{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:2895489"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:2895489","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Η ιατρική χρήση της Κάνναβης και των Κανναβινοειδών στην αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου","abstract":"ΕΙΣΑΓΩΓΗ Χρόνιος πόνος είναι ο πόνος που διαρκεί ή επιμένει για περισσότερο από τρεις μήνες. Θεωρείται από μόνος του ως ασθένεια, και όχι απλά ως σύμπτωμα άλλων ασθενειών, ταλανίζει το 20% περίπου των ανθρώπων παγκοσμίως και επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής τους. Η κάνναβης και τα κανναβινοειδή χρησιμοποιούνται εδώ και χιλιετίες στην αντιμετώπιση του πόνου και σε πληθώρα άλλων ιατρικών καταστάσεων. Το ενδοκανναβινοειδές σύστημα παίζει σημαντικό ρόλο στην ομοιόσταση και εμπλέκεται σε πολλές διαδικασίες, με κυριότερες τον πόνο, τη διάθεση, τη μνήμη, τη μάθηση, τον εθισμό και την όρεξη. Αποτελείται από τα ενδοκανναβινοειδή ΑΕΑ και 2-AG, τους υποδοχείς κανναβιννοειδών CB1 και CB2 και τα ένζυμα μεταβολισμού των κανναβινοειδών FAAH και MAGL. Οι υποδοχείς κανναβινοειδών CB1 και CB2 εντοπίζονται στο ΚΝΣ και στο ΠΝΣ και ασκούν αναλγητικές δράσεις όταν ενεργοποιηθούν από τα κανναβινοειδή. ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗΣ Η διερεύνηση νέων θεραπευτικών επιλογών με διαφορετικούς μηχανισμούς δράσης, λιγότερες ΑΕ και μεγαλύτερη ασφάλεια μετά από χρόνια χρήση κρίνεται επιτακτική, ελλείψει μιας ιδανικής θεραπείας για την αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου. ΣΚΟΠΟΣ Ο σκοπός της συστηματικής μας ανασκόπησης είναι να αξιολογήσουμε την κλινική αποτελεσματικότητα (κύριο αποτέλεσμα), την ανεκτικότητα και την ασφάλεια χρήσης (δευτερεύοντα αποτελέσματα) της ιατρικής κάνναβης και των κανναβινοειδών σε σύγκριση με εικονικό ή οποιοδήποτε άλλο φάρμακο σε ενήλικες με χρόνιο πόνο, αναζητώντας δεδομένα σε διπλά-τυφλές τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες (Double-Blind RCTs). ΜΕΘΟΔΟΙ Εφαρμόστηκε το μοντέλο PICOS για τον καθορισμό της στρατηγικής αναζήτησης βιβλιογραφίας, των όρων αναζήτησης και των κριτηρίων συμπερίληψης-αποκλεισμού άρθρων. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ: Χρησιμοποιήσαμε τις διαδικτυακές βάσεις δεδομένων Pubmed, Scopus και Cochrane για την αναζήτηση της βιβλιογραφίας, κάνοντας δεκτά άρθρα που δημοσιεύτηκαν από την αρχή της λειτουργίας τους έως τις 22-06-19. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΜΕΛΕΤΩΝ: Συμπεριλήφθηκαν διπλά τυφλές τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές (Double Blind RCTs), παράλληλου τύπου, διασταυρούμενου τύπου και τύπου εμπλουτισμένης εγγραφής με τυχαιοποιημένη αποχώρηση. Όλοι οι συμμετέχοντες θα πρέπει να είναι ενήλικες και να πάσχουν από οποιαδήποτε μορφή χρόνιου πόνου για τουλάχιστον 3 μήνες πριν την έναρξη της μελέτης. Κάθε ομάδα θεραπείας θα πρέπει να εκτίθεται στο πειραματικό φάρμακο ή/και στο φάρμακο ελέγχου για περίοδο τουλάχιστον 2 εβδομάδων (περίοδος τιτλοποίησης και συντήρησης) και να αποτελείται από τουλάχιστον 10 άτομα. Έγιναν δεκτές δοκιμές με σκευάσματα που βασίζονται στην κάνναβη, είτε φυτικά, είτε συνθετικά, είτε ενδοκανναβινοειδή, σε οποιαδήποτε δόση, σε οποιαδήποτε φαρμακοτεχνική μορφή, με οποιαδήποτε οδό χορήγησης, σε σύγκριση με εικονικό φάρμακο, ή \"ενεργό\" εικονικό φάρμακο, ή με κάποιον ήδη χρησιμοποιούμενο παράγοντα για την συγκεκριμένη ένδειξη. Επίσης, συμπεριλήφθηκαν μελέτες με τουλάχιστον μια κλίμακα ή ερωτηματολόγιο μέτρησης της έντασης ή της ανακούφισης του πόνου (μονοδιάστατο ή πολυδιάστατο) σε ενήλικες, τα οποία να ανήκουν είτε στα κύρια είτε στα δευτερεύοντα μέτρα έκβασης της εκάστοτε μελέτης. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΜΕΡΟΛΗΨΙΑΣ: Ο κίνδυνος μεροληψίας των μελετών αξιολογήθηκε με το εργαλείο Risk of Bias Tool των Cochrane Collaboration. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ: Προέκυψαν συνολικά 1415 αποτελέσματα σε όλες τις βάσεις δεδομένων (320 στο Pubmed, 745 στο Scopus, 350 στο Cochrane). 56 μελέτες εξετάστηκαν περαιτέρω ως προς τη συμπερίληψή τους και 41 από αυτές αποκλείστηκαν για διάφορους λόγους. 15 μελέτες συμπεριλήφθηκαν τελικά στην ανασκόπησή, με τη μια από τις οποίες να αποτελείται από 2 ξεχωριστές φάσεις. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: 6 μελέτες φαίνεται να είχαν θετικά αποτελέσματα ως προς την αποτελεσματικότητα των σκευασμάτων στην αντιμετώπιση του πόνου, 2 μελέτες φαίνεται να είχαν ασαφή και 7 μελέτες φαίνεται να είχαν αρνητικά. ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ: Οι συχνότερες ΑΕ που αναφέρθηκαν ήταν η ξηροστομία, η ζάλη, η ευφορία, η ναυτία, η κεφαλαλγία, η υπνηλία, η κόπωση, η διάρροια, η σύγχυση, ο έμετος, ο ίλιγγος, οι διαταραχές όρεξης και προσοχής. Οι ΑΕ δεν ήταν σοβαρές και σπάνια οδηγούσαν σε διακοπή της αγωγής ή αποχώρηση από τη μελέτη. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΜΕΡΟΛΗΨΙΑΣ: 2 μελέτες αξιολογήθηκαν ως χαμηλού κινδύνου μεροληψίας (υψηλής ποιότητας μεθοδολογία), 10 ως ασαφούς κινδύνου μεροληψίας (μέτριας ποιότητας μεθοδολογία) και 4 ως υψηλού κινδύνου μεροληψίας (χαμηλής ποιότητας μεθοδολογία). ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Οι περισσότερες μελέτες δεν εμφάνισαν ξεκάθαρα θετικά αποτελέσματα ως προς την αποτελεσματικότητα, με τη βελτίωση του χρόνιου πόνου να είναι μικρή έως μέτρια. Οι ΑΕ δεν κρίθηκαν σοβαρές. Αν και οι βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις της ιατρικής κάνναβης και των κανναβινοειδών φαίνονται καλά ανεκτές, τα μακροπρόθεσμα οφέλη και κίνδυνοι παραμένουν ακόμη άγνωστα, λόγω της βραχείας διάρκειας των μελετών που σπανιότατα ξεπερνούσαν τους 6 μήνες διάρκεια. Υπήρξε υψηλός βαθμός ανομοιογένειας μεταξύ των κλινικών δοκιμών που συμπεριλήφθηκαν στη συστηματική μας ανασκόπηση. Οι μεθοδολογικοί περιορισμοί των πρωτογενών κλινικών δοκιμών και η έλλειψη μελετών υψηλής ποιότητας περιόρισαν την δυνατότητα εξαγωγής ισχυρών και ευρύτερα γενικεύσιμων συμπερασμάτων.","abstract_html":"ΕΙΣΑΓΩΓΗ Χρόνιος πόνος είναι ο πόνος που διαρκεί ή επιμένει για περισσότερο από τρεις μήνες. Θεωρείται από μόνος του ως ασθένεια, και όχι απλά ως σύμπτωμα άλλων ασθενειών, ταλανίζει το 20% περίπου των ανθρώπων παγκοσμίως και επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής τους. Η κάνναβης και τα κανναβινοειδή χρησιμοποιούνται εδώ και χιλιετίες στην αντιμετώπιση του πόνου και σε πληθώρα άλλων ιατρικών καταστάσεων. Το ενδοκανναβινοειδές σύστημα παίζει σημαντικό ρόλο στην ομοιόσταση και εμπλέκεται σε πολλές διαδικασίες, με κυριότερες τον πόνο, τη διάθεση, τη μνήμη, τη μάθηση, τον εθισμό και την όρεξη. Αποτελείται από τα ενδοκανναβινοειδή ΑΕΑ και 2-AG, τους υποδοχείς κανναβιννοειδών CB1 και CB2 και τα ένζυμα μεταβολισμού των κανναβινοειδών FAAH και MAGL. Οι υποδοχείς κανναβινοειδών CB1 και CB2 εντοπίζονται στο ΚΝΣ και στο ΠΝΣ και ασκούν αναλγητικές δράσεις όταν ενεργοποιηθούν από τα κανναβινοειδή. ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗΣ Η διερεύνηση νέων θεραπευτικών επιλογών με διαφορετικούς μηχανισμούς δράσης, λιγότερες ΑΕ και μεγαλύτερη ασφάλεια μετά από χρόνια χρήση κρίνεται επιτακτική, ελλείψει μιας ιδανικής θεραπείας για την αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου. ΣΚΟΠΟΣ Ο σκοπός της συστηματικής μας ανασκόπησης είναι να αξιολογήσουμε την κλινική αποτελεσματικότητα (κύριο αποτέλεσμα), την ανεκτικότητα και την ασφάλεια χρήσης (δευτερεύοντα αποτελέσματα) της ιατρικής κάνναβης και των κανναβινοειδών σε σύγκριση με εικονικό ή οποιοδήποτε άλλο φάρμακο σε ενήλικες με χρόνιο πόνο, αναζητώντας δεδομένα σε διπλά-τυφλές τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες (Double-Blind RCTs). ΜΕΘΟΔΟΙ Εφαρμόστηκε το μοντέλο PICOS για τον καθορισμό της στρατηγικής αναζήτησης βιβλιογραφίας, των όρων αναζήτησης και των κριτηρίων συμπερίληψης-αποκλεισμού άρθρων. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ: Χρησιμοποιήσαμε τις διαδικτυακές βάσεις δεδομένων Pubmed, Scopus και Cochrane για την αναζήτηση της βιβλιογραφίας, κάνοντας δεκτά άρθρα που δημοσιεύτηκαν από την αρχή της λειτουργίας τους έως τις 22-06-19. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΜΕΛΕΤΩΝ: Συμπεριλήφθηκαν διπλά τυφλές τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές (Double Blind RCTs), παράλληλου τύπου, διασταυρούμενου τύπου και τύπου εμπλουτισμένης εγγραφής με τυχαιοποιημένη αποχώρηση. Όλοι οι συμμετέχοντες θα πρέπει να είναι ενήλικες και να πάσχουν από οποιαδήποτε μορφή χρόνιου πόνου για τουλάχιστον 3 μήνες πριν την έναρξη της μελέτης. Κάθε ομάδα θεραπείας θα πρέπει να εκτίθεται στο πειραματικό φάρμακο ή/και στο φάρμακο ελέγχου για περίοδο τουλάχιστον 2 εβδομάδων (περίοδος τιτλοποίησης και συντήρησης) και να αποτελείται από τουλάχιστον 10 άτομα. Έγιναν δεκτές δοκιμές με σκευάσματα που βασίζονται στην κάνναβη, είτε φυτικά, είτε συνθετικά, είτε ενδοκανναβινοειδή, σε οποιαδήποτε δόση, σε οποιαδήποτε φαρμακοτεχνική μορφή, με οποιαδήποτε οδό χορήγησης, σε σύγκριση με εικονικό φάρμακο, ή &quot;ενεργό&quot; εικονικό φάρμακο, ή με κάποιον ήδη χρησιμοποιούμενο παράγοντα για την συγκεκριμένη ένδειξη. Επίσης, συμπεριλήφθηκαν μελέτες με τουλάχιστον μια κλίμακα ή ερωτηματολόγιο μέτρησης της έντασης ή της ανακούφισης του πόνου (μονοδιάστατο ή πολυδιάστατο) σε ενήλικες, τα οποία να ανήκουν είτε στα κύρια είτε στα δευτερεύοντα μέτρα έκβασης της εκάστοτε μελέτης. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΜΕΡΟΛΗΨΙΑΣ: Ο κίνδυνος μεροληψίας των μελετών αξιολογήθηκε με το εργαλείο Risk of Bias Tool των Cochrane Collaboration. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ: Προέκυψαν συνολικά 1415 αποτελέσματα σε όλες τις βάσεις δεδομένων (320 στο Pubmed, 745 στο Scopus, 350 στο Cochrane). 56 μελέτες εξετάστηκαν περαιτέρω ως προς τη συμπερίληψή τους και 41 από αυτές αποκλείστηκαν για διάφορους λόγους. 15 μελέτες συμπεριλήφθηκαν τελικά στην ανασκόπησή, με τη μια από τις οποίες να αποτελείται από 2 ξεχωριστές φάσεις. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: 6 μελέτες φαίνεται να είχαν θετικά αποτελέσματα ως προς την αποτελεσματικότητα των σκευασμάτων στην αντιμετώπιση του πόνου, 2 μελέτες φαίνεται να είχαν ασαφή και 7 μελέτες φαίνεται να είχαν αρνητικά. ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ: Οι συχνότερες ΑΕ που αναφέρθηκαν ήταν η ξηροστομία, η ζάλη, η ευφορία, η ναυτία, η κεφαλαλγία, η υπνηλία, η κόπωση, η διάρροια, η σύγχυση, ο έμετος, ο ίλιγγος, οι διαταραχές όρεξης και προσοχής. Οι ΑΕ δεν ήταν σοβαρές και σπάνια οδηγούσαν σε διακοπή της αγωγής ή αποχώρηση από τη μελέτη. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΜΕΡΟΛΗΨΙΑΣ: 2 μελέτες αξιολογήθηκαν ως χαμηλού κινδύνου μεροληψίας (υψηλής ποιότητας μεθοδολογία), 10 ως ασαφούς κινδύνου μεροληψίας (μέτριας ποιότητας μεθοδολογία) και 4 ως υψηλού κινδύνου μεροληψίας (χαμηλής ποιότητας μεθοδολογία). ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Οι περισσότερες μελέτες δεν εμφάνισαν ξεκάθαρα θετικά αποτελέσματα ως προς την αποτελεσματικότητα, με τη βελτίωση του χρόνιου πόνου να είναι μικρή έως μέτρια. Οι ΑΕ δεν κρίθηκαν σοβαρές. Αν και οι βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις της ιατρικής κάνναβης και των κανναβινοειδών φαίνονται καλά ανεκτές, τα μακροπρόθεσμα οφέλη και κίνδυνοι παραμένουν ακόμη άγνωστα, λόγω της βραχείας διάρκειας των μελετών που σπανιότατα ξεπερνούσαν τους 6 μήνες διάρκεια. Υπήρξε υψηλός βαθμός ανομοιογένειας μεταξύ των κλινικών δοκιμών που συμπεριλήφθηκαν στη συστηματική μας ανασκόπηση. Οι μεθοδολογικοί περιορισμοί των πρωτογενών κλινικών δοκιμών και η έλλειψη μελετών υψηλής ποιότητας περιόρισαν την δυνατότητα εξαγωγής ισχυρών και ευρύτερα γενικεύσιμων συμπερασμάτων.","abstract_has_math":false,"creators":["Λιαποδημήτρης Δημήτριος","Liapodimitris Dimitrios"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2020,"date_issued":"2020","date_published":"2020","updated_at":"2026-11-19T05:37:12Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2895489"],"render_values":[{"text":"uoadl:2895489","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2895489","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2895489","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A2895489","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Λιαποδημήτρης Δημήτριος","Liapodimitris Dimitrios"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2020"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2895489","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2895489"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["ΕΙΣΑΓΩΓΗ Χρόνιος πόνος είναι ο πόνος που διαρκεί ή επιμένει για περισσότερο από τρεις μήνες. Θεωρείται από μόνος του ως ασθένεια, και όχι απλά ως σύμπτωμα άλλων ασθενειών, ταλανίζει το 20% περίπου των ανθρώπων παγκοσμίως και επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής τους. Η κάνναβης και τα κανναβινοειδή χρησιμοποιούνται εδώ και χιλιετίες στην αντιμετώπιση του πόνου και σε πληθώρα άλλων ιατρικών καταστάσεων. Το ενδοκανναβινοειδές σύστημα παίζει σημαντικό ρόλο στην ομοιόσταση και εμπλέκεται σε πολλές διαδικασίες, με κυριότερες τον πόνο, τη διάθεση, τη μνήμη, τη μάθηση, τον εθισμό και την όρεξη. Αποτελείται από τα ενδοκανναβινοειδή ΑΕΑ και 2-AG, τους υποδοχείς κανναβιννοειδών CB1 και CB2 και τα ένζυμα μεταβολισμού των κανναβινοειδών FAAH και MAGL. Οι υποδοχείς κανναβινοειδών CB1 και CB2 εντοπίζονται στο ΚΝΣ και στο ΠΝΣ και ασκούν αναλγητικές δράσεις όταν ενεργοποιηθούν από τα κανναβινοειδή. ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗΣ Η διερεύνηση νέων θεραπευτικών επιλογών με διαφορετικούς μηχανισμούς δράσης, λιγότερες ΑΕ και μεγαλύτερη ασφάλεια μετά από χρόνια χρήση κρίνεται επιτακτική, ελλείψει μιας ιδανικής θεραπείας για την αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου. ΣΚΟΠΟΣ Ο σκοπός της συστηματικής μας ανασκόπησης είναι να αξιολογήσουμε την κλινική αποτελεσματικότητα (κύριο αποτέλεσμα), την ανεκτικότητα και την ασφάλεια χρήσης (δευτερεύοντα αποτελέσματα) της ιατρικής κάνναβης και των κανναβινοειδών σε σύγκριση με εικονικό ή οποιοδήποτε άλλο φάρμακο σε ενήλικες με χρόνιο πόνο, αναζητώντας δεδομένα σε διπλά-τυφλές τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες (Double-Blind RCTs). ΜΕΘΟΔΟΙ Εφαρμόστηκε το μοντέλο PICOS για τον καθορισμό της στρατηγικής αναζήτησης βιβλιογραφίας, των όρων αναζήτησης και των κριτηρίων συμπερίληψης-αποκλεισμού άρθρων. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ: Χρησιμοποιήσαμε τις διαδικτυακές βάσεις δεδομένων Pubmed, Scopus και Cochrane για την αναζήτηση της βιβλιογραφίας, κάνοντας δεκτά άρθρα που δημοσιεύτηκαν από την αρχή της λειτουργίας τους έως τις 22-06-19. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΜΕΛΕΤΩΝ: Συμπεριλήφθηκαν διπλά τυφλές τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές (Double Blind RCTs), παράλληλου τύπου, διασταυρούμενου τύπου και τύπου εμπλουτισμένης εγγραφής με τυχαιοποιημένη αποχώρηση. Όλοι οι συμμετέχοντες θα πρέπει να είναι ενήλικες και να πάσχουν από οποιαδήποτε μορφή χρόνιου πόνου για τουλάχιστον 3 μήνες πριν την έναρξη της μελέτης. Κάθε ομάδα θεραπείας θα πρέπει να εκτίθεται στο πειραματικό φάρμακο ή/και στο φάρμακο ελέγχου για περίοδο τουλάχιστον 2 εβδομάδων (περίοδος τιτλοποίησης και συντήρησης) και να αποτελείται από τουλάχιστον 10 άτομα. Έγιναν δεκτές δοκιμές με σκευάσματα που βασίζονται στην κάνναβη, είτε φυτικά, είτε συνθετικά, είτε ενδοκανναβινοειδή, σε οποιαδήποτε δόση, σε οποιαδήποτε φαρμακοτεχνική μορφή, με οποιαδήποτε οδό χορήγησης, σε σύγκριση με εικονικό φάρμακο, ή \"ενεργό\" εικονικό φάρμακο, ή με κάποιον ήδη χρησιμοποιούμενο παράγοντα για την συγκεκριμένη ένδειξη. Επίσης, συμπεριλήφθηκαν μελέτες με τουλάχιστον μια κλίμακα ή ερωτηματολόγιο μέτρησης της έντασης ή της ανακούφισης του πόνου (μονοδιάστατο ή πολυδιάστατο) σε ενήλικες, τα οποία να ανήκουν είτε στα κύρια είτε στα δευτερεύοντα μέτρα έκβασης της εκάστοτε μελέτης. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΜΕΡΟΛΗΨΙΑΣ: Ο κίνδυνος μεροληψίας των μελετών αξιολογήθηκε με το εργαλείο Risk of Bias Tool των Cochrane Collaboration. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ: Προέκυψαν συνολικά 1415 αποτελέσματα σε όλες τις βάσεις δεδομένων (320 στο Pubmed, 745 στο Scopus, 350 στο Cochrane). 56 μελέτες εξετάστηκαν περαιτέρω ως προς τη συμπερίληψή τους και 41 από αυτές αποκλείστηκαν για διάφορους λόγους. 15 μελέτες συμπεριλήφθηκαν τελικά στην ανασκόπησή, με τη μια από τις οποίες να αποτελείται από 2 ξεχωριστές φάσεις. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: 6 μελέτες φαίνεται να είχαν θετικά αποτελέσματα ως προς την αποτελεσματικότητα των σκευασμάτων στην αντιμετώπιση του πόνου, 2 μελέτες φαίνεται να είχαν ασαφή και 7 μελέτες φαίνεται να είχαν αρνητικά. ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ: Οι συχνότερες ΑΕ που αναφέρθηκαν ήταν η ξηροστομία, η ζάλη, η ευφορία, η ναυτία, η κεφαλαλγία, η υπνηλία, η κόπωση, η διάρροια, η σύγχυση, ο έμετος, ο ίλιγγος, οι διαταραχές όρεξης και προσοχής. Οι ΑΕ δεν ήταν σοβαρές και σπάνια οδηγούσαν σε διακοπή της αγωγής ή αποχώρηση από τη μελέτη. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΜΕΡΟΛΗΨΙΑΣ: 2 μελέτες αξιολογήθηκαν ως χαμηλού κινδύνου μεροληψίας (υψηλής ποιότητας μεθοδολογία), 10 ως ασαφούς κινδύνου μεροληψίας (μέτριας ποιότητας μεθοδολογία) και 4 ως υψηλού κινδύνου μεροληψίας (χαμηλής ποιότητας μεθοδολογία). ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Οι περισσότερες μελέτες δεν εμφάνισαν ξεκάθαρα θετικά αποτελέσματα ως προς την αποτελεσματικότητα, με τη βελτίωση του χρόνιου πόνου να είναι μικρή έως μέτρια. Οι ΑΕ δεν κρίθηκαν σοβαρές. Αν και οι βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις της ιατρικής κάνναβης και των κανναβινοειδών φαίνονται καλά ανεκτές, τα μακροπρόθεσμα οφέλη και κίνδυνοι παραμένουν ακόμη άγνωστα, λόγω της βραχείας διάρκειας των μελετών που σπανιότατα ξεπερνούσαν τους 6 μήνες διάρκεια. Υπήρξε υψηλός βαθμός ανομοιογένειας μεταξύ των κλινικών δοκιμών που συμπεριλήφθηκαν στη συστηματική μας ανασκόπηση. Οι μεθοδολογικοί περιορισμοί των πρωτογενών κλινικών δοκιμών και η έλλειψη μελετών υψηλής ποιότητας περιόρισαν την δυνατότητα εξαγωγής ισχυρών και ευρύτερα γενικεύσιμων συμπερασμάτων.","BACKGROUND Chronic pain is pain that last or persist for more than three months. It is considered as disease by itself, and not just as a symptom of other diseases, it affects about 20% of people worldwide and significantly affects their quality of life. Cannabis and cannabinoids have been used for thousands of years to treat pain and many other medical conditions. The endocannabinoid system plays an important role in homeostasis and is involved in many processes, including pain, mood, memory, learning, addiction and appetite. It consists of endocannabinoids AEA and 2-AG, cannabinoid receptors CB1 and CB2, and cannabinoid metabolism enzymes FAAH and MAGL. The cannabinoid receptors CB1 and CB2 are localized in CNS and PNS and exert analgesic effects when activated by cannabinoids. IMPORTANCE OF SYSTEMIC REVIEW Investigation of new treatment options with different mechanisms of action, less adverse events and greater safety after chronic use is imperative, in the absence of an ideal treatment of chronic pain. OBJECTIVE The objective of our systematic review is to evaluate the clinical efficacy (main outcome), tolerability and safety (secondary outcome) of medical cannabis and cannabinoids compared to placebo or any other medication in adults with chronic pain, searching for data throughout double-blind randomized controlled trials. METHODS The PICOS model was applied to define literature search strategy, search terms and articles inclusion-exclusion criteria. SEARCH METHODOLOGY: We used the electronic databases Pubmed, Scopus and Cochrane for searching literature and we included articles published from incepion to 22-06-19. STUDY SELECTION CRITERIA: Double Blind RCTs of parallel, crossover and enriched enrollment randomized withdrawal types of design were included. All participants must be adults and suffering from any form of chronic pain for at least 3 months before the study beginning. Each treatment group should be exposed to an experimental drug or/and a control drug for a period of at least 2 weeks (titration and maintenance period) and consist of at least 10 persons. Trials of cannabis-based preparations, either herbal, synthetic or endocannabinoids, at any dose, in any pharmaceutical form, by any route of administration, compared with placebo, or \"active\" placebo, or any other conventional drug already in use, have been accepted. We included trials with at least one questionnaire or scale measuring pain intensity or pain relief (one-dimensional or multi-dimensional) in adults, which belong to either the primary or secondary outcome measures of each study. RISK OF BIAS ASSESSMENT: Risk of bias in included studies was assessed with the Risk of Bias Tool of Cochrane Collaboration. RESULTS SEARCH RESULTS: A total of 1415 results were found in all databases (320 in Pubmed, 745 in Scopus, 350 in Cochrane). 56 studies were further examined for their inclusion and 41 of them were excluded for various reasons. 15 studies were eventually included in the review, one consisting of 2 separate phases. EFFICACY: 6 studies showed positive results in regards of the efficacy in pain management, 2 studies showed unclear results and 7 studies showed negative results. SAFETY AND TOLERABILITY: The most common reported adverse events were dry mouth, dizziness, euphoria, nausea, headache, drowsiness, fatigue, diarrhea, confusion, vomiting, vertigo, appetite and attention disorders. Adverse events were not serious and rarely resulted in discontinuation or withdrawal from the study. RISK OF BIAS ASSESSMENT: 2 studies were assessed as low risk bias (high quality methodology), 10 as unclear bias risk (medium quality methodology) and 4 as high risk bias (low quality methodology). CONCLUSIONS The majority of the included studies did not show clear positive results on efficacy, and the improvement of chronic pain was mild to moderate. The adverse events were not considered as serious. Although the short-term effects of medical cannabis and cannabinoids seem to be well tolerated, the long-term risks and benefits are still unknown, due to the short duration of studies that rarely exceed 6 months. There was a high degree of heterogeneity among the clinical trials included in our systematic review. Methodological limitations of primary clinical trials and lack of high quality studies have limited the ability to extract strong and wider generalizable conclusions."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Η ιατρική χρήση της Κάνναβης και των Κανναβινοειδών στην αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Λιαποδημήτρης Δημήτριος","Liapodimitris Dimitrios"],"dc:date":["2020"],"dc:description":["ΕΙΣΑΓΩΓΗ Χρόνιος πόνος είναι ο πόνος που διαρκεί ή επιμένει για περισσότερο από τρεις μήνες. Θεωρείται από μόνος του ως ασθένεια, και όχι απλά ως σύμπτωμα άλλων ασθενειών, ταλανίζει το 20% περίπου των ανθρώπων παγκοσμίως και επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής τους. Η κάνναβης και τα κανναβινοειδή χρησιμοποιούνται εδώ και χιλιετίες στην αντιμετώπιση του πόνου και σε πληθώρα άλλων ιατρικών καταστάσεων. Το ενδοκανναβινοειδές σύστημα παίζει σημαντικό ρόλο στην ομοιόσταση και εμπλέκεται σε πολλές διαδικασίες, με κυριότερες τον πόνο, τη διάθεση, τη μνήμη, τη μάθηση, τον εθισμό και την όρεξη. Αποτελείται από τα ενδοκανναβινοειδή ΑΕΑ και 2-AG, τους υποδοχείς κανναβιννοειδών CB1 και CB2 και τα ένζυμα μεταβολισμού των κανναβινοειδών FAAH και MAGL. Οι υποδοχείς κανναβινοειδών CB1 και CB2 εντοπίζονται στο ΚΝΣ και στο ΠΝΣ και ασκούν αναλγητικές δράσεις όταν ενεργοποιηθούν από τα κανναβινοειδή. ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗΣ Η διερεύνηση νέων θεραπευτικών επιλογών με διαφορετικούς μηχανισμούς δράσης, λιγότερες ΑΕ και μεγαλύτερη ασφάλεια μετά από χρόνια χρήση κρίνεται επιτακτική, ελλείψει μιας ιδανικής θεραπείας για την αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου. ΣΚΟΠΟΣ Ο σκοπός της συστηματικής μας ανασκόπησης είναι να αξιολογήσουμε την κλινική αποτελεσματικότητα (κύριο αποτέλεσμα), την ανεκτικότητα και την ασφάλεια χρήσης (δευτερεύοντα αποτελέσματα) της ιατρικής κάνναβης και των κανναβινοειδών σε σύγκριση με εικονικό ή οποιοδήποτε άλλο φάρμακο σε ενήλικες με χρόνιο πόνο, αναζητώντας δεδομένα σε διπλά-τυφλές τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες (Double-Blind RCTs). ΜΕΘΟΔΟΙ Εφαρμόστηκε το μοντέλο PICOS για τον καθορισμό της στρατηγικής αναζήτησης βιβλιογραφίας, των όρων αναζήτησης και των κριτηρίων συμπερίληψης-αποκλεισμού άρθρων. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ: Χρησιμοποιήσαμε τις διαδικτυακές βάσεις δεδομένων Pubmed, Scopus και Cochrane για την αναζήτηση της βιβλιογραφίας, κάνοντας δεκτά άρθρα που δημοσιεύτηκαν από την αρχή της λειτουργίας τους έως τις 22-06-19. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΜΕΛΕΤΩΝ: Συμπεριλήφθηκαν διπλά τυφλές τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές (Double Blind RCTs), παράλληλου τύπου, διασταυρούμενου τύπου και τύπου εμπλουτισμένης εγγραφής με τυχαιοποιημένη αποχώρηση. Όλοι οι συμμετέχοντες θα πρέπει να είναι ενήλικες και να πάσχουν από οποιαδήποτε μορφή χρόνιου πόνου για τουλάχιστον 3 μήνες πριν την έναρξη της μελέτης. Κάθε ομάδα θεραπείας θα πρέπει να εκτίθεται στο πειραματικό φάρμακο ή/και στο φάρμακο ελέγχου για περίοδο τουλάχιστον 2 εβδομάδων (περίοδος τιτλοποίησης και συντήρησης) και να αποτελείται από τουλάχιστον 10 άτομα. Έγιναν δεκτές δοκιμές με σκευάσματα που βασίζονται στην κάνναβη, είτε φυτικά, είτε συνθετικά, είτε ενδοκανναβινοειδή, σε οποιαδήποτε δόση, σε οποιαδήποτε φαρμακοτεχνική μορφή, με οποιαδήποτε οδό χορήγησης, σε σύγκριση με εικονικό φάρμακο, ή \"ενεργό\" εικονικό φάρμακο, ή με κάποιον ήδη χρησιμοποιούμενο παράγοντα για την συγκεκριμένη ένδειξη. Επίσης, συμπεριλήφθηκαν μελέτες με τουλάχιστον μια κλίμακα ή ερωτηματολόγιο μέτρησης της έντασης ή της ανακούφισης του πόνου (μονοδιάστατο ή πολυδιάστατο) σε ενήλικες, τα οποία να ανήκουν είτε στα κύρια είτε στα δευτερεύοντα μέτρα έκβασης της εκάστοτε μελέτης. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΜΕΡΟΛΗΨΙΑΣ: Ο κίνδυνος μεροληψίας των μελετών αξιολογήθηκε με το εργαλείο Risk of Bias Tool των Cochrane Collaboration. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ: Προέκυψαν συνολικά 1415 αποτελέσματα σε όλες τις βάσεις δεδομένων (320 στο Pubmed, 745 στο Scopus, 350 στο Cochrane). 56 μελέτες εξετάστηκαν περαιτέρω ως προς τη συμπερίληψή τους και 41 από αυτές αποκλείστηκαν για διάφορους λόγους. 15 μελέτες συμπεριλήφθηκαν τελικά στην ανασκόπησή, με τη μια από τις οποίες να αποτελείται από 2 ξεχωριστές φάσεις. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: 6 μελέτες φαίνεται να είχαν θετικά αποτελέσματα ως προς την αποτελεσματικότητα των σκευασμάτων στην αντιμετώπιση του πόνου, 2 μελέτες φαίνεται να είχαν ασαφή και 7 μελέτες φαίνεται να είχαν αρνητικά. ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ: Οι συχνότερες ΑΕ που αναφέρθηκαν ήταν η ξηροστομία, η ζάλη, η ευφορία, η ναυτία, η κεφαλαλγία, η υπνηλία, η κόπωση, η διάρροια, η σύγχυση, ο έμετος, ο ίλιγγος, οι διαταραχές όρεξης και προσοχής. Οι ΑΕ δεν ήταν σοβαρές και σπάνια οδηγούσαν σε διακοπή της αγωγής ή αποχώρηση από τη μελέτη. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΜΕΡΟΛΗΨΙΑΣ: 2 μελέτες αξιολογήθηκαν ως χαμηλού κινδύνου μεροληψίας (υψηλής ποιότητας μεθοδολογία), 10 ως ασαφούς κινδύνου μεροληψίας (μέτριας ποιότητας μεθοδολογία) και 4 ως υψηλού κινδύνου μεροληψίας (χαμηλής ποιότητας μεθοδολογία). ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Οι περισσότερες μελέτες δεν εμφάνισαν ξεκάθαρα θετικά αποτελέσματα ως προς την αποτελεσματικότητα, με τη βελτίωση του χρόνιου πόνου να είναι μικρή έως μέτρια. Οι ΑΕ δεν κρίθηκαν σοβαρές. Αν και οι βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις της ιατρικής κάνναβης και των κανναβινοειδών φαίνονται καλά ανεκτές, τα μακροπρόθεσμα οφέλη και κίνδυνοι παραμένουν ακόμη άγνωστα, λόγω της βραχείας διάρκειας των μελετών που σπανιότατα ξεπερνούσαν τους 6 μήνες διάρκεια. Υπήρξε υψηλός βαθμός ανομοιογένειας μεταξύ των κλινικών δοκιμών που συμπεριλήφθηκαν στη συστηματική μας ανασκόπηση. Οι μεθοδολογικοί περιορισμοί των πρωτογενών κλινικών δοκιμών και η έλλειψη μελετών υψηλής ποιότητας περιόρισαν την δυνατότητα εξαγωγής ισχυρών και ευρύτερα γενικεύσιμων συμπερασμάτων.","BACKGROUND Chronic pain is pain that last or persist for more than three months. It is considered as disease by itself, and not just as a symptom of other diseases, it affects about 20% of people worldwide and significantly affects their quality of life. Cannabis and cannabinoids have been used for thousands of years to treat pain and many other medical conditions. The endocannabinoid system plays an important role in homeostasis and is involved in many processes, including pain, mood, memory, learning, addiction and appetite. It consists of endocannabinoids AEA and 2-AG, cannabinoid receptors CB1 and CB2, and cannabinoid metabolism enzymes FAAH and MAGL. The cannabinoid receptors CB1 and CB2 are localized in CNS and PNS and exert analgesic effects when activated by cannabinoids. IMPORTANCE OF SYSTEMIC REVIEW Investigation of new treatment options with different mechanisms of action, less adverse events and greater safety after chronic use is imperative, in the absence of an ideal treatment of chronic pain. OBJECTIVE The objective of our systematic review is to evaluate the clinical efficacy (main outcome), tolerability and safety (secondary outcome) of medical cannabis and cannabinoids compared to placebo or any other medication in adults with chronic pain, searching for data throughout double-blind randomized controlled trials. METHODS The PICOS model was applied to define literature search strategy, search terms and articles inclusion-exclusion criteria. SEARCH METHODOLOGY: We used the electronic databases Pubmed, Scopus and Cochrane for searching literature and we included articles published from incepion to 22-06-19. STUDY SELECTION CRITERIA: Double Blind RCTs of parallel, crossover and enriched enrollment randomized withdrawal types of design were included. All participants must be adults and suffering from any form of chronic pain for at least 3 months before the study beginning. Each treatment group should be exposed to an experimental drug or/and a control drug for a period of at least 2 weeks (titration and maintenance period) and consist of at least 10 persons. Trials of cannabis-based preparations, either herbal, synthetic or endocannabinoids, at any dose, in any pharmaceutical form, by any route of administration, compared with placebo, or \"active\" placebo, or any other conventional drug already in use, have been accepted. We included trials with at least one questionnaire or scale measuring pain intensity or pain relief (one-dimensional or multi-dimensional) in adults, which belong to either the primary or secondary outcome measures of each study. RISK OF BIAS ASSESSMENT: Risk of bias in included studies was assessed with the Risk of Bias Tool of Cochrane Collaboration. RESULTS SEARCH RESULTS: A total of 1415 results were found in all databases (320 in Pubmed, 745 in Scopus, 350 in Cochrane). 56 studies were further examined for their inclusion and 41 of them were excluded for various reasons. 15 studies were eventually included in the review, one consisting of 2 separate phases. EFFICACY: 6 studies showed positive results in regards of the efficacy in pain management, 2 studies showed unclear results and 7 studies showed negative results. SAFETY AND TOLERABILITY: The most common reported adverse events were dry mouth, dizziness, euphoria, nausea, headache, drowsiness, fatigue, diarrhea, confusion, vomiting, vertigo, appetite and attention disorders. Adverse events were not serious and rarely resulted in discontinuation or withdrawal from the study. RISK OF BIAS ASSESSMENT: 2 studies were assessed as low risk bias (high quality methodology), 10 as unclear bias risk (medium quality methodology) and 4 as high risk bias (low quality methodology). CONCLUSIONS The majority of the included studies did not show clear positive results on efficacy, and the improvement of chronic pain was mild to moderate. The adverse events were not considered as serious. Although the short-term effects of medical cannabis and cannabinoids seem to be well tolerated, the long-term risks and benefits are still unknown, due to the short duration of studies that rarely exceed 6 months. There was a high degree of heterogeneity among the clinical trials included in our systematic review. Methodological limitations of primary clinical trials and lack of high quality studies have limited the ability to extract strong and wider generalizable conclusions."],"dc:identifier":["uoadl:2895489","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2895489"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Η ιατρική χρήση της Κάνναβης και των Κανναβινοειδών στην αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:37:12Z"}