{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:2932424"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:2932424","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"«ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΚΥΤΤΑΡΩΝ DNA (cell free DNA) ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ»","abstract":"Ο καρκίνος της ουροδόχου κύστεως (Bladder Cancer, BlCa) αποτελεί την 10η πιο συχνή μορφή καρκίνου σε παγκόσμιο επίπεδο και τη 2η πιο κοινή μορφή κακοήθειας του ουρογεννητικού συστήματος του αντρικού πληθυσμού - μετά τον καρκίνο του προστάτη - στις χώρες με υψηλό δείκτη ανάπτυξης (Human Development Index, HDI). Ο επιπολασμός της νόσου είναι υψηλότερος στους άνδρες και η συχνότητα διάγνωσής αυξάνει με το πέρας της ηλικίας. Ο καρκίνος της ουροδόχου κύστεως χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό ετερογένειας σε κυτταρικό και μοριακό επίπεδο, καθώς άτομα με όμοια κλινικοπαθολογικά χαρακτηριστικά εμφανίζουν διαφορές ως προς την πρόγνωση της νόσου και την απόκριση τους στα θεραπευτικά πρωτόκολλα. Ανακύπτει, επομένως, η ανάγκη ακριβούς πρόγνωσης για την εφαρμογή εξατομικευμένων πρωτοκόλλων αποτελεσματικής θεραπείας και μεταθεραπευτικής παρακολούθησης (follow-up) των ασθενών. Ωστόσο, οι προγνωστικοί δείκτες που χρησιμοποιούνται στην κλινική πράξη αδυνατούν να προσδιορίσουν με ακρίβεια την πορεία έκβασης της νόσου, με αποτέλεσμα οι πλειοψηφία των ασθενών να υποβάλλεται σε επεμβατική θεραπεία καθώς και μακροπρόθεσμες μετεγχειρητικές παρακολουθήσεις, μέσω κυστεοσκοπήσεων, κυτταρολογικής εξέτασης ούρων και CT-MRI απεικονιστικών μεθόδων. Η συνθήκη αυτή έχει ως επακόλουθο την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής των ασθενών, καθώς και την αύξηση του κόστους διαχείρισης του καρκίνου της ουροδόχου κύστεως, καθιστώντας την συγκεκριμένη κακοήθεια ως την πιο κοστοβόρα ανά ασθενή, επιβαρύνοντας σημαντικά τα συστήματα υγείας. Ως εκ τούτου, η μελέτη και ταυτοποίηση νέων μοριακών βιοδεικτών, οι οποίοι θα συνεισφέρουν στην βελτίωση της διάγνωσης, της πρόγνωσης των ασθενών ουροθηλιακού καρκίνου και θα μπορούν να εφαρμοσθούν στις πρακτικές της κλινικής ρουτίνας, χαρακτηρίζεται από έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον. Οι τεχνικές της υγρής βιοψίας και ιδιαίτερα η ανάλυση του ελεύθερου κυττάρων DNA (cell-free DNA, cfDNA), αποτελούν ένα πεδίο έντονης ερευνητικής μελέτης. Η ανάλυση του cfDNA στην σύγχρονη μοριακή διαγνωστική πλεονεκτεί λόγω της μειωμένης επίδρασης της ετερογένειας των όγκων (tumor heterogeneity), καθώς και ο μη επεμβατικός της χαρακτήρας της λήψης των δειγμάτων, αποφεύγοντας την εκδήλωση πιθανών επιπλοκών και περιορίζοντας το υψηλό κόστος παρακολούθησης των ασθενών. Το cfDNA απελευθερώνεται στην κυκλοφορία μέσω μηχανισμών κυτταρικού θανάτου και ιδιαίτερα της απόπτωσης και έχει μικρό χρόνο ημιζωής, συνιστώντας ένα μοριακό στιγμιότυπο του οργανισμού. Επίσης, τα βιολογικά υγρά εμπλουτίζονται με cfDNA από όλα τα κύτταρα του οργανισμού (φυσιολογικά κύτταρα, καρκινικά κύτταρα, κύτταρα από το μικροπεριβάλλον του όγκου). Επομένως, κλάσμα του cfDNA αποτελείτο cfDNA των όγκων (circulating tumor DNA, ctDNA), βάσει του οποίου μπορούν να ανιχνεύονται μεταλλάξεις ειδικές για διάφορους τύπους καρκίνου που έχουν κλινική αξία στην πρόγνωση της νόσου και την πρόβλεψη ανταπόκρισης στην θεραπεία. Οι μεταλλαγές αυτές μπορεί να αφορούν σημειακές μεταλλάξεις, απαλοιφές ή πολλαπλασιασμούς γενετικών τόπων, δομικές χρωμοσωμικές ανωμαλίες, καθώς και μη φυσιολογικές επιγενετικές τροποποιήσεις. Μέχρι σήμερα, έχουν εγκριθεί από τον Οργανισμό Ελέγχου Φαρμάκων και Τροφίμων των Η.Π.Α. (Food and Drug Administration, FDA) δύο εφαρμογές του cfDNA στην σύγχρονη μοριακή διαγνωστική των ανθρωπίνων κακοηθειών (EGFR Mutation Test v2 , Epi proColon). Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η ανάπτυξη νέων μεθοδολογιών ανάλυσης του cfDNA σε ασθενείς με καρκίνο της ουροδόχου κύστεως και η κλινική αξιολόγησή του για την πρόγνωση και εξέλιξη της νόσου. Στη παρούσα διπλωματική εργασία, αξιοποιήθηκαν στο σύνολο 170 ιστοτεμάχια όγκων και 100 δείγματα ορού περιφερικού αίματος ασθενών με καρκίνο ουροδόχου κύστης. Αναπτύχθηκε και βελτιστοποιήθηκε πρωτόκολλο απομόνωσης του cfDNA από τον ορό, ποσοτικοποίησής του, καθώς και εκτίμησης της ποιότητας του. Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκε ανάπτυξη και βελτιστοποίηση μεθοδολογιών ποσοτικής PCR πραγματικού χρόνου (real-time qPCR), με τη χρήση της χημείας SYBR Green και της μεθόδου σχετικής ποσοτικοποίησης 2-ΔΔCT για τον προσδιορισμό της ακεραιότητας του cfDNA καιτου αριθμού των αντιγράφων των αλληλομόρφων τριών γονιδίων στόχων, CDKN2A, MDM2 και CCND1, τόσο σε δείγματα ορού όσο και σε δείγματα ιστού ασθενών με καρκίνο στην ουροδόχο κύστη. Στην συνέχεια έγινε κλινική αξιολόγηση, μέσω εκτενούς βιοστατιστικής ανάλυσης, της ποσότητας και της ακεραιότητας του cfDNA, καθώς και του αριθμού των αλληλικών αντιγράφων (copy number variation, CNV) των τριών γονιδίων στόχων (CDKN2A, CCND1,MDM2). Στο πλαίσιο της διπλωματικής εργασίας, βελτιστοποιήθηκε πρωτόκολλο απομόνωσης του cfDNA από ορό περιφερικού αίματος, καθώς και real-time qPCR πρωτόκολλα ανάλυσης του αριθμού των αντιγράφων (CNVs) των CDKN2A, CCND1, MDM2 στον καρκίνο της ουροδόχου κύστεως. Από τα αποτελέσματα της κλινικής αξιολόγησης, φαίνεται ότι στον καρκίνο της ουροδόχου κύστεως, η αύξηση του σταδίου της νόσου οδηγεί σε ενίσχυση των μονοπατιών του προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου έναντι της νέκρωσης. Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι το CDKN2A γονίδιο έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο στους ασθενείς με μη μυοδιηθητική νόσο, καθώς ασθενείς με ομόζυγη ή ετερόζυγη απαλοιφή του συγκεκριμένου γενετικού τόπου εμφανίζουν καλύτερη επιβίωση. Το MDM2 γονίδιο έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο στους ασθενείς με μυοδιηθητική νόσο, καθώς ασθενείς με πολλαπλασιασμό του συγκεκριμένου γενετικού τόπου εμφανίζουν δυσμενέστερη επιβίωση. Τα επίπεδα εμφάνισης των CDKN2A και MDM2 γονιδίων στον ορό των ασθενών με επιφανειακό και υψηλής διαφοροποίησης καρκίνο είναι σημαντικά χαμηλότερα συγκριτικά με τους ασθενείς προχωρημένου σταδίου και υψηλού βαθμού κακοήθειας καρκίνου. Οι μη μυοδιηθητικοί, χαμηλού βαθμού κακοήθειας όγκοι έχουν καλύτερη πρόγνωση, οι προαναφερθέντες ενδείξεις ίσως να αποτελούν έναν καλό προγνωστικό δείκτη, κάτι που χρήζει βέβαια περαιτέρω επιβεβαίωσης με ανάλυση επιβίωσης σε μεγαλύτερο αριθμό δειγμάτων ορού. Συμπερασματικά, το cfDNA φαίνεται να είναι ένα πολλά υποσχόμενο βιομόριο στην βελτίωση της διαχείρισης του καρκίνου, καθώς μέσω της ανάλυσής του καθίσταται εφικτός ο προσδιορισμός του συνολικού μοριακού προφίλ των όγκων μη επεμβατικά. Παρ’ όλα ταύτα, είναι αναγκαία η περαιτέρω μελέτη του, για την διασαφήνιση πτυχών της βιολογίας του και των τρόπων αξιοποίησής του στην ιατρική ακριβείας.","abstract_html":"Ο καρκίνος της ουροδόχου κύστεως (Bladder Cancer, BlCa) αποτελεί την 10η πιο συχνή μορφή καρκίνου σε παγκόσμιο επίπεδο και τη 2η πιο κοινή μορφή κακοήθειας του ουρογεννητικού συστήματος του αντρικού πληθυσμού - μετά τον καρκίνο του προστάτη - στις χώρες με υψηλό δείκτη ανάπτυξης (Human Development Index, HDI). Ο επιπολασμός της νόσου είναι υψηλότερος στους άνδρες και η συχνότητα διάγνωσής αυξάνει με το πέρας της ηλικίας. Ο καρκίνος της ουροδόχου κύστεως χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό ετερογένειας σε κυτταρικό και μοριακό επίπεδο, καθώς άτομα με όμοια κλινικοπαθολογικά χαρακτηριστικά εμφανίζουν διαφορές ως προς την πρόγνωση της νόσου και την απόκριση τους στα θεραπευτικά πρωτόκολλα. Ανακύπτει, επομένως, η ανάγκη ακριβούς πρόγνωσης για την εφαρμογή εξατομικευμένων πρωτοκόλλων αποτελεσματικής θεραπείας και μεταθεραπευτικής παρακολούθησης (follow-up) των ασθενών. Ωστόσο, οι προγνωστικοί δείκτες που χρησιμοποιούνται στην κλινική πράξη αδυνατούν να προσδιορίσουν με ακρίβεια την πορεία έκβασης της νόσου, με αποτέλεσμα οι πλειοψηφία των ασθενών να υποβάλλεται σε επεμβατική θεραπεία καθώς και μακροπρόθεσμες μετεγχειρητικές παρακολουθήσεις, μέσω κυστεοσκοπήσεων, κυτταρολογικής εξέτασης ούρων και CT-MRI απεικονιστικών μεθόδων. Η συνθήκη αυτή έχει ως επακόλουθο την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής των ασθενών, καθώς και την αύξηση του κόστους διαχείρισης του καρκίνου της ουροδόχου κύστεως, καθιστώντας την συγκεκριμένη κακοήθεια ως την πιο κοστοβόρα ανά ασθενή, επιβαρύνοντας σημαντικά τα συστήματα υγείας. Ως εκ τούτου, η μελέτη και ταυτοποίηση νέων μοριακών βιοδεικτών, οι οποίοι θα συνεισφέρουν στην βελτίωση της διάγνωσης, της πρόγνωσης των ασθενών ουροθηλιακού καρκίνου και θα μπορούν να εφαρμοσθούν στις πρακτικές της κλινικής ρουτίνας, χαρακτηρίζεται από έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον. Οι τεχνικές της υγρής βιοψίας και ιδιαίτερα η ανάλυση του ελεύθερου κυττάρων DNA (cell-free DNA, cfDNA), αποτελούν ένα πεδίο έντονης ερευνητικής μελέτης. Η ανάλυση του cfDNA στην σύγχρονη μοριακή διαγνωστική πλεονεκτεί λόγω της μειωμένης επίδρασης της ετερογένειας των όγκων (tumor heterogeneity), καθώς και ο μη επεμβατικός της χαρακτήρας της λήψης των δειγμάτων, αποφεύγοντας την εκδήλωση πιθανών επιπλοκών και περιορίζοντας το υψηλό κόστος παρακολούθησης των ασθενών. Το cfDNA απελευθερώνεται στην κυκλοφορία μέσω μηχανισμών κυτταρικού θανάτου και ιδιαίτερα της απόπτωσης και έχει μικρό χρόνο ημιζωής, συνιστώντας ένα μοριακό στιγμιότυπο του οργανισμού. Επίσης, τα βιολογικά υγρά εμπλουτίζονται με cfDNA από όλα τα κύτταρα του οργανισμού (φυσιολογικά κύτταρα, καρκινικά κύτταρα, κύτταρα από το μικροπεριβάλλον του όγκου). Επομένως, κλάσμα του cfDNA αποτελείτο cfDNA των όγκων (circulating tumor DNA, ctDNA), βάσει του οποίου μπορούν να ανιχνεύονται μεταλλάξεις ειδικές για διάφορους τύπους καρκίνου που έχουν κλινική αξία στην πρόγνωση της νόσου και την πρόβλεψη ανταπόκρισης στην θεραπεία. Οι μεταλλαγές αυτές μπορεί να αφορούν σημειακές μεταλλάξεις, απαλοιφές ή πολλαπλασιασμούς γενετικών τόπων, δομικές χρωμοσωμικές ανωμαλίες, καθώς και μη φυσιολογικές επιγενετικές τροποποιήσεις. Μέχρι σήμερα, έχουν εγκριθεί από τον Οργανισμό Ελέγχου Φαρμάκων και Τροφίμων των Η.Π.Α. (Food and Drug Administration, FDA) δύο εφαρμογές του cfDNA στην σύγχρονη μοριακή διαγνωστική των ανθρωπίνων κακοηθειών (EGFR Mutation Test v2 , Epi proColon). Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η ανάπτυξη νέων μεθοδολογιών ανάλυσης του cfDNA σε ασθενείς με καρκίνο της ουροδόχου κύστεως και η κλινική αξιολόγησή του για την πρόγνωση και εξέλιξη της νόσου. Στη παρούσα διπλωματική εργασία, αξιοποιήθηκαν στο σύνολο 170 ιστοτεμάχια όγκων και 100 δείγματα ορού περιφερικού αίματος ασθενών με καρκίνο ουροδόχου κύστης. Αναπτύχθηκε και βελτιστοποιήθηκε πρωτόκολλο απομόνωσης του cfDNA από τον ορό, ποσοτικοποίησής του, καθώς και εκτίμησης της ποιότητας του. Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκε ανάπτυξη και βελτιστοποίηση μεθοδολογιών ποσοτικής PCR πραγματικού χρόνου (real-time qPCR), με τη χρήση της χημείας SYBR Green και της μεθόδου σχετικής ποσοτικοποίησης 2-ΔΔCT για τον προσδιορισμό της ακεραιότητας του cfDNA καιτου αριθμού των αντιγράφων των αλληλομόρφων τριών γονιδίων στόχων, CDKN2A, MDM2 και CCND1, τόσο σε δείγματα ορού όσο και σε δείγματα ιστού ασθενών με καρκίνο στην ουροδόχο κύστη. Στην συνέχεια έγινε κλινική αξιολόγηση, μέσω εκτενούς βιοστατιστικής ανάλυσης, της ποσότητας και της ακεραιότητας του cfDNA, καθώς και του αριθμού των αλληλικών αντιγράφων (copy number variation, CNV) των τριών γονιδίων στόχων (CDKN2A, CCND1,MDM2). Στο πλαίσιο της διπλωματικής εργασίας, βελτιστοποιήθηκε πρωτόκολλο απομόνωσης του cfDNA από ορό περιφερικού αίματος, καθώς και real-time qPCR πρωτόκολλα ανάλυσης του αριθμού των αντιγράφων (CNVs) των CDKN2A, CCND1, MDM2 στον καρκίνο της ουροδόχου κύστεως. Από τα αποτελέσματα της κλινικής αξιολόγησης, φαίνεται ότι στον καρκίνο της ουροδόχου κύστεως, η αύξηση του σταδίου της νόσου οδηγεί σε ενίσχυση των μονοπατιών του προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου έναντι της νέκρωσης. Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι το CDKN2A γονίδιο έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο στους ασθενείς με μη μυοδιηθητική νόσο, καθώς ασθενείς με ομόζυγη ή ετερόζυγη απαλοιφή του συγκεκριμένου γενετικού τόπου εμφανίζουν καλύτερη επιβίωση. Το MDM2 γονίδιο έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο στους ασθενείς με μυοδιηθητική νόσο, καθώς ασθενείς με πολλαπλασιασμό του συγκεκριμένου γενετικού τόπου εμφανίζουν δυσμενέστερη επιβίωση. Τα επίπεδα εμφάνισης των CDKN2A και MDM2 γονιδίων στον ορό των ασθενών με επιφανειακό και υψηλής διαφοροποίησης καρκίνο είναι σημαντικά χαμηλότερα συγκριτικά με τους ασθενείς προχωρημένου σταδίου και υψηλού βαθμού κακοήθειας καρκίνου. Οι μη μυοδιηθητικοί, χαμηλού βαθμού κακοήθειας όγκοι έχουν καλύτερη πρόγνωση, οι προαναφερθέντες ενδείξεις ίσως να αποτελούν έναν καλό προγνωστικό δείκτη, κάτι που χρήζει βέβαια περαιτέρω επιβεβαίωσης με ανάλυση επιβίωσης σε μεγαλύτερο αριθμό δειγμάτων ορού. Συμπερασματικά, το cfDNA φαίνεται να είναι ένα πολλά υποσχόμενο βιομόριο στην βελτίωση της διαχείρισης του καρκίνου, καθώς μέσω της ανάλυσής του καθίσταται εφικτός ο προσδιορισμός του συνολικού μοριακού προφίλ των όγκων μη επεμβατικά. Παρ’ όλα ταύτα, είναι αναγκαία η περαιτέρω μελέτη του, για την διασαφήνιση πτυχών της βιολογίας του και των τρόπων αξιοποίησής του στην ιατρική ακριβείας.","abstract_has_math":false,"creators":["Πιλάλα Αικατερίνη-Μαρίνα","Pilala Aikaterini-Marina"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2021,"date_issued":"2021","date_published":"2021","updated_at":"2026-11-19T05:41:45Z","subjects":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2932424"],"render_values":[{"text":"uoadl:2932424","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2932424","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2932424","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A2932424","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Πιλάλα Αικατερίνη-Μαρίνα","Pilala Aikaterini-Marina"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2021"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Θετικές Επιστήμες","Science"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2932424","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2932424"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Ο καρκίνος της ουροδόχου κύστεως (Bladder Cancer, BlCa) αποτελεί την 10η πιο συχνή μορφή καρκίνου σε παγκόσμιο επίπεδο και τη 2η πιο κοινή μορφή κακοήθειας του ουρογεννητικού συστήματος του αντρικού πληθυσμού - μετά τον καρκίνο του προστάτη - στις χώρες με υψηλό δείκτη ανάπτυξης (Human Development Index, HDI). Ο επιπολασμός της νόσου είναι υψηλότερος στους άνδρες και η συχνότητα διάγνωσής αυξάνει με το πέρας της ηλικίας. Ο καρκίνος της ουροδόχου κύστεως χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό ετερογένειας σε κυτταρικό και μοριακό επίπεδο, καθώς άτομα με όμοια κλινικοπαθολογικά χαρακτηριστικά εμφανίζουν διαφορές ως προς την πρόγνωση της νόσου και την απόκριση τους στα θεραπευτικά πρωτόκολλα. Ανακύπτει, επομένως, η ανάγκη ακριβούς πρόγνωσης για την εφαρμογή εξατομικευμένων πρωτοκόλλων αποτελεσματικής θεραπείας και μεταθεραπευτικής παρακολούθησης (follow-up) των ασθενών. Ωστόσο, οι προγνωστικοί δείκτες που χρησιμοποιούνται στην κλινική πράξη αδυνατούν να προσδιορίσουν με ακρίβεια την πορεία έκβασης της νόσου, με αποτέλεσμα οι πλειοψηφία των ασθενών να υποβάλλεται σε επεμβατική θεραπεία καθώς και μακροπρόθεσμες μετεγχειρητικές παρακολουθήσεις, μέσω κυστεοσκοπήσεων, κυτταρολογικής εξέτασης ούρων και CT-MRI απεικονιστικών μεθόδων. Η συνθήκη αυτή έχει ως επακόλουθο την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής των ασθενών, καθώς και την αύξηση του κόστους διαχείρισης του καρκίνου της ουροδόχου κύστεως, καθιστώντας την συγκεκριμένη κακοήθεια ως την πιο κοστοβόρα ανά ασθενή, επιβαρύνοντας σημαντικά τα συστήματα υγείας. Ως εκ τούτου, η μελέτη και ταυτοποίηση νέων μοριακών βιοδεικτών, οι οποίοι θα συνεισφέρουν στην βελτίωση της διάγνωσης, της πρόγνωσης των ασθενών ουροθηλιακού καρκίνου και θα μπορούν να εφαρμοσθούν στις πρακτικές της κλινικής ρουτίνας, χαρακτηρίζεται από έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον. Οι τεχνικές της υγρής βιοψίας και ιδιαίτερα η ανάλυση του ελεύθερου κυττάρων DNA (cell-free DNA, cfDNA), αποτελούν ένα πεδίο έντονης ερευνητικής μελέτης. Η ανάλυση του cfDNA στην σύγχρονη μοριακή διαγνωστική πλεονεκτεί λόγω της μειωμένης επίδρασης της ετερογένειας των όγκων (tumor heterogeneity), καθώς και ο μη επεμβατικός της χαρακτήρας της λήψης των δειγμάτων, αποφεύγοντας την εκδήλωση πιθανών επιπλοκών και περιορίζοντας το υψηλό κόστος παρακολούθησης των ασθενών. Το cfDNA απελευθερώνεται στην κυκλοφορία μέσω μηχανισμών κυτταρικού θανάτου και ιδιαίτερα της απόπτωσης και έχει μικρό χρόνο ημιζωής, συνιστώντας ένα μοριακό στιγμιότυπο του οργανισμού. Επίσης, τα βιολογικά υγρά εμπλουτίζονται με cfDNA από όλα τα κύτταρα του οργανισμού (φυσιολογικά κύτταρα, καρκινικά κύτταρα, κύτταρα από το μικροπεριβάλλον του όγκου). Επομένως, κλάσμα του cfDNA αποτελείτο cfDNA των όγκων (circulating tumor DNA, ctDNA), βάσει του οποίου μπορούν να ανιχνεύονται μεταλλάξεις ειδικές για διάφορους τύπους καρκίνου που έχουν κλινική αξία στην πρόγνωση της νόσου και την πρόβλεψη ανταπόκρισης στην θεραπεία. Οι μεταλλαγές αυτές μπορεί να αφορούν σημειακές μεταλλάξεις, απαλοιφές ή πολλαπλασιασμούς γενετικών τόπων, δομικές χρωμοσωμικές ανωμαλίες, καθώς και μη φυσιολογικές επιγενετικές τροποποιήσεις. Μέχρι σήμερα, έχουν εγκριθεί από τον Οργανισμό Ελέγχου Φαρμάκων και Τροφίμων των Η.Π.Α. (Food and Drug Administration, FDA) δύο εφαρμογές του cfDNA στην σύγχρονη μοριακή διαγνωστική των ανθρωπίνων κακοηθειών (EGFR Mutation Test v2 , Epi proColon). Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η ανάπτυξη νέων μεθοδολογιών ανάλυσης του cfDNA σε ασθενείς με καρκίνο της ουροδόχου κύστεως και η κλινική αξιολόγησή του για την πρόγνωση και εξέλιξη της νόσου. Στη παρούσα διπλωματική εργασία, αξιοποιήθηκαν στο σύνολο 170 ιστοτεμάχια όγκων και 100 δείγματα ορού περιφερικού αίματος ασθενών με καρκίνο ουροδόχου κύστης. Αναπτύχθηκε και βελτιστοποιήθηκε πρωτόκολλο απομόνωσης του cfDNA από τον ορό, ποσοτικοποίησής του, καθώς και εκτίμησης της ποιότητας του. Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκε ανάπτυξη και βελτιστοποίηση μεθοδολογιών ποσοτικής PCR πραγματικού χρόνου (real-time qPCR), με τη χρήση της χημείας SYBR Green και της μεθόδου σχετικής ποσοτικοποίησης 2-ΔΔCT για τον προσδιορισμό της ακεραιότητας του cfDNA καιτου αριθμού των αντιγράφων των αλληλομόρφων τριών γονιδίων στόχων, CDKN2A, MDM2 και CCND1, τόσο σε δείγματα ορού όσο και σε δείγματα ιστού ασθενών με καρκίνο στην ουροδόχο κύστη. Στην συνέχεια έγινε κλινική αξιολόγηση, μέσω εκτενούς βιοστατιστικής ανάλυσης, της ποσότητας και της ακεραιότητας του cfDNA, καθώς και του αριθμού των αλληλικών αντιγράφων (copy number variation, CNV) των τριών γονιδίων στόχων (CDKN2A, CCND1,MDM2). Στο πλαίσιο της διπλωματικής εργασίας, βελτιστοποιήθηκε πρωτόκολλο απομόνωσης του cfDNA από ορό περιφερικού αίματος, καθώς και real-time qPCR πρωτόκολλα ανάλυσης του αριθμού των αντιγράφων (CNVs) των CDKN2A, CCND1, MDM2 στον καρκίνο της ουροδόχου κύστεως. Από τα αποτελέσματα της κλινικής αξιολόγησης, φαίνεται ότι στον καρκίνο της ουροδόχου κύστεως, η αύξηση του σταδίου της νόσου οδηγεί σε ενίσχυση των μονοπατιών του προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου έναντι της νέκρωσης. Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι το CDKN2A γονίδιο έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο στους ασθενείς με μη μυοδιηθητική νόσο, καθώς ασθενείς με ομόζυγη ή ετερόζυγη απαλοιφή του συγκεκριμένου γενετικού τόπου εμφανίζουν καλύτερη επιβίωση. Το MDM2 γονίδιο έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο στους ασθενείς με μυοδιηθητική νόσο, καθώς ασθενείς με πολλαπλασιασμό του συγκεκριμένου γενετικού τόπου εμφανίζουν δυσμενέστερη επιβίωση. Τα επίπεδα εμφάνισης των CDKN2A και MDM2 γονιδίων στον ορό των ασθενών με επιφανειακό και υψηλής διαφοροποίησης καρκίνο είναι σημαντικά χαμηλότερα συγκριτικά με τους ασθενείς προχωρημένου σταδίου και υψηλού βαθμού κακοήθειας καρκίνου. Οι μη μυοδιηθητικοί, χαμηλού βαθμού κακοήθειας όγκοι έχουν καλύτερη πρόγνωση, οι προαναφερθέντες ενδείξεις ίσως να αποτελούν έναν καλό προγνωστικό δείκτη, κάτι που χρήζει βέβαια περαιτέρω επιβεβαίωσης με ανάλυση επιβίωσης σε μεγαλύτερο αριθμό δειγμάτων ορού. Συμπερασματικά, το cfDNA φαίνεται να είναι ένα πολλά υποσχόμενο βιομόριο στην βελτίωση της διαχείρισης του καρκίνου, καθώς μέσω της ανάλυσής του καθίσταται εφικτός ο προσδιορισμός του συνολικού μοριακού προφίλ των όγκων μη επεμβατικά. Παρ’ όλα ταύτα, είναι αναγκαία η περαιτέρω μελέτη του, για την διασαφήνιση πτυχών της βιολογίας του και των τρόπων αξιοποίησής του στην ιατρική ακριβείας.","Bladder cancer (BlCa) constitutes the 10th most common form of cancer worldwide and the 2nd most common form of urogenital malignancy in the male population -after prostate cancer - in countries with a high Human Development Index (HDI). The prevalence of the disease is higher in men and the incidence of its diagnosis increases with aging. Bladder cancer is characterized by a high rate of heterogeneity, at cellular and molecular level, since individuals with similar clinicopathological features present differencesin the prognosis of the disease and theirresponse to treatment protocols. Therefore, there is the need for accurate prognosis for the implementation of personalized effective treatment and post-treatment monitoring protocols (follow-up) of patients. However, the prognostic markers that are used in clinical practice, are unable to define accurately the disease passing and consequently the majority of patients undergo invasive treatment as well as long-term postoperative follow-up, through cystoscopy, urinary cytology and CT-MRI imaging methods. This condition has as repercussion the deterioration of patients' quality of life and the cost augmentation of managing bladder cancer, making this malignancy the most costly per patient, burdening the health systems significantly. Hence, the study and identification of new molecular biomarkers, which would contribute to improving the diagnosis, the prognosis of patients with urothelial cancer and can be applied to clinical practice, are of great research interest. Liquid biopsy methods, and in particular the analysis of cell-free DNA (cfDNA), are under of intense research interest. The analysis of cfDNA in modern molecular diagnostics is favored because of the trivial effect of tumor heterogeneity and its non-invasive nature allows of sequential sampling, avoiding the occurrence of possible complications and reducing the high cost of monitoring patients. Cell-free DNA is released into the circulation through mechanisms of cell death and especially apoptosis, having a short half-life, constituting a molecular snapshot of the organism. Furthermore, biological fluids are enriched with cfDNA from all cells of the organism (normal cells, cancer cells, cells from the tumor microenvironment). Therefore, a portion of cfDNA is the tumor cfDNA (circulating tumor DNA, ctDNA), on the basis of which analysis, specific mutations to various types of cancer can be detected, having clinical value in prognosis of disease and prediction response to treatment. The range of mutations may involve point mutations, deletions or gains of genetic locus, structural chromosomal abnormalities, and abnormal epigenetic modification. To date, two applications of cfDNA in the modern molecular diagnostics (EGFR Mutation Test v2, Epi proColon), have been approved by the US Food and Drug Administration (FDA). The aim of the present study is the development of new technologies for cfDNA analysis in bladder cancer patients and its subsequent clinical evaluation prognosis and progression of the disease. In the present study a total of 170 cancer tissue samples and 100 serum samples of peripheral blood from patients with bladder cancer were utilized. A protocol for isolating cfDNA from serum, quantifying it, and evaluating its quality was developed and optimized. Thereafter, real-time qPCR protocols were developed and optimized, using SYBR Green chemistry and the relative quantification 2-DDCT method, in order to determine the cfDNA integrity and the copy number of the three target genes, CDKN2A,CCND1, MDM2, in both serum and tissue samples of patients with bladder cancer. Clinical evaluation was then performed, via extensive biostatistical analysis, about the amount and integrity index of cfDNA, as well as the detection of copy number variations of the target genes (CDKN2A, CCND1, MDM2). Based on the results of clinical evaluation, it appears that in bladder cancer with the increase of the disease stage, the pathways of programmed cell death against necrosis are enhanced. In addition, the CDKN2A gene has a greater impact on patients with non-muscle invasive disease, as patients with homozygous or heterozygous deletion of this genetic locus show off better survival possibilities. The MDM2 gene has a greater impact on patients with muscle invasive disease, since patients with amplification of this genetic locus show off having poor survival rates. Levels of CDKN2A and MDM2 copies in serum of patients with superficial and highly differentiated cancer are significantly lower than in patients with advanced and high-grade cancer. Non-muscle invasive, low grade tumors have good prognosis,so the above indications may constitute a good prognostic marker, which needs to be further confirmed by survival analysis in a larger number of serum samples. In conclusion, cfDNA seems to be an immense promising biomolecule in improving cancer management, as its analysis makes it possible to determine the overall molecular profile of tumors in a non-invasive way. Nevertheless, further study is needed to clarify aspects of its biology and how they can be reclaimed in precision medicine."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["«ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΚΥΤΤΑΡΩΝ DNA (cell free DNA) ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ»"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Πιλάλα Αικατερίνη-Μαρίνα","Pilala Aikaterini-Marina"],"dc:date":["2021"],"dc:description":["Ο καρκίνος της ουροδόχου κύστεως (Bladder Cancer, BlCa) αποτελεί την 10η πιο συχνή μορφή καρκίνου σε παγκόσμιο επίπεδο και τη 2η πιο κοινή μορφή κακοήθειας του ουρογεννητικού συστήματος του αντρικού πληθυσμού - μετά τον καρκίνο του προστάτη - στις χώρες με υψηλό δείκτη ανάπτυξης (Human Development Index, HDI). Ο επιπολασμός της νόσου είναι υψηλότερος στους άνδρες και η συχνότητα διάγνωσής αυξάνει με το πέρας της ηλικίας. Ο καρκίνος της ουροδόχου κύστεως χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό ετερογένειας σε κυτταρικό και μοριακό επίπεδο, καθώς άτομα με όμοια κλινικοπαθολογικά χαρακτηριστικά εμφανίζουν διαφορές ως προς την πρόγνωση της νόσου και την απόκριση τους στα θεραπευτικά πρωτόκολλα. Ανακύπτει, επομένως, η ανάγκη ακριβούς πρόγνωσης για την εφαρμογή εξατομικευμένων πρωτοκόλλων αποτελεσματικής θεραπείας και μεταθεραπευτικής παρακολούθησης (follow-up) των ασθενών. Ωστόσο, οι προγνωστικοί δείκτες που χρησιμοποιούνται στην κλινική πράξη αδυνατούν να προσδιορίσουν με ακρίβεια την πορεία έκβασης της νόσου, με αποτέλεσμα οι πλειοψηφία των ασθενών να υποβάλλεται σε επεμβατική θεραπεία καθώς και μακροπρόθεσμες μετεγχειρητικές παρακολουθήσεις, μέσω κυστεοσκοπήσεων, κυτταρολογικής εξέτασης ούρων και CT-MRI απεικονιστικών μεθόδων. Η συνθήκη αυτή έχει ως επακόλουθο την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής των ασθενών, καθώς και την αύξηση του κόστους διαχείρισης του καρκίνου της ουροδόχου κύστεως, καθιστώντας την συγκεκριμένη κακοήθεια ως την πιο κοστοβόρα ανά ασθενή, επιβαρύνοντας σημαντικά τα συστήματα υγείας. Ως εκ τούτου, η μελέτη και ταυτοποίηση νέων μοριακών βιοδεικτών, οι οποίοι θα συνεισφέρουν στην βελτίωση της διάγνωσης, της πρόγνωσης των ασθενών ουροθηλιακού καρκίνου και θα μπορούν να εφαρμοσθούν στις πρακτικές της κλινικής ρουτίνας, χαρακτηρίζεται από έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον. Οι τεχνικές της υγρής βιοψίας και ιδιαίτερα η ανάλυση του ελεύθερου κυττάρων DNA (cell-free DNA, cfDNA), αποτελούν ένα πεδίο έντονης ερευνητικής μελέτης. Η ανάλυση του cfDNA στην σύγχρονη μοριακή διαγνωστική πλεονεκτεί λόγω της μειωμένης επίδρασης της ετερογένειας των όγκων (tumor heterogeneity), καθώς και ο μη επεμβατικός της χαρακτήρας της λήψης των δειγμάτων, αποφεύγοντας την εκδήλωση πιθανών επιπλοκών και περιορίζοντας το υψηλό κόστος παρακολούθησης των ασθενών. Το cfDNA απελευθερώνεται στην κυκλοφορία μέσω μηχανισμών κυτταρικού θανάτου και ιδιαίτερα της απόπτωσης και έχει μικρό χρόνο ημιζωής, συνιστώντας ένα μοριακό στιγμιότυπο του οργανισμού. Επίσης, τα βιολογικά υγρά εμπλουτίζονται με cfDNA από όλα τα κύτταρα του οργανισμού (φυσιολογικά κύτταρα, καρκινικά κύτταρα, κύτταρα από το μικροπεριβάλλον του όγκου). Επομένως, κλάσμα του cfDNA αποτελείτο cfDNA των όγκων (circulating tumor DNA, ctDNA), βάσει του οποίου μπορούν να ανιχνεύονται μεταλλάξεις ειδικές για διάφορους τύπους καρκίνου που έχουν κλινική αξία στην πρόγνωση της νόσου και την πρόβλεψη ανταπόκρισης στην θεραπεία. Οι μεταλλαγές αυτές μπορεί να αφορούν σημειακές μεταλλάξεις, απαλοιφές ή πολλαπλασιασμούς γενετικών τόπων, δομικές χρωμοσωμικές ανωμαλίες, καθώς και μη φυσιολογικές επιγενετικές τροποποιήσεις. Μέχρι σήμερα, έχουν εγκριθεί από τον Οργανισμό Ελέγχου Φαρμάκων και Τροφίμων των Η.Π.Α. (Food and Drug Administration, FDA) δύο εφαρμογές του cfDNA στην σύγχρονη μοριακή διαγνωστική των ανθρωπίνων κακοηθειών (EGFR Mutation Test v2 , Epi proColon). Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η ανάπτυξη νέων μεθοδολογιών ανάλυσης του cfDNA σε ασθενείς με καρκίνο της ουροδόχου κύστεως και η κλινική αξιολόγησή του για την πρόγνωση και εξέλιξη της νόσου. Στη παρούσα διπλωματική εργασία, αξιοποιήθηκαν στο σύνολο 170 ιστοτεμάχια όγκων και 100 δείγματα ορού περιφερικού αίματος ασθενών με καρκίνο ουροδόχου κύστης. Αναπτύχθηκε και βελτιστοποιήθηκε πρωτόκολλο απομόνωσης του cfDNA από τον ορό, ποσοτικοποίησής του, καθώς και εκτίμησης της ποιότητας του. Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκε ανάπτυξη και βελτιστοποίηση μεθοδολογιών ποσοτικής PCR πραγματικού χρόνου (real-time qPCR), με τη χρήση της χημείας SYBR Green και της μεθόδου σχετικής ποσοτικοποίησης 2-ΔΔCT για τον προσδιορισμό της ακεραιότητας του cfDNA καιτου αριθμού των αντιγράφων των αλληλομόρφων τριών γονιδίων στόχων, CDKN2A, MDM2 και CCND1, τόσο σε δείγματα ορού όσο και σε δείγματα ιστού ασθενών με καρκίνο στην ουροδόχο κύστη. Στην συνέχεια έγινε κλινική αξιολόγηση, μέσω εκτενούς βιοστατιστικής ανάλυσης, της ποσότητας και της ακεραιότητας του cfDNA, καθώς και του αριθμού των αλληλικών αντιγράφων (copy number variation, CNV) των τριών γονιδίων στόχων (CDKN2A, CCND1,MDM2). Στο πλαίσιο της διπλωματικής εργασίας, βελτιστοποιήθηκε πρωτόκολλο απομόνωσης του cfDNA από ορό περιφερικού αίματος, καθώς και real-time qPCR πρωτόκολλα ανάλυσης του αριθμού των αντιγράφων (CNVs) των CDKN2A, CCND1, MDM2 στον καρκίνο της ουροδόχου κύστεως. Από τα αποτελέσματα της κλινικής αξιολόγησης, φαίνεται ότι στον καρκίνο της ουροδόχου κύστεως, η αύξηση του σταδίου της νόσου οδηγεί σε ενίσχυση των μονοπατιών του προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου έναντι της νέκρωσης. Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι το CDKN2A γονίδιο έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο στους ασθενείς με μη μυοδιηθητική νόσο, καθώς ασθενείς με ομόζυγη ή ετερόζυγη απαλοιφή του συγκεκριμένου γενετικού τόπου εμφανίζουν καλύτερη επιβίωση. Το MDM2 γονίδιο έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο στους ασθενείς με μυοδιηθητική νόσο, καθώς ασθενείς με πολλαπλασιασμό του συγκεκριμένου γενετικού τόπου εμφανίζουν δυσμενέστερη επιβίωση. Τα επίπεδα εμφάνισης των CDKN2A και MDM2 γονιδίων στον ορό των ασθενών με επιφανειακό και υψηλής διαφοροποίησης καρκίνο είναι σημαντικά χαμηλότερα συγκριτικά με τους ασθενείς προχωρημένου σταδίου και υψηλού βαθμού κακοήθειας καρκίνου. Οι μη μυοδιηθητικοί, χαμηλού βαθμού κακοήθειας όγκοι έχουν καλύτερη πρόγνωση, οι προαναφερθέντες ενδείξεις ίσως να αποτελούν έναν καλό προγνωστικό δείκτη, κάτι που χρήζει βέβαια περαιτέρω επιβεβαίωσης με ανάλυση επιβίωσης σε μεγαλύτερο αριθμό δειγμάτων ορού. Συμπερασματικά, το cfDNA φαίνεται να είναι ένα πολλά υποσχόμενο βιομόριο στην βελτίωση της διαχείρισης του καρκίνου, καθώς μέσω της ανάλυσής του καθίσταται εφικτός ο προσδιορισμός του συνολικού μοριακού προφίλ των όγκων μη επεμβατικά. Παρ’ όλα ταύτα, είναι αναγκαία η περαιτέρω μελέτη του, για την διασαφήνιση πτυχών της βιολογίας του και των τρόπων αξιοποίησής του στην ιατρική ακριβείας.","Bladder cancer (BlCa) constitutes the 10th most common form of cancer worldwide and the 2nd most common form of urogenital malignancy in the male population -after prostate cancer - in countries with a high Human Development Index (HDI). The prevalence of the disease is higher in men and the incidence of its diagnosis increases with aging. Bladder cancer is characterized by a high rate of heterogeneity, at cellular and molecular level, since individuals with similar clinicopathological features present differencesin the prognosis of the disease and theirresponse to treatment protocols. Therefore, there is the need for accurate prognosis for the implementation of personalized effective treatment and post-treatment monitoring protocols (follow-up) of patients. However, the prognostic markers that are used in clinical practice, are unable to define accurately the disease passing and consequently the majority of patients undergo invasive treatment as well as long-term postoperative follow-up, through cystoscopy, urinary cytology and CT-MRI imaging methods. This condition has as repercussion the deterioration of patients' quality of life and the cost augmentation of managing bladder cancer, making this malignancy the most costly per patient, burdening the health systems significantly. Hence, the study and identification of new molecular biomarkers, which would contribute to improving the diagnosis, the prognosis of patients with urothelial cancer and can be applied to clinical practice, are of great research interest. Liquid biopsy methods, and in particular the analysis of cell-free DNA (cfDNA), are under of intense research interest. The analysis of cfDNA in modern molecular diagnostics is favored because of the trivial effect of tumor heterogeneity and its non-invasive nature allows of sequential sampling, avoiding the occurrence of possible complications and reducing the high cost of monitoring patients. Cell-free DNA is released into the circulation through mechanisms of cell death and especially apoptosis, having a short half-life, constituting a molecular snapshot of the organism. Furthermore, biological fluids are enriched with cfDNA from all cells of the organism (normal cells, cancer cells, cells from the tumor microenvironment). Therefore, a portion of cfDNA is the tumor cfDNA (circulating tumor DNA, ctDNA), on the basis of which analysis, specific mutations to various types of cancer can be detected, having clinical value in prognosis of disease and prediction response to treatment. The range of mutations may involve point mutations, deletions or gains of genetic locus, structural chromosomal abnormalities, and abnormal epigenetic modification. To date, two applications of cfDNA in the modern molecular diagnostics (EGFR Mutation Test v2, Epi proColon), have been approved by the US Food and Drug Administration (FDA). The aim of the present study is the development of new technologies for cfDNA analysis in bladder cancer patients and its subsequent clinical evaluation prognosis and progression of the disease. In the present study a total of 170 cancer tissue samples and 100 serum samples of peripheral blood from patients with bladder cancer were utilized. A protocol for isolating cfDNA from serum, quantifying it, and evaluating its quality was developed and optimized. Thereafter, real-time qPCR protocols were developed and optimized, using SYBR Green chemistry and the relative quantification 2-DDCT method, in order to determine the cfDNA integrity and the copy number of the three target genes, CDKN2A,CCND1, MDM2, in both serum and tissue samples of patients with bladder cancer. Clinical evaluation was then performed, via extensive biostatistical analysis, about the amount and integrity index of cfDNA, as well as the detection of copy number variations of the target genes (CDKN2A, CCND1, MDM2). Based on the results of clinical evaluation, it appears that in bladder cancer with the increase of the disease stage, the pathways of programmed cell death against necrosis are enhanced. In addition, the CDKN2A gene has a greater impact on patients with non-muscle invasive disease, as patients with homozygous or heterozygous deletion of this genetic locus show off better survival possibilities. The MDM2 gene has a greater impact on patients with muscle invasive disease, since patients with amplification of this genetic locus show off having poor survival rates. Levels of CDKN2A and MDM2 copies in serum of patients with superficial and highly differentiated cancer are significantly lower than in patients with advanced and high-grade cancer. Non-muscle invasive, low grade tumors have good prognosis,so the above indications may constitute a good prognostic marker, which needs to be further confirmed by survival analysis in a larger number of serum samples. In conclusion, cfDNA seems to be an immense promising biomolecule in improving cancer management, as its analysis makes it possible to determine the overall molecular profile of tumors in a non-invasive way. Nevertheless, further study is needed to clarify aspects of its biology and how they can be reclaimed in precision medicine."],"dc:identifier":["uoadl:2932424","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2932424"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"dc:title":["«ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΚΥΤΤΑΡΩΝ DNA (cell free DNA) ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ»"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:41:45Z"}