού μυελώματος. Η ανάλυση της έκφρασης των miR-15a και miR-16, πραγματοποιήθηκε με χρήση της ποσοτικής αντίδρασης πραγματικού χρόνου (Real-Time qPCR). Για την ανίχνευση των προϊόντων χρησιμοποιήθηκε η χρωστική SYBR Green I. Όσον αφορά την ποσοτικοποίησή τους χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος 2-ΔΔCt και κατασκευάστηκαν καμπύλες φθορισμού και καμπύλες τήξης για το καθένα. Το γονίδιο αναφοράς που χρησιμοποιήθηκε ήταν το RNU48. Δεν υπήρξε περίπτωση επιμόλυνσης και παρατηρήθηκε απουσία ενίσχυσης μη ειδικών προϊόντων και η μέθοδος που αναπτύχθηκε για τη μελέτη των επιπέδων του miR-15a και του miR-16 ήταν επιτυχής και τα αποτελέσματα ικανοποιητικά. Η αξιολόγηση της έκφρασης των υπό μελέτη μορίων πραγματοποιήθηκε με τη βοήθεια εκτενούς βιοστατιστικής ανάλυσης και τη χρήση λεπτομερούς βάσης καταγραφής των κλινικοπαθολογικών χαρακτηριστικών των ασθενών. Πραγματοποιήθηκε περιγραφική στατιστική ανάλυση των αριθμητικών μεταβλητών της μελέτης, προσδιορίστηκαν η μέση τιμή των μονάδων σχετικής ποσοτικοποίησης (Relative Quantification units, RQ units), η τυπική απόκλιση και το εύρος τιμών για κάθε miRNA καθώς και το 25ο, το 50ο και το 75ο εκατοστημόριο. Επίσης, πραγματοποιήθηκε στατιστική ανάλυση των κατηγορικών μεταβλητών. Κατασκευάστηκαν, δύο θηκογράμματα για την αναπαράσταση της κατανομής των επιπέδων των υπό μελέτη miRNAs σε σχέση με τη διάγνωση των ασθενών. Από μη παραμετρικά τεστ (Mann-Whitney) προέκυψε ότι η έκφραση των miR-15a και miR16 δε σχετίζεται με την ύπαρξη ή μη της οστικής νόσου, τη β2 μικροσφαιρίνη, την LDH, την αλβουμίνη στον ορό αλλά και ούτε με τα συστήματα σταδιοποίησης ISS και R-ISS. Στη πορεία, έγινε κατηγοριοποίηση των επιπέδων του miR-15a και του miR-16 με βάση μία βέλτιστη τιμή λήψης απόφασης (cut-off) και με αυτό τον τρόπο χωρίστηκαν οι ασθενείς σε θετικούς και αρνητικούς ανάλογα με τις τιμές έκφρασης των microRNAs. Τέλος, πραγματοποιήθηκε στατιστική ανάλυση μεταξύ αυτών των κατηγορικών πλέον μεταβλητών και ορισμένων άλλων με τη χρήση του παραμετρικού τεστ Chi-square (x2). Ωστόσο, δε παρουσιάζεται κανένα αποτέλεσμα ως στατιστικά σημαντικό και αυτό πιθανότατα οφείλεται στον πολύ μικρό αριθμό δειγμάτων που χρησιμοποιήθηκαν για αυτή τη μελέτη κάτι το οποίο δημιουργεί την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα σε μεγαλύτερο αριθμό δειγμάτων προκειμένου να προκύψει στατιστικά σημαντικό αποτέλεσμα.","abstract_html":"Το πολλαπλό μυέλωμα (Multiple Myeloma, MM) αποτελεί μια κακοήθεια των τελικώς διαφοροποιημένων πλασματοκυττάρων και είναι η δεύτερη πιο συνηθισμένη αιματολογική κακοήθεια μετά το λέμφωμα non Hodgkin. Τα κακοήθη πλασματοκύτταρα βρίσκονται κατά κύριο λόγο στο μυελό των οστών, αλλά μπορούν επίσης να παρατηρηθούν στο περιφερικό αίμα και σε άλλες εξωμυελικές θέσεις, όπως οι μαλακοί ιστοί και όργανα, ιδιαίτερα σε προχωρημένο στάδιο της νόσου. Στους περισσότερους ασθενείς, το πολλαπλό μυέλωμα χαρακτηρίζεται από την έκκριση μιας μονοκλωνικής πρωτεΐνης ανοσοσφαιρίνης. Φυσιολογικά οι ανοσοσφαιρίνες είναι πολυκλωνικές γιατί παράγονται από εκατομμύρια διαφορετικά πλασματοκύτταρα με διαφορετικές αναδιατάξεις των ανοσοσφαιρινών. Είναι γνωστή ως πρωτεΐνη Μ ή μονοκλωνική πρωτεΐνη. Οι κλινικές εκδηλώσεις της νόσου επηρρεάζονται από τη μονοκλωνική πρωτεΐνη, τα κακοήθη κύτταρα ή τις κυτοκίνες που εκκρίνονται από τα κακοήθη κύτταρα και περιλαμβάνουν σημάδια βλάβης στα κύρια όργανα που τροφοδοτούνται από το κυκλοφορικό σύστημα. Αυτά μπορεί να είναι η υπερασβεστιαιμία, η νεφρική ανεπάρκεια, η αναιμία ή και η ασθένεια των οστών με λυτικές βλάβες ή παθολογικά κατάγματα, τα οποία είναι γνωστά ως CRAB χαρακτηριστικά. Το πολλαπλό μυέλωμα αποτελεί μέρος μιας σειράς διαταραχών που αναφέρονται ως μονοκλωνικές γαμμαπάθειες. Ουσιαστικά η ανάπτυξη του είναι μια διαδικασία πολλαπλών σταδίων, η οποία ξεκινά με πρόδρομες ασθένειες, όπως είναι η μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρίνιστης σημασίας (MGUS) και το ασυμπτωματικό πολλαπλό μυέλωμα (SMM). Η MGUS χαρακτηρίζεται από τη διείσδυση κλωνικών πλασματοκυττάρων στο μυελό των οστών και την έκκριση μονοκλωνικών πρωτεϊνών, είναι ασυμπτωματική και προηγείται συνεχώς της εξέλιξης του πολλαπλού μυελώματος, με ή χωρίς την ύπαρξη ενός προσδιορισμένου παρεμβατικού σταδίου, που αναφέρεται ως ασυμπτωματικό πολλαπλό μυέλωμα (SMM). Το πολλαπλό μυέλωμα επίσης, μπορεί να προχωρήσει σε ασθένειες ανεξάρτητες από το μυελό των οστών, όπως το εξωμυελικό μυέλωμα και η λευχαιμία των πλασματοκυττάρων. Σημαντική πρόοδος έχει επιτευχθεί στην κατανόηση της βιολογίας και της παθογένειας του πολλαπλού μυελώματος στο μικροπεριβάλλον του μυελού των οστών. Ωστόσο, η εκτίμηση των υποκείμενων γενετικών ανωμαλιών του πολλαπλού μυελώματος, τόσο σε χρωμοσωμικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο ενός γονιδίου δείχνουν ότι το πολλαπλό μυέλωμα δεν είναι μία μόνο ασθένεια, αλλά μια συλλογή ασθενειών με ένα κοινό κλινικό φαινότυπο. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας ήταν η μελέτη και κλινική αξιολόγηση μοριακών βιοδεικτών σε ασθενείς με πολλαπλό μυέλωμα με απώτερο σκοπό τον έγκαιρο εντοπισμό τους αλλά και την έγκαιρη κλινική παρέμβαση. Πραγματοποιήθηκε η συλλογή και η ανάλυση ενός στατιστικά σημαντικού αριθμού δειγμάτων CD138+ και CD138- κυττάρων από ασθενείς με μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρύνιστης σημασίας (MGUS), ασυμπτωματκό πολλαπλό μυέλωμα (SMM) και πολλαπλό μυέλωμα (ΜΜ). Αρχικά έγινε απομόνωση του ολικού RNA των δειγμάτων, αντίστροφη μεταγραφή και ποσοτικοποίηση μέσω της Real-Time PCR και μελετήθηκαν τα γονίδια αναφοράς GAPDH, HPRT1 και κάποια γονίδια-στόχοι που σχετίζονται με την απόπτωση και συγκεκριμένα τα γονίδια APAF1, BAK1, BID, BIM, BCL2L12, BOK, BAX, BCLX και MCL1. Εξαιτίας της μη ικανοποιητικής ποσότητας υποστρώματος των γονιδίων αναφοράς στα δείγματα, αλλά και των χαμηλών επιπέδων έκφρασης ορισμένων γονιδίων-στόχων γεγονός που ευνοεί την παραγωγή παραπροϊόντων, εμφανίστηκε η ανάγκη εύρεσης ενός άλλου τρόπου που θα προσέδιδε μεγαλύτερη ειδικότητα και ευαισθησία και για αυτό το λόγο χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος της «Νested PCR». Αρχικά, εφαρμόστηκε η μέθοδος αυτή για το γονίδιο αναφοράς GAPDH και τα αποτελέσματα ήταν ικανοποιητικά. Στη συνέχεια εξετάστηκαν με τον ίδιο τρόπο με τη μέθοδο της Nested PCR σε λίγα δείγματα αρχικά, ορισμένα αποπτωτικά γονίδια-στόχοι, όπως τα BAX, BCL2, BCL2L12, BCLX, και BOK. Τα αποτελέσματα για τα γονίδια-στόχους δεν ήταν ικανοποιητικά καθώς εμφάνιζαν ακόμα και με τη χρήση της Νested PCR πολύ υψηλά Ct. Πράγματι υπάρχουν ορισμένα προβλήματα που δυσκολεύουν τη χρήση της Real-Time PCR, όπως είναι η μεταβλητότητα των τεχνικών εκχύλισης RNA καθώς υπάρχει πιθανότητα να απομονωθούν και αναστολείς της αντίδρασης PCR μαζί με το RNA, η ενδογενής ποικιλομορφία του RNA, αλλά και οι διαφορετικές αποδόσεις των αντιδράσεων της αντίστροφης μεταγραφής και PCR. Ίσως ο συνδυασμός αυτών των δυσκολιών μαζί με την εξαιρετικά χαμηλή έκφραση των μορίων-στόχων ή ακόμη και με το πιθανό γεγονός η μονοκλωνική πρωτεΐνη με την τεράστια αύξηση της, χαρακτηριστικό των ασθενών με πολλαπλό μυέλωμα, να «υπερκαλύπτει» τα υπόλοιπα μόρια και να μην επιτρέπει τη ποσοτικοποίησή τους, δεν έδωσε κάποιο αξιόλογο αποτέλεσμα, γεγονός που οδήγησε σε αλλαγή πορείας και έρευνα ορισμένων miRNA μορίων και συγκεκριμένα των miR-15a και miR-16 τα οποία σχετίζονται άμεσα με τη διαδικασία της απόπτωσης και ρυθμίζουν την πρωτεΐνη BCL2, η οποία είναι αντιαποπτωτική. Τα microRNAs (miRNA/miRs), αποτελούν μικρά (~22 νουκλεοτίδια) μη κωδικοποιητικά RNAs που σχετίζονται με την έναρξη και την εξέλιξη των όγκων ρυθμίζοντας περίπου το 30% των γονιδίων που κωδικοποιούν πρωτεΐνες. Αυτό υποδεικνύει τη σημασία τους σε ποικίλα ρυθμιστικά μονοπάτια και επιπλέον το δυναμικό τους για χειρισμό των λειτουργιών του κυττάρου. Πρόσφατες έρευνες έχουν αποδείξει ότι η έκφραση των miRNAs συνδέεται άρρηκτα με τον καρκίνο. Πιο αναλυτικά, τα miRNAs, έχει παρατηρηθεί να δρουν τόσο ως ογκοκατασταλτικά μόρια όσο και ως ογκογονίδια, τα οποία αναστέλλουν και επάγουν-προάγουν την ανάπτυξη όγκου, αντίστοιχα. Επιπροσθέτως, σε πολλούς καρκινικούς ιστούς παρατηρείται μια συνολική υποέκφραση των miRNAs συγκριτικά με τους αντίστοιχους φυσιολογικούς. Συμπερασματικά λοιπόν, μια δυναμική θεραπευτική χρήση των miRNAs αφορά στη διόρθωση των απορρυθμισμένων επιπέδων μετάφρασης γονιδίων-στόχων που εμπλέκονται σε μονοπάτια σηματοδότησης στα καρκινικά κύτταρα. Επομένως, τα miRNAs μπορούν να έχουν κρίσιμο ρόλο στην πρόοδο πολυάριθμων καρκίνων, συμπεριλαμβανομένου του πολλαπλού μυελώματος. Κατά τη διάρκεια της ογκογένεσης και της παθογένεσης του πολλαπλού μυελώματος, υπάρχουν πολλαπλά καρκινογόνα συμβάντα που περιλαμβάνουν τον ολέθριο μετασχηματισμό από φυσιολογικά σε κακοήθη πλασματοκύτταρα. Τα miRNAs, ως ογκογονίδια ή καταστολείς όγκων, ρυθμίζουν τις οδούς σηματοδότησης που σχετίζονται με την εξέλιξη του πολλαπλού μυελώματος. Η ανάλυση της έκφρασης των miR-15a και miR-16, πραγματοποιήθηκε με χρήση της ποσοτικής αντίδρασης πραγματικού χρόνου (Real-Time qPCR). Για την ανίχνευση των προϊόντων χρησιμοποιήθηκε η χρωστική SYBR Green I. Όσον αφορά την ποσοτικοποίησή τους χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος 2-ΔΔCt και κατασκευάστηκαν καμπύλες φθορισμού και καμπύλες τήξης για το καθένα. Το γονίδιο αναφοράς που χρησιμοποιήθηκε ήταν το RNU48. Δεν υπήρξε περίπτωση επιμόλυνσης και παρατηρήθηκε απουσία ενίσχυσης μη ειδικών προϊόντων και η μέθοδος που αναπτύχθηκε για τη μελέτη των επιπέδων του miR-15a και του miR-16 ήταν επιτυχής και τα αποτελέσματα ικανοποιητικά. Η αξιολόγηση της έκφρασης των υπό μελέτη μορίων πραγματοποιήθηκε με τη βοήθεια εκτενούς βιοστατιστικής ανάλυσης και τη χρήση λεπτομερούς βάσης καταγραφής των κλινικοπαθολογικών χαρακτηριστικών των ασθενών. Πραγματοποιήθηκε περιγραφική στατιστική ανάλυση των αριθμητικών μεταβλητών της μελέτης, προσδιορίστηκαν η μέση τιμή των μονάδων σχετικής ποσοτικοποίησης (Relative Quantification units, RQ units), η τυπική απόκλιση και το εύρος τιμών για κάθε miRNA καθώς και το 25ο, το 50ο και το 75ο εκατοστημόριο. Επίσης, πραγματοποιήθηκε στατιστική ανάλυση των κατηγορικών μεταβλητών. Κατασκευάστηκαν, δύο θηκογράμματα για την αναπαράσταση της κατανομής των επιπέδων των υπό μελέτη miRNAs σε σχέση με τη διάγνωση των ασθενών. Από μη παραμετρικά τεστ (Mann-Whitney) προέκυψε ότι η έκφραση των miR-15a και miR16 δε σχετίζεται με την ύπαρξη ή μη της οστικής νόσου, τη β2 μικροσφαιρίνη, την LDH, την αλβουμίνη στον ορό αλλά και ούτε με τα συστήματα σταδιοποίησης ISS και R-ISS. Στη πορεία, έγινε κατηγοριοποίηση των επιπέδων του miR-15a και του miR-16 με βάση μία βέλτιστη τιμή λήψης απόφασης (cut-off) και με αυτό τον τρόπο χωρίστηκαν οι ασθενείς σε θετικούς και αρνητικούς ανάλογα με τις τιμές έκφρασης των microRNAs. Τέλος, πραγματοποιήθηκε στατιστική ανάλυση μεταξύ αυτών των κατηγορικών πλέον μεταβλητών και ορισμένων άλλων με τη χρήση του παραμετρικού τεστ Chi-square (x2). Ωστόσο, δε παρουσιάζεται κανένα αποτέλεσμα ως στατιστικά σημαντικό και αυτό πιθανότατα οφείλεται στον πολύ μικρό αριθμό δειγμάτων που χρησιμοποιήθηκαν για αυτή τη μελέτη κάτι το οποίο δημιουργεί την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα σε μεγαλύτερο αριθμό δειγμάτων προκειμένου να προκύψει στατιστικά σημαντικό αποτέλεσμα.","abstract_has_math":false,"creators":["ΚΑΜΟΥΖΑ ΕΥΔΟΞΙΑ"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2019,"date_issued":"2019","date_published":"2019","updated_at":"2026-11-19T05:36:00Z","subjects":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2881002"],"render_values":[{"text":"uoadl:2881002","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2881002","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2881002","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A2881002","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["ΚΑΜΟΥΖΑ ΕΥΔΟΞΙΑ"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2019"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Θετικές Επιστήμες","Science"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2881002","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2881002"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Το πολλαπλό μυέλωμα (Multiple Myeloma, MM) αποτελεί μια κακοήθεια των τελικώς διαφοροποιημένων πλασματοκυττάρων και είναι η δεύτερη πιο συνηθισμένη αιματολογική κακοήθεια μετά το λέμφωμα non Hodgkin. Τα κακοήθη πλασματοκύτταρα βρίσκονται κατά κύριο λόγο στο μυελό των οστών, αλλά μπορούν επίσης να παρατηρηθούν στο περιφερικό αίμα και σε άλλες εξωμυελικές θέσεις, όπως οι μαλακοί ιστοί και όργανα, ιδιαίτερα σε προχωρημένο στάδιο της νόσου. Στους περισσότερους ασθενείς, το πολλαπλό μυέλωμα χαρακτηρίζεται από την έκκριση μιας μονοκλωνικής πρωτεΐνης ανοσοσφαιρίνης. Φυσιολογικά οι ανοσοσφαιρίνες είναι πολυκλωνικές γιατί παράγονται από εκατομμύρια διαφορετικά πλασματοκύτταρα με διαφορετικές αναδιατάξεις των ανοσοσφαιρινών. Είναι γνωστή ως πρωτεΐνη Μ ή μονοκλωνική πρωτεΐνη. Οι κλινικές εκδηλώσεις της νόσου επηρρεάζονται από τη μονοκλωνική πρωτεΐνη, τα κακοήθη κύτταρα ή τις κυτοκίνες που εκκρίνονται από τα κακοήθη κύτταρα και περιλαμβάνουν σημάδια βλάβης στα κύρια όργανα που τροφοδοτούνται από το κυκλοφορικό σύστημα. Αυτά μπορεί να είναι η υπερασβεστιαιμία, η νεφρική ανεπάρκεια, η αναιμία ή και η ασθένεια των οστών με λυτικές βλάβες ή παθολογικά κατάγματα, τα οποία είναι γνωστά ως CRAB χαρακτηριστικά. Το πολλαπλό μυέλωμα αποτελεί μέρος μιας σειράς διαταραχών που αναφέρονται ως μονοκλωνικές γαμμαπάθειες. Ουσιαστικά η ανάπτυξη του είναι μια διαδικασία πολλαπλών σταδίων, η οποία ξεκινά με πρόδρομες ασθένειες, όπως είναι η μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρίνιστης σημασίας (MGUS) και το ασυμπτωματικό πολλαπλό μυέλωμα (SMM). Η MGUS χαρακτηρίζεται από τη διείσδυση κλωνικών πλασματοκυττάρων στο μυελό των οστών και την έκκριση μονοκλωνικών πρωτεϊνών, είναι ασυμπτωματική και προηγείται συνεχώς της εξέλιξης του πολλαπλού μυελώματος, με ή χωρίς την ύπαρξη ενός προσδιορισμένου παρεμβατικού σταδίου, που αναφέρεται ως ασυμπτωματικό πολλαπλό μυέλωμα (SMM). Το πολλαπλό μυέλωμα επίσης, μπορεί να προχωρήσει σε ασθένειες ανεξάρτητες από το μυελό των οστών, όπως το εξωμυελικό μυέλωμα και η λευχαιμία των πλασματοκυττάρων. Σημαντική πρόοδος έχει επιτευχθεί στην κατανόηση της βιολογίας και της παθογένειας του πολλαπλού μυελώματος στο μικροπεριβάλλον του μυελού των οστών. Ωστόσο, η εκτίμηση των υποκείμενων γενετικών ανωμαλιών του πολλαπλού μυελώματος, τόσο σε χρωμοσωμικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο ενός γονιδίου δείχνουν ότι το πολλαπλό μυέλωμα δεν είναι μία μόνο ασθένεια, αλλά μια συλλογή ασθενειών με ένα κοινό κλινικό φαινότυπο. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας ήταν η μελέτη και κλινική αξιολόγηση μοριακών βιοδεικτών σε ασθενείς με πολλαπλό μυέλωμα με απώτερο σκοπό τον έγκαιρο εντοπισμό τους αλλά και την έγκαιρη κλινική παρέμβαση. Πραγματοποιήθηκε η συλλογή και η ανάλυση ενός στατιστικά σημαντικού αριθμού δειγμάτων CD138+ και CD138- κυττάρων από ασθενείς με μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρύνιστης σημασίας (MGUS), ασυμπτωματκό πολλαπλό μυέλωμα (SMM) και πολλαπλό μυέλωμα (ΜΜ). Αρχικά έγινε απομόνωση του ολικού RNA των δειγμάτων, αντίστροφη μεταγραφή και ποσοτικοποίηση μέσω της Real-Time PCR και μελετήθηκαν τα γονίδια αναφοράς GAPDH, HPRT1 και κάποια γονίδια-στόχοι που σχετίζονται με την απόπτωση και συγκεκριμένα τα γονίδια APAF1, BAK1, BID, BIM, BCL2L12, BOK, BAX, BCLX και MCL1. Εξαιτίας της μη ικανοποιητικής ποσότητας υποστρώματος των γονιδίων αναφοράς στα δείγματα, αλλά και των χαμηλών επιπέδων έκφρασης ορισμένων γονιδίων-στόχων γεγονός που ευνοεί την παραγωγή παραπροϊόντων, εμφανίστηκε η ανάγκη εύρεσης ενός άλλου τρόπου που θα προσέδιδε μεγαλύτερη ειδικότητα και ευαισθησία και για αυτό το λόγο χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος της «Νested PCR». Αρχικά, εφαρμόστηκε η μέθοδος αυτή για το γονίδιο αναφοράς GAPDH και τα αποτελέσματα ήταν ικανοποιητικά. Στη συνέχεια εξετάστηκαν με τον ίδιο τρόπο με τη μέθοδο της Nested PCR σε λίγα δείγματα αρχικά, ορισμένα αποπτωτικά γονίδια-στόχοι, όπως τα BAX, BCL2, BCL2L12, BCLX, και BOK. Τα αποτελέσματα για τα γονίδια-στόχους δεν ήταν ικανοποιητικά καθώς εμφάνιζαν ακόμα και με τη χρήση της Νested PCR πολύ υψηλά Ct. Πράγματι υπάρχουν ορισμένα προβλήματα που δυσκολεύουν τη χρήση της Real-Time PCR, όπως είναι η μεταβλητότητα των τεχνικών εκχύλισης RNA καθώς υπάρχει πιθανότητα να απομονωθούν και αναστολείς της αντίδρασης PCR μαζί με το RNA, η ενδογενής ποικιλομορφία του RNA, αλλά και οι διαφορετικές αποδόσεις των αντιδράσεων της αντίστροφης μεταγραφής και PCR. Ίσως ο συνδυασμός αυτών των δυσκολιών μαζί με την εξαιρετικά χαμηλή έκφραση των μορίων-στόχων ή ακόμη και με το πιθανό γεγονός η μονοκλωνική πρωτεΐνη με την τεράστια αύξηση της, χαρακτηριστικό των ασθενών με πολλαπλό μυέλωμα, να «υπερκαλύπτει» τα υπόλοιπα μόρια και να μην επιτρέπει τη ποσοτικοποίησή τους, δεν έδωσε κάποιο αξιόλογο αποτέλεσμα, γεγονός που οδήγησε σε αλλαγή πορείας και έρευνα ορισμένων miRNA μορίων και συγκεκριμένα των miR-15a και miR-16 τα οποία σχετίζονται άμεσα με τη διαδικασία της απόπτωσης και ρυθμίζουν την πρωτεΐνη BCL2, η οποία είναι αντιαποπτωτική. Τα microRNAs (miRNA/miRs), αποτελούν μικρά (~22 νουκλεοτίδια) μη κωδικοποιητικά RNAs που σχετίζονται με την έναρξη και την εξέλιξη των όγκων ρυθμίζοντας περίπου το 30% των γονιδίων που κωδικοποιούν πρωτεΐνες. Αυτό υποδεικνύει τη σημασία τους σε ποικίλα ρυθμιστικά μονοπάτια και επιπλέον το δυναμικό τους για χειρισμό των λειτουργιών του κυττάρου. Πρόσφατες έρευνες έχουν αποδείξει ότι η έκφραση των miRNAs συνδέεται άρρηκτα με τον καρκίνο. Πιο αναλυτικά, τα miRNAs, έχει παρατηρηθεί να δρουν τόσο ως ογκοκατασταλτικά μόρια όσο και ως ογκογονίδια, τα οποία αναστέλλουν και επάγουν-προάγουν την ανάπτυξη όγκου, αντίστοιχα. Επιπροσθέτως, σε πολλούς καρκινικούς ιστούς παρατηρείται μια συνολική υποέκφραση των miRNAs συγκριτικά με τους αντίστοιχους φυσιολογικούς. Συμπερασματικά λοιπόν, μια δυναμική θεραπευτική χρήση των miRNAs αφορά στη διόρθωση των απορρυθμισμένων επιπέδων μετάφρασης γονιδίων-στόχων που εμπλέκονται σε μονοπάτια σηματοδότησης στα καρκινικά κύτταρα. Επομένως, τα miRNAs μπορούν να έχουν κρίσιμο ρόλο στην πρόοδο πολυάριθμων καρκίνων, συμπεριλαμβανομένου του πολλαπλού μυελώματος. Κατά τη διάρκεια της ογκογένεσης και της παθογένεσης του πολλαπλού μυελώματος, υπάρχουν πολλαπλά καρκινογόνα συμβάντα που περιλαμβάνουν τον ολέθριο μετασχηματισμό από φυσιολογικά σε κακοήθη πλασματοκύτταρα. Τα miRNAs, ως ογκογονίδια ή καταστολείς όγκων, ρυθμίζουν τις οδούς σηματοδότησης που σχετίζονται με την εξέλιξη του πολλαπλού μυελώματος. Η ανάλυση της έκφρασης των miR-15a και miR-16, πραγματοποιήθηκε με χρήση της ποσοτικής αντίδρασης πραγματικού χρόνου (Real-Time qPCR). Για την ανίχνευση των προϊόντων χρησιμοποιήθηκε η χρωστική SYBR Green I. Όσον αφορά την ποσοτικοποίησή τους χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος 2-ΔΔCt και κατασκευάστηκαν καμπύλες φθορισμού και καμπύλες τήξης για το καθένα. Το γονίδιο αναφοράς που χρησιμοποιήθηκε ήταν το RNU48. Δεν υπήρξε περίπτωση επιμόλυνσης και παρατηρήθηκε απουσία ενίσχυσης μη ειδικών προϊόντων και η μέθοδος που αναπτύχθηκε για τη μελέτη των επιπέδων του miR-15a και του miR-16 ήταν επιτυχής και τα αποτελέσματα ικανοποιητικά. Η αξιολόγηση της έκφρασης των υπό μελέτη μορίων πραγματοποιήθηκε με τη βοήθεια εκτενούς βιοστατιστικής ανάλυσης και τη χρήση λεπτομερούς βάσης καταγραφής των κλινικοπαθολογικών χαρακτηριστικών των ασθενών. Πραγματοποιήθηκε περιγραφική στατιστική ανάλυση των αριθμητικών μεταβλητών της μελέτης, προσδιορίστηκαν η μέση τιμή των μονάδων σχετικής ποσοτικοποίησης (Relative Quantification units, RQ units), η τυπική απόκλιση και το εύρος τιμών για κάθε miRNA καθώς και το 25ο, το 50ο και το 75ο εκατοστημόριο. Επίσης, πραγματοποιήθηκε στατιστική ανάλυση των κατηγορικών μεταβλητών. Κατασκευάστηκαν, δύο θηκογράμματα για την αναπαράσταση της κατανομής των επιπέδων των υπό μελέτη miRNAs σε σχέση με τη διάγνωση των ασθενών. Από μη παραμετρικά τεστ (Mann-Whitney) προέκυψε ότι η έκφραση των miR-15a και miR16 δε σχετίζεται με την ύπαρξη ή μη της οστικής νόσου, τη β2 μικροσφαιρίνη, την LDH, την αλβουμίνη στον ορό αλλά και ούτε με τα συστήματα σταδιοποίησης ISS και R-ISS. Στη πορεία, έγινε κατηγοριοποίηση των επιπέδων του miR-15a και του miR-16 με βάση μία βέλτιστη τιμή λήψης απόφασης (cut-off) και με αυτό τον τρόπο χωρίστηκαν οι ασθενείς σε θετικούς και αρνητικούς ανάλογα με τις τιμές έκφρασης των microRNAs. Τέλος, πραγματοποιήθηκε στατιστική ανάλυση μεταξύ αυτών των κατηγορικών πλέον μεταβλητών και ορισμένων άλλων με τη χρήση του παραμετρικού τεστ Chi-square (x2). Ωστόσο, δε παρουσιάζεται κανένα αποτέλεσμα ως στατιστικά σημαντικό και αυτό πιθανότατα οφείλεται στον πολύ μικρό αριθμό δειγμάτων που χρησιμοποιήθηκαν για αυτή τη μελέτη κάτι το οποίο δημιουργεί την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα σε μεγαλύτερο αριθμό δειγμάτων προκειμένου να προκύψει στατιστικά σημαντικό αποτέλεσμα.","Multiple Myeloma (MM) is a malignancy of ultimately differentiated plasma cells and is the second most common hematological malignancy after non-Hodgkin's lymphoma. Malignant plasma cells are found primarily in the bone marrow, but can also be observed in peripheral blood and other extracellular sites, such as soft tissues and organs, particularly at an advanced stage of the disease. In most patients, multiple myeloma is characterized by the secretion of an immunoglobulin monoclonal protein. Normally immunoglobulins are polyclonal because they are produced by millions of different plasma cells with different immunoglobulin rearrangements. It is known as M protein or monoclonal protein. Clinical manifestations of the disease are influenced by monoclonal protein, malignant cells or cytokines secreted by malignant cells and include signs of damage to the main organs supplied by the circulatory system. These can be hypercalcemia, kidney failure, anemia or even bone disease with lytic lesions or pathological fractures, which are known as CRAB features. Multiple myeloma is a part of disorders which are referred as monoclonal gammopathies. Essentially, it’s development is a multi-stage process, which begins with precursor diseases, such as Monoclonal Gammopathy of Undetermined Significance (MGUS) and Smouldering Multiple Myeloma (SMM). MGUS is characterized by the penetration of clonal plasma cells into the bone marrow and the secretion of monoclonal proteins. MGUS is asymptomatic and continuously precedes the progression of the multiple myeloma, with or without the presence of a defined intervention step, which is referred as smouldering multiple myeloma (SMM). Multiple myeloma can also progress to diseases independent of the bone marrow, such as extracellular myeloma and plasma cell leukemia. Significant progress has been made in understanding the biology and pathogenesis of multiple myeloma in the bone marrow microenvironment. However, the assessment of the underlying genetic abnormalities of multiple myeloma, both at the chromosomal level and at the level of one gene, indicate that multiple myeloma is not just a disease, but a collection of diseases with a common clinical phenotype. The purpose of this thesis was the study and clinical evaluation of molecular biomarkers in multiple myeloma patients with the ultimate goal of early detection and early clinical intervention. A statistically significant number of CD138+ and CD138- cell samples were collected and analyzed from patients with MGUS, SMM and multiple myeloma. Total RNA was isolated from the samples, reverse transcribed and quantified by Real-Time PCR. The GAPDH and HPRT1 reporter genes and some apoptosis-related target genes (APAF1, BAK1, BID, BIM, BCL2L12, BOK, BAX, BCLX and MCL1) were studied. Due to the insufficient substrate content of the reference genes in the samples but also the low expression levels of some target genes which favor the production of non-specific products, there was a need to find another way to give greater specificity and sensitivity. Therefore, Nested PCR method was used. Initially, this method was applied to the GAPDH reporter gene and the results were satisfactory. Subsequently, some apoptotic target genes, such as BAX, BCL2, BCL2L12, BCLX, and BOK were tested in the same way in a few samples. The results for the target genes were not satisfactory as they showed a high Ct level, even with the use of Nested PCR. Indeed, there are some problems that hinder the use of Real-Time PCR, such as the variability of RNA extraction techniques as it is possible to isolate, except for the RNA, also some inhibitors of the PCR reaction. Another problems are the endogenous diversity of RNA, as well as the different yields of the reactions of Reverse Transcription and PCR. Perhaps the reason for the unsatisfied results was the combination of these difficulties and also the extremely low expression of the target molecules or even the potential event of the monoclonal protein whose enormous increase (characteristic of patients with multiple myeloma), may \"overwhelm\" the remaining molecules and not allow their quantification. All these led to a change in the pathway of the research and investigation of some miRNAs, in particular miR-15a and miR-16, which are directly related to the apoptosis process and regulate the BCL2 protein, which is anti-apoptotic. MicroRNAs (miRNAs/miRs) are small (~ 22 nucleotides) non-coding RNAs that are associated with tumor initiation and progression, regulating approximately 30% of the genes encoding proteins. This indicates their importance in a variety of regulatory pathways and in addition their potential for manipulating cell functions. Recent studies have shown that miRNAs expression is inextricably linked to cancer. More specifically, miRNAs have been shown to act both as tumor suppressor molecules and as oncogenes, which inhibit and induce tumor growth, respectively. In addition, overall overexpression of miRNAs is observed in many cancerous tissues compared to their normal counterparts. In conclusion, a potent therapeutic use of miRNAs is to “correct” the deregulated translation levels of target genes involved in signaling pathways in cancer cells. Therefore, miRNAs may play a critical role in the progression of numerous cancers, including multiple myeloma. During the oncogenesis and pathogenesis of multiple myeloma, there are multiple carcinogenic events involving the deleterious transformation from normal to malignant plasma cells. MiRNAs, as oncogenes or tumor suppressors, regulate the signaling pathways associated with the development of multiple myeloma. The expression analysis of miR-15a and miR-16 was performed using Real-Time Quantitative Reaction (Real-Time qPCR). SYBR Green I was used to detect the products. For quantification, the 2-ΔΔCt method was used and fluorescence and fusion curves were constructed for each molecule. The reference gene we used was RNU48. There was no transfection and also none non-specific amplification was observed. The method we developed to study miR-15a and miR-16 levels was successful and the results were satisfactory. The evaluation of the expression of these under study molecules was carried out with the help of extensive biostatistics and the use of a detailed database to record the clinicopathological characteristics of the patients. Descriptive statistical analysis of the numerical variables of the study was performed and the mean values of Relative Quantification units, RQ units, standard deviation and range of values for each miRNA as well as 25th, 50th and 75th percentiles were determined. Statistical analysis of categorical variables was also performed. Two box-plots were constructed to represent the distribution of the miRNAs in relation to the diagnosis of patients. Non-parametric tests (Mann-Whitney) showed that the expression of miR-15a and miR16 was not related to the presence or absence of bone disease, β2 microglobulin, LDH, serum albumin, ISS staging systems, and R-ISS. Along the way, miR-15a and miR-16 levels were categorized on the basis of an optimal cut-off value, thus dividing patients into positive and negative depending on microRNAs expression values. Finally, a statistical analysis was performed between these categorical variables by using the Chi-square parameter test (x2). However, the results are reported as no statistically significant and this is probably due to the very small sample size used for this study which creates the need for further research on a larger number of samples in order to obtain a statistically significant result."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Μελέτη και κλινική αξιολόγηση νέων μοριακών βιοδεικτών σε ασθενείς με πολλαπλό μυέλωμα"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["ΚΑΜΟΥΖΑ ΕΥΔΟΞΙΑ"],"dc:date":["2019"],"dc:description":["Το πολλαπλό μυέλωμα (Multiple Myeloma, MM) αποτελεί μια κακοήθεια των τελικώς διαφοροποιημένων πλασματοκυττάρων και είναι η δεύτερη πιο συνηθισμένη αιματολογική κακοήθεια μετά το λέμφωμα non Hodgkin. Τα κακοήθη πλασματοκύτταρα βρίσκονται κατά κύριο λόγο στο μυελό των οστών, αλλά μπορούν επίσης να παρατηρηθούν στο περιφερικό αίμα και σε άλλες εξωμυελικές θέσεις, όπως οι μαλακοί ιστοί και όργανα, ιδιαίτερα σε προχωρημένο στάδιο της νόσου. Στους περισσότερους ασθενείς, το πολλαπλό μυέλωμα χαρακτηρίζεται από την έκκριση μιας μονοκλωνικής πρωτεΐνης ανοσοσφαιρίνης. Φυσιολογικά οι ανοσοσφαιρίνες είναι πολυκλωνικές γιατί παράγονται από εκατομμύρια διαφορετικά πλασματοκύτταρα με διαφορετικές αναδιατάξεις των ανοσοσφαιρινών. Είναι γνωστή ως πρωτεΐνη Μ ή μονοκλωνική πρωτεΐνη. Οι κλινικές εκδηλώσεις της νόσου επηρρεάζονται από τη μονοκλωνική πρωτεΐνη, τα κακοήθη κύτταρα ή τις κυτοκίνες που εκκρίνονται από τα κακοήθη κύτταρα και περιλαμβάνουν σημάδια βλάβης στα κύρια όργανα που τροφοδοτούνται από το κυκλοφορικό σύστημα. Αυτά μπορεί να είναι η υπερασβεστιαιμία, η νεφρική ανεπάρκεια, η αναιμία ή και η ασθένεια των οστών με λυτικές βλάβες ή παθολογικά κατάγματα, τα οποία είναι γνωστά ως CRAB χαρακτηριστικά. Το πολλαπλό μυέλωμα αποτελεί μέρος μιας σειράς διαταραχών που αναφέρονται ως μονοκλωνικές γαμμαπάθειες. Ουσιαστικά η ανάπτυξη του είναι μια διαδικασία πολλαπλών σταδίων, η οποία ξεκινά με πρόδρομες ασθένειες, όπως είναι η μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρίνιστης σημασίας (MGUS) και το ασυμπτωματικό πολλαπλό μυέλωμα (SMM). Η MGUS χαρακτηρίζεται από τη διείσδυση κλωνικών πλασματοκυττάρων στο μυελό των οστών και την έκκριση μονοκλωνικών πρωτεϊνών, είναι ασυμπτωματική και προηγείται συνεχώς της εξέλιξης του πολλαπλού μυελώματος, με ή χωρίς την ύπαρξη ενός προσδιορισμένου παρεμβατικού σταδίου, που αναφέρεται ως ασυμπτωματικό πολλαπλό μυέλωμα (SMM). Το πολλαπλό μυέλωμα επίσης, μπορεί να προχωρήσει σε ασθένειες ανεξάρτητες από το μυελό των οστών, όπως το εξωμυελικό μυέλωμα και η λευχαιμία των πλασματοκυττάρων. Σημαντική πρόοδος έχει επιτευχθεί στην κατανόηση της βιολογίας και της παθογένειας του πολλαπλού μυελώματος στο μικροπεριβάλλον του μυελού των οστών. Ωστόσο, η εκτίμηση των υποκείμενων γενετικών ανωμαλιών του πολλαπλού μυελώματος, τόσο σε χρωμοσωμικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο ενός γονιδίου δείχνουν ότι το πολλαπλό μυέλωμα δεν είναι μία μόνο ασθένεια, αλλά μια συλλογή ασθενειών με ένα κοινό κλινικό φαινότυπο. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας ήταν η μελέτη και κλινική αξιολόγηση μοριακών βιοδεικτών σε ασθενείς με πολλαπλό μυέλωμα με απώτερο σκοπό τον έγκαιρο εντοπισμό τους αλλά και την έγκαιρη κλινική παρέμβαση. Πραγματοποιήθηκε η συλλογή και η ανάλυση ενός στατιστικά σημαντικού αριθμού δειγμάτων CD138+ και CD138- κυττάρων από ασθενείς με μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρύνιστης σημασίας (MGUS), ασυμπτωματκό πολλαπλό μυέλωμα (SMM) και πολλαπλό μυέλωμα (ΜΜ). Αρχικά έγινε απομόνωση του ολικού RNA των δειγμάτων, αντίστροφη μεταγραφή και ποσοτικοποίηση μέσω της Real-Time PCR και μελετήθηκαν τα γονίδια αναφοράς GAPDH, HPRT1 και κάποια γονίδια-στόχοι που σχετίζονται με την απόπτωση και συγκεκριμένα τα γονίδια APAF1, BAK1, BID, BIM, BCL2L12, BOK, BAX, BCLX και MCL1. Εξαιτίας της μη ικανοποιητικής ποσότητας υποστρώματος των γονιδίων αναφοράς στα δείγματα, αλλά και των χαμηλών επιπέδων έκφρασης ορισμένων γονιδίων-στόχων γεγονός που ευνοεί την παραγωγή παραπροϊόντων, εμφανίστηκε η ανάγκη εύρεσης ενός άλλου τρόπου που θα προσέδιδε μεγαλύτερη ειδικότητα και ευαισθησία και για αυτό το λόγο χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος της «Νested PCR». Αρχικά, εφαρμόστηκε η μέθοδος αυτή για το γονίδιο αναφοράς GAPDH και τα αποτελέσματα ήταν ικανοποιητικά. Στη συνέχεια εξετάστηκαν με τον ίδιο τρόπο με τη μέθοδο της Nested PCR σε λίγα δείγματα αρχικά, ορισμένα αποπτωτικά γονίδια-στόχοι, όπως τα BAX, BCL2, BCL2L12, BCLX, και BOK. Τα αποτελέσματα για τα γονίδια-στόχους δεν ήταν ικανοποιητικά καθώς εμφάνιζαν ακόμα και με τη χρήση της Νested PCR πολύ υψηλά Ct. Πράγματι υπάρχουν ορισμένα προβλήματα που δυσκολεύουν τη χρήση της Real-Time PCR, όπως είναι η μεταβλητότητα των τεχνικών εκχύλισης RNA καθώς υπάρχει πιθανότητα να απομονωθούν και αναστολείς της αντίδρασης PCR μαζί με το RNA, η ενδογενής ποικιλομορφία του RNA, αλλά και οι διαφορετικές αποδόσεις των αντιδράσεων της αντίστροφης μεταγραφής και PCR. Ίσως ο συνδυασμός αυτών των δυσκολιών μαζί με την εξαιρετικά χαμηλή έκφραση των μορίων-στόχων ή ακόμη και με το πιθανό γεγονός η μονοκλωνική πρωτεΐνη με την τεράστια αύξηση της, χαρακτηριστικό των ασθενών με πολλαπλό μυέλωμα, να «υπερκαλύπτει» τα υπόλοιπα μόρια και να μην επιτρέπει τη ποσοτικοποίησή τους, δεν έδωσε κάποιο αξιόλογο αποτέλεσμα, γεγονός που οδήγησε σε αλλαγή πορείας και έρευνα ορισμένων miRNA μορίων και συγκεκριμένα των miR-15a και miR-16 τα οποία σχετίζονται άμεσα με τη διαδικασία της απόπτωσης και ρυθμίζουν την πρωτεΐνη BCL2, η οποία είναι αντιαποπτωτική. Τα microRNAs (miRNA/miRs), αποτελούν μικρά (~22 νουκλεοτίδια) μη κωδικοποιητικά RNAs που σχετίζονται με την έναρξη και την εξέλιξη των όγκων ρυθμίζοντας περίπου το 30% των γονιδίων που κωδικοποιούν πρωτεΐνες. Αυτό υποδεικνύει τη σημασία τους σε ποικίλα ρυθμιστικά μονοπάτια και επιπλέον το δυναμικό τους για χειρισμό των λειτουργιών του κυττάρου. Πρόσφατες έρευνες έχουν αποδείξει ότι η έκφραση των miRNAs συνδέεται άρρηκτα με τον καρκίνο. Πιο αναλυτικά, τα miRNAs, έχει παρατηρηθεί να δρουν τόσο ως ογκοκατασταλτικά μόρια όσο και ως ογκογονίδια, τα οποία αναστέλλουν και επάγουν-προάγουν την ανάπτυξη όγκου, αντίστοιχα. Επιπροσθέτως, σε πολλούς καρκινικούς ιστούς παρατηρείται μια συνολική υποέκφραση των miRNAs συγκριτικά με τους αντίστοιχους φυσιολογικούς. Συμπερασματικά λοιπόν, μια δυναμική θεραπευτική χρήση των miRNAs αφορά στη διόρθωση των απορρυθμισμένων επιπέδων μετάφρασης γονιδίων-στόχων που εμπλέκονται σε μονοπάτια σηματοδότησης στα καρκινικά κύτταρα. Επομένως, τα miRNAs μπορούν να έχουν κρίσιμο ρόλο στην πρόοδο πολυάριθμων καρκίνων, συμπεριλαμβανομένου του πολλαπλού μυελώματος. Κατά τη διάρκεια της ογκογένεσης και της παθογένεσης του πολλαπλού μυελώματος, υπάρχουν πολλαπλά καρκινογόνα συμβάντα που περιλαμβάνουν τον ολέθριο μετασχηματισμό από φυσιολογικά σε κακοήθη πλασματοκύτταρα. Τα miRNAs, ως ογκογονίδια ή καταστολείς όγκων, ρυθμίζουν τις οδούς σηματοδότησης που σχετίζονται με την εξέλιξη του πολλαπλού μυελώματος. Η ανάλυση της έκφρασης των miR-15a και miR-16, πραγματοποιήθηκε με χρήση της ποσοτικής αντίδρασης πραγματικού χρόνου (Real-Time qPCR). Για την ανίχνευση των προϊόντων χρησιμοποιήθηκε η χρωστική SYBR Green I. Όσον αφορά την ποσοτικοποίησή τους χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος 2-ΔΔCt και κατασκευάστηκαν καμπύλες φθορισμού και καμπύλες τήξης για το καθένα. Το γονίδιο αναφοράς που χρησιμοποιήθηκε ήταν το RNU48. Δεν υπήρξε περίπτωση επιμόλυνσης και παρατηρήθηκε απουσία ενίσχυσης μη ειδικών προϊόντων και η μέθοδος που αναπτύχθηκε για τη μελέτη των επιπέδων του miR-15a και του miR-16 ήταν επιτυχής και τα αποτελέσματα ικανοποιητικά. Η αξιολόγηση της έκφρασης των υπό μελέτη μορίων πραγματοποιήθηκε με τη βοήθεια εκτενούς βιοστατιστικής ανάλυσης και τη χρήση λεπτομερούς βάσης καταγραφής των κλινικοπαθολογικών χαρακτηριστικών των ασθενών. Πραγματοποιήθηκε περιγραφική στατιστική ανάλυση των αριθμητικών μεταβλητών της μελέτης, προσδιορίστηκαν η μέση τιμή των μονάδων σχετικής ποσοτικοποίησης (Relative Quantification units, RQ units), η τυπική απόκλιση και το εύρος τιμών για κάθε miRNA καθώς και το 25ο, το 50ο και το 75ο εκατοστημόριο. Επίσης, πραγματοποιήθηκε στατιστική ανάλυση των κατηγορικών μεταβλητών. Κατασκευάστηκαν, δύο θηκογράμματα για την αναπαράσταση της κατανομής των επιπέδων των υπό μελέτη miRNAs σε σχέση με τη διάγνωση των ασθενών. Από μη παραμετρικά τεστ (Mann-Whitney) προέκυψε ότι η έκφραση των miR-15a και miR16 δε σχετίζεται με την ύπαρξη ή μη της οστικής νόσου, τη β2 μικροσφαιρίνη, την LDH, την αλβουμίνη στον ορό αλλά και ούτε με τα συστήματα σταδιοποίησης ISS και R-ISS. Στη πορεία, έγινε κατηγοριοποίηση των επιπέδων του miR-15a και του miR-16 με βάση μία βέλτιστη τιμή λήψης απόφασης (cut-off) και με αυτό τον τρόπο χωρίστηκαν οι ασθενείς σε θετικούς και αρνητικούς ανάλογα με τις τιμές έκφρασης των microRNAs. Τέλος, πραγματοποιήθηκε στατιστική ανάλυση μεταξύ αυτών των κατηγορικών πλέον μεταβλητών και ορισμένων άλλων με τη χρήση του παραμετρικού τεστ Chi-square (x2). Ωστόσο, δε παρουσιάζεται κανένα αποτέλεσμα ως στατιστικά σημαντικό και αυτό πιθανότατα οφείλεται στον πολύ μικρό αριθμό δειγμάτων που χρησιμοποιήθηκαν για αυτή τη μελέτη κάτι το οποίο δημιουργεί την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα σε μεγαλύτερο αριθμό δειγμάτων προκειμένου να προκύψει στατιστικά σημαντικό αποτέλεσμα.","Multiple Myeloma (MM) is a malignancy of ultimately differentiated plasma cells and is the second most common hematological malignancy after non-Hodgkin's lymphoma. Malignant plasma cells are found primarily in the bone marrow, but can also be observed in peripheral blood and other extracellular sites, such as soft tissues and organs, particularly at an advanced stage of the disease. In most patients, multiple myeloma is characterized by the secretion of an immunoglobulin monoclonal protein. Normally immunoglobulins are polyclonal because they are produced by millions of different plasma cells with different immunoglobulin rearrangements. It is known as M protein or monoclonal protein. Clinical manifestations of the disease are influenced by monoclonal protein, malignant cells or cytokines secreted by malignant cells and include signs of damage to the main organs supplied by the circulatory system. These can be hypercalcemia, kidney failure, anemia or even bone disease with lytic lesions or pathological fractures, which are known as CRAB features. Multiple myeloma is a part of disorders which are referred as monoclonal gammopathies. Essentially, it’s development is a multi-stage process, which begins with precursor diseases, such as Monoclonal Gammopathy of Undetermined Significance (MGUS) and Smouldering Multiple Myeloma (SMM). MGUS is characterized by the penetration of clonal plasma cells into the bone marrow and the secretion of monoclonal proteins. MGUS is asymptomatic and continuously precedes the progression of the multiple myeloma, with or without the presence of a defined intervention step, which is referred as smouldering multiple myeloma (SMM). Multiple myeloma can also progress to diseases independent of the bone marrow, such as extracellular myeloma and plasma cell leukemia. Significant progress has been made in understanding the biology and pathogenesis of multiple myeloma in the bone marrow microenvironment. However, the assessment of the underlying genetic abnormalities of multiple myeloma, both at the chromosomal level and at the level of one gene, indicate that multiple myeloma is not just a disease, but a collection of diseases with a common clinical phenotype. The purpose of this thesis was the study and clinical evaluation of molecular biomarkers in multiple myeloma patients with the ultimate goal of early detection and early clinical intervention. A statistically significant number of CD138+ and CD138- cell samples were collected and analyzed from patients with MGUS, SMM and multiple myeloma. Total RNA was isolated from the samples, reverse transcribed and quantified by Real-Time PCR. The GAPDH and HPRT1 reporter genes and some apoptosis-related target genes (APAF1, BAK1, BID, BIM, BCL2L12, BOK, BAX, BCLX and MCL1) were studied. Due to the insufficient substrate content of the reference genes in the samples but also the low expression levels of some target genes which favor the production of non-specific products, there was a need to find another way to give greater specificity and sensitivity. Therefore, Nested PCR method was used. Initially, this method was applied to the GAPDH reporter gene and the results were satisfactory. Subsequently, some apoptotic target genes, such as BAX, BCL2, BCL2L12, BCLX, and BOK were tested in the same way in a few samples. The results for the target genes were not satisfactory as they showed a high Ct level, even with the use of Nested PCR. Indeed, there are some problems that hinder the use of Real-Time PCR, such as the variability of RNA extraction techniques as it is possible to isolate, except for the RNA, also some inhibitors of the PCR reaction. Another problems are the endogenous diversity of RNA, as well as the different yields of the reactions of Reverse Transcription and PCR. Perhaps the reason for the unsatisfied results was the combination of these difficulties and also the extremely low expression of the target molecules or even the potential event of the monoclonal protein whose enormous increase (characteristic of patients with multiple myeloma), may \"overwhelm\" the remaining molecules and not allow their quantification. All these led to a change in the pathway of the research and investigation of some miRNAs, in particular miR-15a and miR-16, which are directly related to the apoptosis process and regulate the BCL2 protein, which is anti-apoptotic. MicroRNAs (miRNAs/miRs) are small (~ 22 nucleotides) non-coding RNAs that are associated with tumor initiation and progression, regulating approximately 30% of the genes encoding proteins. This indicates their importance in a variety of regulatory pathways and in addition their potential for manipulating cell functions. Recent studies have shown that miRNAs expression is inextricably linked to cancer. More specifically, miRNAs have been shown to act both as tumor suppressor molecules and as oncogenes, which inhibit and induce tumor growth, respectively. In addition, overall overexpression of miRNAs is observed in many cancerous tissues compared to their normal counterparts. In conclusion, a potent therapeutic use of miRNAs is to “correct” the deregulated translation levels of target genes involved in signaling pathways in cancer cells. Therefore, miRNAs may play a critical role in the progression of numerous cancers, including multiple myeloma. During the oncogenesis and pathogenesis of multiple myeloma, there are multiple carcinogenic events involving the deleterious transformation from normal to malignant plasma cells. MiRNAs, as oncogenes or tumor suppressors, regulate the signaling pathways associated with the development of multiple myeloma. The expression analysis of miR-15a and miR-16 was performed using Real-Time Quantitative Reaction (Real-Time qPCR). SYBR Green I was used to detect the products. For quantification, the 2-ΔΔCt method was used and fluorescence and fusion curves were constructed for each molecule. The reference gene we used was RNU48. There was no transfection and also none non-specific amplification was observed. The method we developed to study miR-15a and miR-16 levels was successful and the results were satisfactory. The evaluation of the expression of these under study molecules was carried out with the help of extensive biostatistics and the use of a detailed database to record the clinicopathological characteristics of the patients. Descriptive statistical analysis of the numerical variables of the study was performed and the mean values of Relative Quantification units, RQ units, standard deviation and range of values for each miRNA as well as 25th, 50th and 75th percentiles were determined. Statistical analysis of categorical variables was also performed. Two box-plots were constructed to represent the distribution of the miRNAs in relation to the diagnosis of patients. Non-parametric tests (Mann-Whitney) showed that the expression of miR-15a and miR16 was not related to the presence or absence of bone disease, β2 microglobulin, LDH, serum albumin, ISS staging systems, and R-ISS. Along the way, miR-15a and miR-16 levels were categorized on the basis of an optimal cut-off value, thus dividing patients into positive and negative depending on microRNAs expression values. Finally, a statistical analysis was performed between these categorical variables by using the Chi-square parameter test (x2). However, the results are reported as no statistically significant and this is probably due to the very small sample size used for this study which creates the need for further research on a larger number of samples in order to obtain a statistically significant result."],"dc:identifier":["uoadl:2881002","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2881002"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"dc:title":["Μελέτη και κλινική αξιολόγηση νέων μοριακών βιοδεικτών σε ασθενείς με πολλαπλό μυέλωμα"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:36:00Z"}