{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:2886588"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:2886588","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Η Σχέση Παρατήρησης, Παρατηρητικότητας και Ειδημοσύνης στην Επιστήμη","abstract":"Η οπτική αντίληψη αποτελεί βασικό τρόπο απόκτησης πληροφόρησης με εμπειρικό περιεχόμενο για την κατανόηση του κόσμου και για τη δράση σε αυτόν. Συγγενής της οπτικής αντίληψης, η παρατήρηση συνιστά σημαντικό τρόπο τεκμηρίωσης της επιστημονικής γνώσης. Ωστόσο, η παρατήρηση, και ιδιαίτερα η επιστημονική, δεν εξαντλείται μονάχα στην αντιληπτική παρατήρηση. Στο πλαίσιο της πρακτικής της επιστημονικής παρατήρησης αξιοποιούνται μετασχηματισμένα και εκλεπτυσμένα στοιχεία – προϊόντα της έμμεσης, διαμεσολαβημένης αντίληψης – τα δεδομένα (data). Η αξιοποίηση τέτοιων στοιχείων τα οποία απέχουν από τα ακατέργαστα στοιχεία της άμεσης αντίληψης φαίνεται, prima facie, να παρακάμπτει σημαντικά γνωσιολογικά προβλήματα (λ.χ., γνωσιακή διαπερατότητα, θεωρητικός εμποτισμός/υποκαθορισμός, κ.α.). Προκύπτει, όμως, ότι ακόμη και σε τέτοιες ‘μηχανοποιημένες’ προσεγγίσεις, δε μπορεί (αλλά και δεν πρέπει) να εξοβελιστεί ο παράγοντας της υποκειμενικής αντίληψης. Σε αυτή τη διπλωματική εργασία προάγεται μια γραμμή αντιμετώπισης τέτοιου είδους προβλημάτων και μια προσέγγιση για την επιστημονική παρατήρηση οι οποίες επαφίενται, εν πολλοίς, στην ειδήμονα οπτική αντίληψη. Οι ειδήμονες παρουσιάζουν τόσο θεωρητική όσο και πρακτική γνώση συνδεόμενη με το εκάστοτε πεδίο ειδίκευσης (domain related knowledge). Αυτή η πρακτική γνώση χαρακτηρίζεται από το ότι δεν είναι δηλωτική (declarative), αλλά είναι διαδικαστική (procedural) και, ως εκ τούτου, τείνει να μην ανάγεται στη γνώση-ότι (knowledge-that), δηλαδή μόνο στο ρητό συνυπολογισμό των κατάλληλων γεγονότων-δεδομένων. Προκειμένου να ανταποκριθεί και να ενεργήσει κάποιος με ευφυή κι επιδέξιο τρόπο, φαίνεται να είναι απαραίτητη η κατοχή ενός γνωρίζειν-πώς στο οποίο εμπλέκεται μια άρρητη διάσταση και με την οποία είναι συνυφασμένη η παρουσία, αλλά κυρίως η εκδήλωση δεξιοτήτων. Ο ειδήμων κατέχει ένα είδος άρρητης γνώσης η οποία εκδηλώνεται κατά την εκτέλεση επιδέξιων συμπεριφορών. Ευρήματα από τη γνωσιακή επιστήμη και ψυχολογία καταδεικνύουν ότι τα μοτίβα παρατήρησης των ειδημόνων – όπως αυτά προκύπτουν από τις τεχνικές ιχνηλάτησης του βλέμματος (eye tracking) – είναι σημαντικά διαφορετικά από εκείνα των μη ειδημόνων. Στην ειδήμονα παρατήρηση, λοιπόν, υπεισέρχονται δεξιότητες παρατήρησης οι οποίες προκύπτουν από τη συστηματική και σκόπιμη πρακτική εξάσκηση, στη βάση των οποίων κατευθύνεται ή/και καθοδηγείται η οπτική αντίληψη και προσοχή. Ακριβώς αυτή η κατευθυνόμενη προσοχή οδηγεί σε ένα σχετικά ομοιογενή τρόπο με τον οποίο παρατηρούν οι ειδήμονες τις εκάστοτε σχετικές με το πεδίο ειδίκευσης οπτικές σκηνές – σε σχέση με τον τρόπο παρατήρησης των μη ειδημόνων. Οι καλλιεργημένες και αποκτημένες έξεις παρατήρησης οδηγούν τους επιστήμονες-παρατηρητές στο να αντιλαμβάνονται με έναν άμεσο τρόπο τα υπό διερεύνηση αντικείμενα και φαινόμενα (λ.χ., αναγνώριση ανατομικών ανωμαλιών σε ακτινογραφίες, αναγνώριση τύπων νεφών στον ουρανό), καθώς και να επιλύουν προβλήματα ή να λαμβάνουν αποφάσεις με έναν αποτελεσματικό τρόπο (λ.χ., διάγνωση παθήσεων, πρόγνωση καιρού, κ.α.). Όμως, αυτή η αντιληπτική αμεσότητα (’μονομιάς-ύνη’) με την οποία εκτελείται η επιστημονική παρατήρηση τείνει να εμπλέκει καταστατικά ψυχολογικού τύπου στοιχεία τεκμηριωτικής σημασίας – ήτοι αισθητικές αποτιμήσεις. Εξάλλου, η επιστημονική παρατήρηση δε μπορεί να λάβει χώρα στη βάση μεμονωμένων παρατηρήσεων και απομονωμένων επιστημόνων-παρατηρητών. Αντίθετα, η επιστημονική δραστηριότητα αποτελεί συλλογική διαδικασία συντελούμενη στο πλαίσιο συλλογικοτήτων σκέψης (thought collectives) που εμφορούνται από διακριτά στυλ σκέψης (thought styles), τα οποία λειτουργούν κατά τρόπο που καθιστά την προσοχή επιλεκτική κατά συγκεκριμένο τρόπο και, ως εκ τούτου να προάγουν μια σχεδόν ενστικτώδη ευχέρεια άμεσης αντίληψης συγκεκριμένων μορφών και αντικειμένων (Gestaltsehen). Τελικά, αυτά τα στυλ σκέψης – που αποβαίνουν σε στυλ βλέπειν (seeing styles) – αν και συνιστούν παράγωγα των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων και της ιστορικής ενδεχομενικότητας, γίνονται κατανοητά στους επιστήμονες των εκάστοτε συλλογικοτήτων ως έχοντα μια άχρονη και αμετάβλητη υπόσταση. Υπό αυτή την έννοια, η επιστημονική παρατήρηση τείνει να εκδηλώνεται σε συνάρτηση με το επιστημονικό στυλ της εκάστοτε πειθαρχίας και να δημιουργεί ένα σχετικά σταθεροποιημένο κόσμο οντοτήτων και φαινομένων στα οποία είναι δυνατή η πρόσβαση όλων των μελών των συλλογικοτήτων που έχουν ‘αποδεχτεί’ αυτό το στυλ σκέψης. Ωστόσο, το τίμημα για αυτή την ‘εγγυημένη’ πρόσβαση στα ίδια, ‘δεσμευμένα’ στοιχεία της εμπειρικής πραγματικότητας είναι η μη συνειδητή απώλεια της δυνατότητας αντίληψης άλλων, δυνητικά παρατηρήσιμων, στοιχείων.","abstract_html":"Η οπτική αντίληψη αποτελεί βασικό τρόπο απόκτησης πληροφόρησης με εμπειρικό περιεχόμενο για την κατανόηση του κόσμου και για τη δράση σε αυτόν. Συγγενής της οπτικής αντίληψης, η παρατήρηση συνιστά σημαντικό τρόπο τεκμηρίωσης της επιστημονικής γνώσης. Ωστόσο, η παρατήρηση, και ιδιαίτερα η επιστημονική, δεν εξαντλείται μονάχα στην αντιληπτική παρατήρηση. Στο πλαίσιο της πρακτικής της επιστημονικής παρατήρησης αξιοποιούνται μετασχηματισμένα και εκλεπτυσμένα στοιχεία – προϊόντα της έμμεσης, διαμεσολαβημένης αντίληψης – τα δεδομένα (data). Η αξιοποίηση τέτοιων στοιχείων τα οποία απέχουν από τα ακατέργαστα στοιχεία της άμεσης αντίληψης φαίνεται, prima facie, να παρακάμπτει σημαντικά γνωσιολογικά προβλήματα (λ.χ., γνωσιακή διαπερατότητα, θεωρητικός εμποτισμός/υποκαθορισμός, κ.α.). Προκύπτει, όμως, ότι ακόμη και σε τέτοιες ‘μηχανοποιημένες’ προσεγγίσεις, δε μπορεί (αλλά και δεν πρέπει) να εξοβελιστεί ο παράγοντας της υποκειμενικής αντίληψης. Σε αυτή τη διπλωματική εργασία προάγεται μια γραμμή αντιμετώπισης τέτοιου είδους προβλημάτων και μια προσέγγιση για την επιστημονική παρατήρηση οι οποίες επαφίενται, εν πολλοίς, στην ειδήμονα οπτική αντίληψη. Οι ειδήμονες παρουσιάζουν τόσο θεωρητική όσο και πρακτική γνώση συνδεόμενη με το εκάστοτε πεδίο ειδίκευσης (domain related knowledge). Αυτή η πρακτική γνώση χαρακτηρίζεται από το ότι δεν είναι δηλωτική (declarative), αλλά είναι διαδικαστική (procedural) και, ως εκ τούτου, τείνει να μην ανάγεται στη γνώση-ότι (knowledge-that), δηλαδή μόνο στο ρητό συνυπολογισμό των κατάλληλων γεγονότων-δεδομένων. Προκειμένου να ανταποκριθεί και να ενεργήσει κάποιος με ευφυή κι επιδέξιο τρόπο, φαίνεται να είναι απαραίτητη η κατοχή ενός γνωρίζειν-πώς στο οποίο εμπλέκεται μια άρρητη διάσταση και με την οποία είναι συνυφασμένη η παρουσία, αλλά κυρίως η εκδήλωση δεξιοτήτων. Ο ειδήμων κατέχει ένα είδος άρρητης γνώσης η οποία εκδηλώνεται κατά την εκτέλεση επιδέξιων συμπεριφορών. Ευρήματα από τη γνωσιακή επιστήμη και ψυχολογία καταδεικνύουν ότι τα μοτίβα παρατήρησης των ειδημόνων – όπως αυτά προκύπτουν από τις τεχνικές ιχνηλάτησης του βλέμματος (eye tracking) – είναι σημαντικά διαφορετικά από εκείνα των μη ειδημόνων. Στην ειδήμονα παρατήρηση, λοιπόν, υπεισέρχονται δεξιότητες παρατήρησης οι οποίες προκύπτουν από τη συστηματική και σκόπιμη πρακτική εξάσκηση, στη βάση των οποίων κατευθύνεται ή/και καθοδηγείται η οπτική αντίληψη και προσοχή. Ακριβώς αυτή η κατευθυνόμενη προσοχή οδηγεί σε ένα σχετικά ομοιογενή τρόπο με τον οποίο παρατηρούν οι ειδήμονες τις εκάστοτε σχετικές με το πεδίο ειδίκευσης οπτικές σκηνές – σε σχέση με τον τρόπο παρατήρησης των μη ειδημόνων. Οι καλλιεργημένες και αποκτημένες έξεις παρατήρησης οδηγούν τους επιστήμονες-παρατηρητές στο να αντιλαμβάνονται με έναν άμεσο τρόπο τα υπό διερεύνηση αντικείμενα και φαινόμενα (λ.χ., αναγνώριση ανατομικών ανωμαλιών σε ακτινογραφίες, αναγνώριση τύπων νεφών στον ουρανό), καθώς και να επιλύουν προβλήματα ή να λαμβάνουν αποφάσεις με έναν αποτελεσματικό τρόπο (λ.χ., διάγνωση παθήσεων, πρόγνωση καιρού, κ.α.). Όμως, αυτή η αντιληπτική αμεσότητα (’μονομιάς-ύνη’) με την οποία εκτελείται η επιστημονική παρατήρηση τείνει να εμπλέκει καταστατικά ψυχολογικού τύπου στοιχεία τεκμηριωτικής σημασίας – ήτοι αισθητικές αποτιμήσεις. Εξάλλου, η επιστημονική παρατήρηση δε μπορεί να λάβει χώρα στη βάση μεμονωμένων παρατηρήσεων και απομονωμένων επιστημόνων-παρατηρητών. Αντίθετα, η επιστημονική δραστηριότητα αποτελεί συλλογική διαδικασία συντελούμενη στο πλαίσιο συλλογικοτήτων σκέψης (thought collectives) που εμφορούνται από διακριτά στυλ σκέψης (thought styles), τα οποία λειτουργούν κατά τρόπο που καθιστά την προσοχή επιλεκτική κατά συγκεκριμένο τρόπο και, ως εκ τούτου να προάγουν μια σχεδόν ενστικτώδη ευχέρεια άμεσης αντίληψης συγκεκριμένων μορφών και αντικειμένων (Gestaltsehen). Τελικά, αυτά τα στυλ σκέψης – που αποβαίνουν σε στυλ βλέπειν (seeing styles) – αν και συνιστούν παράγωγα των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων και της ιστορικής ενδεχομενικότητας, γίνονται κατανοητά στους επιστήμονες των εκάστοτε συλλογικοτήτων ως έχοντα μια άχρονη και αμετάβλητη υπόσταση. Υπό αυτή την έννοια, η επιστημονική παρατήρηση τείνει να εκδηλώνεται σε συνάρτηση με το επιστημονικό στυλ της εκάστοτε πειθαρχίας και να δημιουργεί ένα σχετικά σταθεροποιημένο κόσμο οντοτήτων και φαινομένων στα οποία είναι δυνατή η πρόσβαση όλων των μελών των συλλογικοτήτων που έχουν ‘αποδεχτεί’ αυτό το στυλ σκέψης. Ωστόσο, το τίμημα για αυτή την ‘εγγυημένη’ πρόσβαση στα ίδια, ‘δεσμευμένα’ στοιχεία της εμπειρικής πραγματικότητας είναι η μη συνειδητή απώλεια της δυνατότητας αντίληψης άλλων, δυνητικά παρατηρήσιμων, στοιχείων.","abstract_has_math":false,"creators":["Μισθός Λουκάς-Μωυσής","Misthos Loukas-Moysis"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2019,"date_issued":"2019","date_published":"2019","updated_at":"2026-11-19T05:36:39Z","subjects":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2886588"],"render_values":[{"text":"uoadl:2886588","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2886588","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2886588","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A2886588","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Μισθός Λουκάς-Μωυσής","Misthos Loukas-Moysis"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2019"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Θετικές Επιστήμες","Science"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2886588","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2886588"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η οπτική αντίληψη αποτελεί βασικό τρόπο απόκτησης πληροφόρησης με εμπειρικό περιεχόμενο για την κατανόηση του κόσμου και για τη δράση σε αυτόν. Συγγενής της οπτικής αντίληψης, η παρατήρηση συνιστά σημαντικό τρόπο τεκμηρίωσης της επιστημονικής γνώσης. Ωστόσο, η παρατήρηση, και ιδιαίτερα η επιστημονική, δεν εξαντλείται μονάχα στην αντιληπτική παρατήρηση. Στο πλαίσιο της πρακτικής της επιστημονικής παρατήρησης αξιοποιούνται μετασχηματισμένα και εκλεπτυσμένα στοιχεία – προϊόντα της έμμεσης, διαμεσολαβημένης αντίληψης – τα δεδομένα (data). Η αξιοποίηση τέτοιων στοιχείων τα οποία απέχουν από τα ακατέργαστα στοιχεία της άμεσης αντίληψης φαίνεται, prima facie, να παρακάμπτει σημαντικά γνωσιολογικά προβλήματα (λ.χ., γνωσιακή διαπερατότητα, θεωρητικός εμποτισμός/υποκαθορισμός, κ.α.). Προκύπτει, όμως, ότι ακόμη και σε τέτοιες ‘μηχανοποιημένες’ προσεγγίσεις, δε μπορεί (αλλά και δεν πρέπει) να εξοβελιστεί ο παράγοντας της υποκειμενικής αντίληψης. Σε αυτή τη διπλωματική εργασία προάγεται μια γραμμή αντιμετώπισης τέτοιου είδους προβλημάτων και μια προσέγγιση για την επιστημονική παρατήρηση οι οποίες επαφίενται, εν πολλοίς, στην ειδήμονα οπτική αντίληψη. Οι ειδήμονες παρουσιάζουν τόσο θεωρητική όσο και πρακτική γνώση συνδεόμενη με το εκάστοτε πεδίο ειδίκευσης (domain related knowledge). Αυτή η πρακτική γνώση χαρακτηρίζεται από το ότι δεν είναι δηλωτική (declarative), αλλά είναι διαδικαστική (procedural) και, ως εκ τούτου, τείνει να μην ανάγεται στη γνώση-ότι (knowledge-that), δηλαδή μόνο στο ρητό συνυπολογισμό των κατάλληλων γεγονότων-δεδομένων. Προκειμένου να ανταποκριθεί και να ενεργήσει κάποιος με ευφυή κι επιδέξιο τρόπο, φαίνεται να είναι απαραίτητη η κατοχή ενός γνωρίζειν-πώς στο οποίο εμπλέκεται μια άρρητη διάσταση και με την οποία είναι συνυφασμένη η παρουσία, αλλά κυρίως η εκδήλωση δεξιοτήτων. Ο ειδήμων κατέχει ένα είδος άρρητης γνώσης η οποία εκδηλώνεται κατά την εκτέλεση επιδέξιων συμπεριφορών. Ευρήματα από τη γνωσιακή επιστήμη και ψυχολογία καταδεικνύουν ότι τα μοτίβα παρατήρησης των ειδημόνων – όπως αυτά προκύπτουν από τις τεχνικές ιχνηλάτησης του βλέμματος (eye tracking) – είναι σημαντικά διαφορετικά από εκείνα των μη ειδημόνων. Στην ειδήμονα παρατήρηση, λοιπόν, υπεισέρχονται δεξιότητες παρατήρησης οι οποίες προκύπτουν από τη συστηματική και σκόπιμη πρακτική εξάσκηση, στη βάση των οποίων κατευθύνεται ή/και καθοδηγείται η οπτική αντίληψη και προσοχή. Ακριβώς αυτή η κατευθυνόμενη προσοχή οδηγεί σε ένα σχετικά ομοιογενή τρόπο με τον οποίο παρατηρούν οι ειδήμονες τις εκάστοτε σχετικές με το πεδίο ειδίκευσης οπτικές σκηνές – σε σχέση με τον τρόπο παρατήρησης των μη ειδημόνων. Οι καλλιεργημένες και αποκτημένες έξεις παρατήρησης οδηγούν τους επιστήμονες-παρατηρητές στο να αντιλαμβάνονται με έναν άμεσο τρόπο τα υπό διερεύνηση αντικείμενα και φαινόμενα (λ.χ., αναγνώριση ανατομικών ανωμαλιών σε ακτινογραφίες, αναγνώριση τύπων νεφών στον ουρανό), καθώς και να επιλύουν προβλήματα ή να λαμβάνουν αποφάσεις με έναν αποτελεσματικό τρόπο (λ.χ., διάγνωση παθήσεων, πρόγνωση καιρού, κ.α.). Όμως, αυτή η αντιληπτική αμεσότητα (’μονομιάς-ύνη’) με την οποία εκτελείται η επιστημονική παρατήρηση τείνει να εμπλέκει καταστατικά ψυχολογικού τύπου στοιχεία τεκμηριωτικής σημασίας – ήτοι αισθητικές αποτιμήσεις. Εξάλλου, η επιστημονική παρατήρηση δε μπορεί να λάβει χώρα στη βάση μεμονωμένων παρατηρήσεων και απομονωμένων επιστημόνων-παρατηρητών. Αντίθετα, η επιστημονική δραστηριότητα αποτελεί συλλογική διαδικασία συντελούμενη στο πλαίσιο συλλογικοτήτων σκέψης (thought collectives) που εμφορούνται από διακριτά στυλ σκέψης (thought styles), τα οποία λειτουργούν κατά τρόπο που καθιστά την προσοχή επιλεκτική κατά συγκεκριμένο τρόπο και, ως εκ τούτου να προάγουν μια σχεδόν ενστικτώδη ευχέρεια άμεσης αντίληψης συγκεκριμένων μορφών και αντικειμένων (Gestaltsehen). Τελικά, αυτά τα στυλ σκέψης – που αποβαίνουν σε στυλ βλέπειν (seeing styles) – αν και συνιστούν παράγωγα των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων και της ιστορικής ενδεχομενικότητας, γίνονται κατανοητά στους επιστήμονες των εκάστοτε συλλογικοτήτων ως έχοντα μια άχρονη και αμετάβλητη υπόσταση. Υπό αυτή την έννοια, η επιστημονική παρατήρηση τείνει να εκδηλώνεται σε συνάρτηση με το επιστημονικό στυλ της εκάστοτε πειθαρχίας και να δημιουργεί ένα σχετικά σταθεροποιημένο κόσμο οντοτήτων και φαινομένων στα οποία είναι δυνατή η πρόσβαση όλων των μελών των συλλογικοτήτων που έχουν ‘αποδεχτεί’ αυτό το στυλ σκέψης. Ωστόσο, το τίμημα για αυτή την ‘εγγυημένη’ πρόσβαση στα ίδια, ‘δεσμευμένα’ στοιχεία της εμπειρικής πραγματικότητας είναι η μη συνειδητή απώλεια της δυνατότητας αντίληψης άλλων, δυνητικά παρατηρήσιμων, στοιχείων.","Visual perception constitutes a fundamental way of obtaining information with empirical content towards understanding the world and acting within it. Related to visual perception, observation is an important way of validating scientific knowledge. However, observation, and especially in a scientific context, is not limited only to perceptual observation. In the context of scientific observation practice, transformed and sophisticated elements - products of indirect, mediated perception, i.e. data - are used. The usage of such elements, which are distinct from the raw elements of direct perception, seems, prima facie, to circumvent important epistemological problems (e.g., cognitive penetrability, theory-ladenness, theoretic underdetermination, etc.). However, as it turns out, even in such ‘mechanized’ approaches, the factor of subjective perception cannot (and also should not) be eliminated. This Master’s thesis promotes a way of addressing such problems and an approach to scientific observation that largely rely on expert visual perception. Experts present both theoretical and practical knowledge related to the specific domain under study (i.e., domain related knowledge). This practical knowledge is characterized by the fact that it is not declarative but procedural, and therefore tends not to be reduced to knowledge-that, i.e. to the explicit inclusion of the relevant facts. In order to respond and act in an intelligent and skillful way, it appears necessary to possess a know-how/knowing-how in which a tacit dimension is involved and with which the presence and mainly the manifestation of skills is interwoven. The expert possesses a kind of tacit knowledge that manifests itself in conducting skillful behaviors. Findings from cognitive science and psychology show that expert observation patterns - as they arise from eye tracking techniques - are significantly different from those of non-experts. Therefore, expert observation involves observational skills emerging from systematic and deliberate practice, on the basis of which the visual perception and attention is directed and/or guided. It is precisely this directed attention that leads to a relatively homogeneous way in which experts observe the visual scenes related to their field of specialization – in comparison to the non-experts’ way of observing. The cultivated and acquired observation habits lead scientists-observers to immediately and readily perceive the objects and phenomena under investigation (e.g., recognition of anatomical irregularities in X-rays, recognition of cloud types in the sky) as well as solving problems or making decisions in an effective way (e.g., diagnosis of diseases, weather forecasting, etc.). However, the perceptual immediacy and readiness (“all-at-once-ness”) of scientific observation tends to involve in principle psychological type of evidence – that is aesthetic valuations. Besides, scientific observation cannot take place on the basis of individual observations and isolated observer scientists. Instead, scientific activity is a collective process that is conducted in the context of thought collectives inspired by discrete thought styles that function in a manner which makes the attention particularly selective and, therefore, promote an almost instinctive ability to immediately perceive definite forms and objects (Gestaltsehen). Ultimately, these thought styles – which come to result in seeing styles - although they are derivative of social interactions and historical contingency, are understood by the scientists of the various collectives as having a timeless and immutable substance. In this sense, scientific observation is a function of the scientific style of each discipline and creates a relatively stabilized world of entities and phenomena to which all members of collectives who have assimilated this style of thought have access. However, the price for this ‘guaranteed’ access to the same, ‘bound’ elements of empirical reality is the unconscious loss of the capability to perceive other, potentially observable, elements."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Η Σχέση Παρατήρησης, Παρατηρητικότητας και Ειδημοσύνης στην Επιστήμη"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Μισθός Λουκάς-Μωυσής","Misthos Loukas-Moysis"],"dc:date":["2019"],"dc:description":["Η οπτική αντίληψη αποτελεί βασικό τρόπο απόκτησης πληροφόρησης με εμπειρικό περιεχόμενο για την κατανόηση του κόσμου και για τη δράση σε αυτόν. Συγγενής της οπτικής αντίληψης, η παρατήρηση συνιστά σημαντικό τρόπο τεκμηρίωσης της επιστημονικής γνώσης. Ωστόσο, η παρατήρηση, και ιδιαίτερα η επιστημονική, δεν εξαντλείται μονάχα στην αντιληπτική παρατήρηση. Στο πλαίσιο της πρακτικής της επιστημονικής παρατήρησης αξιοποιούνται μετασχηματισμένα και εκλεπτυσμένα στοιχεία – προϊόντα της έμμεσης, διαμεσολαβημένης αντίληψης – τα δεδομένα (data). Η αξιοποίηση τέτοιων στοιχείων τα οποία απέχουν από τα ακατέργαστα στοιχεία της άμεσης αντίληψης φαίνεται, prima facie, να παρακάμπτει σημαντικά γνωσιολογικά προβλήματα (λ.χ., γνωσιακή διαπερατότητα, θεωρητικός εμποτισμός/υποκαθορισμός, κ.α.). Προκύπτει, όμως, ότι ακόμη και σε τέτοιες ‘μηχανοποιημένες’ προσεγγίσεις, δε μπορεί (αλλά και δεν πρέπει) να εξοβελιστεί ο παράγοντας της υποκειμενικής αντίληψης. Σε αυτή τη διπλωματική εργασία προάγεται μια γραμμή αντιμετώπισης τέτοιου είδους προβλημάτων και μια προσέγγιση για την επιστημονική παρατήρηση οι οποίες επαφίενται, εν πολλοίς, στην ειδήμονα οπτική αντίληψη. Οι ειδήμονες παρουσιάζουν τόσο θεωρητική όσο και πρακτική γνώση συνδεόμενη με το εκάστοτε πεδίο ειδίκευσης (domain related knowledge). Αυτή η πρακτική γνώση χαρακτηρίζεται από το ότι δεν είναι δηλωτική (declarative), αλλά είναι διαδικαστική (procedural) και, ως εκ τούτου, τείνει να μην ανάγεται στη γνώση-ότι (knowledge-that), δηλαδή μόνο στο ρητό συνυπολογισμό των κατάλληλων γεγονότων-δεδομένων. Προκειμένου να ανταποκριθεί και να ενεργήσει κάποιος με ευφυή κι επιδέξιο τρόπο, φαίνεται να είναι απαραίτητη η κατοχή ενός γνωρίζειν-πώς στο οποίο εμπλέκεται μια άρρητη διάσταση και με την οποία είναι συνυφασμένη η παρουσία, αλλά κυρίως η εκδήλωση δεξιοτήτων. Ο ειδήμων κατέχει ένα είδος άρρητης γνώσης η οποία εκδηλώνεται κατά την εκτέλεση επιδέξιων συμπεριφορών. Ευρήματα από τη γνωσιακή επιστήμη και ψυχολογία καταδεικνύουν ότι τα μοτίβα παρατήρησης των ειδημόνων – όπως αυτά προκύπτουν από τις τεχνικές ιχνηλάτησης του βλέμματος (eye tracking) – είναι σημαντικά διαφορετικά από εκείνα των μη ειδημόνων. Στην ειδήμονα παρατήρηση, λοιπόν, υπεισέρχονται δεξιότητες παρατήρησης οι οποίες προκύπτουν από τη συστηματική και σκόπιμη πρακτική εξάσκηση, στη βάση των οποίων κατευθύνεται ή/και καθοδηγείται η οπτική αντίληψη και προσοχή. Ακριβώς αυτή η κατευθυνόμενη προσοχή οδηγεί σε ένα σχετικά ομοιογενή τρόπο με τον οποίο παρατηρούν οι ειδήμονες τις εκάστοτε σχετικές με το πεδίο ειδίκευσης οπτικές σκηνές – σε σχέση με τον τρόπο παρατήρησης των μη ειδημόνων. Οι καλλιεργημένες και αποκτημένες έξεις παρατήρησης οδηγούν τους επιστήμονες-παρατηρητές στο να αντιλαμβάνονται με έναν άμεσο τρόπο τα υπό διερεύνηση αντικείμενα και φαινόμενα (λ.χ., αναγνώριση ανατομικών ανωμαλιών σε ακτινογραφίες, αναγνώριση τύπων νεφών στον ουρανό), καθώς και να επιλύουν προβλήματα ή να λαμβάνουν αποφάσεις με έναν αποτελεσματικό τρόπο (λ.χ., διάγνωση παθήσεων, πρόγνωση καιρού, κ.α.). Όμως, αυτή η αντιληπτική αμεσότητα (’μονομιάς-ύνη’) με την οποία εκτελείται η επιστημονική παρατήρηση τείνει να εμπλέκει καταστατικά ψυχολογικού τύπου στοιχεία τεκμηριωτικής σημασίας – ήτοι αισθητικές αποτιμήσεις. Εξάλλου, η επιστημονική παρατήρηση δε μπορεί να λάβει χώρα στη βάση μεμονωμένων παρατηρήσεων και απομονωμένων επιστημόνων-παρατηρητών. Αντίθετα, η επιστημονική δραστηριότητα αποτελεί συλλογική διαδικασία συντελούμενη στο πλαίσιο συλλογικοτήτων σκέψης (thought collectives) που εμφορούνται από διακριτά στυλ σκέψης (thought styles), τα οποία λειτουργούν κατά τρόπο που καθιστά την προσοχή επιλεκτική κατά συγκεκριμένο τρόπο και, ως εκ τούτου να προάγουν μια σχεδόν ενστικτώδη ευχέρεια άμεσης αντίληψης συγκεκριμένων μορφών και αντικειμένων (Gestaltsehen). Τελικά, αυτά τα στυλ σκέψης – που αποβαίνουν σε στυλ βλέπειν (seeing styles) – αν και συνιστούν παράγωγα των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων και της ιστορικής ενδεχομενικότητας, γίνονται κατανοητά στους επιστήμονες των εκάστοτε συλλογικοτήτων ως έχοντα μια άχρονη και αμετάβλητη υπόσταση. Υπό αυτή την έννοια, η επιστημονική παρατήρηση τείνει να εκδηλώνεται σε συνάρτηση με το επιστημονικό στυλ της εκάστοτε πειθαρχίας και να δημιουργεί ένα σχετικά σταθεροποιημένο κόσμο οντοτήτων και φαινομένων στα οποία είναι δυνατή η πρόσβαση όλων των μελών των συλλογικοτήτων που έχουν ‘αποδεχτεί’ αυτό το στυλ σκέψης. Ωστόσο, το τίμημα για αυτή την ‘εγγυημένη’ πρόσβαση στα ίδια, ‘δεσμευμένα’ στοιχεία της εμπειρικής πραγματικότητας είναι η μη συνειδητή απώλεια της δυνατότητας αντίληψης άλλων, δυνητικά παρατηρήσιμων, στοιχείων.","Visual perception constitutes a fundamental way of obtaining information with empirical content towards understanding the world and acting within it. Related to visual perception, observation is an important way of validating scientific knowledge. However, observation, and especially in a scientific context, is not limited only to perceptual observation. In the context of scientific observation practice, transformed and sophisticated elements - products of indirect, mediated perception, i.e. data - are used. The usage of such elements, which are distinct from the raw elements of direct perception, seems, prima facie, to circumvent important epistemological problems (e.g., cognitive penetrability, theory-ladenness, theoretic underdetermination, etc.). However, as it turns out, even in such ‘mechanized’ approaches, the factor of subjective perception cannot (and also should not) be eliminated. This Master’s thesis promotes a way of addressing such problems and an approach to scientific observation that largely rely on expert visual perception. Experts present both theoretical and practical knowledge related to the specific domain under study (i.e., domain related knowledge). This practical knowledge is characterized by the fact that it is not declarative but procedural, and therefore tends not to be reduced to knowledge-that, i.e. to the explicit inclusion of the relevant facts. In order to respond and act in an intelligent and skillful way, it appears necessary to possess a know-how/knowing-how in which a tacit dimension is involved and with which the presence and mainly the manifestation of skills is interwoven. The expert possesses a kind of tacit knowledge that manifests itself in conducting skillful behaviors. Findings from cognitive science and psychology show that expert observation patterns - as they arise from eye tracking techniques - are significantly different from those of non-experts. Therefore, expert observation involves observational skills emerging from systematic and deliberate practice, on the basis of which the visual perception and attention is directed and/or guided. It is precisely this directed attention that leads to a relatively homogeneous way in which experts observe the visual scenes related to their field of specialization – in comparison to the non-experts’ way of observing. The cultivated and acquired observation habits lead scientists-observers to immediately and readily perceive the objects and phenomena under investigation (e.g., recognition of anatomical irregularities in X-rays, recognition of cloud types in the sky) as well as solving problems or making decisions in an effective way (e.g., diagnosis of diseases, weather forecasting, etc.). However, the perceptual immediacy and readiness (“all-at-once-ness”) of scientific observation tends to involve in principle psychological type of evidence – that is aesthetic valuations. Besides, scientific observation cannot take place on the basis of individual observations and isolated observer scientists. Instead, scientific activity is a collective process that is conducted in the context of thought collectives inspired by discrete thought styles that function in a manner which makes the attention particularly selective and, therefore, promote an almost instinctive ability to immediately perceive definite forms and objects (Gestaltsehen). Ultimately, these thought styles – which come to result in seeing styles - although they are derivative of social interactions and historical contingency, are understood by the scientists of the various collectives as having a timeless and immutable substance. In this sense, scientific observation is a function of the scientific style of each discipline and creates a relatively stabilized world of entities and phenomena to which all members of collectives who have assimilated this style of thought have access. However, the price for this ‘guaranteed’ access to the same, ‘bound’ elements of empirical reality is the unconscious loss of the capability to perceive other, potentially observable, elements."],"dc:identifier":["uoadl:2886588","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2886588"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"dc:title":["Η Σχέση Παρατήρησης, Παρατηρητικότητας και Ειδημοσύνης στην Επιστήμη"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:36:39Z"}