{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:2927179"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:2927179","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"ΤΟ ΚΟΠΤΙΚΟ ΚΑΝΟΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΑΠΟ ΤΟΝ 5ο ΑΙ. Μ.Χ. ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ ΤΟΝ 11ο ΑΙ. Μ.Χ.","abstract":"Η παρούσα εργασία έχει ως σκοπό τη μελέτη του Κοπτικού Κανονικού Δικαίου. Μέσα από την πορεία της μελέτης αυτής αναδεικνύεται ο πλούτος της Κοπτικής Κανονικής Παράδοσης, η οποία απαρτίζεται από κείμενα που αποτελούν κειμήλιο για την ευρύτερη Χριστιανική Παράδοση – κείμενα που ανάγονται στον 2ο μ.Χ. αι. και συνεχίζουν στα βάθη του χρόνου να συμπορεύονται με τις εκάστοτε ανάγκες που εμφανίζονται στη ζωή της Εκκλησίας ή με προβλήματα που καλείται η Εκκλησία να αντιμετωπίσει στην επίγεια παρουσία της. Ως προς το θέμα της παρούσας μελέτης μας, αυτό φέρει τον τίτλο: «Το Κοπτικό Κανονικό Δίκαιο από τον 5ο αι. μ.Χ. μέχρι και τον 11ο αι. μ.Χ.». Πριν προχωρήσουμε στην πραγμάτευση του θέματός μας από τον 5ο αι. και εξής, έπρεπε να προηγηθεί μια σύντομη αναφορά στο τι ίσχυσε στην Κοπτική Κανονική Παράδοση μέχρι τον 5ο αι. μ.Χ. Για τον λόγο αυτό αφιερώσαμε το πρώτο κεφάλαιο της παρούσας εργασίας μας στις «Πηγές της Κανονικής Παράδοσης της Κοπτικής Εκκλησίας», Παράδοσης η οποία έχει αρκετά κοινά σημεία με την Ορθόδοξη Κανονική Παράδοση. Το εν λόγω κεφάλαιο αναφέρεται συνοπτικά στην Κοπτική Κανονική Παράδοση από την αφετηρία της μέχρι και τον 18ο αι., ώστε να υπάρχει μια πλήρης εικόνα για τη γένεση και την εξέλιξη της Κανονικής Παράδοσης της Εκκλησίας της Αιγύπτου. Το Πρώτο κεφάλαιο λοιπόν αποτελεί ουσιαστικά σύνοψη της Κοπτικής Κανονικής Γραμματείας, στην οποία υπάρχει σύντομη ιστορική επισκόπηση για κάθε έργο, καθώς και απαραίτητη αναφορά στις ιδιαιτερότητες της Κοπτικής Παράδοσης. Το Δεύτερο κεφάλαιο της παρούσας εργασίας το αφιερώσαμε στην Κανονική Γραμματεία του πατριάρχου Αθανασίου Β΄ (489-496 μ.Χ.). Στο κεφάλαιο αυτό τεκμηριώνουμε μέσω της ανάλυσης των χειρογράφων την εξέλιξη των κειμένων της Γραμματείας, και εξετάζουμε τον τρόπο γένεσης και διαμόρφωσης των κανόνων από το αρχικό κείμενο, καθώς και τη διάκρισή τους από τον αντιγραφέα σε 107 κανόνες. Στο Τρίτο κεφάλαιο μελετούμε ένα ιδιαίτερο θέμα της Κοπτικής Κανονικής Παράδοσης για το οποίο δεν έχει γίνει μέχρι τώρα καμία αναφορά, απ’ όσο γνωρίζουμε, στο Κοπτικό Κανονικό Δίκαιο. Το θέμα αυτό έχει να κάνει με την Κοπτική Κανονική παράδοση από τον 7ο μέχρι τον 10ο αι. μ.Χ. Στο Τέταρτο κεφάλαιο εστιάζουμε στην Κοπτική Κανονική Παράδοση κατά τον 11ο αι. μ.Χ., και συγκεκριμένα στους κανόνες του πατριάρχου Χριστοδούλου (1047-1077 μ.Χ.) , 66ου πατριάρχου της Κοπτικής Εκκλησίας, του οποίου οι κανόνες είναι οι πρώτοι κανόνες της Κοπτικής Εκκλησίας που μας διασώθηκαν από την περίοδο των Μέσων Χρόνων. Το Πέμπτο κεφάλαιο αφιερώνεται σ’ έναν άλλο πατριάρχη της Κοπτικής Εκκλησίας, ο οποίος έζησε τον 11ο αι. μ.Χ., τον πάπα Κύριλλο Β΄ (1078-1092 μ.Χ.), 67ο πατριάρχη του Κοπτικού Θρόνου. Αρχικά, παρουσιάζουμε εν συντομία τον βίο του, επικεντρώνοντας στην περίοδο από τη μοναχική του κουρά μέχρι τη χειροτονία του στον Κοπτικό Θρόνο, στον οποίο θα καθίσει για δεκατέσσερα έτη. Στη συνέχεια, διερευνούμε την αιτία θέσπισης των κανόνων του Κυρίλλου Β΄ μέσα από την πολιτική και ιστορική συνάφεια της εποχής. Με τον 11ο αι. μ.Χ. κλείνει και η θεματολογία της παρούσας εργασίας, με την προσδοκία ότι στο άμεσο μέλλον θα εκπονήσουμε εργασία που θα καλύπτει τους υπόλοιπους αιώνες. Ολοκληρώνοντας, θα λέγαμε ότι καταβάλαμε προσπάθεια αφενός μεν να αναδείξουμε την Κοπτική Κανονική Παράδοση, εστιάζοντας στις μεταγενέστερες του 5ου αι. πηγές, οι οποίες μέχρι σήμερα παραμένουν ουσιαστικά άγνωστες παρά τον πλούτο και την παράδοση που κομίζουν τα κείμενα αυτά, αφετέρου δε να προβάλουμε ερωτήματα και προβληματισμούς που εγείρονται και να αποπειραθούμε να δώσουμε τις δικές μας απαντήσεις σ’ αυτούς, ακόμη δε και να υποβάλουμε ενστάσεις κινούμενες στον χώρο της Κοπτικής Κανονικής Παράδοσης. Πιστεύουμε ότι μέσα από τη νεοελληνική μετάφραση των κειμένων την οποία πραγματοποιήσαμε, καθώς και γενικότερα από την όλη μελέτη μας, θα καταστεί το Κοπτικό Κανονικό Δίκαιο αντικείμενο ενδελεχούς μελέτης της επιστημονικής κοινότητας, αλλά και θα αναδειχθεί η κοινή Ορθόδοξη παράδοση, δίνοντας από την πλευρά μας πλούσια ερεθίσματα για έναν ειλικρινή, δημιουργικό και ουσιαστικό διάλογο.","abstract_html":"Η παρούσα εργασία έχει ως σκοπό τη μελέτη του Κοπτικού Κανονικού Δικαίου. Μέσα από την πορεία της μελέτης αυτής αναδεικνύεται ο πλούτος της Κοπτικής Κανονικής Παράδοσης, η οποία απαρτίζεται από κείμενα που αποτελούν κειμήλιο για την ευρύτερη Χριστιανική Παράδοση – κείμενα που ανάγονται στον 2ο μ.Χ. αι. και συνεχίζουν στα βάθη του χρόνου να συμπορεύονται με τις εκάστοτε ανάγκες που εμφανίζονται στη ζωή της Εκκλησίας ή με προβλήματα που καλείται η Εκκλησία να αντιμετωπίσει στην επίγεια παρουσία της. Ως προς το θέμα της παρούσας μελέτης μας, αυτό φέρει τον τίτλο: «Το Κοπτικό Κανονικό Δίκαιο από τον 5ο αι. μ.Χ. μέχρι και τον 11ο αι. μ.Χ.». Πριν προχωρήσουμε στην πραγμάτευση του θέματός μας από τον 5ο αι. και εξής, έπρεπε να προηγηθεί μια σύντομη αναφορά στο τι ίσχυσε στην Κοπτική Κανονική Παράδοση μέχρι τον 5ο αι. μ.Χ. Για τον λόγο αυτό αφιερώσαμε το πρώτο κεφάλαιο της παρούσας εργασίας μας στις «Πηγές της Κανονικής Παράδοσης της Κοπτικής Εκκλησίας», Παράδοσης η οποία έχει αρκετά κοινά σημεία με την Ορθόδοξη Κανονική Παράδοση. Το εν λόγω κεφάλαιο αναφέρεται συνοπτικά στην Κοπτική Κανονική Παράδοση από την αφετηρία της μέχρι και τον 18ο αι., ώστε να υπάρχει μια πλήρης εικόνα για τη γένεση και την εξέλιξη της Κανονικής Παράδοσης της Εκκλησίας της Αιγύπτου. Το Πρώτο κεφάλαιο λοιπόν αποτελεί ουσιαστικά σύνοψη της Κοπτικής Κανονικής Γραμματείας, στην οποία υπάρχει σύντομη ιστορική επισκόπηση για κάθε έργο, καθώς και απαραίτητη αναφορά στις ιδιαιτερότητες της Κοπτικής Παράδοσης. Το Δεύτερο κεφάλαιο της παρούσας εργασίας το αφιερώσαμε στην Κανονική Γραμματεία του πατριάρχου Αθανασίου Β΄ (489-496 μ.Χ.). Στο κεφάλαιο αυτό τεκμηριώνουμε μέσω της ανάλυσης των χειρογράφων την εξέλιξη των κειμένων της Γραμματείας, και εξετάζουμε τον τρόπο γένεσης και διαμόρφωσης των κανόνων από το αρχικό κείμενο, καθώς και τη διάκρισή τους από τον αντιγραφέα σε 107 κανόνες. Στο Τρίτο κεφάλαιο μελετούμε ένα ιδιαίτερο θέμα της Κοπτικής Κανονικής Παράδοσης για το οποίο δεν έχει γίνει μέχρι τώρα καμία αναφορά, απ’ όσο γνωρίζουμε, στο Κοπτικό Κανονικό Δίκαιο. Το θέμα αυτό έχει να κάνει με την Κοπτική Κανονική παράδοση από τον 7ο μέχρι τον 10ο αι. μ.Χ. Στο Τέταρτο κεφάλαιο εστιάζουμε στην Κοπτική Κανονική Παράδοση κατά τον 11ο αι. μ.Χ., και συγκεκριμένα στους κανόνες του πατριάρχου Χριστοδούλου (1047-1077 μ.Χ.) , 66ου πατριάρχου της Κοπτικής Εκκλησίας, του οποίου οι κανόνες είναι οι πρώτοι κανόνες της Κοπτικής Εκκλησίας που μας διασώθηκαν από την περίοδο των Μέσων Χρόνων. Το Πέμπτο κεφάλαιο αφιερώνεται σ’ έναν άλλο πατριάρχη της Κοπτικής Εκκλησίας, ο οποίος έζησε τον 11ο αι. μ.Χ., τον πάπα Κύριλλο Β΄ (1078-1092 μ.Χ.), 67ο πατριάρχη του Κοπτικού Θρόνου. Αρχικά, παρουσιάζουμε εν συντομία τον βίο του, επικεντρώνοντας στην περίοδο από τη μοναχική του κουρά μέχρι τη χειροτονία του στον Κοπτικό Θρόνο, στον οποίο θα καθίσει για δεκατέσσερα έτη. Στη συνέχεια, διερευνούμε την αιτία θέσπισης των κανόνων του Κυρίλλου Β΄ μέσα από την πολιτική και ιστορική συνάφεια της εποχής. Με τον 11ο αι. μ.Χ. κλείνει και η θεματολογία της παρούσας εργασίας, με την προσδοκία ότι στο άμεσο μέλλον θα εκπονήσουμε εργασία που θα καλύπτει τους υπόλοιπους αιώνες. Ολοκληρώνοντας, θα λέγαμε ότι καταβάλαμε προσπάθεια αφενός μεν να αναδείξουμε την Κοπτική Κανονική Παράδοση, εστιάζοντας στις μεταγενέστερες του 5ου αι. πηγές, οι οποίες μέχρι σήμερα παραμένουν ουσιαστικά άγνωστες παρά τον πλούτο και την παράδοση που κομίζουν τα κείμενα αυτά, αφετέρου δε να προβάλουμε ερωτήματα και προβληματισμούς που εγείρονται και να αποπειραθούμε να δώσουμε τις δικές μας απαντήσεις σ’ αυτούς, ακόμη δε και να υποβάλουμε ενστάσεις κινούμενες στον χώρο της Κοπτικής Κανονικής Παράδοσης. Πιστεύουμε ότι μέσα από τη νεοελληνική μετάφραση των κειμένων την οποία πραγματοποιήσαμε, καθώς και γενικότερα από την όλη μελέτη μας, θα καταστεί το Κοπτικό Κανονικό Δίκαιο αντικείμενο ενδελεχούς μελέτης της επιστημονικής κοινότητας, αλλά και θα αναδειχθεί η κοινή Ορθόδοξη παράδοση, δίνοντας από την πλευρά μας πλούσια ερεθίσματα για έναν ειλικρινή, δημιουργικό και ουσιαστικό διάλογο.","abstract_has_math":false,"creators":["Φυτίλης Πήτερ","Fytilis Piter"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2020,"date_issued":"2020","date_published":"2020","updated_at":"2026-11-19T05:40:57Z","subjects":["Θρησκεία","Religion"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2927179"],"render_values":[{"text":"uoadl:2927179","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2927179","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2927179","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A2927179","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Φυτίλης Πήτερ","Fytilis Piter"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2020"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Θρησκεία","Religion"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2927179","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2927179"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η παρούσα εργασία έχει ως σκοπό τη μελέτη του Κοπτικού Κανονικού Δικαίου. Μέσα από την πορεία της μελέτης αυτής αναδεικνύεται ο πλούτος της Κοπτικής Κανονικής Παράδοσης, η οποία απαρτίζεται από κείμενα που αποτελούν κειμήλιο για την ευρύτερη Χριστιανική Παράδοση – κείμενα που ανάγονται στον 2ο μ.Χ. αι. και συνεχίζουν στα βάθη του χρόνου να συμπορεύονται με τις εκάστοτε ανάγκες που εμφανίζονται στη ζωή της Εκκλησίας ή με προβλήματα που καλείται η Εκκλησία να αντιμετωπίσει στην επίγεια παρουσία της. Ως προς το θέμα της παρούσας μελέτης μας, αυτό φέρει τον τίτλο: «Το Κοπτικό Κανονικό Δίκαιο από τον 5ο αι. μ.Χ. μέχρι και τον 11ο αι. μ.Χ.». Πριν προχωρήσουμε στην πραγμάτευση του θέματός μας από τον 5ο αι. και εξής, έπρεπε να προηγηθεί μια σύντομη αναφορά στο τι ίσχυσε στην Κοπτική Κανονική Παράδοση μέχρι τον 5ο αι. μ.Χ. Για τον λόγο αυτό αφιερώσαμε το πρώτο κεφάλαιο της παρούσας εργασίας μας στις «Πηγές της Κανονικής Παράδοσης της Κοπτικής Εκκλησίας», Παράδοσης η οποία έχει αρκετά κοινά σημεία με την Ορθόδοξη Κανονική Παράδοση. Το εν λόγω κεφάλαιο αναφέρεται συνοπτικά στην Κοπτική Κανονική Παράδοση από την αφετηρία της μέχρι και τον 18ο αι., ώστε να υπάρχει μια πλήρης εικόνα για τη γένεση και την εξέλιξη της Κανονικής Παράδοσης της Εκκλησίας της Αιγύπτου. Το Πρώτο κεφάλαιο λοιπόν αποτελεί ουσιαστικά σύνοψη της Κοπτικής Κανονικής Γραμματείας, στην οποία υπάρχει σύντομη ιστορική επισκόπηση για κάθε έργο, καθώς και απαραίτητη αναφορά στις ιδιαιτερότητες της Κοπτικής Παράδοσης. Το Δεύτερο κεφάλαιο της παρούσας εργασίας το αφιερώσαμε στην Κανονική Γραμματεία του πατριάρχου Αθανασίου Β΄ (489-496 μ.Χ.). Στο κεφάλαιο αυτό τεκμηριώνουμε μέσω της ανάλυσης των χειρογράφων την εξέλιξη των κειμένων της Γραμματείας, και εξετάζουμε τον τρόπο γένεσης και διαμόρφωσης των κανόνων από το αρχικό κείμενο, καθώς και τη διάκρισή τους από τον αντιγραφέα σε 107 κανόνες. Στο Τρίτο κεφάλαιο μελετούμε ένα ιδιαίτερο θέμα της Κοπτικής Κανονικής Παράδοσης για το οποίο δεν έχει γίνει μέχρι τώρα καμία αναφορά, απ’ όσο γνωρίζουμε, στο Κοπτικό Κανονικό Δίκαιο. Το θέμα αυτό έχει να κάνει με την Κοπτική Κανονική παράδοση από τον 7ο μέχρι τον 10ο αι. μ.Χ. Στο Τέταρτο κεφάλαιο εστιάζουμε στην Κοπτική Κανονική Παράδοση κατά τον 11ο αι. μ.Χ., και συγκεκριμένα στους κανόνες του πατριάρχου Χριστοδούλου (1047-1077 μ.Χ.) , 66ου πατριάρχου της Κοπτικής Εκκλησίας, του οποίου οι κανόνες είναι οι πρώτοι κανόνες της Κοπτικής Εκκλησίας που μας διασώθηκαν από την περίοδο των Μέσων Χρόνων. Το Πέμπτο κεφάλαιο αφιερώνεται σ’ έναν άλλο πατριάρχη της Κοπτικής Εκκλησίας, ο οποίος έζησε τον 11ο αι. μ.Χ., τον πάπα Κύριλλο Β΄ (1078-1092 μ.Χ.), 67ο πατριάρχη του Κοπτικού Θρόνου. Αρχικά, παρουσιάζουμε εν συντομία τον βίο του, επικεντρώνοντας στην περίοδο από τη μοναχική του κουρά μέχρι τη χειροτονία του στον Κοπτικό Θρόνο, στον οποίο θα καθίσει για δεκατέσσερα έτη. Στη συνέχεια, διερευνούμε την αιτία θέσπισης των κανόνων του Κυρίλλου Β΄ μέσα από την πολιτική και ιστορική συνάφεια της εποχής. Με τον 11ο αι. μ.Χ. κλείνει και η θεματολογία της παρούσας εργασίας, με την προσδοκία ότι στο άμεσο μέλλον θα εκπονήσουμε εργασία που θα καλύπτει τους υπόλοιπους αιώνες. Ολοκληρώνοντας, θα λέγαμε ότι καταβάλαμε προσπάθεια αφενός μεν να αναδείξουμε την Κοπτική Κανονική Παράδοση, εστιάζοντας στις μεταγενέστερες του 5ου αι. πηγές, οι οποίες μέχρι σήμερα παραμένουν ουσιαστικά άγνωστες παρά τον πλούτο και την παράδοση που κομίζουν τα κείμενα αυτά, αφετέρου δε να προβάλουμε ερωτήματα και προβληματισμούς που εγείρονται και να αποπειραθούμε να δώσουμε τις δικές μας απαντήσεις σ’ αυτούς, ακόμη δε και να υποβάλουμε ενστάσεις κινούμενες στον χώρο της Κοπτικής Κανονικής Παράδοσης. Πιστεύουμε ότι μέσα από τη νεοελληνική μετάφραση των κειμένων την οποία πραγματοποιήσαμε, καθώς και γενικότερα από την όλη μελέτη μας, θα καταστεί το Κοπτικό Κανονικό Δίκαιο αντικείμενο ενδελεχούς μελέτης της επιστημονικής κοινότητας, αλλά και θα αναδειχθεί η κοινή Ορθόδοξη παράδοση, δίνοντας από την πλευρά μας πλούσια ερεθίσματα για έναν ειλικρινή, δημιουργικό και ουσιαστικό διάλογο.","تتناول هذه الرسالة التراث القانوني للكنيسة القبطية من الناحية اللاهوتية وليس من الناحية القانونية القضائية، وذلك في الحقبة الزمنية ما بين القرنيْن الخامس والقرن الحادي عشر. كان الهدف الأول من الرسالة هو تحديد وتجميع مصادر القانون الكنسي القبطي بشكلٍ شامل من كافة المصادر، دون أن يكون هذا التجميع محدودًا أو مقتصرًا على مخطوط واحد بعينه أو موسوعة قانونية محددة، ولكن يتم تجميع كافة مصادر الكنيسة القبطية الأرثوذكسية التي تناولت التراث القانوني القبطي. من ضمن الموضوعات التي تعرضت لها الرسالة مكانة وموقع القوانين الكنسية في التقليد القبطي، فمثلًا في التقليد القبطي لا يوجد ما يُسمى بال \"codex\" كما هو الحال في كنيسة روما الكاثوليكية أو في القانون الثاني لمجمع القنسطنطينية في 691م (ما يُسمَى بالمجمع الخامس-السادس Quinisext Council أو مجمع ترولو) في كنائس الروم الأرثوذكس، والذي من خلاله يتم \"تكويد\" أي تدوين القوانين الكنسية الموجودة في ذلك الحين، وهو ما يُميز بين القوانين الأصيلة والمنحولة حتى ذلك الزمان. فالكنيسة القبطية تعتمد على فكرة النوموكانون \"Nomocanon-Νομοκάνων” أي موسوعات قانونية حُفظَ فيها التراث القانوني القبطي. هذه الموسوعات القانونية حَفظت التقليد القانوني الثري للكنيسة القبطية عبر العصور، والكنيسة بدورها تستعين بهذا التقليد بما يتناسب في كل زمان ومكان مع احتياجاتها الرعائية والكنسيّة بصفة عامة. تتطرق أيضًا هذه الرسالة لدراسة فترة غامضة في تاريخ الكنيسة من جهة القوانين الكنسية، وهى الفترة ما بين القرنيْن السابع والعاشر. فإن كان من المعروف أنه لا توجد أي مصادر للقوانين الكنسية في هذه الحقبة، إلا أن الرسالة قدمت دراسة لاهوتية - قانونية موثَّقة من مراجع التاريخ الكنسي القبطي بشأن القوانين الكنسيّة لهذه الفترة. إذ أنه حتى وإن غابت عنّا اليوم مصادر هذه القوانين، لكن لا نستطيع قبول القول بعدم وجود قوانين كنسيّة لهذه الحقبة، فربما في الوقت الحالي ليس لدينا مصادر قانونية لهذه الفترة لكن بالتأكيد لم تكن الكنيسة في عزلة عن تراثها القانوني. قدمت الرسالة أيضًا ترجمة يونانية للقوانين القبطية للبابا أثناسيوس الثاني (489-496 م) مع دراسة وشرح تأثير الزمان والنُساخ على هذه القوانين، كما تم أيضًا عرض وترجمة قوانين البابا خرستوذولس (1047-1077)، والبابا كيرلس الثاني (1078-1092). وقد تم أيضًا باقتضاب شرح قوانين المواريث للبابا قزمان الثالث (920-932)، مع تعليق لاهوتي على فكرة قوانين المواريث في الكنيسة القبطية، وكيف أن جوهر هذه القوانين هو إرادة الكنيسة في المساواة بين الرجل والمرأة، وتم التشديد على الحس اللاهوتي للكنيسة وردة الفعل التي - رغم كل الظروف المعاكسة وصعوبة المناخ العام لهذه الفترة - سعت الكنيسة من خلالها الالتزام بالتعليم المسيحي والأنثروبولوجي الكتابي. بالطبع هذه المحاولة لا يجب الحكم على تفاصيلها بمعيار حضارة اليوم، مع الوضع في الاعتبار أنها تمت بلغة وأدوات ذلك العصر. أخيرًا هذه الرسالة هي محاولة لإظهار التراث القانوني القبطي ما بين القرنيْن الخامس حتى الحادي عشر حينما واجهت الكنيسة القبطية الكثير من الصعوبات والضيقات، وترجع أهمية هذه القوانين الكنسيّة في إظهارها مدى تجسيد العقيدة في حياة المؤمنين، وكيف أنها تُعبر عن مدى اهتمام ورعاية الكنيسة لأبنائها."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["ΤΟ ΚΟΠΤΙΚΟ ΚΑΝΟΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΑΠΟ ΤΟΝ 5ο ΑΙ. Μ.Χ. ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ ΤΟΝ 11ο ΑΙ. Μ.Χ."]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Φυτίλης Πήτερ","Fytilis Piter"],"dc:date":["2020"],"dc:description":["Η παρούσα εργασία έχει ως σκοπό τη μελέτη του Κοπτικού Κανονικού Δικαίου. Μέσα από την πορεία της μελέτης αυτής αναδεικνύεται ο πλούτος της Κοπτικής Κανονικής Παράδοσης, η οποία απαρτίζεται από κείμενα που αποτελούν κειμήλιο για την ευρύτερη Χριστιανική Παράδοση – κείμενα που ανάγονται στον 2ο μ.Χ. αι. και συνεχίζουν στα βάθη του χρόνου να συμπορεύονται με τις εκάστοτε ανάγκες που εμφανίζονται στη ζωή της Εκκλησίας ή με προβλήματα που καλείται η Εκκλησία να αντιμετωπίσει στην επίγεια παρουσία της. Ως προς το θέμα της παρούσας μελέτης μας, αυτό φέρει τον τίτλο: «Το Κοπτικό Κανονικό Δίκαιο από τον 5ο αι. μ.Χ. μέχρι και τον 11ο αι. μ.Χ.». Πριν προχωρήσουμε στην πραγμάτευση του θέματός μας από τον 5ο αι. και εξής, έπρεπε να προηγηθεί μια σύντομη αναφορά στο τι ίσχυσε στην Κοπτική Κανονική Παράδοση μέχρι τον 5ο αι. μ.Χ. Για τον λόγο αυτό αφιερώσαμε το πρώτο κεφάλαιο της παρούσας εργασίας μας στις «Πηγές της Κανονικής Παράδοσης της Κοπτικής Εκκλησίας», Παράδοσης η οποία έχει αρκετά κοινά σημεία με την Ορθόδοξη Κανονική Παράδοση. Το εν λόγω κεφάλαιο αναφέρεται συνοπτικά στην Κοπτική Κανονική Παράδοση από την αφετηρία της μέχρι και τον 18ο αι., ώστε να υπάρχει μια πλήρης εικόνα για τη γένεση και την εξέλιξη της Κανονικής Παράδοσης της Εκκλησίας της Αιγύπτου. Το Πρώτο κεφάλαιο λοιπόν αποτελεί ουσιαστικά σύνοψη της Κοπτικής Κανονικής Γραμματείας, στην οποία υπάρχει σύντομη ιστορική επισκόπηση για κάθε έργο, καθώς και απαραίτητη αναφορά στις ιδιαιτερότητες της Κοπτικής Παράδοσης. Το Δεύτερο κεφάλαιο της παρούσας εργασίας το αφιερώσαμε στην Κανονική Γραμματεία του πατριάρχου Αθανασίου Β΄ (489-496 μ.Χ.). Στο κεφάλαιο αυτό τεκμηριώνουμε μέσω της ανάλυσης των χειρογράφων την εξέλιξη των κειμένων της Γραμματείας, και εξετάζουμε τον τρόπο γένεσης και διαμόρφωσης των κανόνων από το αρχικό κείμενο, καθώς και τη διάκρισή τους από τον αντιγραφέα σε 107 κανόνες. Στο Τρίτο κεφάλαιο μελετούμε ένα ιδιαίτερο θέμα της Κοπτικής Κανονικής Παράδοσης για το οποίο δεν έχει γίνει μέχρι τώρα καμία αναφορά, απ’ όσο γνωρίζουμε, στο Κοπτικό Κανονικό Δίκαιο. Το θέμα αυτό έχει να κάνει με την Κοπτική Κανονική παράδοση από τον 7ο μέχρι τον 10ο αι. μ.Χ. Στο Τέταρτο κεφάλαιο εστιάζουμε στην Κοπτική Κανονική Παράδοση κατά τον 11ο αι. μ.Χ., και συγκεκριμένα στους κανόνες του πατριάρχου Χριστοδούλου (1047-1077 μ.Χ.) , 66ου πατριάρχου της Κοπτικής Εκκλησίας, του οποίου οι κανόνες είναι οι πρώτοι κανόνες της Κοπτικής Εκκλησίας που μας διασώθηκαν από την περίοδο των Μέσων Χρόνων. Το Πέμπτο κεφάλαιο αφιερώνεται σ’ έναν άλλο πατριάρχη της Κοπτικής Εκκλησίας, ο οποίος έζησε τον 11ο αι. μ.Χ., τον πάπα Κύριλλο Β΄ (1078-1092 μ.Χ.), 67ο πατριάρχη του Κοπτικού Θρόνου. Αρχικά, παρουσιάζουμε εν συντομία τον βίο του, επικεντρώνοντας στην περίοδο από τη μοναχική του κουρά μέχρι τη χειροτονία του στον Κοπτικό Θρόνο, στον οποίο θα καθίσει για δεκατέσσερα έτη. Στη συνέχεια, διερευνούμε την αιτία θέσπισης των κανόνων του Κυρίλλου Β΄ μέσα από την πολιτική και ιστορική συνάφεια της εποχής. Με τον 11ο αι. μ.Χ. κλείνει και η θεματολογία της παρούσας εργασίας, με την προσδοκία ότι στο άμεσο μέλλον θα εκπονήσουμε εργασία που θα καλύπτει τους υπόλοιπους αιώνες. Ολοκληρώνοντας, θα λέγαμε ότι καταβάλαμε προσπάθεια αφενός μεν να αναδείξουμε την Κοπτική Κανονική Παράδοση, εστιάζοντας στις μεταγενέστερες του 5ου αι. πηγές, οι οποίες μέχρι σήμερα παραμένουν ουσιαστικά άγνωστες παρά τον πλούτο και την παράδοση που κομίζουν τα κείμενα αυτά, αφετέρου δε να προβάλουμε ερωτήματα και προβληματισμούς που εγείρονται και να αποπειραθούμε να δώσουμε τις δικές μας απαντήσεις σ’ αυτούς, ακόμη δε και να υποβάλουμε ενστάσεις κινούμενες στον χώρο της Κοπτικής Κανονικής Παράδοσης. Πιστεύουμε ότι μέσα από τη νεοελληνική μετάφραση των κειμένων την οποία πραγματοποιήσαμε, καθώς και γενικότερα από την όλη μελέτη μας, θα καταστεί το Κοπτικό Κανονικό Δίκαιο αντικείμενο ενδελεχούς μελέτης της επιστημονικής κοινότητας, αλλά και θα αναδειχθεί η κοινή Ορθόδοξη παράδοση, δίνοντας από την πλευρά μας πλούσια ερεθίσματα για έναν ειλικρινή, δημιουργικό και ουσιαστικό διάλογο.","تتناول هذه الرسالة التراث القانوني للكنيسة القبطية من الناحية اللاهوتية وليس من الناحية القانونية القضائية، وذلك في الحقبة الزمنية ما بين القرنيْن الخامس والقرن الحادي عشر. كان الهدف الأول من الرسالة هو تحديد وتجميع مصادر القانون الكنسي القبطي بشكلٍ شامل من كافة المصادر، دون أن يكون هذا التجميع محدودًا أو مقتصرًا على مخطوط واحد بعينه أو موسوعة قانونية محددة، ولكن يتم تجميع كافة مصادر الكنيسة القبطية الأرثوذكسية التي تناولت التراث القانوني القبطي. من ضمن الموضوعات التي تعرضت لها الرسالة مكانة وموقع القوانين الكنسية في التقليد القبطي، فمثلًا في التقليد القبطي لا يوجد ما يُسمى بال \"codex\" كما هو الحال في كنيسة روما الكاثوليكية أو في القانون الثاني لمجمع القنسطنطينية في 691م (ما يُسمَى بالمجمع الخامس-السادس Quinisext Council أو مجمع ترولو) في كنائس الروم الأرثوذكس، والذي من خلاله يتم \"تكويد\" أي تدوين القوانين الكنسية الموجودة في ذلك الحين، وهو ما يُميز بين القوانين الأصيلة والمنحولة حتى ذلك الزمان. فالكنيسة القبطية تعتمد على فكرة النوموكانون \"Nomocanon-Νομοκάνων” أي موسوعات قانونية حُفظَ فيها التراث القانوني القبطي. هذه الموسوعات القانونية حَفظت التقليد القانوني الثري للكنيسة القبطية عبر العصور، والكنيسة بدورها تستعين بهذا التقليد بما يتناسب في كل زمان ومكان مع احتياجاتها الرعائية والكنسيّة بصفة عامة. تتطرق أيضًا هذه الرسالة لدراسة فترة غامضة في تاريخ الكنيسة من جهة القوانين الكنسية، وهى الفترة ما بين القرنيْن السابع والعاشر. فإن كان من المعروف أنه لا توجد أي مصادر للقوانين الكنسية في هذه الحقبة، إلا أن الرسالة قدمت دراسة لاهوتية - قانونية موثَّقة من مراجع التاريخ الكنسي القبطي بشأن القوانين الكنسيّة لهذه الفترة. إذ أنه حتى وإن غابت عنّا اليوم مصادر هذه القوانين، لكن لا نستطيع قبول القول بعدم وجود قوانين كنسيّة لهذه الحقبة، فربما في الوقت الحالي ليس لدينا مصادر قانونية لهذه الفترة لكن بالتأكيد لم تكن الكنيسة في عزلة عن تراثها القانوني. قدمت الرسالة أيضًا ترجمة يونانية للقوانين القبطية للبابا أثناسيوس الثاني (489-496 م) مع دراسة وشرح تأثير الزمان والنُساخ على هذه القوانين، كما تم أيضًا عرض وترجمة قوانين البابا خرستوذولس (1047-1077)، والبابا كيرلس الثاني (1078-1092). وقد تم أيضًا باقتضاب شرح قوانين المواريث للبابا قزمان الثالث (920-932)، مع تعليق لاهوتي على فكرة قوانين المواريث في الكنيسة القبطية، وكيف أن جوهر هذه القوانين هو إرادة الكنيسة في المساواة بين الرجل والمرأة، وتم التشديد على الحس اللاهوتي للكنيسة وردة الفعل التي - رغم كل الظروف المعاكسة وصعوبة المناخ العام لهذه الفترة - سعت الكنيسة من خلالها الالتزام بالتعليم المسيحي والأنثروبولوجي الكتابي. بالطبع هذه المحاولة لا يجب الحكم على تفاصيلها بمعيار حضارة اليوم، مع الوضع في الاعتبار أنها تمت بلغة وأدوات ذلك العصر. أخيرًا هذه الرسالة هي محاولة لإظهار التراث القانوني القبطي ما بين القرنيْن الخامس حتى الحادي عشر حينما واجهت الكنيسة القبطية الكثير من الصعوبات والضيقات، وترجع أهمية هذه القوانين الكنسيّة في إظهارها مدى تجسيد العقيدة في حياة المؤمنين، وكيف أنها تُعبر عن مدى اهتمام ورعاية الكنيسة لأبنائها."],"dc:identifier":["uoadl:2927179","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2927179"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Θρησκεία","Religion"],"dc:title":["ΤΟ ΚΟΠΤΙΚΟ ΚΑΝΟΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΑΠΟ ΤΟΝ 5ο ΑΙ. Μ.Χ. ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ ΤΟΝ 11ο ΑΙ. Μ.Χ."],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:40:57Z"}