{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:2943737"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:2943737","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Δομή πληθυσμών των ειδών του γένους Codringtonia Kobelt 1898 & διερεύνηση υβριδικής ζώνης με χρήση μοριακών δεικτών","abstract":"Το γένος Codringtonia (Gastropoda, Pulmonata) περιλαμβάνει εφτά ενδημικά είδη χερσαίων βραχόβιων σαλιγκαριών, τα οποία παρουσιάζουν εντοπισμένη και μωσαϊκή κατανομή, αποκλειστικά στην ηπειρωτική Ελλάδα. Όλα τα είδη έχουν ενταχθεί στον Ερυθρό Κατάλογο και χαρακτηρίζονται ως τρωτά, ή κινδυνεύοντα, καθώς οι πληθυσμοί τους έχουν συρρικνωθεί αρκετά τα τελευταία χρόνια. Παρουσιάζουν ιδιαίτερο βιολογικό κύκλο καθώς αναπαράγονται την άνοιξη, κάτι που δεν είναι συνηθισμένο για χερσαία γαστερόποδα της νότιας Ελλάδας. Επίσης, εμφανίζουν δύο περιόδους διάπαυσης (χειμώνα και καλοκαίρι). Ο ενδημισμός, η μωσαϊκότητα της κατανομής, η μικρή χωρική κλίμακα της διαφοροποίησης και οι ιδιαιτερότητες του βιολογικού κύκλου του γένους έχουν κεντρίσει επανειλημμένως το ενδιαφέρον των ερευνητών. Συγκεκριμένα, πριν από αυτή τη μελέτη, είχε πραγματοποιηθεί μια εκτενέστερη συγκριτική διδακτορική μελέτη όλων των ειδών του γένους, η οποία επίλυσε τη φυλογένεση του και έδωσε απαντήσεις σε καίρια ερωτήματα σχετικά με την ιστορία της διαφοροποίησης του. Ταυτόχρονα, έθεσε και τα θεμέλια για την πραγματοποίηση της συγκεκριμένης μελέτης, ενώ κάποια από τα αποτελέσματά της γέννησαν νέα ερωτήματα προς διερεύνηση. Ως εκ τούτου, η παρούσα μεταπτυχιακή εργασία αποσκοπεί στην περαιτέρω κατανόηση και μελέτη της εξελικτικής ιστορίας και της οικολογίας των ενδημικών ειδών του γένους Codringtonia. Εστιάζει σε ερωτήματα που αφορούν στη γενετική δομή των πληθυσμών των ειδών, στη μελέτη της δημογραφίας τους, στην επανεξέταση των κατανομών τους μέσω μοντελοποίησης της αλληλοεπικάλυψης των θώκων τους αλλά και στην εξέταση του ενδεχομένου υβριδισμού μεταξύ δύο στενά συγγενικών ειδών του γένους μελέτης (C. elisabethae & C. gittenbergeri). Για τις ανάγκες των αναλύσεων, χρησιμοποιήθηκαν τρία μιτοχονδριακά γονίδια (COI, COII, 16S) και δύο πυρηνικά γονίδια (ITS1, ITS2) και δημιουργήθηκαν τρία ενοποιημένα σετ δεδομένων, ένα με τους τρεις μιτοχονδριακούς τόπους (105 δείγματα), ένα με τα δύο πυρηνικά γονίδια (91 δείγματα), και ένα με ενοποιημένους μιτοχονδριακούς και πυρηνικούς τόπους των 81 ατόμων, από όλα τα είδη του γένους αντίστοιχα. Η γενετική ποικιλότητα και η γενετική διαφοροποίηση των πληθυσμών των εφτά ειδών του γένους Codringtonia εξετάστηκε τόσο σε διαειδικό όσο και σε ενδοειδικό επίπεδο, υπολογίζοντας τις γενετικές αποστάσεις, την απλοτυπική και νουκλεοτιδική ποικιλότητα και τον συντελεστή «συγκαταγωγής» FST -αντλώντας έτσι και συμπεράσματα για τις πληθυσμιακές δομές τους. Συνολικά, οι πληθυσμοί των ειδών του γένους Codringtonia παρουσίασαν αρκετά αυξημένη απλοτυπική ποικιλότητα και γενετική διαφοροποίηση, κυρίως στους μιτοχονδριακούς τόπους, κάτι που ενδεχομένως οφείλεται στη μειωμένη ικανότητα διασποράς των χερσαίων σαλιγκαριών. Συγκεκριμένα, το ζεύγος ειδών με τη μεγαλύτερη μιτοχονδριακή διαειδική γενετική διαφοροποίηση ήταν το C. parnassia με το C. eucineta, λόγω των διαφορετικών προτύπων κατανομής τους, ενώ η μικρότερη μιτοχονδριακή αλλά και πυρηνική εντοπίστηκε ανάμεσα στα C. elisabethae και C. gittenbergeri, που εμφανίζουν παρόμοια κατανομή, χωρίς ωστόσο να έχουν βρεθεί σε συμπατρία. Σε ενδοειδικό επίπεδο, η έμμεση εκτίμηση της γονιδιακής ροής των πληθυσμών πραγματοποιήθηκε μέσα από την αξιολόγηση του δείκτη FST κατά ζεύγη. Επιπλέον, η εμφάνιση πιο έντονης εσωτερικής δομής σε κάποιους πληθυσμούς με διαφορετικό απλότυπο ανά βράχο, στα είδη C.intusplicata, C. codringtonii και C. parnassia υποδηλώνει πιθανότατα την ύπαρξη δήμων. Η δημογραφική ιστορία των πληθυσμών των ειδών του γένους Codringtonia, αρχικά επιχειρήθηκε να εκτιμηθεί με τους δείκτες ουδετερότητας Tajima’s D, Fu’s Fs και Rozas R2 χρησιμοποιώντας ξεχωριστά τα δυο σύνολα μιτοχονδριακών και πυρηνικών τόπων. Επιπλέον, για την ανακατασκευή της εξέλιξης των προγονικών πληθυσμών του γένους, χρησιμοποιήθηκε μια μεθοδολογία Μπεϋζιανής Συμπερασματολογίας, τα Extended Bayesian Skyline Plots (EBSPs), χρησιμοποιώντας και τους πέντε γενετικούς τόπους. Οι τιμές των δεικτών ουδετερότητας δεν βρέθηκαν στατιστικά σημαντικές στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, υποδεικνύοντας πως οι αλληλουχίες δεν υπόκεινται σε φυσική επιλογή και πως οι πληθυσμοί έχουν πιθανώς σταθερό μέγεθος. Ανιχνεύτηκαν ωστόσο, μερικές εξαιρέσεις. Στο μιτοχονδριακό σετ δεδομένων του είδους C. gittenbergeri υπήρξαν ενδείξεις περίσσειας πρόσφατων μεταλλάξεων και κατ’ επέκταση πλεονάζοντας αριθμός σπάνιων αλληλομόρφων, που οφείλεται πιθανόν σε πρόσφατη εξάπλωση του πληθυσμού. Αντίστοιχα, στο C. helenae για τον πληθυσμό στην κορυφή του όρους Μαίναλου, στο μιτοχόνδριο υπήρξαν ενδείξεις για την ύπαρξη θετικής επιλογής και στον πυρήνα ένδειξη για απόκλιση του από ένα σταθερό μέγεθος, υποδεικνύοντας ότι ο πληθυσμός εμφανίζει πρόσφατη πληθυσμιακή εξάπλωση. Επιπλέον, το μοτίβο της υψηλής απλοτυπικής και της χαμηλής νουκλεοτιδικής ποικιλότητας μπορεί να υποδηλώνει την ύπαρξη φαινομένου του ιδρυτή ή φαινόμενου στενωπού. Αυτή η υπόθεση μπορεί να συνδεθεί και με προηγούμενα ευρήματα που αφορούν στην αδυναμία διατήρησης του υδατικού ισοζυγίου που εμφανίζει το C. helenae. Σε ότι αφορά τα αποτελέσματα των EBSPs, κανένας πληθυσμός των ενδημικών ειδών του γένους Codringtonia δεν εμφάνισε ενδείξεις προγονικών στενωπών ή εξαπλώσεων. Οι πιο έντονες πληθυσμιακές μεταπτώσεις με ακόλουθες αυξητικές τάσεις, στους πληθυσμούς των C. eucineta, C. intusplicata, C. helenae, C. elisabethae και C. parnassia, υπέδειξαν πιθανές τρέχουσες στενωπούς, οι οποίες μπορεί να σχετίζονται με πρόσφατο κατακερματισμό των ενδιαιτημάτων τους λόγω της κλιματικής αλλαγής και των ανθρωπογενών δραστηριοτήτων. Το C. codringtonii, εμφανίζει σταθερό μέγεθος, κάτι που μπορεί να οφείλεται σε μεγαλύτερο εύρος κατανομής από το πλέον γνωστό. Τέλος, το C. gittenbergeri, φαίνεται να έχει σταθερό μέγεθος, με την τρέχουσα πληθυσμιακή του τάση να μοιάζει αύξουσα υποδεικνύουν πρόσφατη πληθυσμιακή εξάπλωση. Επίσης, στην παρούσα μελέτη, επιχειρήθηκε η περεταίρω διερεύνηση του ενδεχόμενου υβριδισμού μεταξύ των ειδών (C. gittenbergeri και C. elisabethae) με την προσθήκη δύο πυρηνικών δεικτών, και με την αύξηση ατόμων στη συνολική φυλογένεση του γένους. Ενδιαφέρον προκάλεσε το γεγονός ότι όχι μόνο το ζεύγος των ειδών C. gittenbergeri - C. elisabethae αλλά και το ζεύγος C. intusplicata - C. helenae, εμφανίζουν ένα γενετικά αναμεμειγμένο πρότυπο μιας και μοιράζονται κοινούς απλότυπους στο εσωτερικό των κλάδων τους. Αυτό αποτελεί ένδειξη υβριδισμού ή εισροής, ιδιαίτερα για το ζεύγος C. gittenbergeri - C. elisabethae, -όπου τα παρατηρούμενα πρότυπα σε πυρήνα και μιτοχόνδριο υποδηλώνουν μια αρκετά πρόσφατη διαφοροποίηση των ειδών. Η γεωγραφική εγγύτητα των κατανομών τους σε μικρή γεωγραφική έκταση, υποστηρίζει το ενδεχόμενο ύπαρξης ζώνης επαφής στο πρόσφατο παρελθόν, είτε στο παρόν, ενισχύοντας έτσι την πιθανότητα δευτερογενούς γονιδιακής ροής μεταξύ των απογονικών πληθυσμών/ειδών. Τέλος, για την περεταίρω κατανόηση των περιβαλλοντικών θώκων των ειδών του γένους Codringtonia και της αλληλοεπικάλυψης τους χρησιμοποιήθηκε ο δείκτης D του Schoener, ο οποίος διακρίνει τα διαφορετικά χαρακτηριστικά τους. Συνολικά, τα αποτελέσματα αυτού του δείκτη έδειξαν μέτρια αλληλοεπικάλυψη, με τις μεγαλύτερες αλληλοεπικαλύψεις να εμφανίζονται μεταξύ ειδών που γεωγραφικά είναι πιο απομακρυσμένα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μιας και γίνεται αναφορά σε οικολογική επικάλυψη, υπάρχει πιθανότητα ένδειξης αλλοπάτριας ειδογένεσης με ελάχιστη οικολογική διαφοροποίηση. Τα υποψήφια για ενδεχόμενο υβριδισμό είδη (C. gittenbergeri, C. elisabethae) παρά την κοντινή γεωγραφική κατανομή τους εμφάνισαν αρκετά μικρή αλληλοεπικάλυψη, κάτι που ενισχύει την ενδεχόμενη ύπαρξη προγονικού υβριδισμού, ή το ενδεχόμενο να διαφοροποιήθηκαν τόσο εξαιτίας αλλοπάτριας ειδογένεσης, όσο και εξαιτίας διαφορετικών οικολογικών συνθηκών. Επίσης, η διαφοροποίηση των οικολογικών θώκων των ειδών του γένους εξηγήθηκε κυρίως από μεταβλητές που σχετίζονται με τη διαθεσιμότητα σε νερό στο περιβάλλον. Έτσι, μέσα από αυτή τη μοντελοποίηση της αλληλοεπικάλυψης των θώκων τους αναδείχθηκε ο σημαντικός ρόλο της ξηρασίας στα πρότυπα κατανομής του συγκεκριμένου γένους αλλά και οι προσαρμογές που εμφανίζουν καθότι είναι θερμοευαίσθητα είδη. Συγκεκριμένα, προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι τα είδη του γένους Codringtonia που ζουν πιο νότια ή σε πιο ζεστές και ξηρές περιοχές έχουν την τάση να εκφράζουν πρωτεΐνες θερμικού σοκ μόνιμα και σε υψηλότερα επίπεδα.","abstract_html":"Το γένος Codringtonia (Gastropoda, Pulmonata) περιλαμβάνει εφτά ενδημικά είδη χερσαίων βραχόβιων σαλιγκαριών, τα οποία παρουσιάζουν εντοπισμένη και μωσαϊκή κατανομή, αποκλειστικά στην ηπειρωτική Ελλάδα. Όλα τα είδη έχουν ενταχθεί στον Ερυθρό Κατάλογο και χαρακτηρίζονται ως τρωτά, ή κινδυνεύοντα, καθώς οι πληθυσμοί τους έχουν συρρικνωθεί αρκετά τα τελευταία χρόνια. Παρουσιάζουν ιδιαίτερο βιολογικό κύκλο καθώς αναπαράγονται την άνοιξη, κάτι που δεν είναι συνηθισμένο για χερσαία γαστερόποδα της νότιας Ελλάδας. Επίσης, εμφανίζουν δύο περιόδους διάπαυσης (χειμώνα και καλοκαίρι). Ο ενδημισμός, η μωσαϊκότητα της κατανομής, η μικρή χωρική κλίμακα της διαφοροποίησης και οι ιδιαιτερότητες του βιολογικού κύκλου του γένους έχουν κεντρίσει επανειλημμένως το ενδιαφέρον των ερευνητών. Συγκεκριμένα, πριν από αυτή τη μελέτη, είχε πραγματοποιηθεί μια εκτενέστερη συγκριτική διδακτορική μελέτη όλων των ειδών του γένους, η οποία επίλυσε τη φυλογένεση του και έδωσε απαντήσεις σε καίρια ερωτήματα σχετικά με την ιστορία της διαφοροποίησης του. Ταυτόχρονα, έθεσε και τα θεμέλια για την πραγματοποίηση της συγκεκριμένης μελέτης, ενώ κάποια από τα αποτελέσματά της γέννησαν νέα ερωτήματα προς διερεύνηση. Ως εκ τούτου, η παρούσα μεταπτυχιακή εργασία αποσκοπεί στην περαιτέρω κατανόηση και μελέτη της εξελικτικής ιστορίας και της οικολογίας των ενδημικών ειδών του γένους Codringtonia. Εστιάζει σε ερωτήματα που αφορούν στη γενετική δομή των πληθυσμών των ειδών, στη μελέτη της δημογραφίας τους, στην επανεξέταση των κατανομών τους μέσω μοντελοποίησης της αλληλοεπικάλυψης των θώκων τους αλλά και στην εξέταση του ενδεχομένου υβριδισμού μεταξύ δύο στενά συγγενικών ειδών του γένους μελέτης (C. elisabethae &amp; C. gittenbergeri). Για τις ανάγκες των αναλύσεων, χρησιμοποιήθηκαν τρία μιτοχονδριακά γονίδια (COI, COII, 16S) και δύο πυρηνικά γονίδια (ITS1, ITS2) και δημιουργήθηκαν τρία ενοποιημένα σετ δεδομένων, ένα με τους τρεις μιτοχονδριακούς τόπους (105 δείγματα), ένα με τα δύο πυρηνικά γονίδια (91 δείγματα), και ένα με ενοποιημένους μιτοχονδριακούς και πυρηνικούς τόπους των 81 ατόμων, από όλα τα είδη του γένους αντίστοιχα. Η γενετική ποικιλότητα και η γενετική διαφοροποίηση των πληθυσμών των εφτά ειδών του γένους Codringtonia εξετάστηκε τόσο σε διαειδικό όσο και σε ενδοειδικό επίπεδο, υπολογίζοντας τις γενετικές αποστάσεις, την απλοτυπική και νουκλεοτιδική ποικιλότητα και τον συντελεστή «συγκαταγωγής» FST -αντλώντας έτσι και συμπεράσματα για τις πληθυσμιακές δομές τους. Συνολικά, οι πληθυσμοί των ειδών του γένους Codringtonia παρουσίασαν αρκετά αυξημένη απλοτυπική ποικιλότητα και γενετική διαφοροποίηση, κυρίως στους μιτοχονδριακούς τόπους, κάτι που ενδεχομένως οφείλεται στη μειωμένη ικανότητα διασποράς των χερσαίων σαλιγκαριών. Συγκεκριμένα, το ζεύγος ειδών με τη μεγαλύτερη μιτοχονδριακή διαειδική γενετική διαφοροποίηση ήταν το C. parnassia με το C. eucineta, λόγω των διαφορετικών προτύπων κατανομής τους, ενώ η μικρότερη μιτοχονδριακή αλλά και πυρηνική εντοπίστηκε ανάμεσα στα C. elisabethae και C. gittenbergeri, που εμφανίζουν παρόμοια κατανομή, χωρίς ωστόσο να έχουν βρεθεί σε συμπατρία. Σε ενδοειδικό επίπεδο, η έμμεση εκτίμηση της γονιδιακής ροής των πληθυσμών πραγματοποιήθηκε μέσα από την αξιολόγηση του δείκτη FST κατά ζεύγη. Επιπλέον, η εμφάνιση πιο έντονης εσωτερικής δομής σε κάποιους πληθυσμούς με διαφορετικό απλότυπο ανά βράχο, στα είδη C.intusplicata, C. codringtonii και C. parnassia υποδηλώνει πιθανότατα την ύπαρξη δήμων. Η δημογραφική ιστορία των πληθυσμών των ειδών του γένους Codringtonia, αρχικά επιχειρήθηκε να εκτιμηθεί με τους δείκτες ουδετερότητας Tajima’s D, Fu’s Fs και Rozas R2 χρησιμοποιώντας ξεχωριστά τα δυο σύνολα μιτοχονδριακών και πυρηνικών τόπων. Επιπλέον, για την ανακατασκευή της εξέλιξης των προγονικών πληθυσμών του γένους, χρησιμοποιήθηκε μια μεθοδολογία Μπεϋζιανής Συμπερασματολογίας, τα Extended Bayesian Skyline Plots (EBSPs), χρησιμοποιώντας και τους πέντε γενετικούς τόπους. Οι τιμές των δεικτών ουδετερότητας δεν βρέθηκαν στατιστικά σημαντικές στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, υποδεικνύοντας πως οι αλληλουχίες δεν υπόκεινται σε φυσική επιλογή και πως οι πληθυσμοί έχουν πιθανώς σταθερό μέγεθος. Ανιχνεύτηκαν ωστόσο, μερικές εξαιρέσεις. Στο μιτοχονδριακό σετ δεδομένων του είδους C. gittenbergeri υπήρξαν ενδείξεις περίσσειας πρόσφατων μεταλλάξεων και κατ’ επέκταση πλεονάζοντας αριθμός σπάνιων αλληλομόρφων, που οφείλεται πιθανόν σε πρόσφατη εξάπλωση του πληθυσμού. Αντίστοιχα, στο C. helenae για τον πληθυσμό στην κορυφή του όρους Μαίναλου, στο μιτοχόνδριο υπήρξαν ενδείξεις για την ύπαρξη θετικής επιλογής και στον πυρήνα ένδειξη για απόκλιση του από ένα σταθερό μέγεθος, υποδεικνύοντας ότι ο πληθυσμός εμφανίζει πρόσφατη πληθυσμιακή εξάπλωση. Επιπλέον, το μοτίβο της υψηλής απλοτυπικής και της χαμηλής νουκλεοτιδικής ποικιλότητας μπορεί να υποδηλώνει την ύπαρξη φαινομένου του ιδρυτή ή φαινόμενου στενωπού. Αυτή η υπόθεση μπορεί να συνδεθεί και με προηγούμενα ευρήματα που αφορούν στην αδυναμία διατήρησης του υδατικού ισοζυγίου που εμφανίζει το C. helenae. Σε ότι αφορά τα αποτελέσματα των EBSPs, κανένας πληθυσμός των ενδημικών ειδών του γένους Codringtonia δεν εμφάνισε ενδείξεις προγονικών στενωπών ή εξαπλώσεων. Οι πιο έντονες πληθυσμιακές μεταπτώσεις με ακόλουθες αυξητικές τάσεις, στους πληθυσμούς των C. eucineta, C. intusplicata, C. helenae, C. elisabethae και C. parnassia, υπέδειξαν πιθανές τρέχουσες στενωπούς, οι οποίες μπορεί να σχετίζονται με πρόσφατο κατακερματισμό των ενδιαιτημάτων τους λόγω της κλιματικής αλλαγής και των ανθρωπογενών δραστηριοτήτων. Το C. codringtonii, εμφανίζει σταθερό μέγεθος, κάτι που μπορεί να οφείλεται σε μεγαλύτερο εύρος κατανομής από το πλέον γνωστό. Τέλος, το C. gittenbergeri, φαίνεται να έχει σταθερό μέγεθος, με την τρέχουσα πληθυσμιακή του τάση να μοιάζει αύξουσα υποδεικνύουν πρόσφατη πληθυσμιακή εξάπλωση. Επίσης, στην παρούσα μελέτη, επιχειρήθηκε η περεταίρω διερεύνηση του ενδεχόμενου υβριδισμού μεταξύ των ειδών (C. gittenbergeri και C. elisabethae) με την προσθήκη δύο πυρηνικών δεικτών, και με την αύξηση ατόμων στη συνολική φυλογένεση του γένους. Ενδιαφέρον προκάλεσε το γεγονός ότι όχι μόνο το ζεύγος των ειδών C. gittenbergeri - C. elisabethae αλλά και το ζεύγος C. intusplicata - C. helenae, εμφανίζουν ένα γενετικά αναμεμειγμένο πρότυπο μιας και μοιράζονται κοινούς απλότυπους στο εσωτερικό των κλάδων τους. Αυτό αποτελεί ένδειξη υβριδισμού ή εισροής, ιδιαίτερα για το ζεύγος C. gittenbergeri - C. elisabethae, -όπου τα παρατηρούμενα πρότυπα σε πυρήνα και μιτοχόνδριο υποδηλώνουν μια αρκετά πρόσφατη διαφοροποίηση των ειδών. Η γεωγραφική εγγύτητα των κατανομών τους σε μικρή γεωγραφική έκταση, υποστηρίζει το ενδεχόμενο ύπαρξης ζώνης επαφής στο πρόσφατο παρελθόν, είτε στο παρόν, ενισχύοντας έτσι την πιθανότητα δευτερογενούς γονιδιακής ροής μεταξύ των απογονικών πληθυσμών/ειδών. Τέλος, για την περεταίρω κατανόηση των περιβαλλοντικών θώκων των ειδών του γένους Codringtonia και της αλληλοεπικάλυψης τους χρησιμοποιήθηκε ο δείκτης D του Schoener, ο οποίος διακρίνει τα διαφορετικά χαρακτηριστικά τους. Συνολικά, τα αποτελέσματα αυτού του δείκτη έδειξαν μέτρια αλληλοεπικάλυψη, με τις μεγαλύτερες αλληλοεπικαλύψεις να εμφανίζονται μεταξύ ειδών που γεωγραφικά είναι πιο απομακρυσμένα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μιας και γίνεται αναφορά σε οικολογική επικάλυψη, υπάρχει πιθανότητα ένδειξης αλλοπάτριας ειδογένεσης με ελάχιστη οικολογική διαφοροποίηση. Τα υποψήφια για ενδεχόμενο υβριδισμό είδη (C. gittenbergeri, C. elisabethae) παρά την κοντινή γεωγραφική κατανομή τους εμφάνισαν αρκετά μικρή αλληλοεπικάλυψη, κάτι που ενισχύει την ενδεχόμενη ύπαρξη προγονικού υβριδισμού, ή το ενδεχόμενο να διαφοροποιήθηκαν τόσο εξαιτίας αλλοπάτριας ειδογένεσης, όσο και εξαιτίας διαφορετικών οικολογικών συνθηκών. Επίσης, η διαφοροποίηση των οικολογικών θώκων των ειδών του γένους εξηγήθηκε κυρίως από μεταβλητές που σχετίζονται με τη διαθεσιμότητα σε νερό στο περιβάλλον. Έτσι, μέσα από αυτή τη μοντελοποίηση της αλληλοεπικάλυψης των θώκων τους αναδείχθηκε ο σημαντικός ρόλο της ξηρασίας στα πρότυπα κατανομής του συγκεκριμένου γένους αλλά και οι προσαρμογές που εμφανίζουν καθότι είναι θερμοευαίσθητα είδη. Συγκεκριμένα, προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι τα είδη του γένους Codringtonia που ζουν πιο νότια ή σε πιο ζεστές και ξηρές περιοχές έχουν την τάση να εκφράζουν πρωτεΐνες θερμικού σοκ μόνιμα και σε υψηλότερα επίπεδα.","abstract_has_math":false,"creators":["Παπαδάκη Χρυσούλα","Papadaki Chrysoula"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2021,"date_issued":"2021","date_published":"2021","updated_at":"2026-11-19T05:42:38Z","subjects":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2943737"],"render_values":[{"text":"uoadl:2943737","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2943737","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2943737","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A2943737","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Παπαδάκη Χρυσούλα","Papadaki Chrysoula"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2021"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Θετικές Επιστήμες","Science"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2943737","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2943737"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Το γένος Codringtonia (Gastropoda, Pulmonata) περιλαμβάνει εφτά ενδημικά είδη χερσαίων βραχόβιων σαλιγκαριών, τα οποία παρουσιάζουν εντοπισμένη και μωσαϊκή κατανομή, αποκλειστικά στην ηπειρωτική Ελλάδα. Όλα τα είδη έχουν ενταχθεί στον Ερυθρό Κατάλογο και χαρακτηρίζονται ως τρωτά, ή κινδυνεύοντα, καθώς οι πληθυσμοί τους έχουν συρρικνωθεί αρκετά τα τελευταία χρόνια. Παρουσιάζουν ιδιαίτερο βιολογικό κύκλο καθώς αναπαράγονται την άνοιξη, κάτι που δεν είναι συνηθισμένο για χερσαία γαστερόποδα της νότιας Ελλάδας. Επίσης, εμφανίζουν δύο περιόδους διάπαυσης (χειμώνα και καλοκαίρι). Ο ενδημισμός, η μωσαϊκότητα της κατανομής, η μικρή χωρική κλίμακα της διαφοροποίησης και οι ιδιαιτερότητες του βιολογικού κύκλου του γένους έχουν κεντρίσει επανειλημμένως το ενδιαφέρον των ερευνητών. Συγκεκριμένα, πριν από αυτή τη μελέτη, είχε πραγματοποιηθεί μια εκτενέστερη συγκριτική διδακτορική μελέτη όλων των ειδών του γένους, η οποία επίλυσε τη φυλογένεση του και έδωσε απαντήσεις σε καίρια ερωτήματα σχετικά με την ιστορία της διαφοροποίησης του. Ταυτόχρονα, έθεσε και τα θεμέλια για την πραγματοποίηση της συγκεκριμένης μελέτης, ενώ κάποια από τα αποτελέσματά της γέννησαν νέα ερωτήματα προς διερεύνηση. Ως εκ τούτου, η παρούσα μεταπτυχιακή εργασία αποσκοπεί στην περαιτέρω κατανόηση και μελέτη της εξελικτικής ιστορίας και της οικολογίας των ενδημικών ειδών του γένους Codringtonia. Εστιάζει σε ερωτήματα που αφορούν στη γενετική δομή των πληθυσμών των ειδών, στη μελέτη της δημογραφίας τους, στην επανεξέταση των κατανομών τους μέσω μοντελοποίησης της αλληλοεπικάλυψης των θώκων τους αλλά και στην εξέταση του ενδεχομένου υβριδισμού μεταξύ δύο στενά συγγενικών ειδών του γένους μελέτης (C. elisabethae & C. gittenbergeri). Για τις ανάγκες των αναλύσεων, χρησιμοποιήθηκαν τρία μιτοχονδριακά γονίδια (COI, COII, 16S) και δύο πυρηνικά γονίδια (ITS1, ITS2) και δημιουργήθηκαν τρία ενοποιημένα σετ δεδομένων, ένα με τους τρεις μιτοχονδριακούς τόπους (105 δείγματα), ένα με τα δύο πυρηνικά γονίδια (91 δείγματα), και ένα με ενοποιημένους μιτοχονδριακούς και πυρηνικούς τόπους των 81 ατόμων, από όλα τα είδη του γένους αντίστοιχα. Η γενετική ποικιλότητα και η γενετική διαφοροποίηση των πληθυσμών των εφτά ειδών του γένους Codringtonia εξετάστηκε τόσο σε διαειδικό όσο και σε ενδοειδικό επίπεδο, υπολογίζοντας τις γενετικές αποστάσεις, την απλοτυπική και νουκλεοτιδική ποικιλότητα και τον συντελεστή «συγκαταγωγής» FST -αντλώντας έτσι και συμπεράσματα για τις πληθυσμιακές δομές τους. Συνολικά, οι πληθυσμοί των ειδών του γένους Codringtonia παρουσίασαν αρκετά αυξημένη απλοτυπική ποικιλότητα και γενετική διαφοροποίηση, κυρίως στους μιτοχονδριακούς τόπους, κάτι που ενδεχομένως οφείλεται στη μειωμένη ικανότητα διασποράς των χερσαίων σαλιγκαριών. Συγκεκριμένα, το ζεύγος ειδών με τη μεγαλύτερη μιτοχονδριακή διαειδική γενετική διαφοροποίηση ήταν το C. parnassia με το C. eucineta, λόγω των διαφορετικών προτύπων κατανομής τους, ενώ η μικρότερη μιτοχονδριακή αλλά και πυρηνική εντοπίστηκε ανάμεσα στα C. elisabethae και C. gittenbergeri, που εμφανίζουν παρόμοια κατανομή, χωρίς ωστόσο να έχουν βρεθεί σε συμπατρία. Σε ενδοειδικό επίπεδο, η έμμεση εκτίμηση της γονιδιακής ροής των πληθυσμών πραγματοποιήθηκε μέσα από την αξιολόγηση του δείκτη FST κατά ζεύγη. Επιπλέον, η εμφάνιση πιο έντονης εσωτερικής δομής σε κάποιους πληθυσμούς με διαφορετικό απλότυπο ανά βράχο, στα είδη C.intusplicata, C. codringtonii και C. parnassia υποδηλώνει πιθανότατα την ύπαρξη δήμων. Η δημογραφική ιστορία των πληθυσμών των ειδών του γένους Codringtonia, αρχικά επιχειρήθηκε να εκτιμηθεί με τους δείκτες ουδετερότητας Tajima’s D, Fu’s Fs και Rozas R2 χρησιμοποιώντας ξεχωριστά τα δυο σύνολα μιτοχονδριακών και πυρηνικών τόπων. Επιπλέον, για την ανακατασκευή της εξέλιξης των προγονικών πληθυσμών του γένους, χρησιμοποιήθηκε μια μεθοδολογία Μπεϋζιανής Συμπερασματολογίας, τα Extended Bayesian Skyline Plots (EBSPs), χρησιμοποιώντας και τους πέντε γενετικούς τόπους. Οι τιμές των δεικτών ουδετερότητας δεν βρέθηκαν στατιστικά σημαντικές στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, υποδεικνύοντας πως οι αλληλουχίες δεν υπόκεινται σε φυσική επιλογή και πως οι πληθυσμοί έχουν πιθανώς σταθερό μέγεθος. Ανιχνεύτηκαν ωστόσο, μερικές εξαιρέσεις. Στο μιτοχονδριακό σετ δεδομένων του είδους C. gittenbergeri υπήρξαν ενδείξεις περίσσειας πρόσφατων μεταλλάξεων και κατ’ επέκταση πλεονάζοντας αριθμός σπάνιων αλληλομόρφων, που οφείλεται πιθανόν σε πρόσφατη εξάπλωση του πληθυσμού. Αντίστοιχα, στο C. helenae για τον πληθυσμό στην κορυφή του όρους Μαίναλου, στο μιτοχόνδριο υπήρξαν ενδείξεις για την ύπαρξη θετικής επιλογής και στον πυρήνα ένδειξη για απόκλιση του από ένα σταθερό μέγεθος, υποδεικνύοντας ότι ο πληθυσμός εμφανίζει πρόσφατη πληθυσμιακή εξάπλωση. Επιπλέον, το μοτίβο της υψηλής απλοτυπικής και της χαμηλής νουκλεοτιδικής ποικιλότητας μπορεί να υποδηλώνει την ύπαρξη φαινομένου του ιδρυτή ή φαινόμενου στενωπού. Αυτή η υπόθεση μπορεί να συνδεθεί και με προηγούμενα ευρήματα που αφορούν στην αδυναμία διατήρησης του υδατικού ισοζυγίου που εμφανίζει το C. helenae. Σε ότι αφορά τα αποτελέσματα των EBSPs, κανένας πληθυσμός των ενδημικών ειδών του γένους Codringtonia δεν εμφάνισε ενδείξεις προγονικών στενωπών ή εξαπλώσεων. Οι πιο έντονες πληθυσμιακές μεταπτώσεις με ακόλουθες αυξητικές τάσεις, στους πληθυσμούς των C. eucineta, C. intusplicata, C. helenae, C. elisabethae και C. parnassia, υπέδειξαν πιθανές τρέχουσες στενωπούς, οι οποίες μπορεί να σχετίζονται με πρόσφατο κατακερματισμό των ενδιαιτημάτων τους λόγω της κλιματικής αλλαγής και των ανθρωπογενών δραστηριοτήτων. Το C. codringtonii, εμφανίζει σταθερό μέγεθος, κάτι που μπορεί να οφείλεται σε μεγαλύτερο εύρος κατανομής από το πλέον γνωστό. Τέλος, το C. gittenbergeri, φαίνεται να έχει σταθερό μέγεθος, με την τρέχουσα πληθυσμιακή του τάση να μοιάζει αύξουσα υποδεικνύουν πρόσφατη πληθυσμιακή εξάπλωση. Επίσης, στην παρούσα μελέτη, επιχειρήθηκε η περεταίρω διερεύνηση του ενδεχόμενου υβριδισμού μεταξύ των ειδών (C. gittenbergeri και C. elisabethae) με την προσθήκη δύο πυρηνικών δεικτών, και με την αύξηση ατόμων στη συνολική φυλογένεση του γένους. Ενδιαφέρον προκάλεσε το γεγονός ότι όχι μόνο το ζεύγος των ειδών C. gittenbergeri - C. elisabethae αλλά και το ζεύγος C. intusplicata - C. helenae, εμφανίζουν ένα γενετικά αναμεμειγμένο πρότυπο μιας και μοιράζονται κοινούς απλότυπους στο εσωτερικό των κλάδων τους. Αυτό αποτελεί ένδειξη υβριδισμού ή εισροής, ιδιαίτερα για το ζεύγος C. gittenbergeri - C. elisabethae, -όπου τα παρατηρούμενα πρότυπα σε πυρήνα και μιτοχόνδριο υποδηλώνουν μια αρκετά πρόσφατη διαφοροποίηση των ειδών. Η γεωγραφική εγγύτητα των κατανομών τους σε μικρή γεωγραφική έκταση, υποστηρίζει το ενδεχόμενο ύπαρξης ζώνης επαφής στο πρόσφατο παρελθόν, είτε στο παρόν, ενισχύοντας έτσι την πιθανότητα δευτερογενούς γονιδιακής ροής μεταξύ των απογονικών πληθυσμών/ειδών. Τέλος, για την περεταίρω κατανόηση των περιβαλλοντικών θώκων των ειδών του γένους Codringtonia και της αλληλοεπικάλυψης τους χρησιμοποιήθηκε ο δείκτης D του Schoener, ο οποίος διακρίνει τα διαφορετικά χαρακτηριστικά τους. Συνολικά, τα αποτελέσματα αυτού του δείκτη έδειξαν μέτρια αλληλοεπικάλυψη, με τις μεγαλύτερες αλληλοεπικαλύψεις να εμφανίζονται μεταξύ ειδών που γεωγραφικά είναι πιο απομακρυσμένα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μιας και γίνεται αναφορά σε οικολογική επικάλυψη, υπάρχει πιθανότητα ένδειξης αλλοπάτριας ειδογένεσης με ελάχιστη οικολογική διαφοροποίηση. Τα υποψήφια για ενδεχόμενο υβριδισμό είδη (C. gittenbergeri, C. elisabethae) παρά την κοντινή γεωγραφική κατανομή τους εμφάνισαν αρκετά μικρή αλληλοεπικάλυψη, κάτι που ενισχύει την ενδεχόμενη ύπαρξη προγονικού υβριδισμού, ή το ενδεχόμενο να διαφοροποιήθηκαν τόσο εξαιτίας αλλοπάτριας ειδογένεσης, όσο και εξαιτίας διαφορετικών οικολογικών συνθηκών. Επίσης, η διαφοροποίηση των οικολογικών θώκων των ειδών του γένους εξηγήθηκε κυρίως από μεταβλητές που σχετίζονται με τη διαθεσιμότητα σε νερό στο περιβάλλον. Έτσι, μέσα από αυτή τη μοντελοποίηση της αλληλοεπικάλυψης των θώκων τους αναδείχθηκε ο σημαντικός ρόλο της ξηρασίας στα πρότυπα κατανομής του συγκεκριμένου γένους αλλά και οι προσαρμογές που εμφανίζουν καθότι είναι θερμοευαίσθητα είδη. Συγκεκριμένα, προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι τα είδη του γένους Codringtonia που ζουν πιο νότια ή σε πιο ζεστές και ξηρές περιοχές έχουν την τάση να εκφράζουν πρωτεΐνες θερμικού σοκ μόνιμα και σε υψηλότερα επίπεδα.","The rock-dwelling land snail genus Codringtonia (Gastropoda, Pulmonata) consists of seven species. This genus is endemic to Greece, and exhibits a restricted and mosaic distribution in the Peloponnese peninsula and Central Greece. Since their populations have declined significantly over the last half century, Codringtonia species are registered in the Red List of endangered animals as vulnerable, with exception of C. codringtonii which is assessed as endangered. These species have an unusual life cycle as they reproduce during spring, which is uncommon for land snails of the southern Greece. Also, they exhibit two dormancy periods (winter and summer). The genus’ endemism, its mosaic distributional pattern, the small spatial scale of its differentiation and its unusual life circle have piqued the interest of many researchers. More specifically, before this study, a PhD Thesis had been conducted that contained all Codringtonia species. That thesis, resolved the phylogeny of the genus and replied to main questions concerning its differentiation history, using a comparative framework. At the same time, it laid the foundations for the realization of the current study, as some of its results gave rise to new questions to be explored. Therefore, the present thesis aims to further investigate the evolutionary history and ecology of the endemic species of the genus Codringtonia by focusing on questions concerning their population genetic structure, their demographic history, the spatial overlap in their distributions using niche overlap modelling, and the potential for hybridization of two closely related species (C. elisabethae & C. gittenbergeri). For the purpose of the analysis, sequence data originating from three mitochondrial genes (COI, COII, 16S) and two nuclear genes (ITS1, ITS2) were used for creating three concatenated datasets; one using the mitochondrial sequences (105 samples), one with the nuclear ones (91 samples), and one combining both (81 samples), from all species of the genus respectively. Both the intraspecific and interspecific levels of the genetic diversity and differentiation of the populations of the seven species were examined by measuring the genetic distance, the haplotype and nucleotide diversity and the fixation index FST, to draw conclusions about their population structure. Overall, the sequences of mitochondrial regions revealed high haplotype diversity and genetic differentiation among the population of the genus, probably due to the low dispersal ability of land snails. Specifically, the highest mitochondrial interspecific genetic differentiation appeared between the species C. parnassia and C. eucineta, because of their different distribution patterns. While the smallest mitochondrial and nuclear genetic differentiation was identified between C. elisabethae and C. gittenbergeri, -species with similar geographical distribution, but not in sympatry. Moreover, to indirectly estimate patterns of gene flow at an intraspecific level, pair-wise FST values were calculated. Furthermore, the strongly structured populations with different haplotype per rock in C.intusplicata, C. codringtonii and C. parnassia, suggested the existence of neighboring demes. To detect signatures of demographic changes in populations of Codringtonia species, Tajima’s D, Fu’s Fs and Rozas R2neutrality tests were calculated using the concatenated datasets of mitochondrial and nuclear sequences. Moreover, Extended Bayesian Skyline Plot (EBSP) analysis was run to estimate the effective population size of the species over time, by using all five genetic markers. In general, there was not statistical significance in the neutrality testing, implying there is no evidence of natural selection and that population sizes are constant. However, there were few exceptions. In the mitochondrial dataset of C. gittenbergeri there was evidence of an excess of rare alleles due to the quite large number of recent mutations, reflecting recent demographic growth. Also, the mitochondrial sequences of the population of C. helenae in Mount Mainalo indicated positive selection, while the nuclear dataset showed deviation from constant population size because of recent population expansion. Moreover, the combination of high haplotype diversity and low nucleotide diversity is likely due to rapid demographic expansion from a small effective population size, suggesting a founder event or a population bottleneck. The possibility of these events may be linked with the difficulty of this particular species to conserve its tissue water. Regarding the results of EBSPs, none of the populations of the genus Codringtonia showed signs of ancestral bottlenecks or expansions. Furthermore, the population profile of C. eucineta, C. intusplicata, C. helenae, C. elisabethae and C. parnassia, showed major population shifts with an upward trend, suggesting potential current bottlenecks, which may be related to recent range reductions of habitats due to climatic and/or anthropogenic events. C. codringtonii populations seem to be of a constant size, which may be due to a wider distribution range than already observed. Finally, C. gittenbergeri populations seem to be of a constant size too, with an upward current trend, indicating recent expansion. Moreover, this study examined the potential hybridization between two closely related Codringtonia species (C. gittenbergeri - C. elisabethae) by using nuclear markers and increasing the number of specimens in the phylogenetic analysis of the genus. Interestingly, not only the pair of C. gittenbergeri - C. elisabethae but also C. gittenbergeri - C. elisabethae showed a mixed genetic pattern by sharing common haplotypes within their clades. This might be an indication of hybridization or introgression, especially between C. gittenbergeri - C. elisabethae, -as the observed genetic patterns in nuclear and mitochondrial sequences depicts recent speciation. The geographical proximity of their distributions in a limited spatial scale, probably represents a remnant of past hybridization and may reflect ancestral continuous distribution of the studied taxa or supports the possibility of a contact zone in the present, thus enhancing the possibility of secondary gene flow between the ancestral populations / species. Finally, further examination of the ecological niche of the species was acquired by measuring niche overlap using the metric D. Overall, the results of this metric showed moderate niche overlap, with the most extensive overlaps among species that are the most distant geographically. In these cases, allopatric speciation with limited ecological differentiation could provide an explanation. Furthermore, the overlap of the suspected for hybridization species (C. gittenbergeri, C. elisabethae) was restricted, possibly due to ancestral hybridization or because of allopatric speciation or different ecological conditions. Also, the differentiation in environmental niches was predominantly explained by variables related to water availability. Hence, the niche modelling highlighted the fundamental impact of drought on the distribution patterns of this genus and their adaptations as heat-sensitive species. In particular, a previous study showed that the species distributed farther south or at lower altitudes express constantly higher levels of heat shock proteins, permanently."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Δομή πληθυσμών των ειδών του γένους Codringtonia Kobelt 1898 & διερεύνηση υβριδικής ζώνης με χρήση μοριακών δεικτών"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Παπαδάκη Χρυσούλα","Papadaki Chrysoula"],"dc:date":["2021"],"dc:description":["Το γένος Codringtonia (Gastropoda, Pulmonata) περιλαμβάνει εφτά ενδημικά είδη χερσαίων βραχόβιων σαλιγκαριών, τα οποία παρουσιάζουν εντοπισμένη και μωσαϊκή κατανομή, αποκλειστικά στην ηπειρωτική Ελλάδα. Όλα τα είδη έχουν ενταχθεί στον Ερυθρό Κατάλογο και χαρακτηρίζονται ως τρωτά, ή κινδυνεύοντα, καθώς οι πληθυσμοί τους έχουν συρρικνωθεί αρκετά τα τελευταία χρόνια. Παρουσιάζουν ιδιαίτερο βιολογικό κύκλο καθώς αναπαράγονται την άνοιξη, κάτι που δεν είναι συνηθισμένο για χερσαία γαστερόποδα της νότιας Ελλάδας. Επίσης, εμφανίζουν δύο περιόδους διάπαυσης (χειμώνα και καλοκαίρι). Ο ενδημισμός, η μωσαϊκότητα της κατανομής, η μικρή χωρική κλίμακα της διαφοροποίησης και οι ιδιαιτερότητες του βιολογικού κύκλου του γένους έχουν κεντρίσει επανειλημμένως το ενδιαφέρον των ερευνητών. Συγκεκριμένα, πριν από αυτή τη μελέτη, είχε πραγματοποιηθεί μια εκτενέστερη συγκριτική διδακτορική μελέτη όλων των ειδών του γένους, η οποία επίλυσε τη φυλογένεση του και έδωσε απαντήσεις σε καίρια ερωτήματα σχετικά με την ιστορία της διαφοροποίησης του. Ταυτόχρονα, έθεσε και τα θεμέλια για την πραγματοποίηση της συγκεκριμένης μελέτης, ενώ κάποια από τα αποτελέσματά της γέννησαν νέα ερωτήματα προς διερεύνηση. Ως εκ τούτου, η παρούσα μεταπτυχιακή εργασία αποσκοπεί στην περαιτέρω κατανόηση και μελέτη της εξελικτικής ιστορίας και της οικολογίας των ενδημικών ειδών του γένους Codringtonia. Εστιάζει σε ερωτήματα που αφορούν στη γενετική δομή των πληθυσμών των ειδών, στη μελέτη της δημογραφίας τους, στην επανεξέταση των κατανομών τους μέσω μοντελοποίησης της αλληλοεπικάλυψης των θώκων τους αλλά και στην εξέταση του ενδεχομένου υβριδισμού μεταξύ δύο στενά συγγενικών ειδών του γένους μελέτης (C. elisabethae & C. gittenbergeri). Για τις ανάγκες των αναλύσεων, χρησιμοποιήθηκαν τρία μιτοχονδριακά γονίδια (COI, COII, 16S) και δύο πυρηνικά γονίδια (ITS1, ITS2) και δημιουργήθηκαν τρία ενοποιημένα σετ δεδομένων, ένα με τους τρεις μιτοχονδριακούς τόπους (105 δείγματα), ένα με τα δύο πυρηνικά γονίδια (91 δείγματα), και ένα με ενοποιημένους μιτοχονδριακούς και πυρηνικούς τόπους των 81 ατόμων, από όλα τα είδη του γένους αντίστοιχα. Η γενετική ποικιλότητα και η γενετική διαφοροποίηση των πληθυσμών των εφτά ειδών του γένους Codringtonia εξετάστηκε τόσο σε διαειδικό όσο και σε ενδοειδικό επίπεδο, υπολογίζοντας τις γενετικές αποστάσεις, την απλοτυπική και νουκλεοτιδική ποικιλότητα και τον συντελεστή «συγκαταγωγής» FST -αντλώντας έτσι και συμπεράσματα για τις πληθυσμιακές δομές τους. Συνολικά, οι πληθυσμοί των ειδών του γένους Codringtonia παρουσίασαν αρκετά αυξημένη απλοτυπική ποικιλότητα και γενετική διαφοροποίηση, κυρίως στους μιτοχονδριακούς τόπους, κάτι που ενδεχομένως οφείλεται στη μειωμένη ικανότητα διασποράς των χερσαίων σαλιγκαριών. Συγκεκριμένα, το ζεύγος ειδών με τη μεγαλύτερη μιτοχονδριακή διαειδική γενετική διαφοροποίηση ήταν το C. parnassia με το C. eucineta, λόγω των διαφορετικών προτύπων κατανομής τους, ενώ η μικρότερη μιτοχονδριακή αλλά και πυρηνική εντοπίστηκε ανάμεσα στα C. elisabethae και C. gittenbergeri, που εμφανίζουν παρόμοια κατανομή, χωρίς ωστόσο να έχουν βρεθεί σε συμπατρία. Σε ενδοειδικό επίπεδο, η έμμεση εκτίμηση της γονιδιακής ροής των πληθυσμών πραγματοποιήθηκε μέσα από την αξιολόγηση του δείκτη FST κατά ζεύγη. Επιπλέον, η εμφάνιση πιο έντονης εσωτερικής δομής σε κάποιους πληθυσμούς με διαφορετικό απλότυπο ανά βράχο, στα είδη C.intusplicata, C. codringtonii και C. parnassia υποδηλώνει πιθανότατα την ύπαρξη δήμων. Η δημογραφική ιστορία των πληθυσμών των ειδών του γένους Codringtonia, αρχικά επιχειρήθηκε να εκτιμηθεί με τους δείκτες ουδετερότητας Tajima’s D, Fu’s Fs και Rozas R2 χρησιμοποιώντας ξεχωριστά τα δυο σύνολα μιτοχονδριακών και πυρηνικών τόπων. Επιπλέον, για την ανακατασκευή της εξέλιξης των προγονικών πληθυσμών του γένους, χρησιμοποιήθηκε μια μεθοδολογία Μπεϋζιανής Συμπερασματολογίας, τα Extended Bayesian Skyline Plots (EBSPs), χρησιμοποιώντας και τους πέντε γενετικούς τόπους. Οι τιμές των δεικτών ουδετερότητας δεν βρέθηκαν στατιστικά σημαντικές στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, υποδεικνύοντας πως οι αλληλουχίες δεν υπόκεινται σε φυσική επιλογή και πως οι πληθυσμοί έχουν πιθανώς σταθερό μέγεθος. Ανιχνεύτηκαν ωστόσο, μερικές εξαιρέσεις. Στο μιτοχονδριακό σετ δεδομένων του είδους C. gittenbergeri υπήρξαν ενδείξεις περίσσειας πρόσφατων μεταλλάξεων και κατ’ επέκταση πλεονάζοντας αριθμός σπάνιων αλληλομόρφων, που οφείλεται πιθανόν σε πρόσφατη εξάπλωση του πληθυσμού. Αντίστοιχα, στο C. helenae για τον πληθυσμό στην κορυφή του όρους Μαίναλου, στο μιτοχόνδριο υπήρξαν ενδείξεις για την ύπαρξη θετικής επιλογής και στον πυρήνα ένδειξη για απόκλιση του από ένα σταθερό μέγεθος, υποδεικνύοντας ότι ο πληθυσμός εμφανίζει πρόσφατη πληθυσμιακή εξάπλωση. Επιπλέον, το μοτίβο της υψηλής απλοτυπικής και της χαμηλής νουκλεοτιδικής ποικιλότητας μπορεί να υποδηλώνει την ύπαρξη φαινομένου του ιδρυτή ή φαινόμενου στενωπού. Αυτή η υπόθεση μπορεί να συνδεθεί και με προηγούμενα ευρήματα που αφορούν στην αδυναμία διατήρησης του υδατικού ισοζυγίου που εμφανίζει το C. helenae. Σε ότι αφορά τα αποτελέσματα των EBSPs, κανένας πληθυσμός των ενδημικών ειδών του γένους Codringtonia δεν εμφάνισε ενδείξεις προγονικών στενωπών ή εξαπλώσεων. Οι πιο έντονες πληθυσμιακές μεταπτώσεις με ακόλουθες αυξητικές τάσεις, στους πληθυσμούς των C. eucineta, C. intusplicata, C. helenae, C. elisabethae και C. parnassia, υπέδειξαν πιθανές τρέχουσες στενωπούς, οι οποίες μπορεί να σχετίζονται με πρόσφατο κατακερματισμό των ενδιαιτημάτων τους λόγω της κλιματικής αλλαγής και των ανθρωπογενών δραστηριοτήτων. Το C. codringtonii, εμφανίζει σταθερό μέγεθος, κάτι που μπορεί να οφείλεται σε μεγαλύτερο εύρος κατανομής από το πλέον γνωστό. Τέλος, το C. gittenbergeri, φαίνεται να έχει σταθερό μέγεθος, με την τρέχουσα πληθυσμιακή του τάση να μοιάζει αύξουσα υποδεικνύουν πρόσφατη πληθυσμιακή εξάπλωση. Επίσης, στην παρούσα μελέτη, επιχειρήθηκε η περεταίρω διερεύνηση του ενδεχόμενου υβριδισμού μεταξύ των ειδών (C. gittenbergeri και C. elisabethae) με την προσθήκη δύο πυρηνικών δεικτών, και με την αύξηση ατόμων στη συνολική φυλογένεση του γένους. Ενδιαφέρον προκάλεσε το γεγονός ότι όχι μόνο το ζεύγος των ειδών C. gittenbergeri - C. elisabethae αλλά και το ζεύγος C. intusplicata - C. helenae, εμφανίζουν ένα γενετικά αναμεμειγμένο πρότυπο μιας και μοιράζονται κοινούς απλότυπους στο εσωτερικό των κλάδων τους. Αυτό αποτελεί ένδειξη υβριδισμού ή εισροής, ιδιαίτερα για το ζεύγος C. gittenbergeri - C. elisabethae, -όπου τα παρατηρούμενα πρότυπα σε πυρήνα και μιτοχόνδριο υποδηλώνουν μια αρκετά πρόσφατη διαφοροποίηση των ειδών. Η γεωγραφική εγγύτητα των κατανομών τους σε μικρή γεωγραφική έκταση, υποστηρίζει το ενδεχόμενο ύπαρξης ζώνης επαφής στο πρόσφατο παρελθόν, είτε στο παρόν, ενισχύοντας έτσι την πιθανότητα δευτερογενούς γονιδιακής ροής μεταξύ των απογονικών πληθυσμών/ειδών. Τέλος, για την περεταίρω κατανόηση των περιβαλλοντικών θώκων των ειδών του γένους Codringtonia και της αλληλοεπικάλυψης τους χρησιμοποιήθηκε ο δείκτης D του Schoener, ο οποίος διακρίνει τα διαφορετικά χαρακτηριστικά τους. Συνολικά, τα αποτελέσματα αυτού του δείκτη έδειξαν μέτρια αλληλοεπικάλυψη, με τις μεγαλύτερες αλληλοεπικαλύψεις να εμφανίζονται μεταξύ ειδών που γεωγραφικά είναι πιο απομακρυσμένα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μιας και γίνεται αναφορά σε οικολογική επικάλυψη, υπάρχει πιθανότητα ένδειξης αλλοπάτριας ειδογένεσης με ελάχιστη οικολογική διαφοροποίηση. Τα υποψήφια για ενδεχόμενο υβριδισμό είδη (C. gittenbergeri, C. elisabethae) παρά την κοντινή γεωγραφική κατανομή τους εμφάνισαν αρκετά μικρή αλληλοεπικάλυψη, κάτι που ενισχύει την ενδεχόμενη ύπαρξη προγονικού υβριδισμού, ή το ενδεχόμενο να διαφοροποιήθηκαν τόσο εξαιτίας αλλοπάτριας ειδογένεσης, όσο και εξαιτίας διαφορετικών οικολογικών συνθηκών. Επίσης, η διαφοροποίηση των οικολογικών θώκων των ειδών του γένους εξηγήθηκε κυρίως από μεταβλητές που σχετίζονται με τη διαθεσιμότητα σε νερό στο περιβάλλον. Έτσι, μέσα από αυτή τη μοντελοποίηση της αλληλοεπικάλυψης των θώκων τους αναδείχθηκε ο σημαντικός ρόλο της ξηρασίας στα πρότυπα κατανομής του συγκεκριμένου γένους αλλά και οι προσαρμογές που εμφανίζουν καθότι είναι θερμοευαίσθητα είδη. Συγκεκριμένα, προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι τα είδη του γένους Codringtonia που ζουν πιο νότια ή σε πιο ζεστές και ξηρές περιοχές έχουν την τάση να εκφράζουν πρωτεΐνες θερμικού σοκ μόνιμα και σε υψηλότερα επίπεδα.","The rock-dwelling land snail genus Codringtonia (Gastropoda, Pulmonata) consists of seven species. This genus is endemic to Greece, and exhibits a restricted and mosaic distribution in the Peloponnese peninsula and Central Greece. Since their populations have declined significantly over the last half century, Codringtonia species are registered in the Red List of endangered animals as vulnerable, with exception of C. codringtonii which is assessed as endangered. These species have an unusual life cycle as they reproduce during spring, which is uncommon for land snails of the southern Greece. Also, they exhibit two dormancy periods (winter and summer). The genus’ endemism, its mosaic distributional pattern, the small spatial scale of its differentiation and its unusual life circle have piqued the interest of many researchers. More specifically, before this study, a PhD Thesis had been conducted that contained all Codringtonia species. That thesis, resolved the phylogeny of the genus and replied to main questions concerning its differentiation history, using a comparative framework. At the same time, it laid the foundations for the realization of the current study, as some of its results gave rise to new questions to be explored. Therefore, the present thesis aims to further investigate the evolutionary history and ecology of the endemic species of the genus Codringtonia by focusing on questions concerning their population genetic structure, their demographic history, the spatial overlap in their distributions using niche overlap modelling, and the potential for hybridization of two closely related species (C. elisabethae & C. gittenbergeri). For the purpose of the analysis, sequence data originating from three mitochondrial genes (COI, COII, 16S) and two nuclear genes (ITS1, ITS2) were used for creating three concatenated datasets; one using the mitochondrial sequences (105 samples), one with the nuclear ones (91 samples), and one combining both (81 samples), from all species of the genus respectively. Both the intraspecific and interspecific levels of the genetic diversity and differentiation of the populations of the seven species were examined by measuring the genetic distance, the haplotype and nucleotide diversity and the fixation index FST, to draw conclusions about their population structure. Overall, the sequences of mitochondrial regions revealed high haplotype diversity and genetic differentiation among the population of the genus, probably due to the low dispersal ability of land snails. Specifically, the highest mitochondrial interspecific genetic differentiation appeared between the species C. parnassia and C. eucineta, because of their different distribution patterns. While the smallest mitochondrial and nuclear genetic differentiation was identified between C. elisabethae and C. gittenbergeri, -species with similar geographical distribution, but not in sympatry. Moreover, to indirectly estimate patterns of gene flow at an intraspecific level, pair-wise FST values were calculated. Furthermore, the strongly structured populations with different haplotype per rock in C.intusplicata, C. codringtonii and C. parnassia, suggested the existence of neighboring demes. To detect signatures of demographic changes in populations of Codringtonia species, Tajima’s D, Fu’s Fs and Rozas R2neutrality tests were calculated using the concatenated datasets of mitochondrial and nuclear sequences. Moreover, Extended Bayesian Skyline Plot (EBSP) analysis was run to estimate the effective population size of the species over time, by using all five genetic markers. In general, there was not statistical significance in the neutrality testing, implying there is no evidence of natural selection and that population sizes are constant. However, there were few exceptions. In the mitochondrial dataset of C. gittenbergeri there was evidence of an excess of rare alleles due to the quite large number of recent mutations, reflecting recent demographic growth. Also, the mitochondrial sequences of the population of C. helenae in Mount Mainalo indicated positive selection, while the nuclear dataset showed deviation from constant population size because of recent population expansion. Moreover, the combination of high haplotype diversity and low nucleotide diversity is likely due to rapid demographic expansion from a small effective population size, suggesting a founder event or a population bottleneck. The possibility of these events may be linked with the difficulty of this particular species to conserve its tissue water. Regarding the results of EBSPs, none of the populations of the genus Codringtonia showed signs of ancestral bottlenecks or expansions. Furthermore, the population profile of C. eucineta, C. intusplicata, C. helenae, C. elisabethae and C. parnassia, showed major population shifts with an upward trend, suggesting potential current bottlenecks, which may be related to recent range reductions of habitats due to climatic and/or anthropogenic events. C. codringtonii populations seem to be of a constant size, which may be due to a wider distribution range than already observed. Finally, C. gittenbergeri populations seem to be of a constant size too, with an upward current trend, indicating recent expansion. Moreover, this study examined the potential hybridization between two closely related Codringtonia species (C. gittenbergeri - C. elisabethae) by using nuclear markers and increasing the number of specimens in the phylogenetic analysis of the genus. Interestingly, not only the pair of C. gittenbergeri - C. elisabethae but also C. gittenbergeri - C. elisabethae showed a mixed genetic pattern by sharing common haplotypes within their clades. This might be an indication of hybridization or introgression, especially between C. gittenbergeri - C. elisabethae, -as the observed genetic patterns in nuclear and mitochondrial sequences depicts recent speciation. The geographical proximity of their distributions in a limited spatial scale, probably represents a remnant of past hybridization and may reflect ancestral continuous distribution of the studied taxa or supports the possibility of a contact zone in the present, thus enhancing the possibility of secondary gene flow between the ancestral populations / species. Finally, further examination of the ecological niche of the species was acquired by measuring niche overlap using the metric D. Overall, the results of this metric showed moderate niche overlap, with the most extensive overlaps among species that are the most distant geographically. In these cases, allopatric speciation with limited ecological differentiation could provide an explanation. Furthermore, the overlap of the suspected for hybridization species (C. gittenbergeri, C. elisabethae) was restricted, possibly due to ancestral hybridization or because of allopatric speciation or different ecological conditions. Also, the differentiation in environmental niches was predominantly explained by variables related to water availability. Hence, the niche modelling highlighted the fundamental impact of drought on the distribution patterns of this genus and their adaptations as heat-sensitive species. In particular, a previous study showed that the species distributed farther south or at lower altitudes express constantly higher levels of heat shock proteins, permanently."],"dc:identifier":["uoadl:2943737","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2943737"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"dc:title":["Δομή πληθυσμών των ειδών του γένους Codringtonia Kobelt 1898 & διερεύνηση υβριδικής ζώνης με χρήση μοριακών δεικτών"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:42:38Z"}