{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:2924561"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:2924561","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"The impact of Moria camp on the mental health of unaccompanied minors","abstract":"ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σήμερα, σχεδόν οκτώ εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως “εκτοπίζονται” από τις πατρίδες τους εξαιτίας εσωτερικών συγκρούσεων, διώξεων ευάλωτών πληθυσμών, πολέμων και κλιματικών αλλαγών που διαδραματίζονται επι δεκαετίες στις χώρες τους. Αυτή η παγκόσμια ταλαιπωρία οδήγησε εκατομμύρια ανθρώπους να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους και να πραγματοποιήσουν το επικίνδυνο ταξίδι, μέσω της Τουρκίας, με προορισμό τα σύνορα της Ευρώπη. Ο αντίκτυπος αυτής της συγκεκριμένης παγκόσμιας μετανάστευσης είναι πιο ορατός στις παρυφές της Ευρώπης -τα ελληνικά νησιά του Αιγαίου. Το 2015, η Ελλάδα «πλημμύρισε» από προσφυγικές ροές. Δέχθηκε περισσότερες από 200.000 αιτήσεις ασύλου σε ένα μήνα ενώ οι αφίξεις των προσφύγων και μεταναστών που καταγραφήκαν στα νησιά σε ένα χρόνο ξεπέρασαν το ένα εκατομμύριο. Τον Μάρτιο του 2016, υπογράφηκε η «διπλωματική συμφωνία» μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκία που μείωσε δραματικά τον αριθμό των προσφύγων που διέσχιζαν τα σύνορα και το Αιγαίο Πέλαγος για να ζητήσουν άσυλο. Ωστόσο, το καλοκαίρι του 2019 σημειώθηκε εκ νέου αύξηση των ροών και για ακόμη φορά τα νησιά «πλημμύρισαν» με πρόσφυγες. Η γειτνίαση Ελλάδας Τουρκίας, με ορισμένα σημεία η απόσταση τους να είναι μικρότερη των δύο χιλιομέτρων, έκανα την Ελλάδα ιδιαιτέρα προσιτό σημείο εισόδου προσφύγων και μεταναστών στην Ευρώπη. Τον Σεπτέμβριο του 2019, τα νησιά του Αιγαίου δέχτηκαν 10.737 αιτούντες άσυλο, ενώ 22.450 πρόσφυγες και μετανάστες παρεμποδίστηκαν να εισέλθουν στη χώρα από την Ελληνική Ακτοφυλακή. Οι πρόσφυγες αφίχθηκαν σε ένα από τα πέντε νησιά του Αιγαίου, τη Λέσβο, τη Χίο, τη Σαμόα, την Κω και τη Λέρο, όπου διαθέτουν Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ). Τα λεγόμενα «hotspots» σύντομα έγιναν γνωστά για τις κακές συνθήκες διαβίωσης των επωφελούμενων και την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σήμερα η κρίση συνεχίζεται με περισσότερους από 42.000 αιτούντες άσυλο να διαμένουν σε όλα τα νησιά, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων από 5.000 ασυνόδευτων ανηλίκων (UAM). Ως ασυνόδευτος ανήλικος ορίζεται « το άτομο κάτω των 18 ετών που στερείται την γονική φροντίδα». Τα ασυνόδευτα ανήλικα θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτη ομάδα και ως εκ τούτου, κατά την άφιξή τους στην Ελλάδα, ορίζεται επίτροπος αυτών ο εισαγγελέας που είναι υπεύθυνος για το βέλτιστο συμφέρον και το άσυλο τους. Δυστυχώς, ο μεγάλος αριθμός ασυνόδευτων ανηλίκων και οι ελλιπείς πόροι οδήγησαν στην μη επαρκή φροντίδα αυτών από το ελληνικό σύστημα προστασίας. Χωρίς την εξειδικευμένη υποστήριξη που χρειάζονται, τα ασυνόδευτα ανήλικα μαστίζονται από πολλά ζητήματα που έχουν ως αποτέλεσμα την επιδείνωση της σωματικής και ψυχικής τους υγείας. Αυτές οι δυσκολίες και ο αντίκτυπός τους στον πληθυσμό των ασυνόδευτων ανηλίκων είναι, ίσως, πιο ορατές στο διαβόητο καταυλισμό προσφύγων της Μόριας, το μεγαλύτερο καμπ της Ευρώπης, που βρίσκεται στο νησί της Λέσβου. Τα ασυνόδευτα ανήλικα παραμένουν «αδρανείς» στο καμπ για μήνες ή και χρόνια. Τα δεινά τους είναι εμφανή αλλά το ακριβές αντίκτυπο που έχει η ζωής τους στη Μόρια στην ψυχική τους υγεία ήταν μέχρι στιγμής ακαθόριστο. Αυτός ο ισχυρισμός οδήγησε στην έρευνα που έχει στόχο την μέτρηση και την ανάλυση (μέσω δεδομένων και ιστοριών) των εμπειριών και της ψυχικής υγείας των ασυνόδευτων ανηλίκων στον προσφυγικό καταυλισμό της Μόριας. Μέσα από την έρευνα, επιβεβαιώθηκε αυτή η υπόθεση. Αναγνωρίζοντας προηγούμενα τραύματα και προκλήσεις, διαπιστώθηκε άμεση συσχέτιση μεταξύ των κακών συνθηκών της ζωής στο καταυλισμό της Μόριας και της ταχείας μετάπτωσης της ψυχικής υγείας των ασυνόδευτων ανηλίκων από τη στιγμή της άφιξής τους στο νησί. Μέσα από δεκάδες συνεντεύξεις που επικεντρώθηκαν σε επτά κύρια θέματα ψυχικής υγεία, τα ασυνόδευτα ανήλικα μοιράστηκαν όχι μόνο την τρέχουσα εμπειρία τους στη Μόρια, αλλά και βιώματα τους πριν την άφιξη τους σε αυτή. Ιστορίες που απεικονίζουν ένα δύσκολο, αλλά πιο σταθερό παρελθόν. Παρά το γεγονός ότι πολλοί από τους ερωτηθέντες είχαν την εμπειρία του πόλεμου, όλοι παρουσίασαν μετατόπιση τόσο στη σωματική όσο και στην ψυχική τους υγεία, μόλις μία εβδομάδα μετά την άφιξή τους στο καμπ της Μόρια. Τα αποτελέσματα της μελέτης εξετάζονται ανά παράγοντας κάθε φορά, βασιζόμενα τόσο σε ποιοτικά όσο και σε ποσοτικά δεδομένα, αλλά είναι εύκολο να δούμε τη διασυνδεδεμένη φύση κάθε δείκτη. Απώτερος σκοπός της έρευνας αυτής είναι να κατανοήσει τον αντίκτυπο των αποτρόπαιων συνθηκών διαβίωσης στον καταυλισμό της Mόριας στην ψυχική υγεία σε συνδυασμό με τα προϋπάρχοντας ψυχικά τραύματα και να αναδείξει ότι οι ασυνόδευτοι ανήλικοι έχουν εξαιρετικές ανάγκες και ότι η χρήση έκτακτων μέτρων για τη στήριξη τους και αξίωσή τους για παραχώρηση ασύλου είναι επιτακτική. ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ Το 2015, οι ασυνόδευτοι ανήλικοι αυξήθηκαν κατά 400% (από τις καταγραφές του 2014) όπου παρατηρήθηκε το ρεκόρ των 96.000 ασυνόδευτων ανηλίκων αιτούντων άσυλο στην Ευρώπη. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι μελέτες που υπήρχαν μέχρι πρότινος για τους ασυνόδευτους ανηλίκους να μην είναι επαρκείς. Επιπλέον, σχεδόν όλες οι προ υπάρχουσες μελέτες επικεντρώνονται στα ασυνόδευτα ανήλικα και την κατάσταση τους εφόσον έφτασαν στη χώρα υποδοχής τους. Στα σημεία υποδοχής, οι ασυνόδευτοι ανήλικοι έχουν καλύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες και σταθερότερο περιβάλλον και η έρευνα είναι ευκολότερη. Θα πρέπει όμως να διεξαχθούν μελέτες για το προγενέστερο διάστημα από την άφιξη τους (πχ λόγοι εγκατάλειψης της χώρας τους, το ταξίδι τους προς την Ευρώπη, δυσκολίες και προκλήσεις κτλ). Η έλλειψη των μελετών αυτών δημιουργεί ένα «σκοτεινό σημείο» στο οποίο εάν δεν δοθεί «φως» θα είναι δύσκολη η κατανόηση και βελτίωση της ψυχικής υγείας αυτών . Η Μόρια δεν είναι απλώς σταθμός του ταξιδιού τους. Για πολλούς, η είσοδος στην Ελλάδα σηματοδοτούσε την εύρεση ασφάλειας. Λόγω όμως της παρατεταμένης διαμονής στα καμπ και των φρικτών συνθηκών, έμελλε «η ασφαλής είσοδός τους» στη χώρα να μετατραπεί σε συνθήκη αβεβαιότητας και τελικός ανασφάλειας. Η Μόρια και άλλοι καταυλισμοί προσφύγων είναι ένα δύσκολο εργασιακό περιβάλλον αλλά αυτό δεν μπορεί να αποτελεί δικαιολογία. Αυτή η έρευνα επιδιώκει να καλύψει τα κενά των υπάρχοντών δεδομένων. Ενώ οι ερωτηθέντες αντιπροσώπευαν μόνο ένα κλάσμα των ασυνόδευτων ανηλίκων που κατοικούν στην Ελλάδα, οι απαντήσεις που δόθηκαν ήταν συχνά τόσο παρόμοιες μεταξύ τους, ώστε να πρέπει να θεωρηθεί μια εικόνα της εμπειρίας μιας ολόκληρης γενιάς νέων προσφύγων . Παρόλο που οι δύσκολες συνθήκες διαβίωσης που επικρατούν στο καταυλισμό της Μόριας και οι συνέπειες στη ψυχική υγεία των ερωτηθέντων ήταν εμφανείς, τα δεδομένα που συλλέχθηκαν παρείχαν συγκεκριμένες ενδείξεις για τη σοβαρότητα και την ταχύτητα της υποτροπής της ψυχικής τους υγείας. Οι ερωτήσεις της συνέντευξης περιστρέφονταν γύρω από τα δημογραφικά τους στοιχεία, την προσωπική τους υγιεινή, το ιστορικό της καταθλιπτικής συμπεριφοράς και τις σχέσεις τους με την οικογένειά τους. Θεματικά, οι ερωτήσεις αναπτύχθηκαν γύρω από επτά συγκεκριμένους παράγοντες της ψυχικής ευεξίας: κατάσταση ασύλου, επικοινωνία με την οικογένεια, ενδιαφέρον για συμμετοχή σε δραστηριότητες, χρήση ουσιών, διαταραχές ύπνου, σημαντικές αλλαγές συμπεριφοράς (συμπεριλαμβανομένου του αυτοκτονικού ιδεασμού) και αίσθηση έλλειψης ασφάλεια στο καμπ. Μέσο των εμπειριών των ερωτηθέντων, αξιολογήθηκαν οι γενικές συνθήκες διαβίωσης στη Μόρια όπως : οι ελλιπείς συνθήκες υγιεινής , ο υπερπληθυσμός, η συμπεριφορά του προσωπικού και των εθελοντών του καμπ, η έλλειψη αστυνόμευσης, η επισιτιστική ανασφάλεια και φυσικά η όποια μορφής βία του ,ίδιου του διαβόητου καμπ της Μόριας. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Οι ανήλικοι που έλαβαν μέρος στην έρευνα, με την άφιξη τους στην Ελλάδα, «ζήτησαν» ασφάλεια αλλά «έλαβαν» απελπισία. Η παραμονή στο καμπ, το σύστημα ασύλου και η ΕΕ απέτυχαν να παρέχουν τη νόμιμη αξίωσή του κάθε παιδιού για «ευημερία». Στην ιδανική περίπτωση, ο στόχος είναι η απομάκρυνση όλων των ασυνόδευτων ανηλίκων από τα καμπ και η πρόσβαση τους στην υποστήριξη και την προστασία που τους αξίζει. Αυτή η έρευνα θα χρησιμοποιηθεί για να υποστηρίξει τις προσπάθειες υπεράσπισης των παιδιών αυτών και να τονίσει την επιτακτική ανάγκη ουσιαστικών δράσεων. Αλλά σε ένα μέρος, όπως ο καταυλισμός της Μόρια, η αλλαγή είναι αργή και το ιδανικό σχέδιο σπάνια υλοποιείται. Η πλειοψηφία των ανηλίκων έχει περάσει περισσότερο από εννέα μήνες στο καμπ και δεν έχει την πολυτέλεια να συνεχίσει να ελπίζει σε βοήθεια. Τα ποσοτικοποιημένα δεδομένα που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια αυτής της έρευνας παρέχουν όχι μόνο κατανόηση των κοινών τάσεων των ασυνόδευτων ανηλίκων αλλά και των προβλημάτων του συστήματος στο οποίο ζουν. Η κατανόηση των προβλημάτων θα βοηθήσει στην απομυθοποίηση της υπερβολικά εκφοβιστικής εικόνας του καμπ της Μόριας και ίσως και στην ανεύρεση λύσεων για την βελτίωση των συνθηκών σε αυτό. Για παράδειγμα, οι ανήλικοι μοιράστηκαν πώς οι κακές συνθήκες ύπνου οδηγούν σε άγχος, επιθετικότητα, κατάχρηση ουσιών, απομόνωση, μείωση της παραγωγικότητας και κακή σωματική υγεία. Αν και η επίλυση αυτού του ζητήματος δεν είναι τόσο απλή, ωστόσο το να παρέχεται σε όλους τους ασυνόδευτους ανηλίκους «ένα κρεβάτι» σε ασφαλή χώρο, θα ήταν μια εξαιρετική αρχή. Αυτή η μικρή «ασφάλεια» θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρή βελτίωση της συνολικής ψυχικής τους υγείας. Μια άλλη πρόταση είναι η αλλαγή της σκέψης τους σχετικά με τις δραστηριότητες. Η έρευνα έδειξε πόσο σημαντική είναι η καθημερινή ρουτίνα μέσω των δραστηριοτήτων για την ψυχική τους υγεία. Θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη πρόσβαση των ασυνόδευτων σε ποικίλες δραστηριότητες που να μην περιορίζονται σε απλές δραστηριότητες όπως το ποδόσφαιρο αλλά σε δραστηριότητές που θα προάγουν την πνευματική και σωματική τους υγεία. Μια σημαντική πτυχή της έρευνας PAR είναι ότι τα αποτελέσματα της μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τους ίδιους τους συμμετέχοντες και να οδηγήσουν σε μια ουσιαστική αλλαγή. Ενώ αυτή η μελέτη θα χρησιμοποιηθεί για την υποστήριξη, μέσο φορέων παιδικής προστασίας, των ασυνόδευτων ανήλικων, θα μπορούσε επίσης να αξιοποιηθεί για την ενδυνάμωση αυτών απευθείας. Ένα παράδειγμα αυτού είναι η χρήση της έρευνας σε συνεργασία αξιόπιστου ιατρικού προσωπικού και ενδιαφερόμενων ανηλίκων για τη δημιουργία πιο ουσιαστικών δραστηριοτήτων προώθησης της ψυχικής και σωματικής υγείας στην κοινότητα αυτών. Ενώ υπάρχουν ήδη ιατρικά προγράμματα με στόχο την προαγωγή της υγείας των ασυνόδευτων, θεωρείτε πως η συνεργασία που προτείνεται θα έχει θετικότερα αποτελέσματα γιατί τα ζητήματα με τα οποία θα καταπιάνονται θα προέρχονται απευθείας από την κοινότητα. Οι ομότιμες δραστηριότητες θα μειώσουν περαιτέρω το αίσθημα κατωτερότητας που νιώθουν συνήθως οι ανήλικοι σε αυτές τις καταστάσεις επιτρέποντας ενδεχομένως πιο ειλικρινή και άμεση επικοινωνία για επίλυση των δύσκολων θεμάτων που τα ταλανίζουν. Επιπλέον, οι πρόσθετες αυτές κοινές ενέργειες θα δώσουν περισσότερες ευκαιρίες για εκμάθηση και υγιή οικοδόμηση της προσωπικότητάς τους και κατ΄ επέκταση της κοινότητας αυτών. ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΓΙΑ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΕΡΕΥΝΑ Η μελέτη αυτή είχε ως στόχο να κατανοήσει την ψυχική κατάσταση των ασυνόδευτων ανηλίκων προσφύγων και να καταγράψει τις επιπτώσεις της διαμονής τους στο καμπ της Μόριας στην ψυχική τους υγεία. Ολοκληρώνοντας την έρευνα θεωρούμε πως έχει περιθώρια βελτίωσης. Πρώτον, αυτή η μελέτη δεν περιλάμβανε ανήλικα κορίτσια. Ενώ ο πληθυσμός των ασυνόδευτων κοριτσιών είναι εξαιρετικά μικρός, είναι βέβαιο ότι σε αυτόν θα υπάρχουν κάποιες διαφορετικές ανάγκες, από αυτές που σημειώθηκαν, που αξίζουν προσοχή. Δεύτερον, η δυσπιστία, η ντροπή και ο φόβος εμπόδισαν μερικούς ανηλίκους να μοιραστούν τις ειλικρινείς σκέψεις και προβληματισμούς τους. Αυτό αποτέλεσε μεγάλη πρόκληση στη συλλογή των δεδομένων και κυρίως όταν ο χειριστής της συνέντευξης ήταν γνώριμο πρόσωπο στον ερωτηθέν. Μια πιθανή μελλοντική λύση είναι η έρευνα να γίνει εντελώς ανώνυμα, όπως έγινε, αλλά και οι συνεντεύξεις να πραγματοποιηθούν από άτομα μη γνώριμα στον ερωτηθέν ώστε οι απαντήσεις να δίνονται με απόλυτη ειλικρίνεια και χωρίς φόβο. Παρόλο που είναι κρίσιμο να κατανοήσουμε τον αντίκτυπο της Μόριας συγκεκριμένα στους ασυνόδευτους ανήλικους, υπάρχουν αρκετές ομοιότητες μεταξύ των παραγόντων ψυχικής υγείας των ασυνόδευτων ανηλίκων που διαμένουν στους καταυλισμούς προσφύγων και εκείνων που διαμένουν σε άλλης μορφής κέντρα φιλοξενίας (πχ ξενώνες ασυνόδευτων ανηλίκων). Ως εκ τούτου, είναι δυνατόν, η έρευνα να χρησιμοποιηθεί ή να προσαρμοστεί για να υποστηρίξει όσους ανήλικους βρίσκονται ακόμα σε καταυλισμούς. Η καθιέρωση και χρήση επιτυχημένων πρακτικών, συμβατών του πλαισίου της Μόριας θα μπορούσε ενδεχομένως, όχι μόνο να βοηθήσει τους ασυνόδευτους ανηλίκους άμεσα αλλά να χρησιμεύσει έμμεσα και ως έγκαιρη παρέμβαση. Μια παρέμβαση που θα επιτρέψει την πιο ομαλή μετάβαση και προσαρμογή στις νέες συνθήκες διαβίωσης που θα επέλθουν με την μετεγκατάσταση των ασυνόδευτων ανηλίκων σε άλλα κέντρα φιλοξενίας. ΤΕΛΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ Οι τελευταίες ερωτήσεις της συνέντευξης ήταν: «Έχετε ελπίδες ή όνειρα για το μέλλον; Εάν ναι, ποια είναι αυτά;» Μερικοί ερωτηθέντες απάντησαν ότι ήθελαν να σπουδάσουν, κάποιοι είχαν πιο φιλόδοξα όνειρα όπως να γίνουν «πρωταθλητές του kung-fu», ενώ πολλοί άλλοι απλώς ήθελαν να ζήσουν «με ασφάλεια». Δυστυχώς, το ένα τέταρτο όλων των ερωτηθέντων, απάντησαν ότι δεν είχαν ελπίδες για το μέλλον, εξηγώντας: «Αυτό δεν είναι το μέρος για να κάνω όνειρα για τη ζωή μου» ή «δεν είμαι στο κατάλληλο μέρος για να το σκεφτώ». Πολλοί ασυνόδευτοι ανήλικοι δεν μπορούν πλέον να φανταστούν μια ζωή έξω από τη «φρίκη της Μόριας». Κάθε μέρα που ζουν στο καμπ, υπό τις τρέχουσες συνθήκες, το πνεύμα τους πεθαίνει. Ευτυχώς, όμως, η ζωή τους δεν τελειώνει στη Μόρια. Η προθυμία να συμμετέχουν σε μια τέτοια μελέτη, να μιλήσουν έστω και λίγο για «άβολα θέματα», για χαρούμενες αναμνήσεις από το παρελθόν και το γεγονός ότι «επιβίωσαν» μέχρι τώρα, αναδεικνύει μια «ψυχική ανθεκτικότητα» που τους χαρακτηρίζει όλους. Μέσα από αλλαγές και προγράμματα όπως αυτά που προτείνονται παραπάνω, με γρήγορη απομάκρυνση από τα καμπ και σεβασμό στην ευπάθειά τους, αυτή η ανθεκτικότητα και στη συνέχεια ψυχική τους υγεία μπορεί «να καλλιεργηθεί» και «να ανθίσει». Αυτά τα παιδιά ΠΡΕΠΕΙ να μπορούν να πιστεύουν στην ανθρωπότητα και να αισθάνονται για άλλη μια φορά την ελευθερία να ονειρεύονται και να σχεδιάζουν το μέλλον τους.","abstract_html":"ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σήμερα, σχεδόν οκτώ εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως “εκτοπίζονται” από τις πατρίδες τους εξαιτίας εσωτερικών συγκρούσεων, διώξεων ευάλωτών πληθυσμών, πολέμων και κλιματικών αλλαγών που διαδραματίζονται επι δεκαετίες στις χώρες τους. Αυτή η παγκόσμια ταλαιπωρία οδήγησε εκατομμύρια ανθρώπους να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους και να πραγματοποιήσουν το επικίνδυνο ταξίδι, μέσω της Τουρκίας, με προορισμό τα σύνορα της Ευρώπη. Ο αντίκτυπος αυτής της συγκεκριμένης παγκόσμιας μετανάστευσης είναι πιο ορατός στις παρυφές της Ευρώπης -τα ελληνικά νησιά του Αιγαίου. Το 2015, η Ελλάδα «πλημμύρισε» από προσφυγικές ροές. Δέχθηκε περισσότερες από 200.000 αιτήσεις ασύλου σε ένα μήνα ενώ οι αφίξεις των προσφύγων και μεταναστών που καταγραφήκαν στα νησιά σε ένα χρόνο ξεπέρασαν το ένα εκατομμύριο. Τον Μάρτιο του 2016, υπογράφηκε η «διπλωματική συμφωνία» μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκία που μείωσε δραματικά τον αριθμό των προσφύγων που διέσχιζαν τα σύνορα και το Αιγαίο Πέλαγος για να ζητήσουν άσυλο. Ωστόσο, το καλοκαίρι του 2019 σημειώθηκε εκ νέου αύξηση των ροών και για ακόμη φορά τα νησιά «πλημμύρισαν» με πρόσφυγες. Η γειτνίαση Ελλάδας Τουρκίας, με ορισμένα σημεία η απόσταση τους να είναι μικρότερη των δύο χιλιομέτρων, έκανα την Ελλάδα ιδιαιτέρα προσιτό σημείο εισόδου προσφύγων και μεταναστών στην Ευρώπη. Τον Σεπτέμβριο του 2019, τα νησιά του Αιγαίου δέχτηκαν 10.737 αιτούντες άσυλο, ενώ 22.450 πρόσφυγες και μετανάστες παρεμποδίστηκαν να εισέλθουν στη χώρα από την Ελληνική Ακτοφυλακή. Οι πρόσφυγες αφίχθηκαν σε ένα από τα πέντε νησιά του Αιγαίου, τη Λέσβο, τη Χίο, τη Σαμόα, την Κω και τη Λέρο, όπου διαθέτουν Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ). Τα λεγόμενα «hotspots» σύντομα έγιναν γνωστά για τις κακές συνθήκες διαβίωσης των επωφελούμενων και την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σήμερα η κρίση συνεχίζεται με περισσότερους από 42.000 αιτούντες άσυλο να διαμένουν σε όλα τα νησιά, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων από 5.000 ασυνόδευτων ανηλίκων (UAM). Ως ασυνόδευτος ανήλικος ορίζεται « το άτομο κάτω των 18 ετών που στερείται την γονική φροντίδα». Τα ασυνόδευτα ανήλικα θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτη ομάδα και ως εκ τούτου, κατά την άφιξή τους στην Ελλάδα, ορίζεται επίτροπος αυτών ο εισαγγελέας που είναι υπεύθυνος για το βέλτιστο συμφέρον και το άσυλο τους. Δυστυχώς, ο μεγάλος αριθμός ασυνόδευτων ανηλίκων και οι ελλιπείς πόροι οδήγησαν στην μη επαρκή φροντίδα αυτών από το ελληνικό σύστημα προστασίας. Χωρίς την εξειδικευμένη υποστήριξη που χρειάζονται, τα ασυνόδευτα ανήλικα μαστίζονται από πολλά ζητήματα που έχουν ως αποτέλεσμα την επιδείνωση της σωματικής και ψυχικής τους υγείας. Αυτές οι δυσκολίες και ο αντίκτυπός τους στον πληθυσμό των ασυνόδευτων ανηλίκων είναι, ίσως, πιο ορατές στο διαβόητο καταυλισμό προσφύγων της Μόριας, το μεγαλύτερο καμπ της Ευρώπης, που βρίσκεται στο νησί της Λέσβου. Τα ασυνόδευτα ανήλικα παραμένουν «αδρανείς» στο καμπ για μήνες ή και χρόνια. Τα δεινά τους είναι εμφανή αλλά το ακριβές αντίκτυπο που έχει η ζωής τους στη Μόρια στην ψυχική τους υγεία ήταν μέχρι στιγμής ακαθόριστο. Αυτός ο ισχυρισμός οδήγησε στην έρευνα που έχει στόχο την μέτρηση και την ανάλυση (μέσω δεδομένων και ιστοριών) των εμπειριών και της ψυχικής υγείας των ασυνόδευτων ανηλίκων στον προσφυγικό καταυλισμό της Μόριας. Μέσα από την έρευνα, επιβεβαιώθηκε αυτή η υπόθεση. Αναγνωρίζοντας προηγούμενα τραύματα και προκλήσεις, διαπιστώθηκε άμεση συσχέτιση μεταξύ των κακών συνθηκών της ζωής στο καταυλισμό της Μόριας και της ταχείας μετάπτωσης της ψυχικής υγείας των ασυνόδευτων ανηλίκων από τη στιγμή της άφιξής τους στο νησί. Μέσα από δεκάδες συνεντεύξεις που επικεντρώθηκαν σε επτά κύρια θέματα ψυχικής υγεία, τα ασυνόδευτα ανήλικα μοιράστηκαν όχι μόνο την τρέχουσα εμπειρία τους στη Μόρια, αλλά και βιώματα τους πριν την άφιξη τους σε αυτή. Ιστορίες που απεικονίζουν ένα δύσκολο, αλλά πιο σταθερό παρελθόν. Παρά το γεγονός ότι πολλοί από τους ερωτηθέντες είχαν την εμπειρία του πόλεμου, όλοι παρουσίασαν μετατόπιση τόσο στη σωματική όσο και στην ψυχική τους υγεία, μόλις μία εβδομάδα μετά την άφιξή τους στο καμπ της Μόρια. Τα αποτελέσματα της μελέτης εξετάζονται ανά παράγοντας κάθε φορά, βασιζόμενα τόσο σε ποιοτικά όσο και σε ποσοτικά δεδομένα, αλλά είναι εύκολο να δούμε τη διασυνδεδεμένη φύση κάθε δείκτη. Απώτερος σκοπός της έρευνας αυτής είναι να κατανοήσει τον αντίκτυπο των αποτρόπαιων συνθηκών διαβίωσης στον καταυλισμό της Mόριας στην ψυχική υγεία σε συνδυασμό με τα προϋπάρχοντας ψυχικά τραύματα και να αναδείξει ότι οι ασυνόδευτοι ανήλικοι έχουν εξαιρετικές ανάγκες και ότι η χρήση έκτακτων μέτρων για τη στήριξη τους και αξίωσή τους για παραχώρηση ασύλου είναι επιτακτική. ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ Το 2015, οι ασυνόδευτοι ανήλικοι αυξήθηκαν κατά 400% (από τις καταγραφές του 2014) όπου παρατηρήθηκε το ρεκόρ των 96.000 ασυνόδευτων ανηλίκων αιτούντων άσυλο στην Ευρώπη. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι μελέτες που υπήρχαν μέχρι πρότινος για τους ασυνόδευτους ανηλίκους να μην είναι επαρκείς. Επιπλέον, σχεδόν όλες οι προ υπάρχουσες μελέτες επικεντρώνονται στα ασυνόδευτα ανήλικα και την κατάσταση τους εφόσον έφτασαν στη χώρα υποδοχής τους. Στα σημεία υποδοχής, οι ασυνόδευτοι ανήλικοι έχουν καλύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες και σταθερότερο περιβάλλον και η έρευνα είναι ευκολότερη. Θα πρέπει όμως να διεξαχθούν μελέτες για το προγενέστερο διάστημα από την άφιξη τους (πχ λόγοι εγκατάλειψης της χώρας τους, το ταξίδι τους προς την Ευρώπη, δυσκολίες και προκλήσεις κτλ). Η έλλειψη των μελετών αυτών δημιουργεί ένα «σκοτεινό σημείο» στο οποίο εάν δεν δοθεί «φως» θα είναι δύσκολη η κατανόηση και βελτίωση της ψυχικής υγείας αυτών . Η Μόρια δεν είναι απλώς σταθμός του ταξιδιού τους. Για πολλούς, η είσοδος στην Ελλάδα σηματοδοτούσε την εύρεση ασφάλειας. Λόγω όμως της παρατεταμένης διαμονής στα καμπ και των φρικτών συνθηκών, έμελλε «η ασφαλής είσοδός τους» στη χώρα να μετατραπεί σε συνθήκη αβεβαιότητας και τελικός ανασφάλειας. Η Μόρια και άλλοι καταυλισμοί προσφύγων είναι ένα δύσκολο εργασιακό περιβάλλον αλλά αυτό δεν μπορεί να αποτελεί δικαιολογία. Αυτή η έρευνα επιδιώκει να καλύψει τα κενά των υπάρχοντών δεδομένων. Ενώ οι ερωτηθέντες αντιπροσώπευαν μόνο ένα κλάσμα των ασυνόδευτων ανηλίκων που κατοικούν στην Ελλάδα, οι απαντήσεις που δόθηκαν ήταν συχνά τόσο παρόμοιες μεταξύ τους, ώστε να πρέπει να θεωρηθεί μια εικόνα της εμπειρίας μιας ολόκληρης γενιάς νέων προσφύγων . Παρόλο που οι δύσκολες συνθήκες διαβίωσης που επικρατούν στο καταυλισμό της Μόριας και οι συνέπειες στη ψυχική υγεία των ερωτηθέντων ήταν εμφανείς, τα δεδομένα που συλλέχθηκαν παρείχαν συγκεκριμένες ενδείξεις για τη σοβαρότητα και την ταχύτητα της υποτροπής της ψυχικής τους υγείας. Οι ερωτήσεις της συνέντευξης περιστρέφονταν γύρω από τα δημογραφικά τους στοιχεία, την προσωπική τους υγιεινή, το ιστορικό της καταθλιπτικής συμπεριφοράς και τις σχέσεις τους με την οικογένειά τους. Θεματικά, οι ερωτήσεις αναπτύχθηκαν γύρω από επτά συγκεκριμένους παράγοντες της ψυχικής ευεξίας: κατάσταση ασύλου, επικοινωνία με την οικογένεια, ενδιαφέρον για συμμετοχή σε δραστηριότητες, χρήση ουσιών, διαταραχές ύπνου, σημαντικές αλλαγές συμπεριφοράς (συμπεριλαμβανομένου του αυτοκτονικού ιδεασμού) και αίσθηση έλλειψης ασφάλεια στο καμπ. Μέσο των εμπειριών των ερωτηθέντων, αξιολογήθηκαν οι γενικές συνθήκες διαβίωσης στη Μόρια όπως : οι ελλιπείς συνθήκες υγιεινής , ο υπερπληθυσμός, η συμπεριφορά του προσωπικού και των εθελοντών του καμπ, η έλλειψη αστυνόμευσης, η επισιτιστική ανασφάλεια και φυσικά η όποια μορφής βία του ,ίδιου του διαβόητου καμπ της Μόριας. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Οι ανήλικοι που έλαβαν μέρος στην έρευνα, με την άφιξη τους στην Ελλάδα, «ζήτησαν» ασφάλεια αλλά «έλαβαν» απελπισία. Η παραμονή στο καμπ, το σύστημα ασύλου και η ΕΕ απέτυχαν να παρέχουν τη νόμιμη αξίωσή του κάθε παιδιού για «ευημερία». Στην ιδανική περίπτωση, ο στόχος είναι η απομάκρυνση όλων των ασυνόδευτων ανηλίκων από τα καμπ και η πρόσβαση τους στην υποστήριξη και την προστασία που τους αξίζει. Αυτή η έρευνα θα χρησιμοποιηθεί για να υποστηρίξει τις προσπάθειες υπεράσπισης των παιδιών αυτών και να τονίσει την επιτακτική ανάγκη ουσιαστικών δράσεων. Αλλά σε ένα μέρος, όπως ο καταυλισμός της Μόρια, η αλλαγή είναι αργή και το ιδανικό σχέδιο σπάνια υλοποιείται. Η πλειοψηφία των ανηλίκων έχει περάσει περισσότερο από εννέα μήνες στο καμπ και δεν έχει την πολυτέλεια να συνεχίσει να ελπίζει σε βοήθεια. Τα ποσοτικοποιημένα δεδομένα που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια αυτής της έρευνας παρέχουν όχι μόνο κατανόηση των κοινών τάσεων των ασυνόδευτων ανηλίκων αλλά και των προβλημάτων του συστήματος στο οποίο ζουν. Η κατανόηση των προβλημάτων θα βοηθήσει στην απομυθοποίηση της υπερβολικά εκφοβιστικής εικόνας του καμπ της Μόριας και ίσως και στην ανεύρεση λύσεων για την βελτίωση των συνθηκών σε αυτό. Για παράδειγμα, οι ανήλικοι μοιράστηκαν πώς οι κακές συνθήκες ύπνου οδηγούν σε άγχος, επιθετικότητα, κατάχρηση ουσιών, απομόνωση, μείωση της παραγωγικότητας και κακή σωματική υγεία. Αν και η επίλυση αυτού του ζητήματος δεν είναι τόσο απλή, ωστόσο το να παρέχεται σε όλους τους ασυνόδευτους ανηλίκους «ένα κρεβάτι» σε ασφαλή χώρο, θα ήταν μια εξαιρετική αρχή. Αυτή η μικρή «ασφάλεια» θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρή βελτίωση της συνολικής ψυχικής τους υγείας. Μια άλλη πρόταση είναι η αλλαγή της σκέψης τους σχετικά με τις δραστηριότητες. Η έρευνα έδειξε πόσο σημαντική είναι η καθημερινή ρουτίνα μέσω των δραστηριοτήτων για την ψυχική τους υγεία. Θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη πρόσβαση των ασυνόδευτων σε ποικίλες δραστηριότητες που να μην περιορίζονται σε απλές δραστηριότητες όπως το ποδόσφαιρο αλλά σε δραστηριότητές που θα προάγουν την πνευματική και σωματική τους υγεία. Μια σημαντική πτυχή της έρευνας PAR είναι ότι τα αποτελέσματα της μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τους ίδιους τους συμμετέχοντες και να οδηγήσουν σε μια ουσιαστική αλλαγή. Ενώ αυτή η μελέτη θα χρησιμοποιηθεί για την υποστήριξη, μέσο φορέων παιδικής προστασίας, των ασυνόδευτων ανήλικων, θα μπορούσε επίσης να αξιοποιηθεί για την ενδυνάμωση αυτών απευθείας. Ένα παράδειγμα αυτού είναι η χρήση της έρευνας σε συνεργασία αξιόπιστου ιατρικού προσωπικού και ενδιαφερόμενων ανηλίκων για τη δημιουργία πιο ουσιαστικών δραστηριοτήτων προώθησης της ψυχικής και σωματικής υγείας στην κοινότητα αυτών. Ενώ υπάρχουν ήδη ιατρικά προγράμματα με στόχο την προαγωγή της υγείας των ασυνόδευτων, θεωρείτε πως η συνεργασία που προτείνεται θα έχει θετικότερα αποτελέσματα γιατί τα ζητήματα με τα οποία θα καταπιάνονται θα προέρχονται απευθείας από την κοινότητα. Οι ομότιμες δραστηριότητες θα μειώσουν περαιτέρω το αίσθημα κατωτερότητας που νιώθουν συνήθως οι ανήλικοι σε αυτές τις καταστάσεις επιτρέποντας ενδεχομένως πιο ειλικρινή και άμεση επικοινωνία για επίλυση των δύσκολων θεμάτων που τα ταλανίζουν. Επιπλέον, οι πρόσθετες αυτές κοινές ενέργειες θα δώσουν περισσότερες ευκαιρίες για εκμάθηση και υγιή οικοδόμηση της προσωπικότητάς τους και κατ΄ επέκταση της κοινότητας αυτών. ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΓΙΑ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΕΡΕΥΝΑ Η μελέτη αυτή είχε ως στόχο να κατανοήσει την ψυχική κατάσταση των ασυνόδευτων ανηλίκων προσφύγων και να καταγράψει τις επιπτώσεις της διαμονής τους στο καμπ της Μόριας στην ψυχική τους υγεία. Ολοκληρώνοντας την έρευνα θεωρούμε πως έχει περιθώρια βελτίωσης. Πρώτον, αυτή η μελέτη δεν περιλάμβανε ανήλικα κορίτσια. Ενώ ο πληθυσμός των ασυνόδευτων κοριτσιών είναι εξαιρετικά μικρός, είναι βέβαιο ότι σε αυτόν θα υπάρχουν κάποιες διαφορετικές ανάγκες, από αυτές που σημειώθηκαν, που αξίζουν προσοχή. Δεύτερον, η δυσπιστία, η ντροπή και ο φόβος εμπόδισαν μερικούς ανηλίκους να μοιραστούν τις ειλικρινείς σκέψεις και προβληματισμούς τους. Αυτό αποτέλεσε μεγάλη πρόκληση στη συλλογή των δεδομένων και κυρίως όταν ο χειριστής της συνέντευξης ήταν γνώριμο πρόσωπο στον ερωτηθέν. Μια πιθανή μελλοντική λύση είναι η έρευνα να γίνει εντελώς ανώνυμα, όπως έγινε, αλλά και οι συνεντεύξεις να πραγματοποιηθούν από άτομα μη γνώριμα στον ερωτηθέν ώστε οι απαντήσεις να δίνονται με απόλυτη ειλικρίνεια και χωρίς φόβο. Παρόλο που είναι κρίσιμο να κατανοήσουμε τον αντίκτυπο της Μόριας συγκεκριμένα στους ασυνόδευτους ανήλικους, υπάρχουν αρκετές ομοιότητες μεταξύ των παραγόντων ψυχικής υγείας των ασυνόδευτων ανηλίκων που διαμένουν στους καταυλισμούς προσφύγων και εκείνων που διαμένουν σε άλλης μορφής κέντρα φιλοξενίας (πχ ξενώνες ασυνόδευτων ανηλίκων). Ως εκ τούτου, είναι δυνατόν, η έρευνα να χρησιμοποιηθεί ή να προσαρμοστεί για να υποστηρίξει όσους ανήλικους βρίσκονται ακόμα σε καταυλισμούς. Η καθιέρωση και χρήση επιτυχημένων πρακτικών, συμβατών του πλαισίου της Μόριας θα μπορούσε ενδεχομένως, όχι μόνο να βοηθήσει τους ασυνόδευτους ανηλίκους άμεσα αλλά να χρησιμεύσει έμμεσα και ως έγκαιρη παρέμβαση. Μια παρέμβαση που θα επιτρέψει την πιο ομαλή μετάβαση και προσαρμογή στις νέες συνθήκες διαβίωσης που θα επέλθουν με την μετεγκατάσταση των ασυνόδευτων ανηλίκων σε άλλα κέντρα φιλοξενίας. ΤΕΛΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ Οι τελευταίες ερωτήσεις της συνέντευξης ήταν: «Έχετε ελπίδες ή όνειρα για το μέλλον; Εάν ναι, ποια είναι αυτά;» Μερικοί ερωτηθέντες απάντησαν ότι ήθελαν να σπουδάσουν, κάποιοι είχαν πιο φιλόδοξα όνειρα όπως να γίνουν «πρωταθλητές του kung-fu», ενώ πολλοί άλλοι απλώς ήθελαν να ζήσουν «με ασφάλεια». Δυστυχώς, το ένα τέταρτο όλων των ερωτηθέντων, απάντησαν ότι δεν είχαν ελπίδες για το μέλλον, εξηγώντας: «Αυτό δεν είναι το μέρος για να κάνω όνειρα για τη ζωή μου» ή «δεν είμαι στο κατάλληλο μέρος για να το σκεφτώ». Πολλοί ασυνόδευτοι ανήλικοι δεν μπορούν πλέον να φανταστούν μια ζωή έξω από τη «φρίκη της Μόριας». Κάθε μέρα που ζουν στο καμπ, υπό τις τρέχουσες συνθήκες, το πνεύμα τους πεθαίνει. Ευτυχώς, όμως, η ζωή τους δεν τελειώνει στη Μόρια. Η προθυμία να συμμετέχουν σε μια τέτοια μελέτη, να μιλήσουν έστω και λίγο για «άβολα θέματα», για χαρούμενες αναμνήσεις από το παρελθόν και το γεγονός ότι «επιβίωσαν» μέχρι τώρα, αναδεικνύει μια «ψυχική ανθεκτικότητα» που τους χαρακτηρίζει όλους. Μέσα από αλλαγές και προγράμματα όπως αυτά που προτείνονται παραπάνω, με γρήγορη απομάκρυνση από τα καμπ και σεβασμό στην ευπάθειά τους, αυτή η ανθεκτικότητα και στη συνέχεια ψυχική τους υγεία μπορεί «να καλλιεργηθεί» και «να ανθίσει». Αυτά τα παιδιά ΠΡΕΠΕΙ να μπορούν να πιστεύουν στην ανθρωπότητα και να αισθάνονται για άλλη μια φορά την ελευθερία να ονειρεύονται και να σχεδιάζουν το μέλλον τους.","abstract_has_math":false,"creators":["Suliman Ousman"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2020,"date_issued":"2020","date_published":"2020","updated_at":"2026-11-19T05:40:08Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["English"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2924561"],"render_values":[{"text":"uoadl:2924561","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2924561","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2924561","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A2924561","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Suliman Ousman"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2020"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["English"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2924561","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2924561"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σήμερα, σχεδόν οκτώ εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως “εκτοπίζονται” από τις πατρίδες τους εξαιτίας εσωτερικών συγκρούσεων, διώξεων ευάλωτών πληθυσμών, πολέμων και κλιματικών αλλαγών που διαδραματίζονται επι δεκαετίες στις χώρες τους. Αυτή η παγκόσμια ταλαιπωρία οδήγησε εκατομμύρια ανθρώπους να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους και να πραγματοποιήσουν το επικίνδυνο ταξίδι, μέσω της Τουρκίας, με προορισμό τα σύνορα της Ευρώπη. Ο αντίκτυπος αυτής της συγκεκριμένης παγκόσμιας μετανάστευσης είναι πιο ορατός στις παρυφές της Ευρώπης -τα ελληνικά νησιά του Αιγαίου. Το 2015, η Ελλάδα «πλημμύρισε» από προσφυγικές ροές. Δέχθηκε περισσότερες από 200.000 αιτήσεις ασύλου σε ένα μήνα ενώ οι αφίξεις των προσφύγων και μεταναστών που καταγραφήκαν στα νησιά σε ένα χρόνο ξεπέρασαν το ένα εκατομμύριο. Τον Μάρτιο του 2016, υπογράφηκε η «διπλωματική συμφωνία» μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκία που μείωσε δραματικά τον αριθμό των προσφύγων που διέσχιζαν τα σύνορα και το Αιγαίο Πέλαγος για να ζητήσουν άσυλο. Ωστόσο, το καλοκαίρι του 2019 σημειώθηκε εκ νέου αύξηση των ροών και για ακόμη φορά τα νησιά «πλημμύρισαν» με πρόσφυγες. Η γειτνίαση Ελλάδας Τουρκίας, με ορισμένα σημεία η απόσταση τους να είναι μικρότερη των δύο χιλιομέτρων, έκανα την Ελλάδα ιδιαιτέρα προσιτό σημείο εισόδου προσφύγων και μεταναστών στην Ευρώπη. Τον Σεπτέμβριο του 2019, τα νησιά του Αιγαίου δέχτηκαν 10.737 αιτούντες άσυλο, ενώ 22.450 πρόσφυγες και μετανάστες παρεμποδίστηκαν να εισέλθουν στη χώρα από την Ελληνική Ακτοφυλακή. Οι πρόσφυγες αφίχθηκαν σε ένα από τα πέντε νησιά του Αιγαίου, τη Λέσβο, τη Χίο, τη Σαμόα, την Κω και τη Λέρο, όπου διαθέτουν Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ). Τα λεγόμενα «hotspots» σύντομα έγιναν γνωστά για τις κακές συνθήκες διαβίωσης των επωφελούμενων και την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σήμερα η κρίση συνεχίζεται με περισσότερους από 42.000 αιτούντες άσυλο να διαμένουν σε όλα τα νησιά, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων από 5.000 ασυνόδευτων ανηλίκων (UAM). Ως ασυνόδευτος ανήλικος ορίζεται « το άτομο κάτω των 18 ετών που στερείται την γονική φροντίδα». Τα ασυνόδευτα ανήλικα θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτη ομάδα και ως εκ τούτου, κατά την άφιξή τους στην Ελλάδα, ορίζεται επίτροπος αυτών ο εισαγγελέας που είναι υπεύθυνος για το βέλτιστο συμφέρον και το άσυλο τους. Δυστυχώς, ο μεγάλος αριθμός ασυνόδευτων ανηλίκων και οι ελλιπείς πόροι οδήγησαν στην μη επαρκή φροντίδα αυτών από το ελληνικό σύστημα προστασίας. Χωρίς την εξειδικευμένη υποστήριξη που χρειάζονται, τα ασυνόδευτα ανήλικα μαστίζονται από πολλά ζητήματα που έχουν ως αποτέλεσμα την επιδείνωση της σωματικής και ψυχικής τους υγείας. Αυτές οι δυσκολίες και ο αντίκτυπός τους στον πληθυσμό των ασυνόδευτων ανηλίκων είναι, ίσως, πιο ορατές στο διαβόητο καταυλισμό προσφύγων της Μόριας, το μεγαλύτερο καμπ της Ευρώπης, που βρίσκεται στο νησί της Λέσβου. Τα ασυνόδευτα ανήλικα παραμένουν «αδρανείς» στο καμπ για μήνες ή και χρόνια. Τα δεινά τους είναι εμφανή αλλά το ακριβές αντίκτυπο που έχει η ζωής τους στη Μόρια στην ψυχική τους υγεία ήταν μέχρι στιγμής ακαθόριστο. Αυτός ο ισχυρισμός οδήγησε στην έρευνα που έχει στόχο την μέτρηση και την ανάλυση (μέσω δεδομένων και ιστοριών) των εμπειριών και της ψυχικής υγείας των ασυνόδευτων ανηλίκων στον προσφυγικό καταυλισμό της Μόριας. Μέσα από την έρευνα, επιβεβαιώθηκε αυτή η υπόθεση. Αναγνωρίζοντας προηγούμενα τραύματα και προκλήσεις, διαπιστώθηκε άμεση συσχέτιση μεταξύ των κακών συνθηκών της ζωής στο καταυλισμό της Μόριας και της ταχείας μετάπτωσης της ψυχικής υγείας των ασυνόδευτων ανηλίκων από τη στιγμή της άφιξής τους στο νησί. Μέσα από δεκάδες συνεντεύξεις που επικεντρώθηκαν σε επτά κύρια θέματα ψυχικής υγεία, τα ασυνόδευτα ανήλικα μοιράστηκαν όχι μόνο την τρέχουσα εμπειρία τους στη Μόρια, αλλά και βιώματα τους πριν την άφιξη τους σε αυτή. Ιστορίες που απεικονίζουν ένα δύσκολο, αλλά πιο σταθερό παρελθόν. Παρά το γεγονός ότι πολλοί από τους ερωτηθέντες είχαν την εμπειρία του πόλεμου, όλοι παρουσίασαν μετατόπιση τόσο στη σωματική όσο και στην ψυχική τους υγεία, μόλις μία εβδομάδα μετά την άφιξή τους στο καμπ της Μόρια. Τα αποτελέσματα της μελέτης εξετάζονται ανά παράγοντας κάθε φορά, βασιζόμενα τόσο σε ποιοτικά όσο και σε ποσοτικά δεδομένα, αλλά είναι εύκολο να δούμε τη διασυνδεδεμένη φύση κάθε δείκτη. Απώτερος σκοπός της έρευνας αυτής είναι να κατανοήσει τον αντίκτυπο των αποτρόπαιων συνθηκών διαβίωσης στον καταυλισμό της Mόριας στην ψυχική υγεία σε συνδυασμό με τα προϋπάρχοντας ψυχικά τραύματα και να αναδείξει ότι οι ασυνόδευτοι ανήλικοι έχουν εξαιρετικές ανάγκες και ότι η χρήση έκτακτων μέτρων για τη στήριξη τους και αξίωσή τους για παραχώρηση ασύλου είναι επιτακτική. ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ Το 2015, οι ασυνόδευτοι ανήλικοι αυξήθηκαν κατά 400% (από τις καταγραφές του 2014) όπου παρατηρήθηκε το ρεκόρ των 96.000 ασυνόδευτων ανηλίκων αιτούντων άσυλο στην Ευρώπη. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι μελέτες που υπήρχαν μέχρι πρότινος για τους ασυνόδευτους ανηλίκους να μην είναι επαρκείς. Επιπλέον, σχεδόν όλες οι προ υπάρχουσες μελέτες επικεντρώνονται στα ασυνόδευτα ανήλικα και την κατάσταση τους εφόσον έφτασαν στη χώρα υποδοχής τους. Στα σημεία υποδοχής, οι ασυνόδευτοι ανήλικοι έχουν καλύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες και σταθερότερο περιβάλλον και η έρευνα είναι ευκολότερη. Θα πρέπει όμως να διεξαχθούν μελέτες για το προγενέστερο διάστημα από την άφιξη τους (πχ λόγοι εγκατάλειψης της χώρας τους, το ταξίδι τους προς την Ευρώπη, δυσκολίες και προκλήσεις κτλ). Η έλλειψη των μελετών αυτών δημιουργεί ένα «σκοτεινό σημείο» στο οποίο εάν δεν δοθεί «φως» θα είναι δύσκολη η κατανόηση και βελτίωση της ψυχικής υγείας αυτών . Η Μόρια δεν είναι απλώς σταθμός του ταξιδιού τους. Για πολλούς, η είσοδος στην Ελλάδα σηματοδοτούσε την εύρεση ασφάλειας. Λόγω όμως της παρατεταμένης διαμονής στα καμπ και των φρικτών συνθηκών, έμελλε «η ασφαλής είσοδός τους» στη χώρα να μετατραπεί σε συνθήκη αβεβαιότητας και τελικός ανασφάλειας. Η Μόρια και άλλοι καταυλισμοί προσφύγων είναι ένα δύσκολο εργασιακό περιβάλλον αλλά αυτό δεν μπορεί να αποτελεί δικαιολογία. Αυτή η έρευνα επιδιώκει να καλύψει τα κενά των υπάρχοντών δεδομένων. Ενώ οι ερωτηθέντες αντιπροσώπευαν μόνο ένα κλάσμα των ασυνόδευτων ανηλίκων που κατοικούν στην Ελλάδα, οι απαντήσεις που δόθηκαν ήταν συχνά τόσο παρόμοιες μεταξύ τους, ώστε να πρέπει να θεωρηθεί μια εικόνα της εμπειρίας μιας ολόκληρης γενιάς νέων προσφύγων . Παρόλο που οι δύσκολες συνθήκες διαβίωσης που επικρατούν στο καταυλισμό της Μόριας και οι συνέπειες στη ψυχική υγεία των ερωτηθέντων ήταν εμφανείς, τα δεδομένα που συλλέχθηκαν παρείχαν συγκεκριμένες ενδείξεις για τη σοβαρότητα και την ταχύτητα της υποτροπής της ψυχικής τους υγείας. Οι ερωτήσεις της συνέντευξης περιστρέφονταν γύρω από τα δημογραφικά τους στοιχεία, την προσωπική τους υγιεινή, το ιστορικό της καταθλιπτικής συμπεριφοράς και τις σχέσεις τους με την οικογένειά τους. Θεματικά, οι ερωτήσεις αναπτύχθηκαν γύρω από επτά συγκεκριμένους παράγοντες της ψυχικής ευεξίας: κατάσταση ασύλου, επικοινωνία με την οικογένεια, ενδιαφέρον για συμμετοχή σε δραστηριότητες, χρήση ουσιών, διαταραχές ύπνου, σημαντικές αλλαγές συμπεριφοράς (συμπεριλαμβανομένου του αυτοκτονικού ιδεασμού) και αίσθηση έλλειψης ασφάλεια στο καμπ. Μέσο των εμπειριών των ερωτηθέντων, αξιολογήθηκαν οι γενικές συνθήκες διαβίωσης στη Μόρια όπως : οι ελλιπείς συνθήκες υγιεινής , ο υπερπληθυσμός, η συμπεριφορά του προσωπικού και των εθελοντών του καμπ, η έλλειψη αστυνόμευσης, η επισιτιστική ανασφάλεια και φυσικά η όποια μορφής βία του ,ίδιου του διαβόητου καμπ της Μόριας. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Οι ανήλικοι που έλαβαν μέρος στην έρευνα, με την άφιξη τους στην Ελλάδα, «ζήτησαν» ασφάλεια αλλά «έλαβαν» απελπισία. Η παραμονή στο καμπ, το σύστημα ασύλου και η ΕΕ απέτυχαν να παρέχουν τη νόμιμη αξίωσή του κάθε παιδιού για «ευημερία». Στην ιδανική περίπτωση, ο στόχος είναι η απομάκρυνση όλων των ασυνόδευτων ανηλίκων από τα καμπ και η πρόσβαση τους στην υποστήριξη και την προστασία που τους αξίζει. Αυτή η έρευνα θα χρησιμοποιηθεί για να υποστηρίξει τις προσπάθειες υπεράσπισης των παιδιών αυτών και να τονίσει την επιτακτική ανάγκη ουσιαστικών δράσεων. Αλλά σε ένα μέρος, όπως ο καταυλισμός της Μόρια, η αλλαγή είναι αργή και το ιδανικό σχέδιο σπάνια υλοποιείται. Η πλειοψηφία των ανηλίκων έχει περάσει περισσότερο από εννέα μήνες στο καμπ και δεν έχει την πολυτέλεια να συνεχίσει να ελπίζει σε βοήθεια. Τα ποσοτικοποιημένα δεδομένα που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια αυτής της έρευνας παρέχουν όχι μόνο κατανόηση των κοινών τάσεων των ασυνόδευτων ανηλίκων αλλά και των προβλημάτων του συστήματος στο οποίο ζουν. Η κατανόηση των προβλημάτων θα βοηθήσει στην απομυθοποίηση της υπερβολικά εκφοβιστικής εικόνας του καμπ της Μόριας και ίσως και στην ανεύρεση λύσεων για την βελτίωση των συνθηκών σε αυτό. Για παράδειγμα, οι ανήλικοι μοιράστηκαν πώς οι κακές συνθήκες ύπνου οδηγούν σε άγχος, επιθετικότητα, κατάχρηση ουσιών, απομόνωση, μείωση της παραγωγικότητας και κακή σωματική υγεία. Αν και η επίλυση αυτού του ζητήματος δεν είναι τόσο απλή, ωστόσο το να παρέχεται σε όλους τους ασυνόδευτους ανηλίκους «ένα κρεβάτι» σε ασφαλή χώρο, θα ήταν μια εξαιρετική αρχή. Αυτή η μικρή «ασφάλεια» θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρή βελτίωση της συνολικής ψυχικής τους υγείας. Μια άλλη πρόταση είναι η αλλαγή της σκέψης τους σχετικά με τις δραστηριότητες. Η έρευνα έδειξε πόσο σημαντική είναι η καθημερινή ρουτίνα μέσω των δραστηριοτήτων για την ψυχική τους υγεία. Θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη πρόσβαση των ασυνόδευτων σε ποικίλες δραστηριότητες που να μην περιορίζονται σε απλές δραστηριότητες όπως το ποδόσφαιρο αλλά σε δραστηριότητές που θα προάγουν την πνευματική και σωματική τους υγεία. Μια σημαντική πτυχή της έρευνας PAR είναι ότι τα αποτελέσματα της μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τους ίδιους τους συμμετέχοντες και να οδηγήσουν σε μια ουσιαστική αλλαγή. Ενώ αυτή η μελέτη θα χρησιμοποιηθεί για την υποστήριξη, μέσο φορέων παιδικής προστασίας, των ασυνόδευτων ανήλικων, θα μπορούσε επίσης να αξιοποιηθεί για την ενδυνάμωση αυτών απευθείας. Ένα παράδειγμα αυτού είναι η χρήση της έρευνας σε συνεργασία αξιόπιστου ιατρικού προσωπικού και ενδιαφερόμενων ανηλίκων για τη δημιουργία πιο ουσιαστικών δραστηριοτήτων προώθησης της ψυχικής και σωματικής υγείας στην κοινότητα αυτών. Ενώ υπάρχουν ήδη ιατρικά προγράμματα με στόχο την προαγωγή της υγείας των ασυνόδευτων, θεωρείτε πως η συνεργασία που προτείνεται θα έχει θετικότερα αποτελέσματα γιατί τα ζητήματα με τα οποία θα καταπιάνονται θα προέρχονται απευθείας από την κοινότητα. Οι ομότιμες δραστηριότητες θα μειώσουν περαιτέρω το αίσθημα κατωτερότητας που νιώθουν συνήθως οι ανήλικοι σε αυτές τις καταστάσεις επιτρέποντας ενδεχομένως πιο ειλικρινή και άμεση επικοινωνία για επίλυση των δύσκολων θεμάτων που τα ταλανίζουν. Επιπλέον, οι πρόσθετες αυτές κοινές ενέργειες θα δώσουν περισσότερες ευκαιρίες για εκμάθηση και υγιή οικοδόμηση της προσωπικότητάς τους και κατ΄ επέκταση της κοινότητας αυτών. ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΓΙΑ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΕΡΕΥΝΑ Η μελέτη αυτή είχε ως στόχο να κατανοήσει την ψυχική κατάσταση των ασυνόδευτων ανηλίκων προσφύγων και να καταγράψει τις επιπτώσεις της διαμονής τους στο καμπ της Μόριας στην ψυχική τους υγεία. Ολοκληρώνοντας την έρευνα θεωρούμε πως έχει περιθώρια βελτίωσης. Πρώτον, αυτή η μελέτη δεν περιλάμβανε ανήλικα κορίτσια. Ενώ ο πληθυσμός των ασυνόδευτων κοριτσιών είναι εξαιρετικά μικρός, είναι βέβαιο ότι σε αυτόν θα υπάρχουν κάποιες διαφορετικές ανάγκες, από αυτές που σημειώθηκαν, που αξίζουν προσοχή. Δεύτερον, η δυσπιστία, η ντροπή και ο φόβος εμπόδισαν μερικούς ανηλίκους να μοιραστούν τις ειλικρινείς σκέψεις και προβληματισμούς τους. Αυτό αποτέλεσε μεγάλη πρόκληση στη συλλογή των δεδομένων και κυρίως όταν ο χειριστής της συνέντευξης ήταν γνώριμο πρόσωπο στον ερωτηθέν. Μια πιθανή μελλοντική λύση είναι η έρευνα να γίνει εντελώς ανώνυμα, όπως έγινε, αλλά και οι συνεντεύξεις να πραγματοποιηθούν από άτομα μη γνώριμα στον ερωτηθέν ώστε οι απαντήσεις να δίνονται με απόλυτη ειλικρίνεια και χωρίς φόβο. Παρόλο που είναι κρίσιμο να κατανοήσουμε τον αντίκτυπο της Μόριας συγκεκριμένα στους ασυνόδευτους ανήλικους, υπάρχουν αρκετές ομοιότητες μεταξύ των παραγόντων ψυχικής υγείας των ασυνόδευτων ανηλίκων που διαμένουν στους καταυλισμούς προσφύγων και εκείνων που διαμένουν σε άλλης μορφής κέντρα φιλοξενίας (πχ ξενώνες ασυνόδευτων ανηλίκων). Ως εκ τούτου, είναι δυνατόν, η έρευνα να χρησιμοποιηθεί ή να προσαρμοστεί για να υποστηρίξει όσους ανήλικους βρίσκονται ακόμα σε καταυλισμούς. Η καθιέρωση και χρήση επιτυχημένων πρακτικών, συμβατών του πλαισίου της Μόριας θα μπορούσε ενδεχομένως, όχι μόνο να βοηθήσει τους ασυνόδευτους ανηλίκους άμεσα αλλά να χρησιμεύσει έμμεσα και ως έγκαιρη παρέμβαση. Μια παρέμβαση που θα επιτρέψει την πιο ομαλή μετάβαση και προσαρμογή στις νέες συνθήκες διαβίωσης που θα επέλθουν με την μετεγκατάσταση των ασυνόδευτων ανηλίκων σε άλλα κέντρα φιλοξενίας. ΤΕΛΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ Οι τελευταίες ερωτήσεις της συνέντευξης ήταν: «Έχετε ελπίδες ή όνειρα για το μέλλον; Εάν ναι, ποια είναι αυτά;» Μερικοί ερωτηθέντες απάντησαν ότι ήθελαν να σπουδάσουν, κάποιοι είχαν πιο φιλόδοξα όνειρα όπως να γίνουν «πρωταθλητές του kung-fu», ενώ πολλοί άλλοι απλώς ήθελαν να ζήσουν «με ασφάλεια». Δυστυχώς, το ένα τέταρτο όλων των ερωτηθέντων, απάντησαν ότι δεν είχαν ελπίδες για το μέλλον, εξηγώντας: «Αυτό δεν είναι το μέρος για να κάνω όνειρα για τη ζωή μου» ή «δεν είμαι στο κατάλληλο μέρος για να το σκεφτώ». Πολλοί ασυνόδευτοι ανήλικοι δεν μπορούν πλέον να φανταστούν μια ζωή έξω από τη «φρίκη της Μόριας». Κάθε μέρα που ζουν στο καμπ, υπό τις τρέχουσες συνθήκες, το πνεύμα τους πεθαίνει. Ευτυχώς, όμως, η ζωή τους δεν τελειώνει στη Μόρια. Η προθυμία να συμμετέχουν σε μια τέτοια μελέτη, να μιλήσουν έστω και λίγο για «άβολα θέματα», για χαρούμενες αναμνήσεις από το παρελθόν και το γεγονός ότι «επιβίωσαν» μέχρι τώρα, αναδεικνύει μια «ψυχική ανθεκτικότητα» που τους χαρακτηρίζει όλους. Μέσα από αλλαγές και προγράμματα όπως αυτά που προτείνονται παραπάνω, με γρήγορη απομάκρυνση από τα καμπ και σεβασμό στην ευπάθειά τους, αυτή η ανθεκτικότητα και στη συνέχεια ψυχική τους υγεία μπορεί «να καλλιεργηθεί» και «να ανθίσει». Αυτά τα παιδιά ΠΡΕΠΕΙ να μπορούν να πιστεύουν στην ανθρωπότητα και να αισθάνονται για άλλη μια φορά την ελευθερία να ονειρεύονται και να σχεδιάζουν το μέλλον τους.","INTRODUCTION Today, nearly eighty million people worldwide are displaced due to decades of internal conflict, war, climate change and the persecution of vulnerable populations. This global suffering has led millions to make the perilous journey from Turkey to Europe’s borders. The impact of this particular global migration is perhaps the most visible on the fringes of Europe, in the Greek Islands in the Aegean Sea. In 2015, Greece was inundated with refugees, receiving more than 200,000 claims for asylum in one month and seeing more than one million people pass through the islands in one year. In March 2016 the European Union and Turkey enacted a diplomatic agreement that dramatically reduced the number of refugees crossing the borders and the Aegean Sea to seek asylum. However, the summer of 2019 marked a turning point and once again the islands were flooded with refugees. The Aegean Sea crossing, in some places separating Greece and Turkey by less than two kilometers, became the most widely used entry point for refugees and asylum seekers in Europe. In September 2019, the Aegean Islands received 10,737 refugees while another 22,450 were stopped on their way by the Hellenic Coast Guard. Refugees went to one of the five Aegean Islands, Lesvos, Chios, Samoa, Kos, and Leros, with Reception and Identification Centres. Theses “hotspots” soon became notorious for the poor conditions and human rights abuse. Today the crisis continues with more than 42,000 asylum seekers spread across the islands, including more than 5,000 unaccompanied minors (UAMs). Unaccompanied minors are defined as being, ‘being under 18 years of age and not accompanied by an adult who is responsible [for] looking after you’. UAMs are considered an especially vulnerable population and as such, upon arrival in Greece, are put under the protection of a public prosecutor and assigned a guardian who will be in charge of their wellbeing and asylum case. Unfortunately, the Greek system is overwhelmed by the vast number of UAMs in these resource poor settings and has been unable to adequately care for the children placed in their protection. Without the specialized support they require, the UAMs have been plagued by numerous issues resulting in the deterioration of their physical and mental health. These challenges and their impact on the UAM population is perhaps most visible in the notorious Moria Refugee Camp, Europe’s largest camp, located on the island of Lesvos. UAMs have sat idly in the camp for months or even years and while their suffering is apparent, the exact impact of Moria on their mental health was as of yet undefined. This assertion led to research attempting to measure and analyze, through data and stories, the experiences and mental wellbeing of the UAMs in Moria Camp. Through the research, this hypothesis was confirmed: acknowledging previous traumas and challenges, there was a direct correlation between the realities of living in Moria Camp and the rapid descent of mental health among UAMs from the time of their arrival. Through dozens of interviews centered around seven main themes of mental wellbeing, UAMs shared not only their current experience in Moria, but also stories of how their lives were; stories that illustrated a difficult, but more stable past. Despite many having lived through war, all respondents exhibited a shift in both their physical and mental health, as quickly as one week after arriving in Moria. Results of the study are examined one factor at a time, drawing upon both qualitative and quantitative data, but it is easy to see the interconnected nature of each indicator. Ultimately this research aims to prove UAMs have exceptional needs and understanding the impact of the abhorrent living conditions of Moria on mental health, combined with pre-existing traumas, further justifies the use of extraordinary measures to support this population and their claim for asylum. MAIN PART In 2015, a record breaking 96,000 unaccompanied minors registered for asylum in Europe, a 400% increase in applications from the previous year, as such the studies focusing on UAMs couldn’t possibly keep up. On top of that, almost all current studies focus on UAMs once they reach their host country. At this point, UAMs have more access to services and stability and research is easier. Studies can also be conducted about the previous steps in their journey at this time. This is certainly critical work for the healthy future of the UAMs but it has created a blind spot in the data. Moria is not simply another leg of their journey. For many, entering Greece was supposed to mean finding safety but due to long wait times and horrific conditions in the camp, the experience of the UAMs in the camp is unique and needs to be addressed individually. Moria and other refugee camps are challenging places to work in but that cannot be an excuse. This research seeks to fill gaps in existing data and while the respondents represented only a fraction of the unaccompanied minors currently residing in Greece, the responses given were often so similar to each other, that it should be viewed as an insight into an entire generation’s experience. Even though the reality (Moria Camp has terrible living conditions) and the consequences (mental health will suffer) were evident, the collected data provided concrete evidence of the severity and rapidity of the decline in their mental health. Interview questions revolved around their demographics, their personal hygiene, their history of depressive behavior, and their relationships with their family. Thematically, the questions revolved around seven specific factors of mental wellness: asylum status, communication with family, interest in participation and activities, substance use, sleeping patterns, noted behavioral changes including suicidal ideation, and perceived security in the camp. Through lived experience, the general conditions of Moria were also weighed heavily: the poor sanitary conditions, the overcrowding, the behavior of Moria Camp staff and volunteers, the lack of autonomy, the food insecurity, and of course the violence of the notorious camp itself. CONCLUSIONS The minors interviewed, sought safety in Greece but found little more than despair upon arrival. The camp, the asylum system, and the EU are all failing these minors and will continue to do so as long as there is more concern for their legitimate claim to asylum than the wellbeing of a child. Ideally the goal for all the UAMs is immediate removal from the camp and for them to have access to the support and protection they deserve. This research will be used to support advocacy efforts and highlight the urgency of these actions. But in a place, such as Moria, change is slow and the ideal plan rarely comes to fruition. With the majority of the minors having already spent six to nine months in the camp, they don’t have the luxury to keep waiting for help. Quantifiable data collected during this project provides not only an understanding of common trends but also clearly identified problems within the system. These individual issues help break apart the overwhelmingly intimidating image of Moria Camp as a whole, into problems that may have solutions. For example, the minors shared how poor sleeping conditions led to anxiety, aggression, substance abuse, isolation, a decrease in productivity and physical health. Though solving this issue is not as straight forward as providing all UAMs with a bed and secure space, it would be an excellent start. This small security could have a serious ripple effect on their overall mental wellbeing. Another example is creating a shift in thinking in regards to activities. The research showed just how crucial structed time is for mental health, access to these activities should be prioritized and seen as so much more than just football practice. An important aspect of PAR research is that it can be used by the participants and lead to meaningful change. While this study will be used to advocate for the support of UAM, it could also be harnessed to empower the participants. One example of this is using the research in a collaboration between trusted medical personnel and interested minors from the UAM community to create more meaningful helth promotion activities. While medical health promotions exist, these collaborations would be peer led with topics sourced directly from the community. Peer led activities would further decrease the hierarchy typically present in these situations potentially allowing for more honest and direct communication about sometimes difficult subjects. In addition, additional projects for UAMs to be involved in affords more opportunities for learning, leadership and community building. OPPERTUNITES FOR FURTHER RESEARCH While this study aimed to fill gaps in existing data about unaccompanied refugee minors, their mental health and the exact effects of Moria on mental health, it has its own limitations and room for improvement. First, this study did not include females. While the female UAM population is extremely small it is certain they may have some different needs than their male counterparts that deserve attention. Second, mistrust, shame and fear kept some minors from sharing honestly. This is not a judgement on the minors but a common challenge in data collection. One potential solution could be to add a completely anonymous, self-reported portion to the research. Face to face interviews would remain the same but the additional part would allow them to share with complete honesty and no fear. While it is critical to understand the impact of Moria specifically on UAMs, similarities exist between factors of mental health of UAMs in refugee camps and those identified in minors already living in their host country. As such, it is possible, work done with the latter group could be used or adapted to support those still in the camp. Adapting successful, previously established practices to fit the context of Moria could potentially, not only help UAMs immediately but serve as early intervention and allow for more smooth transitions after relocation. FINAL CONSIDERATIONS The final questions of the interview were, ‘Do you have any hopes or plans for the future? If so, what are they?’ Some respondents answered they wanted to study, some had more joyous dreams of becoming a kung-fu champion while many others simply wanted to make it to safety. And still others, a quarter of all the respondents, answered they did not have any, explaining, ‘This is not the place to make a future plan’ or ‘I'm not in the place to think about this’. Many UAMs can no longer imagine a life outside of the horrors of Moria. Each day that they sit in the camp under the current conditions, their spirit is dying. Fortunately, however, this is not how their story has to end. The willingness to patriciate in such a study, to at least briefly talk about uncomfortable subjects, the happy memories from before, and the fact they made it this far, speaks to a resilience they all share. Through changes and programs like those suggested above, swift removal from the camp, and respect for their vulnerability, this resilience and in turn their mental health can be nurtured and restored. These children should be able to believe in humanity and once again feel the freedom to dream and plan for their future."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["The impact of Moria camp on the mental health of unaccompanied minors"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Suliman Ousman"],"dc:date":["2020"],"dc:description":["ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σήμερα, σχεδόν οκτώ εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως “εκτοπίζονται” από τις πατρίδες τους εξαιτίας εσωτερικών συγκρούσεων, διώξεων ευάλωτών πληθυσμών, πολέμων και κλιματικών αλλαγών που διαδραματίζονται επι δεκαετίες στις χώρες τους. Αυτή η παγκόσμια ταλαιπωρία οδήγησε εκατομμύρια ανθρώπους να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους και να πραγματοποιήσουν το επικίνδυνο ταξίδι, μέσω της Τουρκίας, με προορισμό τα σύνορα της Ευρώπη. Ο αντίκτυπος αυτής της συγκεκριμένης παγκόσμιας μετανάστευσης είναι πιο ορατός στις παρυφές της Ευρώπης -τα ελληνικά νησιά του Αιγαίου. Το 2015, η Ελλάδα «πλημμύρισε» από προσφυγικές ροές. Δέχθηκε περισσότερες από 200.000 αιτήσεις ασύλου σε ένα μήνα ενώ οι αφίξεις των προσφύγων και μεταναστών που καταγραφήκαν στα νησιά σε ένα χρόνο ξεπέρασαν το ένα εκατομμύριο. Τον Μάρτιο του 2016, υπογράφηκε η «διπλωματική συμφωνία» μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκία που μείωσε δραματικά τον αριθμό των προσφύγων που διέσχιζαν τα σύνορα και το Αιγαίο Πέλαγος για να ζητήσουν άσυλο. Ωστόσο, το καλοκαίρι του 2019 σημειώθηκε εκ νέου αύξηση των ροών και για ακόμη φορά τα νησιά «πλημμύρισαν» με πρόσφυγες. Η γειτνίαση Ελλάδας Τουρκίας, με ορισμένα σημεία η απόσταση τους να είναι μικρότερη των δύο χιλιομέτρων, έκανα την Ελλάδα ιδιαιτέρα προσιτό σημείο εισόδου προσφύγων και μεταναστών στην Ευρώπη. Τον Σεπτέμβριο του 2019, τα νησιά του Αιγαίου δέχτηκαν 10.737 αιτούντες άσυλο, ενώ 22.450 πρόσφυγες και μετανάστες παρεμποδίστηκαν να εισέλθουν στη χώρα από την Ελληνική Ακτοφυλακή. Οι πρόσφυγες αφίχθηκαν σε ένα από τα πέντε νησιά του Αιγαίου, τη Λέσβο, τη Χίο, τη Σαμόα, την Κω και τη Λέρο, όπου διαθέτουν Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ). Τα λεγόμενα «hotspots» σύντομα έγιναν γνωστά για τις κακές συνθήκες διαβίωσης των επωφελούμενων και την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σήμερα η κρίση συνεχίζεται με περισσότερους από 42.000 αιτούντες άσυλο να διαμένουν σε όλα τα νησιά, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων από 5.000 ασυνόδευτων ανηλίκων (UAM). Ως ασυνόδευτος ανήλικος ορίζεται « το άτομο κάτω των 18 ετών που στερείται την γονική φροντίδα». Τα ασυνόδευτα ανήλικα θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτη ομάδα και ως εκ τούτου, κατά την άφιξή τους στην Ελλάδα, ορίζεται επίτροπος αυτών ο εισαγγελέας που είναι υπεύθυνος για το βέλτιστο συμφέρον και το άσυλο τους. Δυστυχώς, ο μεγάλος αριθμός ασυνόδευτων ανηλίκων και οι ελλιπείς πόροι οδήγησαν στην μη επαρκή φροντίδα αυτών από το ελληνικό σύστημα προστασίας. Χωρίς την εξειδικευμένη υποστήριξη που χρειάζονται, τα ασυνόδευτα ανήλικα μαστίζονται από πολλά ζητήματα που έχουν ως αποτέλεσμα την επιδείνωση της σωματικής και ψυχικής τους υγείας. Αυτές οι δυσκολίες και ο αντίκτυπός τους στον πληθυσμό των ασυνόδευτων ανηλίκων είναι, ίσως, πιο ορατές στο διαβόητο καταυλισμό προσφύγων της Μόριας, το μεγαλύτερο καμπ της Ευρώπης, που βρίσκεται στο νησί της Λέσβου. Τα ασυνόδευτα ανήλικα παραμένουν «αδρανείς» στο καμπ για μήνες ή και χρόνια. Τα δεινά τους είναι εμφανή αλλά το ακριβές αντίκτυπο που έχει η ζωής τους στη Μόρια στην ψυχική τους υγεία ήταν μέχρι στιγμής ακαθόριστο. Αυτός ο ισχυρισμός οδήγησε στην έρευνα που έχει στόχο την μέτρηση και την ανάλυση (μέσω δεδομένων και ιστοριών) των εμπειριών και της ψυχικής υγείας των ασυνόδευτων ανηλίκων στον προσφυγικό καταυλισμό της Μόριας. Μέσα από την έρευνα, επιβεβαιώθηκε αυτή η υπόθεση. Αναγνωρίζοντας προηγούμενα τραύματα και προκλήσεις, διαπιστώθηκε άμεση συσχέτιση μεταξύ των κακών συνθηκών της ζωής στο καταυλισμό της Μόριας και της ταχείας μετάπτωσης της ψυχικής υγείας των ασυνόδευτων ανηλίκων από τη στιγμή της άφιξής τους στο νησί. Μέσα από δεκάδες συνεντεύξεις που επικεντρώθηκαν σε επτά κύρια θέματα ψυχικής υγεία, τα ασυνόδευτα ανήλικα μοιράστηκαν όχι μόνο την τρέχουσα εμπειρία τους στη Μόρια, αλλά και βιώματα τους πριν την άφιξη τους σε αυτή. Ιστορίες που απεικονίζουν ένα δύσκολο, αλλά πιο σταθερό παρελθόν. Παρά το γεγονός ότι πολλοί από τους ερωτηθέντες είχαν την εμπειρία του πόλεμου, όλοι παρουσίασαν μετατόπιση τόσο στη σωματική όσο και στην ψυχική τους υγεία, μόλις μία εβδομάδα μετά την άφιξή τους στο καμπ της Μόρια. Τα αποτελέσματα της μελέτης εξετάζονται ανά παράγοντας κάθε φορά, βασιζόμενα τόσο σε ποιοτικά όσο και σε ποσοτικά δεδομένα, αλλά είναι εύκολο να δούμε τη διασυνδεδεμένη φύση κάθε δείκτη. Απώτερος σκοπός της έρευνας αυτής είναι να κατανοήσει τον αντίκτυπο των αποτρόπαιων συνθηκών διαβίωσης στον καταυλισμό της Mόριας στην ψυχική υγεία σε συνδυασμό με τα προϋπάρχοντας ψυχικά τραύματα και να αναδείξει ότι οι ασυνόδευτοι ανήλικοι έχουν εξαιρετικές ανάγκες και ότι η χρήση έκτακτων μέτρων για τη στήριξη τους και αξίωσή τους για παραχώρηση ασύλου είναι επιτακτική. ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ Το 2015, οι ασυνόδευτοι ανήλικοι αυξήθηκαν κατά 400% (από τις καταγραφές του 2014) όπου παρατηρήθηκε το ρεκόρ των 96.000 ασυνόδευτων ανηλίκων αιτούντων άσυλο στην Ευρώπη. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι μελέτες που υπήρχαν μέχρι πρότινος για τους ασυνόδευτους ανηλίκους να μην είναι επαρκείς. Επιπλέον, σχεδόν όλες οι προ υπάρχουσες μελέτες επικεντρώνονται στα ασυνόδευτα ανήλικα και την κατάσταση τους εφόσον έφτασαν στη χώρα υποδοχής τους. Στα σημεία υποδοχής, οι ασυνόδευτοι ανήλικοι έχουν καλύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες και σταθερότερο περιβάλλον και η έρευνα είναι ευκολότερη. Θα πρέπει όμως να διεξαχθούν μελέτες για το προγενέστερο διάστημα από την άφιξη τους (πχ λόγοι εγκατάλειψης της χώρας τους, το ταξίδι τους προς την Ευρώπη, δυσκολίες και προκλήσεις κτλ). Η έλλειψη των μελετών αυτών δημιουργεί ένα «σκοτεινό σημείο» στο οποίο εάν δεν δοθεί «φως» θα είναι δύσκολη η κατανόηση και βελτίωση της ψυχικής υγείας αυτών . Η Μόρια δεν είναι απλώς σταθμός του ταξιδιού τους. Για πολλούς, η είσοδος στην Ελλάδα σηματοδοτούσε την εύρεση ασφάλειας. Λόγω όμως της παρατεταμένης διαμονής στα καμπ και των φρικτών συνθηκών, έμελλε «η ασφαλής είσοδός τους» στη χώρα να μετατραπεί σε συνθήκη αβεβαιότητας και τελικός ανασφάλειας. Η Μόρια και άλλοι καταυλισμοί προσφύγων είναι ένα δύσκολο εργασιακό περιβάλλον αλλά αυτό δεν μπορεί να αποτελεί δικαιολογία. Αυτή η έρευνα επιδιώκει να καλύψει τα κενά των υπάρχοντών δεδομένων. Ενώ οι ερωτηθέντες αντιπροσώπευαν μόνο ένα κλάσμα των ασυνόδευτων ανηλίκων που κατοικούν στην Ελλάδα, οι απαντήσεις που δόθηκαν ήταν συχνά τόσο παρόμοιες μεταξύ τους, ώστε να πρέπει να θεωρηθεί μια εικόνα της εμπειρίας μιας ολόκληρης γενιάς νέων προσφύγων . Παρόλο που οι δύσκολες συνθήκες διαβίωσης που επικρατούν στο καταυλισμό της Μόριας και οι συνέπειες στη ψυχική υγεία των ερωτηθέντων ήταν εμφανείς, τα δεδομένα που συλλέχθηκαν παρείχαν συγκεκριμένες ενδείξεις για τη σοβαρότητα και την ταχύτητα της υποτροπής της ψυχικής τους υγείας. Οι ερωτήσεις της συνέντευξης περιστρέφονταν γύρω από τα δημογραφικά τους στοιχεία, την προσωπική τους υγιεινή, το ιστορικό της καταθλιπτικής συμπεριφοράς και τις σχέσεις τους με την οικογένειά τους. Θεματικά, οι ερωτήσεις αναπτύχθηκαν γύρω από επτά συγκεκριμένους παράγοντες της ψυχικής ευεξίας: κατάσταση ασύλου, επικοινωνία με την οικογένεια, ενδιαφέρον για συμμετοχή σε δραστηριότητες, χρήση ουσιών, διαταραχές ύπνου, σημαντικές αλλαγές συμπεριφοράς (συμπεριλαμβανομένου του αυτοκτονικού ιδεασμού) και αίσθηση έλλειψης ασφάλεια στο καμπ. Μέσο των εμπειριών των ερωτηθέντων, αξιολογήθηκαν οι γενικές συνθήκες διαβίωσης στη Μόρια όπως : οι ελλιπείς συνθήκες υγιεινής , ο υπερπληθυσμός, η συμπεριφορά του προσωπικού και των εθελοντών του καμπ, η έλλειψη αστυνόμευσης, η επισιτιστική ανασφάλεια και φυσικά η όποια μορφής βία του ,ίδιου του διαβόητου καμπ της Μόριας. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Οι ανήλικοι που έλαβαν μέρος στην έρευνα, με την άφιξη τους στην Ελλάδα, «ζήτησαν» ασφάλεια αλλά «έλαβαν» απελπισία. Η παραμονή στο καμπ, το σύστημα ασύλου και η ΕΕ απέτυχαν να παρέχουν τη νόμιμη αξίωσή του κάθε παιδιού για «ευημερία». Στην ιδανική περίπτωση, ο στόχος είναι η απομάκρυνση όλων των ασυνόδευτων ανηλίκων από τα καμπ και η πρόσβαση τους στην υποστήριξη και την προστασία που τους αξίζει. Αυτή η έρευνα θα χρησιμοποιηθεί για να υποστηρίξει τις προσπάθειες υπεράσπισης των παιδιών αυτών και να τονίσει την επιτακτική ανάγκη ουσιαστικών δράσεων. Αλλά σε ένα μέρος, όπως ο καταυλισμός της Μόρια, η αλλαγή είναι αργή και το ιδανικό σχέδιο σπάνια υλοποιείται. Η πλειοψηφία των ανηλίκων έχει περάσει περισσότερο από εννέα μήνες στο καμπ και δεν έχει την πολυτέλεια να συνεχίσει να ελπίζει σε βοήθεια. Τα ποσοτικοποιημένα δεδομένα που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια αυτής της έρευνας παρέχουν όχι μόνο κατανόηση των κοινών τάσεων των ασυνόδευτων ανηλίκων αλλά και των προβλημάτων του συστήματος στο οποίο ζουν. Η κατανόηση των προβλημάτων θα βοηθήσει στην απομυθοποίηση της υπερβολικά εκφοβιστικής εικόνας του καμπ της Μόριας και ίσως και στην ανεύρεση λύσεων για την βελτίωση των συνθηκών σε αυτό. Για παράδειγμα, οι ανήλικοι μοιράστηκαν πώς οι κακές συνθήκες ύπνου οδηγούν σε άγχος, επιθετικότητα, κατάχρηση ουσιών, απομόνωση, μείωση της παραγωγικότητας και κακή σωματική υγεία. Αν και η επίλυση αυτού του ζητήματος δεν είναι τόσο απλή, ωστόσο το να παρέχεται σε όλους τους ασυνόδευτους ανηλίκους «ένα κρεβάτι» σε ασφαλή χώρο, θα ήταν μια εξαιρετική αρχή. Αυτή η μικρή «ασφάλεια» θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρή βελτίωση της συνολικής ψυχικής τους υγείας. Μια άλλη πρόταση είναι η αλλαγή της σκέψης τους σχετικά με τις δραστηριότητες. Η έρευνα έδειξε πόσο σημαντική είναι η καθημερινή ρουτίνα μέσω των δραστηριοτήτων για την ψυχική τους υγεία. Θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη πρόσβαση των ασυνόδευτων σε ποικίλες δραστηριότητες που να μην περιορίζονται σε απλές δραστηριότητες όπως το ποδόσφαιρο αλλά σε δραστηριότητές που θα προάγουν την πνευματική και σωματική τους υγεία. Μια σημαντική πτυχή της έρευνας PAR είναι ότι τα αποτελέσματα της μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τους ίδιους τους συμμετέχοντες και να οδηγήσουν σε μια ουσιαστική αλλαγή. Ενώ αυτή η μελέτη θα χρησιμοποιηθεί για την υποστήριξη, μέσο φορέων παιδικής προστασίας, των ασυνόδευτων ανήλικων, θα μπορούσε επίσης να αξιοποιηθεί για την ενδυνάμωση αυτών απευθείας. Ένα παράδειγμα αυτού είναι η χρήση της έρευνας σε συνεργασία αξιόπιστου ιατρικού προσωπικού και ενδιαφερόμενων ανηλίκων για τη δημιουργία πιο ουσιαστικών δραστηριοτήτων προώθησης της ψυχικής και σωματικής υγείας στην κοινότητα αυτών. Ενώ υπάρχουν ήδη ιατρικά προγράμματα με στόχο την προαγωγή της υγείας των ασυνόδευτων, θεωρείτε πως η συνεργασία που προτείνεται θα έχει θετικότερα αποτελέσματα γιατί τα ζητήματα με τα οποία θα καταπιάνονται θα προέρχονται απευθείας από την κοινότητα. Οι ομότιμες δραστηριότητες θα μειώσουν περαιτέρω το αίσθημα κατωτερότητας που νιώθουν συνήθως οι ανήλικοι σε αυτές τις καταστάσεις επιτρέποντας ενδεχομένως πιο ειλικρινή και άμεση επικοινωνία για επίλυση των δύσκολων θεμάτων που τα ταλανίζουν. Επιπλέον, οι πρόσθετες αυτές κοινές ενέργειες θα δώσουν περισσότερες ευκαιρίες για εκμάθηση και υγιή οικοδόμηση της προσωπικότητάς τους και κατ΄ επέκταση της κοινότητας αυτών. ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΓΙΑ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΕΡΕΥΝΑ Η μελέτη αυτή είχε ως στόχο να κατανοήσει την ψυχική κατάσταση των ασυνόδευτων ανηλίκων προσφύγων και να καταγράψει τις επιπτώσεις της διαμονής τους στο καμπ της Μόριας στην ψυχική τους υγεία. Ολοκληρώνοντας την έρευνα θεωρούμε πως έχει περιθώρια βελτίωσης. Πρώτον, αυτή η μελέτη δεν περιλάμβανε ανήλικα κορίτσια. Ενώ ο πληθυσμός των ασυνόδευτων κοριτσιών είναι εξαιρετικά μικρός, είναι βέβαιο ότι σε αυτόν θα υπάρχουν κάποιες διαφορετικές ανάγκες, από αυτές που σημειώθηκαν, που αξίζουν προσοχή. Δεύτερον, η δυσπιστία, η ντροπή και ο φόβος εμπόδισαν μερικούς ανηλίκους να μοιραστούν τις ειλικρινείς σκέψεις και προβληματισμούς τους. Αυτό αποτέλεσε μεγάλη πρόκληση στη συλλογή των δεδομένων και κυρίως όταν ο χειριστής της συνέντευξης ήταν γνώριμο πρόσωπο στον ερωτηθέν. Μια πιθανή μελλοντική λύση είναι η έρευνα να γίνει εντελώς ανώνυμα, όπως έγινε, αλλά και οι συνεντεύξεις να πραγματοποιηθούν από άτομα μη γνώριμα στον ερωτηθέν ώστε οι απαντήσεις να δίνονται με απόλυτη ειλικρίνεια και χωρίς φόβο. Παρόλο που είναι κρίσιμο να κατανοήσουμε τον αντίκτυπο της Μόριας συγκεκριμένα στους ασυνόδευτους ανήλικους, υπάρχουν αρκετές ομοιότητες μεταξύ των παραγόντων ψυχικής υγείας των ασυνόδευτων ανηλίκων που διαμένουν στους καταυλισμούς προσφύγων και εκείνων που διαμένουν σε άλλης μορφής κέντρα φιλοξενίας (πχ ξενώνες ασυνόδευτων ανηλίκων). Ως εκ τούτου, είναι δυνατόν, η έρευνα να χρησιμοποιηθεί ή να προσαρμοστεί για να υποστηρίξει όσους ανήλικους βρίσκονται ακόμα σε καταυλισμούς. Η καθιέρωση και χρήση επιτυχημένων πρακτικών, συμβατών του πλαισίου της Μόριας θα μπορούσε ενδεχομένως, όχι μόνο να βοηθήσει τους ασυνόδευτους ανηλίκους άμεσα αλλά να χρησιμεύσει έμμεσα και ως έγκαιρη παρέμβαση. Μια παρέμβαση που θα επιτρέψει την πιο ομαλή μετάβαση και προσαρμογή στις νέες συνθήκες διαβίωσης που θα επέλθουν με την μετεγκατάσταση των ασυνόδευτων ανηλίκων σε άλλα κέντρα φιλοξενίας. ΤΕΛΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ Οι τελευταίες ερωτήσεις της συνέντευξης ήταν: «Έχετε ελπίδες ή όνειρα για το μέλλον; Εάν ναι, ποια είναι αυτά;» Μερικοί ερωτηθέντες απάντησαν ότι ήθελαν να σπουδάσουν, κάποιοι είχαν πιο φιλόδοξα όνειρα όπως να γίνουν «πρωταθλητές του kung-fu», ενώ πολλοί άλλοι απλώς ήθελαν να ζήσουν «με ασφάλεια». Δυστυχώς, το ένα τέταρτο όλων των ερωτηθέντων, απάντησαν ότι δεν είχαν ελπίδες για το μέλλον, εξηγώντας: «Αυτό δεν είναι το μέρος για να κάνω όνειρα για τη ζωή μου» ή «δεν είμαι στο κατάλληλο μέρος για να το σκεφτώ». Πολλοί ασυνόδευτοι ανήλικοι δεν μπορούν πλέον να φανταστούν μια ζωή έξω από τη «φρίκη της Μόριας». Κάθε μέρα που ζουν στο καμπ, υπό τις τρέχουσες συνθήκες, το πνεύμα τους πεθαίνει. Ευτυχώς, όμως, η ζωή τους δεν τελειώνει στη Μόρια. Η προθυμία να συμμετέχουν σε μια τέτοια μελέτη, να μιλήσουν έστω και λίγο για «άβολα θέματα», για χαρούμενες αναμνήσεις από το παρελθόν και το γεγονός ότι «επιβίωσαν» μέχρι τώρα, αναδεικνύει μια «ψυχική ανθεκτικότητα» που τους χαρακτηρίζει όλους. Μέσα από αλλαγές και προγράμματα όπως αυτά που προτείνονται παραπάνω, με γρήγορη απομάκρυνση από τα καμπ και σεβασμό στην ευπάθειά τους, αυτή η ανθεκτικότητα και στη συνέχεια ψυχική τους υγεία μπορεί «να καλλιεργηθεί» και «να ανθίσει». Αυτά τα παιδιά ΠΡΕΠΕΙ να μπορούν να πιστεύουν στην ανθρωπότητα και να αισθάνονται για άλλη μια φορά την ελευθερία να ονειρεύονται και να σχεδιάζουν το μέλλον τους.","INTRODUCTION Today, nearly eighty million people worldwide are displaced due to decades of internal conflict, war, climate change and the persecution of vulnerable populations. This global suffering has led millions to make the perilous journey from Turkey to Europe’s borders. The impact of this particular global migration is perhaps the most visible on the fringes of Europe, in the Greek Islands in the Aegean Sea. In 2015, Greece was inundated with refugees, receiving more than 200,000 claims for asylum in one month and seeing more than one million people pass through the islands in one year. In March 2016 the European Union and Turkey enacted a diplomatic agreement that dramatically reduced the number of refugees crossing the borders and the Aegean Sea to seek asylum. However, the summer of 2019 marked a turning point and once again the islands were flooded with refugees. The Aegean Sea crossing, in some places separating Greece and Turkey by less than two kilometers, became the most widely used entry point for refugees and asylum seekers in Europe. In September 2019, the Aegean Islands received 10,737 refugees while another 22,450 were stopped on their way by the Hellenic Coast Guard. Refugees went to one of the five Aegean Islands, Lesvos, Chios, Samoa, Kos, and Leros, with Reception and Identification Centres. Theses “hotspots” soon became notorious for the poor conditions and human rights abuse. Today the crisis continues with more than 42,000 asylum seekers spread across the islands, including more than 5,000 unaccompanied minors (UAMs). Unaccompanied minors are defined as being, ‘being under 18 years of age and not accompanied by an adult who is responsible [for] looking after you’. UAMs are considered an especially vulnerable population and as such, upon arrival in Greece, are put under the protection of a public prosecutor and assigned a guardian who will be in charge of their wellbeing and asylum case. Unfortunately, the Greek system is overwhelmed by the vast number of UAMs in these resource poor settings and has been unable to adequately care for the children placed in their protection. Without the specialized support they require, the UAMs have been plagued by numerous issues resulting in the deterioration of their physical and mental health. These challenges and their impact on the UAM population is perhaps most visible in the notorious Moria Refugee Camp, Europe’s largest camp, located on the island of Lesvos. UAMs have sat idly in the camp for months or even years and while their suffering is apparent, the exact impact of Moria on their mental health was as of yet undefined. This assertion led to research attempting to measure and analyze, through data and stories, the experiences and mental wellbeing of the UAMs in Moria Camp. Through the research, this hypothesis was confirmed: acknowledging previous traumas and challenges, there was a direct correlation between the realities of living in Moria Camp and the rapid descent of mental health among UAMs from the time of their arrival. Through dozens of interviews centered around seven main themes of mental wellbeing, UAMs shared not only their current experience in Moria, but also stories of how their lives were; stories that illustrated a difficult, but more stable past. Despite many having lived through war, all respondents exhibited a shift in both their physical and mental health, as quickly as one week after arriving in Moria. Results of the study are examined one factor at a time, drawing upon both qualitative and quantitative data, but it is easy to see the interconnected nature of each indicator. Ultimately this research aims to prove UAMs have exceptional needs and understanding the impact of the abhorrent living conditions of Moria on mental health, combined with pre-existing traumas, further justifies the use of extraordinary measures to support this population and their claim for asylum. MAIN PART In 2015, a record breaking 96,000 unaccompanied minors registered for asylum in Europe, a 400% increase in applications from the previous year, as such the studies focusing on UAMs couldn’t possibly keep up. On top of that, almost all current studies focus on UAMs once they reach their host country. At this point, UAMs have more access to services and stability and research is easier. Studies can also be conducted about the previous steps in their journey at this time. This is certainly critical work for the healthy future of the UAMs but it has created a blind spot in the data. Moria is not simply another leg of their journey. For many, entering Greece was supposed to mean finding safety but due to long wait times and horrific conditions in the camp, the experience of the UAMs in the camp is unique and needs to be addressed individually. Moria and other refugee camps are challenging places to work in but that cannot be an excuse. This research seeks to fill gaps in existing data and while the respondents represented only a fraction of the unaccompanied minors currently residing in Greece, the responses given were often so similar to each other, that it should be viewed as an insight into an entire generation’s experience. Even though the reality (Moria Camp has terrible living conditions) and the consequences (mental health will suffer) were evident, the collected data provided concrete evidence of the severity and rapidity of the decline in their mental health. Interview questions revolved around their demographics, their personal hygiene, their history of depressive behavior, and their relationships with their family. Thematically, the questions revolved around seven specific factors of mental wellness: asylum status, communication with family, interest in participation and activities, substance use, sleeping patterns, noted behavioral changes including suicidal ideation, and perceived security in the camp. Through lived experience, the general conditions of Moria were also weighed heavily: the poor sanitary conditions, the overcrowding, the behavior of Moria Camp staff and volunteers, the lack of autonomy, the food insecurity, and of course the violence of the notorious camp itself. CONCLUSIONS The minors interviewed, sought safety in Greece but found little more than despair upon arrival. The camp, the asylum system, and the EU are all failing these minors and will continue to do so as long as there is more concern for their legitimate claim to asylum than the wellbeing of a child. Ideally the goal for all the UAMs is immediate removal from the camp and for them to have access to the support and protection they deserve. This research will be used to support advocacy efforts and highlight the urgency of these actions. But in a place, such as Moria, change is slow and the ideal plan rarely comes to fruition. With the majority of the minors having already spent six to nine months in the camp, they don’t have the luxury to keep waiting for help. Quantifiable data collected during this project provides not only an understanding of common trends but also clearly identified problems within the system. These individual issues help break apart the overwhelmingly intimidating image of Moria Camp as a whole, into problems that may have solutions. For example, the minors shared how poor sleeping conditions led to anxiety, aggression, substance abuse, isolation, a decrease in productivity and physical health. Though solving this issue is not as straight forward as providing all UAMs with a bed and secure space, it would be an excellent start. This small security could have a serious ripple effect on their overall mental wellbeing. Another example is creating a shift in thinking in regards to activities. The research showed just how crucial structed time is for mental health, access to these activities should be prioritized and seen as so much more than just football practice. An important aspect of PAR research is that it can be used by the participants and lead to meaningful change. While this study will be used to advocate for the support of UAM, it could also be harnessed to empower the participants. One example of this is using the research in a collaboration between trusted medical personnel and interested minors from the UAM community to create more meaningful helth promotion activities. While medical health promotions exist, these collaborations would be peer led with topics sourced directly from the community. Peer led activities would further decrease the hierarchy typically present in these situations potentially allowing for more honest and direct communication about sometimes difficult subjects. In addition, additional projects for UAMs to be involved in affords more opportunities for learning, leadership and community building. OPPERTUNITES FOR FURTHER RESEARCH While this study aimed to fill gaps in existing data about unaccompanied refugee minors, their mental health and the exact effects of Moria on mental health, it has its own limitations and room for improvement. First, this study did not include females. While the female UAM population is extremely small it is certain they may have some different needs than their male counterparts that deserve attention. Second, mistrust, shame and fear kept some minors from sharing honestly. This is not a judgement on the minors but a common challenge in data collection. One potential solution could be to add a completely anonymous, self-reported portion to the research. Face to face interviews would remain the same but the additional part would allow them to share with complete honesty and no fear. While it is critical to understand the impact of Moria specifically on UAMs, similarities exist between factors of mental health of UAMs in refugee camps and those identified in minors already living in their host country. As such, it is possible, work done with the latter group could be used or adapted to support those still in the camp. Adapting successful, previously established practices to fit the context of Moria could potentially, not only help UAMs immediately but serve as early intervention and allow for more smooth transitions after relocation. FINAL CONSIDERATIONS The final questions of the interview were, ‘Do you have any hopes or plans for the future? If so, what are they?’ Some respondents answered they wanted to study, some had more joyous dreams of becoming a kung-fu champion while many others simply wanted to make it to safety. And still others, a quarter of all the respondents, answered they did not have any, explaining, ‘This is not the place to make a future plan’ or ‘I'm not in the place to think about this’. Many UAMs can no longer imagine a life outside of the horrors of Moria. Each day that they sit in the camp under the current conditions, their spirit is dying. Fortunately, however, this is not how their story has to end. The willingness to patriciate in such a study, to at least briefly talk about uncomfortable subjects, the happy memories from before, and the fact they made it this far, speaks to a resilience they all share. Through changes and programs like those suggested above, swift removal from the camp, and respect for their vulnerability, this resilience and in turn their mental health can be nurtured and restored. These children should be able to believe in humanity and once again feel the freedom to dream and plan for their future."],"dc:identifier":["uoadl:2924561","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2924561"],"dc:language":["English"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["The impact of Moria camp on the mental health of unaccompanied minors"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:40:08Z"}