{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:2943143"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:2943143","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Ρεαλισμός Divide et Impera: Ανασκευές και Κατωφερή Μονοπάτια","abstract":"Όλες οι μορφές σύγχρονου επιστημονικού ρεαλισμού υποστηρίζουν ότι αντικείμενο δικαιολογημένης πεποίθησης δεν θα πρέπει να αποτελούν οι επιστημονικές θεωρίες ως ολότητες, αλλά μονάχα συγκεκριμένα θεωρητικά τμήματα – τα τμήματα που είναι «ουσιώδη» για την εμπειρική «επιτυχία» των αντίστοιχων θεωριών. Αυτή είναι η βασική ιδέα της αποκαλούμενης «στρατηγικής divide et impera», την οποία εφαρμόζει ο Σ. Ψύλλος (1999) προκειμένου να υποστηρίξει τον επιστημονικό ρεαλισμό απέναντι στη διάσημη Απαισιόδοξη Μετα-Επαγωγή. Στο πρώτο τμήμα της παρούσας μελέτης, σκιαγραφείται η προσέγγιση του Ψύλλου και εξετάζεται ένα τμήμα της κριτικής που του έχει ασκηθεί εν προκειμένω, κυρίως από τον K. Stanford και τον T. Lyons. Βασικός στόχος του πρώτου αυτού τμήματος είναι η αποτίμηση των αρετών και των αδυναμιών της στρατηγικής divide et impera του Ψύλλου. Στη συνέχεια, η προσοχή μου στρέφεται στο έργο του P. Vickers, το οποίο συνιστά μια απ’ τις πιο εκλεπτυσμένες προσπάθειες επεξεργασίας της θεώρησης του Ψύλλου εκ μέρους των ρεαλιστών φιλοσόφων της «νέας γενιάς». Ο Vickers διατυπώνει μια νέα «συνταγή» για τη διάκριση μεταξύ «ουσιωδών» και «αδρανών» θεωρητικών τμημάτων, το οποίο θα αποκληθεί «κριτήριο V». Σε αυτό το σημείο, επιχειρείται μια πολύπλευρη αξιολόγηση του εν λόγω κριτηρίου. Απ’ τη μια πλευρά, υποστηρίζεται ότι το κριτήριο V είναι απολύτως εύλογο και γνωσιολογικά στέρεο. Ανταποκρίνεται ικανοποιητικά απέναντι στην Απαισιόδοξη Μετα-Επαγωγή, ενώ φαίνεται ότι καταφέρνει να υπερβεί ένα μέρος των προβλημάτων της θεώρησης του Ψύλλου. Απ’ την άλλη, η θεώρηση του Vickers δεν είναι δίχως προβλήματα. Μεταξύ αυτών αναδεικνύεται ως μείζον το ότι η εν λόγω θεώρηση αδυνατεί να κωδικοποιήσει φιλοσοφικά την ενοποιητική διάσταση της επιστημονικής έρευνας. Επιπλέον, η θεώρηση του Vickers έχει μια συνέπεια που, μολονότι κι ο ίδιος υποπτεύεται, δεν την εξετάζει περαιτέρω. Συγκεκριμένα, φαίνεται ότι η εφαρμογή του κριτηρίου V μάς ωθεί στην επικράτεια του Επιστημικού Δομικού Ρεαλισμού (ΕΔΡ). Θέτοντάς το με τη χαρακτηριστική ορολογία του Ψύλλου (2001), ο Vickers είναι καταδικασμένος να διαβεί το «κατωφερές μονοπάτι» προς τον ΕΔΡ. Συνεπώς, δεδομένου ότι η θεώρηση του Vickers είναι απλά μια ελαφρώς επεξεργασμένη εκδοχή της στρατηγικής divide et impera του Ψύλλου, η ανωτέρω διαπίστωση φέρνει στην επιφάνεια την υποψία ότι η στρατηγική divide et impera (ήδη από την κατά Ψύλλο εκδοχή της) ενέχει στον πυρήνα της «τον σπόρο του ΕΔΡ». Σε αυτό το σημείο, λοιπόν, ένας κύριος στόχος της παρούσας μελέτης είναι η υποστήριξη της θέσης ότι η πιστή εφαρμογή της στρατηγικής divide et impera εκβάλλει αναπόδραστα στον ΕΔΡ. Με άλλα λόγια, επιχειρηματολογώ αναλυτικά ότι η στρατηγική divide et impera είναι εγγενώς συνδεδεμένη με τον ΕΔΡ και ότι ο επιλεκτικός επιστημονικός ρεαλισμός δεν μπορεί παρά να είναι δομικός. Εντούτοις, όπως είναι γνωστό, ο ΕΔΡ αντιμετωπίζει την κατηγορία ότι είναι τετριμμένος. Τούτη η κατηγορία εγείρεται εξαιτίας του θρυλικού προβλήματος Newman, σύμφωνα με το οποίο η κύρια γνωσιολογική θέση του αγνού ΕΔΡ, ότι δηλαδή μπορούμε να γνωρίζουμε τη μη-παρατηρήσιμη πραγματικότητα «μόνο μέχρι τα όρια του ισομορφισμού», είναι τετριμμένη εφόσον γνωρίζουμε a priori ότι κάθε αφηρημένη δομή πραγματώνεται αρκεί το πεδίο της δομής να έχει κατάλληλη πληθικότητα. Με αναφορά στη Ραμσιανή εκδοχή του ΕΔΡ, αυτό σημαίνει ότι μια Ραμσοποιημένη θεωρία είναι τετριμμένα αληθής αρκεί να είναι εμπειρικά επαρκής και το πεδίο της θεωρίας να έχει κατάλληλη πληθικότητα. Τούτη η διαπίστωση θέτει εν αμφιβόλω τον ρεαλιστικό χαρακτήρα του ΕΔΡ και δείχνει ότι ο ΕΔΡ εκφυλλίζεται σε ένα είδος σκεπτικιστικού εμπειρισμού. Υποστηρίζεται δε ότι ο μοναδικός τρόπος να αποφευχθεί η ανωτέρω κατηγορία είναι η υιοθέτηση της «Απόκρισης Περιορισμένης Ποσόδειξης» (ΑΠΠ). Δηλαδή, περιορίζοντας το πεδίο ποσόδειξης των δευτεροβάθμιων ποσοδεικτών της Ραμσοποιημένης θεωρίας (TR) στο σύνολο των φυσικών ιδιοτήτων, αποφεύγουμε το πρόβλημα της τετριμμένης ικανοποίησης της TR, διότι δεν είναι a priori εγγυημένο ότι η αφηρημένη δομή που ικανοποιεί την TR είναι ισόμορφη με ένα τμήμα της «φυσικής δομής» της πραγματικότητας. Παρότι είναι κοινώς αποδεκτό ότι η ΑΠΠ αντιμετωπίζει επιτυχώς το πρόβλημα της τετριμμένης ικανοποίησης, υποστηρίζεται ότι προδίδει τον ΕΔΡ καθώς αναγνωρίζει τη δυνατότητα εντασιακής ερμηνείας του δευτεροβάθμιου, μη-λογικού και μη-παρατηρησιακού κατηγορήματος «η x είναι φυσική οντότητα». Στόχος μου σε αυτό το τμήμα της μελέτης είναι να υποστηρίξω ότι ο «ελαφρώς νοθευμένος» ΕΔΡ, που είναι αποτέλεσμα της εφαρμογής της ΑΠΠ, μολονότι αυστηρά μιλώντας «νοθευμένος», εξακολουθεί να διατηρεί τις κρίσιμες γνωσιολογικές δεσμεύσεις του ΕΔΡ. Έτσι, εντέλει, το πρόβλημα Newman δεν συνιστά καν πρόβλημα, παρά μόνο αν είμαστε ταγμένοι σε ένα αχρείαστο αίτημα στρουκτουραλιστικής «ιδεολογικής καθαρότητας». Το μοτίβο που αναδύεται από την ανωτέρω περίληψη ίσως είναι εμφανές. Φαίνεται ότι ένας πιστός στη στρατηγική divide et impera ρεαλισμός δεν μπορεί παρά να είναι δομικός. Αντιστρόφως, ο δομικός ρεαλισμός, προκειμένου να είναι «αρκετά ρεαλισμός», πρέπει να είναι «νοθευμένος». Συνεπώς, το ερώτημα που εύλογα ανακύπτει σε αυτό το σημείο είναι το εξής: υπάρχει χώρος για μια γνήσια διαφοροποίηση μεταξύ του υποτιθέμενα σθεναρού επιστημονικού ρεαλισμού που οι Ψύλλος και Vickers προτίθενται να υπηρετήσουν και ενός ελαφρώς νοθευμένου Ραμσιανού στρουκτουραλισμού; Κύριος στόχος του τελευταίου τμήματος της μελέτης είναι η πραγμάτευση αυτού του (εν πολλοίς ρητορικού) ερωτήματος.","abstract_html":"Όλες οι μορφές σύγχρονου επιστημονικού ρεαλισμού υποστηρίζουν ότι αντικείμενο δικαιολογημένης πεποίθησης δεν θα πρέπει να αποτελούν οι επιστημονικές θεωρίες ως ολότητες, αλλά μονάχα συγκεκριμένα θεωρητικά τμήματα – τα τμήματα που είναι «ουσιώδη» για την εμπειρική «επιτυχία» των αντίστοιχων θεωριών. Αυτή είναι η βασική ιδέα της αποκαλούμενης «στρατηγικής divide et impera», την οποία εφαρμόζει ο Σ. Ψύλλος (1999) προκειμένου να υποστηρίξει τον επιστημονικό ρεαλισμό απέναντι στη διάσημη Απαισιόδοξη Μετα-Επαγωγή. Στο πρώτο τμήμα της παρούσας μελέτης, σκιαγραφείται η προσέγγιση του Ψύλλου και εξετάζεται ένα τμήμα της κριτικής που του έχει ασκηθεί εν προκειμένω, κυρίως από τον K. Stanford και τον T. Lyons. Βασικός στόχος του πρώτου αυτού τμήματος είναι η αποτίμηση των αρετών και των αδυναμιών της στρατηγικής divide et impera του Ψύλλου. Στη συνέχεια, η προσοχή μου στρέφεται στο έργο του P. Vickers, το οποίο συνιστά μια απ’ τις πιο εκλεπτυσμένες προσπάθειες επεξεργασίας της θεώρησης του Ψύλλου εκ μέρους των ρεαλιστών φιλοσόφων της «νέας γενιάς». Ο Vickers διατυπώνει μια νέα «συνταγή» για τη διάκριση μεταξύ «ουσιωδών» και «αδρανών» θεωρητικών τμημάτων, το οποίο θα αποκληθεί «κριτήριο V». Σε αυτό το σημείο, επιχειρείται μια πολύπλευρη αξιολόγηση του εν λόγω κριτηρίου. Απ’ τη μια πλευρά, υποστηρίζεται ότι το κριτήριο V είναι απολύτως εύλογο και γνωσιολογικά στέρεο. Ανταποκρίνεται ικανοποιητικά απέναντι στην Απαισιόδοξη Μετα-Επαγωγή, ενώ φαίνεται ότι καταφέρνει να υπερβεί ένα μέρος των προβλημάτων της θεώρησης του Ψύλλου. Απ’ την άλλη, η θεώρηση του Vickers δεν είναι δίχως προβλήματα. Μεταξύ αυτών αναδεικνύεται ως μείζον το ότι η εν λόγω θεώρηση αδυνατεί να κωδικοποιήσει φιλοσοφικά την ενοποιητική διάσταση της επιστημονικής έρευνας. Επιπλέον, η θεώρηση του Vickers έχει μια συνέπεια που, μολονότι κι ο ίδιος υποπτεύεται, δεν την εξετάζει περαιτέρω. Συγκεκριμένα, φαίνεται ότι η εφαρμογή του κριτηρίου V μάς ωθεί στην επικράτεια του Επιστημικού Δομικού Ρεαλισμού (ΕΔΡ). Θέτοντάς το με τη χαρακτηριστική ορολογία του Ψύλλου (2001), ο Vickers είναι καταδικασμένος να διαβεί το «κατωφερές μονοπάτι» προς τον ΕΔΡ. Συνεπώς, δεδομένου ότι η θεώρηση του Vickers είναι απλά μια ελαφρώς επεξεργασμένη εκδοχή της στρατηγικής divide et impera του Ψύλλου, η ανωτέρω διαπίστωση φέρνει στην επιφάνεια την υποψία ότι η στρατηγική divide et impera (ήδη από την κατά Ψύλλο εκδοχή της) ενέχει στον πυρήνα της «τον σπόρο του ΕΔΡ». Σε αυτό το σημείο, λοιπόν, ένας κύριος στόχος της παρούσας μελέτης είναι η υποστήριξη της θέσης ότι η πιστή εφαρμογή της στρατηγικής divide et impera εκβάλλει αναπόδραστα στον ΕΔΡ. Με άλλα λόγια, επιχειρηματολογώ αναλυτικά ότι η στρατηγική divide et impera είναι εγγενώς συνδεδεμένη με τον ΕΔΡ και ότι ο επιλεκτικός επιστημονικός ρεαλισμός δεν μπορεί παρά να είναι δομικός. Εντούτοις, όπως είναι γνωστό, ο ΕΔΡ αντιμετωπίζει την κατηγορία ότι είναι τετριμμένος. Τούτη η κατηγορία εγείρεται εξαιτίας του θρυλικού προβλήματος Newman, σύμφωνα με το οποίο η κύρια γνωσιολογική θέση του αγνού ΕΔΡ, ότι δηλαδή μπορούμε να γνωρίζουμε τη μη-παρατηρήσιμη πραγματικότητα «μόνο μέχρι τα όρια του ισομορφισμού», είναι τετριμμένη εφόσον γνωρίζουμε a priori ότι κάθε αφηρημένη δομή πραγματώνεται αρκεί το πεδίο της δομής να έχει κατάλληλη πληθικότητα. Με αναφορά στη Ραμσιανή εκδοχή του ΕΔΡ, αυτό σημαίνει ότι μια Ραμσοποιημένη θεωρία είναι τετριμμένα αληθής αρκεί να είναι εμπειρικά επαρκής και το πεδίο της θεωρίας να έχει κατάλληλη πληθικότητα. Τούτη η διαπίστωση θέτει εν αμφιβόλω τον ρεαλιστικό χαρακτήρα του ΕΔΡ και δείχνει ότι ο ΕΔΡ εκφυλλίζεται σε ένα είδος σκεπτικιστικού εμπειρισμού. Υποστηρίζεται δε ότι ο μοναδικός τρόπος να αποφευχθεί η ανωτέρω κατηγορία είναι η υιοθέτηση της «Απόκρισης Περιορισμένης Ποσόδειξης» (ΑΠΠ). Δηλαδή, περιορίζοντας το πεδίο ποσόδειξης των δευτεροβάθμιων ποσοδεικτών της Ραμσοποιημένης θεωρίας (TR) στο σύνολο των φυσικών ιδιοτήτων, αποφεύγουμε το πρόβλημα της τετριμμένης ικανοποίησης της TR, διότι δεν είναι a priori εγγυημένο ότι η αφηρημένη δομή που ικανοποιεί την TR είναι ισόμορφη με ένα τμήμα της «φυσικής δομής» της πραγματικότητας. Παρότι είναι κοινώς αποδεκτό ότι η ΑΠΠ αντιμετωπίζει επιτυχώς το πρόβλημα της τετριμμένης ικανοποίησης, υποστηρίζεται ότι προδίδει τον ΕΔΡ καθώς αναγνωρίζει τη δυνατότητα εντασιακής ερμηνείας του δευτεροβάθμιου, μη-λογικού και μη-παρατηρησιακού κατηγορήματος «η x είναι φυσική οντότητα». Στόχος μου σε αυτό το τμήμα της μελέτης είναι να υποστηρίξω ότι ο «ελαφρώς νοθευμένος» ΕΔΡ, που είναι αποτέλεσμα της εφαρμογής της ΑΠΠ, μολονότι αυστηρά μιλώντας «νοθευμένος», εξακολουθεί να διατηρεί τις κρίσιμες γνωσιολογικές δεσμεύσεις του ΕΔΡ. Έτσι, εντέλει, το πρόβλημα Newman δεν συνιστά καν πρόβλημα, παρά μόνο αν είμαστε ταγμένοι σε ένα αχρείαστο αίτημα στρουκτουραλιστικής «ιδεολογικής καθαρότητας». Το μοτίβο που αναδύεται από την ανωτέρω περίληψη ίσως είναι εμφανές. Φαίνεται ότι ένας πιστός στη στρατηγική divide et impera ρεαλισμός δεν μπορεί παρά να είναι δομικός. Αντιστρόφως, ο δομικός ρεαλισμός, προκειμένου να είναι «αρκετά ρεαλισμός», πρέπει να είναι «νοθευμένος». Συνεπώς, το ερώτημα που εύλογα ανακύπτει σε αυτό το σημείο είναι το εξής: υπάρχει χώρος για μια γνήσια διαφοροποίηση μεταξύ του υποτιθέμενα σθεναρού επιστημονικού ρεαλισμού που οι Ψύλλος και Vickers προτίθενται να υπηρετήσουν και ενός ελαφρώς νοθευμένου Ραμσιανού στρουκτουραλισμού; Κύριος στόχος του τελευταίου τμήματος της μελέτης είναι η πραγμάτευση αυτού του (εν πολλοίς ρητορικού) ερωτήματος.","abstract_has_math":false,"creators":["Μπρούσαλης Κοσμάς","Brousalis Kosmas"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2021,"date_issued":"2021","date_published":"2021","updated_at":"2026-11-19T05:42:34Z","subjects":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2943143"],"render_values":[{"text":"uoadl:2943143","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2943143","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2943143","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A2943143","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Μπρούσαλης Κοσμάς","Brousalis Kosmas"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2021"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Θετικές Επιστήμες","Science"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2943143","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2943143"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Όλες οι μορφές σύγχρονου επιστημονικού ρεαλισμού υποστηρίζουν ότι αντικείμενο δικαιολογημένης πεποίθησης δεν θα πρέπει να αποτελούν οι επιστημονικές θεωρίες ως ολότητες, αλλά μονάχα συγκεκριμένα θεωρητικά τμήματα – τα τμήματα που είναι «ουσιώδη» για την εμπειρική «επιτυχία» των αντίστοιχων θεωριών. Αυτή είναι η βασική ιδέα της αποκαλούμενης «στρατηγικής divide et impera», την οποία εφαρμόζει ο Σ. Ψύλλος (1999) προκειμένου να υποστηρίξει τον επιστημονικό ρεαλισμό απέναντι στη διάσημη Απαισιόδοξη Μετα-Επαγωγή. Στο πρώτο τμήμα της παρούσας μελέτης, σκιαγραφείται η προσέγγιση του Ψύλλου και εξετάζεται ένα τμήμα της κριτικής που του έχει ασκηθεί εν προκειμένω, κυρίως από τον K. Stanford και τον T. Lyons. Βασικός στόχος του πρώτου αυτού τμήματος είναι η αποτίμηση των αρετών και των αδυναμιών της στρατηγικής divide et impera του Ψύλλου. Στη συνέχεια, η προσοχή μου στρέφεται στο έργο του P. Vickers, το οποίο συνιστά μια απ’ τις πιο εκλεπτυσμένες προσπάθειες επεξεργασίας της θεώρησης του Ψύλλου εκ μέρους των ρεαλιστών φιλοσόφων της «νέας γενιάς». Ο Vickers διατυπώνει μια νέα «συνταγή» για τη διάκριση μεταξύ «ουσιωδών» και «αδρανών» θεωρητικών τμημάτων, το οποίο θα αποκληθεί «κριτήριο V». Σε αυτό το σημείο, επιχειρείται μια πολύπλευρη αξιολόγηση του εν λόγω κριτηρίου. Απ’ τη μια πλευρά, υποστηρίζεται ότι το κριτήριο V είναι απολύτως εύλογο και γνωσιολογικά στέρεο. Ανταποκρίνεται ικανοποιητικά απέναντι στην Απαισιόδοξη Μετα-Επαγωγή, ενώ φαίνεται ότι καταφέρνει να υπερβεί ένα μέρος των προβλημάτων της θεώρησης του Ψύλλου. Απ’ την άλλη, η θεώρηση του Vickers δεν είναι δίχως προβλήματα. Μεταξύ αυτών αναδεικνύεται ως μείζον το ότι η εν λόγω θεώρηση αδυνατεί να κωδικοποιήσει φιλοσοφικά την ενοποιητική διάσταση της επιστημονικής έρευνας. Επιπλέον, η θεώρηση του Vickers έχει μια συνέπεια που, μολονότι κι ο ίδιος υποπτεύεται, δεν την εξετάζει περαιτέρω. Συγκεκριμένα, φαίνεται ότι η εφαρμογή του κριτηρίου V μάς ωθεί στην επικράτεια του Επιστημικού Δομικού Ρεαλισμού (ΕΔΡ). Θέτοντάς το με τη χαρακτηριστική ορολογία του Ψύλλου (2001), ο Vickers είναι καταδικασμένος να διαβεί το «κατωφερές μονοπάτι» προς τον ΕΔΡ. Συνεπώς, δεδομένου ότι η θεώρηση του Vickers είναι απλά μια ελαφρώς επεξεργασμένη εκδοχή της στρατηγικής divide et impera του Ψύλλου, η ανωτέρω διαπίστωση φέρνει στην επιφάνεια την υποψία ότι η στρατηγική divide et impera (ήδη από την κατά Ψύλλο εκδοχή της) ενέχει στον πυρήνα της «τον σπόρο του ΕΔΡ». Σε αυτό το σημείο, λοιπόν, ένας κύριος στόχος της παρούσας μελέτης είναι η υποστήριξη της θέσης ότι η πιστή εφαρμογή της στρατηγικής divide et impera εκβάλλει αναπόδραστα στον ΕΔΡ. Με άλλα λόγια, επιχειρηματολογώ αναλυτικά ότι η στρατηγική divide et impera είναι εγγενώς συνδεδεμένη με τον ΕΔΡ και ότι ο επιλεκτικός επιστημονικός ρεαλισμός δεν μπορεί παρά να είναι δομικός. Εντούτοις, όπως είναι γνωστό, ο ΕΔΡ αντιμετωπίζει την κατηγορία ότι είναι τετριμμένος. Τούτη η κατηγορία εγείρεται εξαιτίας του θρυλικού προβλήματος Newman, σύμφωνα με το οποίο η κύρια γνωσιολογική θέση του αγνού ΕΔΡ, ότι δηλαδή μπορούμε να γνωρίζουμε τη μη-παρατηρήσιμη πραγματικότητα «μόνο μέχρι τα όρια του ισομορφισμού», είναι τετριμμένη εφόσον γνωρίζουμε a priori ότι κάθε αφηρημένη δομή πραγματώνεται αρκεί το πεδίο της δομής να έχει κατάλληλη πληθικότητα. Με αναφορά στη Ραμσιανή εκδοχή του ΕΔΡ, αυτό σημαίνει ότι μια Ραμσοποιημένη θεωρία είναι τετριμμένα αληθής αρκεί να είναι εμπειρικά επαρκής και το πεδίο της θεωρίας να έχει κατάλληλη πληθικότητα. Τούτη η διαπίστωση θέτει εν αμφιβόλω τον ρεαλιστικό χαρακτήρα του ΕΔΡ και δείχνει ότι ο ΕΔΡ εκφυλλίζεται σε ένα είδος σκεπτικιστικού εμπειρισμού. Υποστηρίζεται δε ότι ο μοναδικός τρόπος να αποφευχθεί η ανωτέρω κατηγορία είναι η υιοθέτηση της «Απόκρισης Περιορισμένης Ποσόδειξης» (ΑΠΠ). Δηλαδή, περιορίζοντας το πεδίο ποσόδειξης των δευτεροβάθμιων ποσοδεικτών της Ραμσοποιημένης θεωρίας (TR) στο σύνολο των φυσικών ιδιοτήτων, αποφεύγουμε το πρόβλημα της τετριμμένης ικανοποίησης της TR, διότι δεν είναι a priori εγγυημένο ότι η αφηρημένη δομή που ικανοποιεί την TR είναι ισόμορφη με ένα τμήμα της «φυσικής δομής» της πραγματικότητας. Παρότι είναι κοινώς αποδεκτό ότι η ΑΠΠ αντιμετωπίζει επιτυχώς το πρόβλημα της τετριμμένης ικανοποίησης, υποστηρίζεται ότι προδίδει τον ΕΔΡ καθώς αναγνωρίζει τη δυνατότητα εντασιακής ερμηνείας του δευτεροβάθμιου, μη-λογικού και μη-παρατηρησιακού κατηγορήματος «η x είναι φυσική οντότητα». Στόχος μου σε αυτό το τμήμα της μελέτης είναι να υποστηρίξω ότι ο «ελαφρώς νοθευμένος» ΕΔΡ, που είναι αποτέλεσμα της εφαρμογής της ΑΠΠ, μολονότι αυστηρά μιλώντας «νοθευμένος», εξακολουθεί να διατηρεί τις κρίσιμες γνωσιολογικές δεσμεύσεις του ΕΔΡ. Έτσι, εντέλει, το πρόβλημα Newman δεν συνιστά καν πρόβλημα, παρά μόνο αν είμαστε ταγμένοι σε ένα αχρείαστο αίτημα στρουκτουραλιστικής «ιδεολογικής καθαρότητας». Το μοτίβο που αναδύεται από την ανωτέρω περίληψη ίσως είναι εμφανές. Φαίνεται ότι ένας πιστός στη στρατηγική divide et impera ρεαλισμός δεν μπορεί παρά να είναι δομικός. Αντιστρόφως, ο δομικός ρεαλισμός, προκειμένου να είναι «αρκετά ρεαλισμός», πρέπει να είναι «νοθευμένος». Συνεπώς, το ερώτημα που εύλογα ανακύπτει σε αυτό το σημείο είναι το εξής: υπάρχει χώρος για μια γνήσια διαφοροποίηση μεταξύ του υποτιθέμενα σθεναρού επιστημονικού ρεαλισμού που οι Ψύλλος και Vickers προτίθενται να υπηρετήσουν και ενός ελαφρώς νοθευμένου Ραμσιανού στρουκτουραλισμού; Κύριος στόχος του τελευταίου τμήματος της μελέτης είναι η πραγμάτευση αυτού του (εν πολλοίς ρητορικού) ερωτήματος.","All forms of contemporary scientific realism admit that we should not be realists about scientific theories taken as wholes, but that we have to restrict our epistemic commitment to specific theoretical parts – those parts that are “essential” for the empirical “success” of the corresponding theories. This is the basic idea behind the so-called “divide et impera strategy”, which is implemented by S. Psillos (1999) in his effort to support scientific realism against the infamous Pessimistic Meta-Induction. In the first part of this thesis, I offer a short review of Psillos’ approach and I examine the main lines of criticism against it, most prominently that of K. Stanford and T. Lyons. The main objective of this first part is to evaluate the virtues and the shortcomings of Psillos’ divide et impera strategy. Afterwards, I focus on P. Vickers’ work, in which is found one of the most sophisticated attempts to elaborate Psillos’ approach on behalf of the “new generation realists”. Vickers puts forward a new “recipe” for separating the “essential” from the “idle” parts of scientific theories, which will be called “Criterion V”. At this point a multifaceted evaluation of Criterion V is in order. On the one hand, Criterion V seems absolutely plausible and epistemologically solid. It can provide a basis for answering to most known historical challenges to scientific realism, while it appears to solve a part of the problems of Psillos’ approach. On the other hand, Criterion V faces some problems, among which, one is considered as the most serious: it cannot account for the unificatory aspect of scientific theorizing. Moreover, Vickers’ account has a consequence that he himself suspects, but that he doesn’t further explore. That is, it seems like the implementation of the criterion V forces us straight to the ground of Epistemic Structural Realism (ESR). Stating it by using Psillos’ characteristic terminology (2001), Vickers is doomed to cross the “downward path” to ESR. Thus, given that Vickers’ account is just a slightly elaborated version of Psillos’ divide et impera strategy, the aforementioned result brings to the forefront the suspicion that the divide et impera strategy (already in its formulation by Psillos) hides in its core “the seed of ESR”. At this point, a major aim of this thesis is to establish that if one wishes to be faithful to the divide et impera strategy, one will have to end up as a kind of structural realist. That is, I extensively argue that the divide et impera strategy is intrinsically linked to ESR and that selective scientific realism can only be structural. Nevertheless, as is well known, ESR faces the accusation of being trivial. This accusation is raised due to the notorious Newman–problem according to which the main epistemological thesis of pure ESR, i.e. that we can have knowledge of the unobservable realm only “up to isomorphism”, is trivial in the sense that every abstract structure is a priori guaranteed to be instantiated provided that there are enough individual objects. In reference to the Ramseyan version of structuralism, that means that a Ramseyfied theory is trivially true if it is empirically adequate and the cardinality of the theory’s domain is appropriate. This ascertainment sets in doubt the realistic character of ESR and shows that ESR collapses to a form of scepticist empiricism. It is suggested that the only possible way to avoid the accusation of triviality is to adopt the “Restricted Quantifier Response” (“RQR”). That is, by restricting the domain of the second order quantifiers in the Ramseyfied theory (“TR”) to the class of natural properties, one can avoid the trivial satisfaction of TR, for it is not a priori guaranteed that the abstract structure generated by TR is isomorphic to a part of the “natural structure” of the world. Despite the fact that it is unanimously admitted that RQR successfully faces the critique of triviality, RQR is taken to betray ESR because of the admission of the intensionally interpreted, second order, non–logical and non–observational predicate ‘x is a natural property’. My aim in this section is to argue that the form of “slightly impure” ESR, which is the result of the employment of RQR, although strictly speaking “impure”, still maintains the crucial epistemological commitments of ESR. Thus, in the end, Newman–problem seems not even to be a problem, unless we are committed to a superfluous demand for a structuralist “ideological purity”. The motif emerging from the above summary should be clear. It seems that a faithful-to-the-divide-et-impera-strategy realism has to be structural. Conversely, structural realism, in order to be “realism enough”, has to become “impure”. Given that, a question naturally arises: is there room for a genuine distinction between the supposedly robust scientific realism that Psillos and Vickers aim to serve and a slightly impure Ramseyan structuralism? The main objective of the last section of this thesis is to address this (mostly rhetorical) question."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Ρεαλισμός Divide et Impera: Ανασκευές και Κατωφερή Μονοπάτια"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Μπρούσαλης Κοσμάς","Brousalis Kosmas"],"dc:date":["2021"],"dc:description":["Όλες οι μορφές σύγχρονου επιστημονικού ρεαλισμού υποστηρίζουν ότι αντικείμενο δικαιολογημένης πεποίθησης δεν θα πρέπει να αποτελούν οι επιστημονικές θεωρίες ως ολότητες, αλλά μονάχα συγκεκριμένα θεωρητικά τμήματα – τα τμήματα που είναι «ουσιώδη» για την εμπειρική «επιτυχία» των αντίστοιχων θεωριών. Αυτή είναι η βασική ιδέα της αποκαλούμενης «στρατηγικής divide et impera», την οποία εφαρμόζει ο Σ. Ψύλλος (1999) προκειμένου να υποστηρίξει τον επιστημονικό ρεαλισμό απέναντι στη διάσημη Απαισιόδοξη Μετα-Επαγωγή. Στο πρώτο τμήμα της παρούσας μελέτης, σκιαγραφείται η προσέγγιση του Ψύλλου και εξετάζεται ένα τμήμα της κριτικής που του έχει ασκηθεί εν προκειμένω, κυρίως από τον K. Stanford και τον T. Lyons. Βασικός στόχος του πρώτου αυτού τμήματος είναι η αποτίμηση των αρετών και των αδυναμιών της στρατηγικής divide et impera του Ψύλλου. Στη συνέχεια, η προσοχή μου στρέφεται στο έργο του P. Vickers, το οποίο συνιστά μια απ’ τις πιο εκλεπτυσμένες προσπάθειες επεξεργασίας της θεώρησης του Ψύλλου εκ μέρους των ρεαλιστών φιλοσόφων της «νέας γενιάς». Ο Vickers διατυπώνει μια νέα «συνταγή» για τη διάκριση μεταξύ «ουσιωδών» και «αδρανών» θεωρητικών τμημάτων, το οποίο θα αποκληθεί «κριτήριο V». Σε αυτό το σημείο, επιχειρείται μια πολύπλευρη αξιολόγηση του εν λόγω κριτηρίου. Απ’ τη μια πλευρά, υποστηρίζεται ότι το κριτήριο V είναι απολύτως εύλογο και γνωσιολογικά στέρεο. Ανταποκρίνεται ικανοποιητικά απέναντι στην Απαισιόδοξη Μετα-Επαγωγή, ενώ φαίνεται ότι καταφέρνει να υπερβεί ένα μέρος των προβλημάτων της θεώρησης του Ψύλλου. Απ’ την άλλη, η θεώρηση του Vickers δεν είναι δίχως προβλήματα. Μεταξύ αυτών αναδεικνύεται ως μείζον το ότι η εν λόγω θεώρηση αδυνατεί να κωδικοποιήσει φιλοσοφικά την ενοποιητική διάσταση της επιστημονικής έρευνας. Επιπλέον, η θεώρηση του Vickers έχει μια συνέπεια που, μολονότι κι ο ίδιος υποπτεύεται, δεν την εξετάζει περαιτέρω. Συγκεκριμένα, φαίνεται ότι η εφαρμογή του κριτηρίου V μάς ωθεί στην επικράτεια του Επιστημικού Δομικού Ρεαλισμού (ΕΔΡ). Θέτοντάς το με τη χαρακτηριστική ορολογία του Ψύλλου (2001), ο Vickers είναι καταδικασμένος να διαβεί το «κατωφερές μονοπάτι» προς τον ΕΔΡ. Συνεπώς, δεδομένου ότι η θεώρηση του Vickers είναι απλά μια ελαφρώς επεξεργασμένη εκδοχή της στρατηγικής divide et impera του Ψύλλου, η ανωτέρω διαπίστωση φέρνει στην επιφάνεια την υποψία ότι η στρατηγική divide et impera (ήδη από την κατά Ψύλλο εκδοχή της) ενέχει στον πυρήνα της «τον σπόρο του ΕΔΡ». Σε αυτό το σημείο, λοιπόν, ένας κύριος στόχος της παρούσας μελέτης είναι η υποστήριξη της θέσης ότι η πιστή εφαρμογή της στρατηγικής divide et impera εκβάλλει αναπόδραστα στον ΕΔΡ. Με άλλα λόγια, επιχειρηματολογώ αναλυτικά ότι η στρατηγική divide et impera είναι εγγενώς συνδεδεμένη με τον ΕΔΡ και ότι ο επιλεκτικός επιστημονικός ρεαλισμός δεν μπορεί παρά να είναι δομικός. Εντούτοις, όπως είναι γνωστό, ο ΕΔΡ αντιμετωπίζει την κατηγορία ότι είναι τετριμμένος. Τούτη η κατηγορία εγείρεται εξαιτίας του θρυλικού προβλήματος Newman, σύμφωνα με το οποίο η κύρια γνωσιολογική θέση του αγνού ΕΔΡ, ότι δηλαδή μπορούμε να γνωρίζουμε τη μη-παρατηρήσιμη πραγματικότητα «μόνο μέχρι τα όρια του ισομορφισμού», είναι τετριμμένη εφόσον γνωρίζουμε a priori ότι κάθε αφηρημένη δομή πραγματώνεται αρκεί το πεδίο της δομής να έχει κατάλληλη πληθικότητα. Με αναφορά στη Ραμσιανή εκδοχή του ΕΔΡ, αυτό σημαίνει ότι μια Ραμσοποιημένη θεωρία είναι τετριμμένα αληθής αρκεί να είναι εμπειρικά επαρκής και το πεδίο της θεωρίας να έχει κατάλληλη πληθικότητα. Τούτη η διαπίστωση θέτει εν αμφιβόλω τον ρεαλιστικό χαρακτήρα του ΕΔΡ και δείχνει ότι ο ΕΔΡ εκφυλλίζεται σε ένα είδος σκεπτικιστικού εμπειρισμού. Υποστηρίζεται δε ότι ο μοναδικός τρόπος να αποφευχθεί η ανωτέρω κατηγορία είναι η υιοθέτηση της «Απόκρισης Περιορισμένης Ποσόδειξης» (ΑΠΠ). Δηλαδή, περιορίζοντας το πεδίο ποσόδειξης των δευτεροβάθμιων ποσοδεικτών της Ραμσοποιημένης θεωρίας (TR) στο σύνολο των φυσικών ιδιοτήτων, αποφεύγουμε το πρόβλημα της τετριμμένης ικανοποίησης της TR, διότι δεν είναι a priori εγγυημένο ότι η αφηρημένη δομή που ικανοποιεί την TR είναι ισόμορφη με ένα τμήμα της «φυσικής δομής» της πραγματικότητας. Παρότι είναι κοινώς αποδεκτό ότι η ΑΠΠ αντιμετωπίζει επιτυχώς το πρόβλημα της τετριμμένης ικανοποίησης, υποστηρίζεται ότι προδίδει τον ΕΔΡ καθώς αναγνωρίζει τη δυνατότητα εντασιακής ερμηνείας του δευτεροβάθμιου, μη-λογικού και μη-παρατηρησιακού κατηγορήματος «η x είναι φυσική οντότητα». Στόχος μου σε αυτό το τμήμα της μελέτης είναι να υποστηρίξω ότι ο «ελαφρώς νοθευμένος» ΕΔΡ, που είναι αποτέλεσμα της εφαρμογής της ΑΠΠ, μολονότι αυστηρά μιλώντας «νοθευμένος», εξακολουθεί να διατηρεί τις κρίσιμες γνωσιολογικές δεσμεύσεις του ΕΔΡ. Έτσι, εντέλει, το πρόβλημα Newman δεν συνιστά καν πρόβλημα, παρά μόνο αν είμαστε ταγμένοι σε ένα αχρείαστο αίτημα στρουκτουραλιστικής «ιδεολογικής καθαρότητας». Το μοτίβο που αναδύεται από την ανωτέρω περίληψη ίσως είναι εμφανές. Φαίνεται ότι ένας πιστός στη στρατηγική divide et impera ρεαλισμός δεν μπορεί παρά να είναι δομικός. Αντιστρόφως, ο δομικός ρεαλισμός, προκειμένου να είναι «αρκετά ρεαλισμός», πρέπει να είναι «νοθευμένος». Συνεπώς, το ερώτημα που εύλογα ανακύπτει σε αυτό το σημείο είναι το εξής: υπάρχει χώρος για μια γνήσια διαφοροποίηση μεταξύ του υποτιθέμενα σθεναρού επιστημονικού ρεαλισμού που οι Ψύλλος και Vickers προτίθενται να υπηρετήσουν και ενός ελαφρώς νοθευμένου Ραμσιανού στρουκτουραλισμού; Κύριος στόχος του τελευταίου τμήματος της μελέτης είναι η πραγμάτευση αυτού του (εν πολλοίς ρητορικού) ερωτήματος.","All forms of contemporary scientific realism admit that we should not be realists about scientific theories taken as wholes, but that we have to restrict our epistemic commitment to specific theoretical parts – those parts that are “essential” for the empirical “success” of the corresponding theories. This is the basic idea behind the so-called “divide et impera strategy”, which is implemented by S. Psillos (1999) in his effort to support scientific realism against the infamous Pessimistic Meta-Induction. In the first part of this thesis, I offer a short review of Psillos’ approach and I examine the main lines of criticism against it, most prominently that of K. Stanford and T. Lyons. The main objective of this first part is to evaluate the virtues and the shortcomings of Psillos’ divide et impera strategy. Afterwards, I focus on P. Vickers’ work, in which is found one of the most sophisticated attempts to elaborate Psillos’ approach on behalf of the “new generation realists”. Vickers puts forward a new “recipe” for separating the “essential” from the “idle” parts of scientific theories, which will be called “Criterion V”. At this point a multifaceted evaluation of Criterion V is in order. On the one hand, Criterion V seems absolutely plausible and epistemologically solid. It can provide a basis for answering to most known historical challenges to scientific realism, while it appears to solve a part of the problems of Psillos’ approach. On the other hand, Criterion V faces some problems, among which, one is considered as the most serious: it cannot account for the unificatory aspect of scientific theorizing. Moreover, Vickers’ account has a consequence that he himself suspects, but that he doesn’t further explore. That is, it seems like the implementation of the criterion V forces us straight to the ground of Epistemic Structural Realism (ESR). Stating it by using Psillos’ characteristic terminology (2001), Vickers is doomed to cross the “downward path” to ESR. Thus, given that Vickers’ account is just a slightly elaborated version of Psillos’ divide et impera strategy, the aforementioned result brings to the forefront the suspicion that the divide et impera strategy (already in its formulation by Psillos) hides in its core “the seed of ESR”. At this point, a major aim of this thesis is to establish that if one wishes to be faithful to the divide et impera strategy, one will have to end up as a kind of structural realist. That is, I extensively argue that the divide et impera strategy is intrinsically linked to ESR and that selective scientific realism can only be structural. Nevertheless, as is well known, ESR faces the accusation of being trivial. This accusation is raised due to the notorious Newman–problem according to which the main epistemological thesis of pure ESR, i.e. that we can have knowledge of the unobservable realm only “up to isomorphism”, is trivial in the sense that every abstract structure is a priori guaranteed to be instantiated provided that there are enough individual objects. In reference to the Ramseyan version of structuralism, that means that a Ramseyfied theory is trivially true if it is empirically adequate and the cardinality of the theory’s domain is appropriate. This ascertainment sets in doubt the realistic character of ESR and shows that ESR collapses to a form of scepticist empiricism. It is suggested that the only possible way to avoid the accusation of triviality is to adopt the “Restricted Quantifier Response” (“RQR”). That is, by restricting the domain of the second order quantifiers in the Ramseyfied theory (“TR”) to the class of natural properties, one can avoid the trivial satisfaction of TR, for it is not a priori guaranteed that the abstract structure generated by TR is isomorphic to a part of the “natural structure” of the world. Despite the fact that it is unanimously admitted that RQR successfully faces the critique of triviality, RQR is taken to betray ESR because of the admission of the intensionally interpreted, second order, non–logical and non–observational predicate ‘x is a natural property’. My aim in this section is to argue that the form of “slightly impure” ESR, which is the result of the employment of RQR, although strictly speaking “impure”, still maintains the crucial epistemological commitments of ESR. Thus, in the end, Newman–problem seems not even to be a problem, unless we are committed to a superfluous demand for a structuralist “ideological purity”. The motif emerging from the above summary should be clear. It seems that a faithful-to-the-divide-et-impera-strategy realism has to be structural. Conversely, structural realism, in order to be “realism enough”, has to become “impure”. Given that, a question naturally arises: is there room for a genuine distinction between the supposedly robust scientific realism that Psillos and Vickers aim to serve and a slightly impure Ramseyan structuralism? The main objective of the last section of this thesis is to address this (mostly rhetorical) question."],"dc:identifier":["uoadl:2943143","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2943143"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"dc:title":["Ρεαλισμός Divide et Impera: Ανασκευές και Κατωφερή Μονοπάτια"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:42:34Z"}