{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:2946474"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:2946474","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Εκτίμηση της ηλικίας σε ενήλικα άτομα με βάση τη μέθοδο Kvaal σε πανοραμικά ακτινογραφήματα","abstract":"Η ηλικία αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία καθορισμού της ταυτότητας ενός ατόμου. Η βιολογική ηλικία του ατόμου αφορά τις μεταβολές που επιφέρει η πάροδος του χρόνου στους ιστούς του οργανισμού κατά τις φάσεις της ανάπτυξης, αύξησης, ωρίμανσης και γήρανσης και, φυσιολογικά, συνάδει με τη χρονολογική του ηλικία. Η εκτίμηση της ηλικίας σε ζώντα άτομα είναι σημαντική για την επίλυση υποθέσεων ιατροδικαστικού ενδιαφέροντος. Για το λόγο αυτό έχουν αναπτυχθεί μέθοδοι που βασίζονται στον κατά προσέγγιση υπολογισμό της βιολογικής ηλικίας με σκοπό τον προσδιορισμό της πιθανότερης ηλικιακής ομάδας στην οποία ανήκει το άτομο είτε τον αποκλεισμό της πιθανότητας να ανήκει το άτομο σε κάποια ηλικιακή ομάδα. Οι ποικίλες μεταβολές του οδοντικού φραγμού μπορούν να προσφέρουν σημαντικές πληροφορίες για την ηλικία ενός ζώντος ή αποθανόντος ατόμου. Για την εκτίμηση της οδοντικής ηλικίας σε ενήλικα άτομα, όπου η διάπλαση όλων των δοντιών έχει ολοκληρωθεί, αξιολογούνται κυρίως οι αλλαγές που εμφανίζονται λόγω ηλικίας στις διαστάσεις του πολφού. Μία από τις περισσότερο διαδεδομένες μεθόδους εκτίμησης της ηλικίας σε ενήλικα ζώντα άτομα μέσω ακτινογραφικής μελέτης των οδοντικών φραγμών είναι η μέθοδος των Kvaal και συν. (1995). Η μέθοδος παρουσιάζει αυξημένη ακρίβεια και αξιοπιστία σε σχέση με άλλες ακτινογραφικές μεθόδους. Τα τελευταία χρόνια η μέθοδος Kvaal έχει εφαρμοστεί σε διαφορετικές ακτινογραφικές τεχνικές και σε πληθυσμούς με ποικίλη φυλετική και γεωγραφική καταγωγή. Από όσο είναι γνωστό, στη διεθνή βιβλιογραφία, δεν έχει έως τώρα προηγηθεί κάποια ερευνητική εργασία η οποία να εξετάζει τη συγκεκριμένη μέθοδο σε ελληνικό πληθυσμό. ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εργασίας είναι να εξεταστεί η ακρίβεια και η αξιοπιστία της μεθόδου Kvaal (1995) στην εκτίμηση της ηλικίας σε δείγμα ενήλικου ελληνικού πληθυσμού. Πιο αναλυτικά, οι επιμέρους στόχοι της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση: 1. Της αξιοπιστίας μεταξύ της εκτιμώμενης οδοντικής και της πραγματικής χρονολογικής ηλικίας, 2. Της ακρίβειας της εκτιμώμενης οδοντικής ηλικίας ανάλογα με το υπάρχον μεμονωμένο δόντι ή ομάδα δοντιών (από τα συνολικά έξι δόντια της άνω και της κάτω γνάθου που χρησιμοποιεί η μέθοδος Kvaal), 3. Της επίδρασης του φύλου στην ακρίβεια των αποτελεσμάτων και 4. Της ακρίβειας της μεθόδου σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες. ΥΛΙΚΟ - ΜΕΘΟΔΟΣ Μελετήθηκαν 100 ψηφιακά ορθοπαντομογραφήματα (50 αρρένων-50 θηλέων) ενηλίκων ασθενών. Τα ακτινογραφήματα συλλέχθηκαν από το αρχείο ασθενών που εξετάστηκαν στην Κλινική Διαγνωστικής της Οδοντιατρικής Σχολής Αθηνών και από το αρχείο ιδιωτικού ακτινολογικού ιατρείου. Η συλλογή των ακτινογραφημάτων έγινε αναδρομικά και όλα είχαν πραγματοποιηθεί για διαγνωστικούς λόγους, με σκοπό την κατάρτιση θεραπευτικού σχεδίου. Όλοι οι ασθενείς είχαν ελεύθερο ιατρικό ιστορικό. Με βάση την πρωτότυπη εργασία των Kvaal και συν. (1995), ορίστηκαν τα κριτήρια επιλογής και αποκλεισμού των ακτινογραφημάτων, ως εξής:  Κριτήρια επιλογής των ακτινογραφημάτων: I. Ορθοπαντομογραφήματα ατόμων ελληνικής καταγωγής που είχαν συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας τους τη στιγμή της λήψης του ακτινογραφήματος II. Ύπαρξη στο φραγμό, τουλάχιστον στο ένα ημιμόριο της κάθε γνάθου, i. για την άνω γνάθο: του κεντρικού και πλάγιου τομέα και του δεύτερου προγομφίου ii. για την κάτω γνάθο: του πλάγιου τομέα, του κυνόδοντα και του πρώτου προγομφίου  Κριτήρια αποκλεισμού των ακτινογραφημάτων: I. Μη αποδεκτή ποιότητα ακτινογραφικής εικόνας η οποία επηρεάζει την απεικόνιση των προς μελέτη δοντιών. II. Οδοντιατρικές θεραπείες στα υπό μελέτη δόντια της άνω και της κάτω γνάθου. III. Ύπαρξη παθολογίας των οδοντικών ιστών στα υπό εξέταση δόντια. IV. Περιρριζικές και περιακρορριζικές βλάβες που συνεπάγονται νέκρωση των υπό εξέταση δοντιών V. Παρέκκλιση από τη φυσιολογική ανατομία των υπό εξέταση δοντιών VI. Μερική ή ολική έγκλειση και έκτοπη ανατολή των υπό εξέταση δοντιών VII. Σημαντική στροφή ή ακτινογραφική παραμόρφωση των υπό εξέταση δοντιών VIII. Ασάφεια στην απεικόνιση των επιμέρους ανατομικών δομών των υπό εξέταση δοντιών. Για κάθε ασθενή καταγράφηκε το φύλο και η ηλικία. Τα επιλεχθέντα ορθοπαντομογραφήματα παρατέθηκαν ανεξάρτητα στους παρατηρητές, οι οποίοι δε γνώριζαν το φύλο και την ηλικία των ασθενών στους οποίους αντιστοιχούσαν (τυφλή μελέτη). Δύο παρατηρητές (μεταπτυχιακές φοιτήτριες του πρώτου κύκλου σπουδών της κλινικής ειδίκευσης της Διαγνωστικής και Ακτινολογίας Στόματος) εφάρμοσαν κάτω από τις ίδιες συνθήκες τη μέθοδο Kvaal. Για τις μετρήσεις χρησιμοποιήθηκε το λογισμικό επεξεργασίας εικόνας ImageJ. Η διαδικασία των μετρήσεων επαναλήφθηκε στο 50% του δείγματος από τον πρώτο παρατηρητή μετά από διάστημα ενός μηνός. Για τον υπολογισμό της εκτιμώμενης ηλικίας χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό. Τέλος, έγινε σύγκριση των αποτελεσμάτων της παρούσας εργασίας συγκρίθηκαν με άλλα αντίστοιχων ερευνητικών εργασιών της σύγχρονης διεθνούς βιβλιογραφίας. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Για τη στατιστική ανάλυση χρησιμοποιήθηκε το λογισμικό STATA. Μεταβλητές που αξιολογήθηκαν ήταν η χρονολογική ηλικία, το φύλο και η εκτιμώμενη οδοντική ηλικία. Επίσης υπολογίστηκε η συμφωνία των αποτελεσμάτων από τους δύο παρατηρητές, καθώς και η συμφωνία μεταξύ των αρχικών και επαναληπτικών μετρήσεων του πρώτου παρατηρητή. Διαφορετικοί δείκτες χρησιμοποιήθηκαν για τον έλεγχο της ακρίβειας και της αξιοπιστίας της μεθόδου Kvaal: η συσχέτιση μεταξύ χρονολογικής και οδοντικής ηλικίας ελέγχθηκε με τη χρήση του συντελεστή συμφωνίας του Lin, του συντελεστή συσχέτισης Pearson και 95% ορίων συμφωνίας. Τέλος, εξετάστηκε η επίδραση του φύλου στην ακρίβεια των αποτελεσμάτων και η αξιοπιστία της μεθόδου Kvaal όταν αυτή εφαρμοστεί σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες (<30 έτη και ≥30 έτη ηλικίας). ΕΥΡΗΜΑΤΑ Από τον υπολογισμό του συντελεστή συμφωνίας Lin και του συντελεστή συσχέτισης Pearson προέκυψε ότι μεγαλύτερη συμφωνία μεταξύ χρονολογικής και εκτιμώμενης οδοντικής ηλικίας επετεύχθη όταν εξετάστηκαν τα 6 δόντια που προτείνονται από τη μέθοδο Kvaal (Lin: 0.702, SD: 7.18 έτη), τα 3 δόντια της άνω γνάθου (Lin: 0.694, SD: 7.08 έτη), τα 3 δόντια της κάτω γνάθου (Lin: 0.641, SD: 8.13 έτη) και ο κεντρικός άνω τομέας (Lin: 0.629, SD: 7.69 έτη). Η μέθοδος Kvaal δεν εμφανίζει σαφή συσχέτιση φύλου αλλά εξαρτάται σε κάποιο βαθμό από την εξοικείωση του παρατηρητή με τη διαδικασία των μετρήσεων. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 1. Η μέθοδος Kvaal φαίνεται ότι έχει μέτρια προς καλή ακρίβεια και αξιοπιστία όταν εφαρμόστηκε σε ορθοπαντομογραφήματα στο συγκεκριμένο δείγμα ενήλικου ελληνικού πληθυσμού. 2. Στατιστικά σημαντική υποεκτίμηση της ηλικίας παρατηρήθηκε όταν εξετάστηκε ο 2ος προγόμφιος της άνω γνάθου και στα δύο φύλα. 3. Στους άντρες προέκυψε κατά μέσο όρο υψηλότερη εκτιμώμενη οδοντική ηλικία όταν αξιολογήθηκε ο 2ος προγόμφιος της άνω γνάθου και ο συνδυασμός των τριών δοντιών της άνω γνάθου, σε σύγκριση με τις γυναίκες. 4. Το φύλο δε φάνηκε να παίζει στατιστικά σημαντικό ρόλο, όταν αξιολογήθηκαν τα υπόλοιπα μονήρη δόντια, ο συνδυασμός των τριών δοντιών της κάτω γνάθου και το σύνολο των έξι δοντιών και των δύο γνάθων. 5. Στα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας (άνω των 30 ετών) στο συγκεκριμένο δείγμα φάνηκε να υπάρχει ελαφρώς καλύτερη συμφωνία κατά την εφαρμογή της μεθόδου Kvaal. 6. Στην ηλικιακή ομάδα <30 ετών φαίνεται ότι εμφανίζεται υποεκτίμηση της ηλικίας, ενώ αντίθετα, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων στην ηλιακή ομάδα των ≥30 ετών, γίνεται υπερεκτίμηση της ηλικίας. 7. Η ακρίβεια των αποτελεσμάτων εμφανίζει θετική συσχέτιση με το βαθμό εξοικείωσης του παρατηρητή με τη διαδικασία των μετρήσεων που υπαγορεύονται από τη μέθοδο Kvaal. 8. Τα ευρήματα της παρούσας εργασίας έρχονται σε γενική συμφωνία με μελέτες της διεθνούς βιβλιογραφίας στις οποίες χρησιμοποιήθηκαν παρόμοια κριτήρια επιλογής του δείγματος. Σε μελέτες με μικτό δείγμα, δηλαδή που συμπεριλάμβαναν και ανήλικα άτομα, παρατηρήθηκε ασυμφωνία. 9. Χρειάζεται περαιτέρω μελέτη της αξιοπιστίας και ακρίβειας της μεθόδου Kvaal σε ευρύτερο δείγμα ελληνικού πληθυσμού, στο οποίο θα εκπροσωπούνται περισσότερες ηλικιακές ομάδες από μεγαλύτερο αριθμό ατόμων.","abstract_html":"Η ηλικία αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία καθορισμού της ταυτότητας ενός ατόμου. Η βιολογική ηλικία του ατόμου αφορά τις μεταβολές που επιφέρει η πάροδος του χρόνου στους ιστούς του οργανισμού κατά τις φάσεις της ανάπτυξης, αύξησης, ωρίμανσης και γήρανσης και, φυσιολογικά, συνάδει με τη χρονολογική του ηλικία. Η εκτίμηση της ηλικίας σε ζώντα άτομα είναι σημαντική για την επίλυση υποθέσεων ιατροδικαστικού ενδιαφέροντος. Για το λόγο αυτό έχουν αναπτυχθεί μέθοδοι που βασίζονται στον κατά προσέγγιση υπολογισμό της βιολογικής ηλικίας με σκοπό τον προσδιορισμό της πιθανότερης ηλικιακής ομάδας στην οποία ανήκει το άτομο είτε τον αποκλεισμό της πιθανότητας να ανήκει το άτομο σε κάποια ηλικιακή ομάδα. Οι ποικίλες μεταβολές του οδοντικού φραγμού μπορούν να προσφέρουν σημαντικές πληροφορίες για την ηλικία ενός ζώντος ή αποθανόντος ατόμου. Για την εκτίμηση της οδοντικής ηλικίας σε ενήλικα άτομα, όπου η διάπλαση όλων των δοντιών έχει ολοκληρωθεί, αξιολογούνται κυρίως οι αλλαγές που εμφανίζονται λόγω ηλικίας στις διαστάσεις του πολφού. Μία από τις περισσότερο διαδεδομένες μεθόδους εκτίμησης της ηλικίας σε ενήλικα ζώντα άτομα μέσω ακτινογραφικής μελέτης των οδοντικών φραγμών είναι η μέθοδος των Kvaal και συν. (1995). Η μέθοδος παρουσιάζει αυξημένη ακρίβεια και αξιοπιστία σε σχέση με άλλες ακτινογραφικές μεθόδους. Τα τελευταία χρόνια η μέθοδος Kvaal έχει εφαρμοστεί σε διαφορετικές ακτινογραφικές τεχνικές και σε πληθυσμούς με ποικίλη φυλετική και γεωγραφική καταγωγή. Από όσο είναι γνωστό, στη διεθνή βιβλιογραφία, δεν έχει έως τώρα προηγηθεί κάποια ερευνητική εργασία η οποία να εξετάζει τη συγκεκριμένη μέθοδο σε ελληνικό πληθυσμό. ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εργασίας είναι να εξεταστεί η ακρίβεια και η αξιοπιστία της μεθόδου Kvaal (1995) στην εκτίμηση της ηλικίας σε δείγμα ενήλικου ελληνικού πληθυσμού. Πιο αναλυτικά, οι επιμέρους στόχοι της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση: 1. Της αξιοπιστίας μεταξύ της εκτιμώμενης οδοντικής και της πραγματικής χρονολογικής ηλικίας, 2. Της ακρίβειας της εκτιμώμενης οδοντικής ηλικίας ανάλογα με το υπάρχον μεμονωμένο δόντι ή ομάδα δοντιών (από τα συνολικά έξι δόντια της άνω και της κάτω γνάθου που χρησιμοποιεί η μέθοδος Kvaal), 3. Της επίδρασης του φύλου στην ακρίβεια των αποτελεσμάτων και 4. Της ακρίβειας της μεθόδου σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες. ΥΛΙΚΟ - ΜΕΘΟΔΟΣ Μελετήθηκαν 100 ψηφιακά ορθοπαντομογραφήματα (50 αρρένων-50 θηλέων) ενηλίκων ασθενών. Τα ακτινογραφήματα συλλέχθηκαν από το αρχείο ασθενών που εξετάστηκαν στην Κλινική Διαγνωστικής της Οδοντιατρικής Σχολής Αθηνών και από το αρχείο ιδιωτικού ακτινολογικού ιατρείου. Η συλλογή των ακτινογραφημάτων έγινε αναδρομικά και όλα είχαν πραγματοποιηθεί για διαγνωστικούς λόγους, με σκοπό την κατάρτιση θεραπευτικού σχεδίου. Όλοι οι ασθενείς είχαν ελεύθερο ιατρικό ιστορικό. Με βάση την πρωτότυπη εργασία των Kvaal και συν. (1995), ορίστηκαν τα κριτήρια επιλογής και αποκλεισμού των ακτινογραφημάτων, ως εξής:  Κριτήρια επιλογής των ακτινογραφημάτων: I. Ορθοπαντομογραφήματα ατόμων ελληνικής καταγωγής που είχαν συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας τους τη στιγμή της λήψης του ακτινογραφήματος II. Ύπαρξη στο φραγμό, τουλάχιστον στο ένα ημιμόριο της κάθε γνάθου, i. για την άνω γνάθο: του κεντρικού και πλάγιου τομέα και του δεύτερου προγομφίου ii. για την κάτω γνάθο: του πλάγιου τομέα, του κυνόδοντα και του πρώτου προγομφίου  Κριτήρια αποκλεισμού των ακτινογραφημάτων: I. Μη αποδεκτή ποιότητα ακτινογραφικής εικόνας η οποία επηρεάζει την απεικόνιση των προς μελέτη δοντιών. II. Οδοντιατρικές θεραπείες στα υπό μελέτη δόντια της άνω και της κάτω γνάθου. III. Ύπαρξη παθολογίας των οδοντικών ιστών στα υπό εξέταση δόντια. IV. Περιρριζικές και περιακρορριζικές βλάβες που συνεπάγονται νέκρωση των υπό εξέταση δοντιών V. Παρέκκλιση από τη φυσιολογική ανατομία των υπό εξέταση δοντιών VI. Μερική ή ολική έγκλειση και έκτοπη ανατολή των υπό εξέταση δοντιών VII. Σημαντική στροφή ή ακτινογραφική παραμόρφωση των υπό εξέταση δοντιών VIII. Ασάφεια στην απεικόνιση των επιμέρους ανατομικών δομών των υπό εξέταση δοντιών. Για κάθε ασθενή καταγράφηκε το φύλο και η ηλικία. Τα επιλεχθέντα ορθοπαντομογραφήματα παρατέθηκαν ανεξάρτητα στους παρατηρητές, οι οποίοι δε γνώριζαν το φύλο και την ηλικία των ασθενών στους οποίους αντιστοιχούσαν (τυφλή μελέτη). Δύο παρατηρητές (μεταπτυχιακές φοιτήτριες του πρώτου κύκλου σπουδών της κλινικής ειδίκευσης της Διαγνωστικής και Ακτινολογίας Στόματος) εφάρμοσαν κάτω από τις ίδιες συνθήκες τη μέθοδο Kvaal. Για τις μετρήσεις χρησιμοποιήθηκε το λογισμικό επεξεργασίας εικόνας ImageJ. Η διαδικασία των μετρήσεων επαναλήφθηκε στο 50% του δείγματος από τον πρώτο παρατηρητή μετά από διάστημα ενός μηνός. Για τον υπολογισμό της εκτιμώμενης ηλικίας χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό. Τέλος, έγινε σύγκριση των αποτελεσμάτων της παρούσας εργασίας συγκρίθηκαν με άλλα αντίστοιχων ερευνητικών εργασιών της σύγχρονης διεθνούς βιβλιογραφίας. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Για τη στατιστική ανάλυση χρησιμοποιήθηκε το λογισμικό STATA. Μεταβλητές που αξιολογήθηκαν ήταν η χρονολογική ηλικία, το φύλο και η εκτιμώμενη οδοντική ηλικία. Επίσης υπολογίστηκε η συμφωνία των αποτελεσμάτων από τους δύο παρατηρητές, καθώς και η συμφωνία μεταξύ των αρχικών και επαναληπτικών μετρήσεων του πρώτου παρατηρητή. Διαφορετικοί δείκτες χρησιμοποιήθηκαν για τον έλεγχο της ακρίβειας και της αξιοπιστίας της μεθόδου Kvaal: η συσχέτιση μεταξύ χρονολογικής και οδοντικής ηλικίας ελέγχθηκε με τη χρήση του συντελεστή συμφωνίας του Lin, του συντελεστή συσχέτισης Pearson και 95% ορίων συμφωνίας. Τέλος, εξετάστηκε η επίδραση του φύλου στην ακρίβεια των αποτελεσμάτων και η αξιοπιστία της μεθόδου Kvaal όταν αυτή εφαρμοστεί σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες (&lt;30 έτη και ≥30 έτη ηλικίας). ΕΥΡΗΜΑΤΑ Από τον υπολογισμό του συντελεστή συμφωνίας Lin και του συντελεστή συσχέτισης Pearson προέκυψε ότι μεγαλύτερη συμφωνία μεταξύ χρονολογικής και εκτιμώμενης οδοντικής ηλικίας επετεύχθη όταν εξετάστηκαν τα 6 δόντια που προτείνονται από τη μέθοδο Kvaal (Lin: 0.702, SD: 7.18 έτη), τα 3 δόντια της άνω γνάθου (Lin: 0.694, SD: 7.08 έτη), τα 3 δόντια της κάτω γνάθου (Lin: 0.641, SD: 8.13 έτη) και ο κεντρικός άνω τομέας (Lin: 0.629, SD: 7.69 έτη). Η μέθοδος Kvaal δεν εμφανίζει σαφή συσχέτιση φύλου αλλά εξαρτάται σε κάποιο βαθμό από την εξοικείωση του παρατηρητή με τη διαδικασία των μετρήσεων. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 1. Η μέθοδος Kvaal φαίνεται ότι έχει μέτρια προς καλή ακρίβεια και αξιοπιστία όταν εφαρμόστηκε σε ορθοπαντομογραφήματα στο συγκεκριμένο δείγμα ενήλικου ελληνικού πληθυσμού. 2. Στατιστικά σημαντική υποεκτίμηση της ηλικίας παρατηρήθηκε όταν εξετάστηκε ο 2ος προγόμφιος της άνω γνάθου και στα δύο φύλα. 3. Στους άντρες προέκυψε κατά μέσο όρο υψηλότερη εκτιμώμενη οδοντική ηλικία όταν αξιολογήθηκε ο 2ος προγόμφιος της άνω γνάθου και ο συνδυασμός των τριών δοντιών της άνω γνάθου, σε σύγκριση με τις γυναίκες. 4. Το φύλο δε φάνηκε να παίζει στατιστικά σημαντικό ρόλο, όταν αξιολογήθηκαν τα υπόλοιπα μονήρη δόντια, ο συνδυασμός των τριών δοντιών της κάτω γνάθου και το σύνολο των έξι δοντιών και των δύο γνάθων. 5. Στα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας (άνω των 30 ετών) στο συγκεκριμένο δείγμα φάνηκε να υπάρχει ελαφρώς καλύτερη συμφωνία κατά την εφαρμογή της μεθόδου Kvaal. 6. Στην ηλικιακή ομάδα &lt;30 ετών φαίνεται ότι εμφανίζεται υποεκτίμηση της ηλικίας, ενώ αντίθετα, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων στην ηλιακή ομάδα των ≥30 ετών, γίνεται υπερεκτίμηση της ηλικίας. 7. Η ακρίβεια των αποτελεσμάτων εμφανίζει θετική συσχέτιση με το βαθμό εξοικείωσης του παρατηρητή με τη διαδικασία των μετρήσεων που υπαγορεύονται από τη μέθοδο Kvaal. 8. Τα ευρήματα της παρούσας εργασίας έρχονται σε γενική συμφωνία με μελέτες της διεθνούς βιβλιογραφίας στις οποίες χρησιμοποιήθηκαν παρόμοια κριτήρια επιλογής του δείγματος. Σε μελέτες με μικτό δείγμα, δηλαδή που συμπεριλάμβαναν και ανήλικα άτομα, παρατηρήθηκε ασυμφωνία. 9. Χρειάζεται περαιτέρω μελέτη της αξιοπιστίας και ακρίβειας της μεθόδου Kvaal σε ευρύτερο δείγμα ελληνικού πληθυσμού, στο οποίο θα εκπροσωπούνται περισσότερες ηλικιακές ομάδες από μεγαλύτερο αριθμό ατόμων.","abstract_has_math":false,"creators":["Κάβουρα Δήμητρα-Νίκη","Kavoura Dimitra-Niki"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2021,"date_issued":"2021","date_published":"2021","updated_at":"2026-11-19T05:42:46Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2946474"],"render_values":[{"text":"uoadl:2946474","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2946474","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2946474","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A2946474","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Κάβουρα Δήμητρα-Νίκη","Kavoura Dimitra-Niki"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2021"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2946474","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2946474"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η ηλικία αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία καθορισμού της ταυτότητας ενός ατόμου. Η βιολογική ηλικία του ατόμου αφορά τις μεταβολές που επιφέρει η πάροδος του χρόνου στους ιστούς του οργανισμού κατά τις φάσεις της ανάπτυξης, αύξησης, ωρίμανσης και γήρανσης και, φυσιολογικά, συνάδει με τη χρονολογική του ηλικία. Η εκτίμηση της ηλικίας σε ζώντα άτομα είναι σημαντική για την επίλυση υποθέσεων ιατροδικαστικού ενδιαφέροντος. Για το λόγο αυτό έχουν αναπτυχθεί μέθοδοι που βασίζονται στον κατά προσέγγιση υπολογισμό της βιολογικής ηλικίας με σκοπό τον προσδιορισμό της πιθανότερης ηλικιακής ομάδας στην οποία ανήκει το άτομο είτε τον αποκλεισμό της πιθανότητας να ανήκει το άτομο σε κάποια ηλικιακή ομάδα. Οι ποικίλες μεταβολές του οδοντικού φραγμού μπορούν να προσφέρουν σημαντικές πληροφορίες για την ηλικία ενός ζώντος ή αποθανόντος ατόμου. Για την εκτίμηση της οδοντικής ηλικίας σε ενήλικα άτομα, όπου η διάπλαση όλων των δοντιών έχει ολοκληρωθεί, αξιολογούνται κυρίως οι αλλαγές που εμφανίζονται λόγω ηλικίας στις διαστάσεις του πολφού. Μία από τις περισσότερο διαδεδομένες μεθόδους εκτίμησης της ηλικίας σε ενήλικα ζώντα άτομα μέσω ακτινογραφικής μελέτης των οδοντικών φραγμών είναι η μέθοδος των Kvaal και συν. (1995). Η μέθοδος παρουσιάζει αυξημένη ακρίβεια και αξιοπιστία σε σχέση με άλλες ακτινογραφικές μεθόδους. Τα τελευταία χρόνια η μέθοδος Kvaal έχει εφαρμοστεί σε διαφορετικές ακτινογραφικές τεχνικές και σε πληθυσμούς με ποικίλη φυλετική και γεωγραφική καταγωγή. Από όσο είναι γνωστό, στη διεθνή βιβλιογραφία, δεν έχει έως τώρα προηγηθεί κάποια ερευνητική εργασία η οποία να εξετάζει τη συγκεκριμένη μέθοδο σε ελληνικό πληθυσμό. ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εργασίας είναι να εξεταστεί η ακρίβεια και η αξιοπιστία της μεθόδου Kvaal (1995) στην εκτίμηση της ηλικίας σε δείγμα ενήλικου ελληνικού πληθυσμού. Πιο αναλυτικά, οι επιμέρους στόχοι της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση: 1. Της αξιοπιστίας μεταξύ της εκτιμώμενης οδοντικής και της πραγματικής χρονολογικής ηλικίας, 2. Της ακρίβειας της εκτιμώμενης οδοντικής ηλικίας ανάλογα με το υπάρχον μεμονωμένο δόντι ή ομάδα δοντιών (από τα συνολικά έξι δόντια της άνω και της κάτω γνάθου που χρησιμοποιεί η μέθοδος Kvaal), 3. Της επίδρασης του φύλου στην ακρίβεια των αποτελεσμάτων και 4. Της ακρίβειας της μεθόδου σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες. ΥΛΙΚΟ - ΜΕΘΟΔΟΣ Μελετήθηκαν 100 ψηφιακά ορθοπαντομογραφήματα (50 αρρένων-50 θηλέων) ενηλίκων ασθενών. Τα ακτινογραφήματα συλλέχθηκαν από το αρχείο ασθενών που εξετάστηκαν στην Κλινική Διαγνωστικής της Οδοντιατρικής Σχολής Αθηνών και από το αρχείο ιδιωτικού ακτινολογικού ιατρείου. Η συλλογή των ακτινογραφημάτων έγινε αναδρομικά και όλα είχαν πραγματοποιηθεί για διαγνωστικούς λόγους, με σκοπό την κατάρτιση θεραπευτικού σχεδίου. Όλοι οι ασθενείς είχαν ελεύθερο ιατρικό ιστορικό. Με βάση την πρωτότυπη εργασία των Kvaal και συν. (1995), ορίστηκαν τα κριτήρια επιλογής και αποκλεισμού των ακτινογραφημάτων, ως εξής:  Κριτήρια επιλογής των ακτινογραφημάτων: I. Ορθοπαντομογραφήματα ατόμων ελληνικής καταγωγής που είχαν συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας τους τη στιγμή της λήψης του ακτινογραφήματος II. Ύπαρξη στο φραγμό, τουλάχιστον στο ένα ημιμόριο της κάθε γνάθου, i. για την άνω γνάθο: του κεντρικού και πλάγιου τομέα και του δεύτερου προγομφίου ii. για την κάτω γνάθο: του πλάγιου τομέα, του κυνόδοντα και του πρώτου προγομφίου  Κριτήρια αποκλεισμού των ακτινογραφημάτων: I. Μη αποδεκτή ποιότητα ακτινογραφικής εικόνας η οποία επηρεάζει την απεικόνιση των προς μελέτη δοντιών. II. Οδοντιατρικές θεραπείες στα υπό μελέτη δόντια της άνω και της κάτω γνάθου. III. Ύπαρξη παθολογίας των οδοντικών ιστών στα υπό εξέταση δόντια. IV. Περιρριζικές και περιακρορριζικές βλάβες που συνεπάγονται νέκρωση των υπό εξέταση δοντιών V. Παρέκκλιση από τη φυσιολογική ανατομία των υπό εξέταση δοντιών VI. Μερική ή ολική έγκλειση και έκτοπη ανατολή των υπό εξέταση δοντιών VII. Σημαντική στροφή ή ακτινογραφική παραμόρφωση των υπό εξέταση δοντιών VIII. Ασάφεια στην απεικόνιση των επιμέρους ανατομικών δομών των υπό εξέταση δοντιών. Για κάθε ασθενή καταγράφηκε το φύλο και η ηλικία. Τα επιλεχθέντα ορθοπαντομογραφήματα παρατέθηκαν ανεξάρτητα στους παρατηρητές, οι οποίοι δε γνώριζαν το φύλο και την ηλικία των ασθενών στους οποίους αντιστοιχούσαν (τυφλή μελέτη). Δύο παρατηρητές (μεταπτυχιακές φοιτήτριες του πρώτου κύκλου σπουδών της κλινικής ειδίκευσης της Διαγνωστικής και Ακτινολογίας Στόματος) εφάρμοσαν κάτω από τις ίδιες συνθήκες τη μέθοδο Kvaal. Για τις μετρήσεις χρησιμοποιήθηκε το λογισμικό επεξεργασίας εικόνας ImageJ. Η διαδικασία των μετρήσεων επαναλήφθηκε στο 50% του δείγματος από τον πρώτο παρατηρητή μετά από διάστημα ενός μηνός. Για τον υπολογισμό της εκτιμώμενης ηλικίας χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό. Τέλος, έγινε σύγκριση των αποτελεσμάτων της παρούσας εργασίας συγκρίθηκαν με άλλα αντίστοιχων ερευνητικών εργασιών της σύγχρονης διεθνούς βιβλιογραφίας. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Για τη στατιστική ανάλυση χρησιμοποιήθηκε το λογισμικό STATA. Μεταβλητές που αξιολογήθηκαν ήταν η χρονολογική ηλικία, το φύλο και η εκτιμώμενη οδοντική ηλικία. Επίσης υπολογίστηκε η συμφωνία των αποτελεσμάτων από τους δύο παρατηρητές, καθώς και η συμφωνία μεταξύ των αρχικών και επαναληπτικών μετρήσεων του πρώτου παρατηρητή. Διαφορετικοί δείκτες χρησιμοποιήθηκαν για τον έλεγχο της ακρίβειας και της αξιοπιστίας της μεθόδου Kvaal: η συσχέτιση μεταξύ χρονολογικής και οδοντικής ηλικίας ελέγχθηκε με τη χρήση του συντελεστή συμφωνίας του Lin, του συντελεστή συσχέτισης Pearson και 95% ορίων συμφωνίας. Τέλος, εξετάστηκε η επίδραση του φύλου στην ακρίβεια των αποτελεσμάτων και η αξιοπιστία της μεθόδου Kvaal όταν αυτή εφαρμοστεί σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες (<30 έτη και ≥30 έτη ηλικίας). ΕΥΡΗΜΑΤΑ Από τον υπολογισμό του συντελεστή συμφωνίας Lin και του συντελεστή συσχέτισης Pearson προέκυψε ότι μεγαλύτερη συμφωνία μεταξύ χρονολογικής και εκτιμώμενης οδοντικής ηλικίας επετεύχθη όταν εξετάστηκαν τα 6 δόντια που προτείνονται από τη μέθοδο Kvaal (Lin: 0.702, SD: 7.18 έτη), τα 3 δόντια της άνω γνάθου (Lin: 0.694, SD: 7.08 έτη), τα 3 δόντια της κάτω γνάθου (Lin: 0.641, SD: 8.13 έτη) και ο κεντρικός άνω τομέας (Lin: 0.629, SD: 7.69 έτη). Η μέθοδος Kvaal δεν εμφανίζει σαφή συσχέτιση φύλου αλλά εξαρτάται σε κάποιο βαθμό από την εξοικείωση του παρατηρητή με τη διαδικασία των μετρήσεων. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 1. Η μέθοδος Kvaal φαίνεται ότι έχει μέτρια προς καλή ακρίβεια και αξιοπιστία όταν εφαρμόστηκε σε ορθοπαντομογραφήματα στο συγκεκριμένο δείγμα ενήλικου ελληνικού πληθυσμού. 2. Στατιστικά σημαντική υποεκτίμηση της ηλικίας παρατηρήθηκε όταν εξετάστηκε ο 2ος προγόμφιος της άνω γνάθου και στα δύο φύλα. 3. Στους άντρες προέκυψε κατά μέσο όρο υψηλότερη εκτιμώμενη οδοντική ηλικία όταν αξιολογήθηκε ο 2ος προγόμφιος της άνω γνάθου και ο συνδυασμός των τριών δοντιών της άνω γνάθου, σε σύγκριση με τις γυναίκες. 4. Το φύλο δε φάνηκε να παίζει στατιστικά σημαντικό ρόλο, όταν αξιολογήθηκαν τα υπόλοιπα μονήρη δόντια, ο συνδυασμός των τριών δοντιών της κάτω γνάθου και το σύνολο των έξι δοντιών και των δύο γνάθων. 5. Στα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας (άνω των 30 ετών) στο συγκεκριμένο δείγμα φάνηκε να υπάρχει ελαφρώς καλύτερη συμφωνία κατά την εφαρμογή της μεθόδου Kvaal. 6. Στην ηλικιακή ομάδα <30 ετών φαίνεται ότι εμφανίζεται υποεκτίμηση της ηλικίας, ενώ αντίθετα, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων στην ηλιακή ομάδα των ≥30 ετών, γίνεται υπερεκτίμηση της ηλικίας. 7. Η ακρίβεια των αποτελεσμάτων εμφανίζει θετική συσχέτιση με το βαθμό εξοικείωσης του παρατηρητή με τη διαδικασία των μετρήσεων που υπαγορεύονται από τη μέθοδο Kvaal. 8. Τα ευρήματα της παρούσας εργασίας έρχονται σε γενική συμφωνία με μελέτες της διεθνούς βιβλιογραφίας στις οποίες χρησιμοποιήθηκαν παρόμοια κριτήρια επιλογής του δείγματος. Σε μελέτες με μικτό δείγμα, δηλαδή που συμπεριλάμβαναν και ανήλικα άτομα, παρατηρήθηκε ασυμφωνία. 9. Χρειάζεται περαιτέρω μελέτη της αξιοπιστίας και ακρίβειας της μεθόδου Kvaal σε ευρύτερο δείγμα ελληνικού πληθυσμού, στο οποίο θα εκπροσωπούνται περισσότερες ηλικιακές ομάδες από μεγαλύτερο αριθμό ατόμων.","Age is a major part of a person’s identity. Biological age refers to the changes that occur to the body due to the passage of time. It covers the periods of development, growth, maturation and aging and it normally is consistent with a person’s chronological age. Age estimation of living persons is important to the resolution of forensic cases; for that reason, several methods of biological age estimation have been developed. These methods are based on the approximate calculation of the biological age in order to determine the possibility of whether a person belongs in a certain age group or not. The changes in the dentition can provide valuable information of a living or deceased person’s age. For the purpose of estimating the age of adults, whose teeth have already completely developed, the time-related decrease in the dimensions of the dental pulp is assessed. The Kvaal et al. (1995) method is one of the most widely used radiographic dental age estimation methods of living adults. It presents increased accuracy and reliability in comparison to other radiographic methods of age estimation. In recent years, Kvaal’s method has been applied to different radiographic techniques and populations with variable geographic and racial origin. International literature demonstrates that thus far there have been no scientific studies that inspect the applicability of this method to a Greek population. PURPOSE The purpose of this study is to examine the accuracy and precision of Kvaal’s method (1995) when applied to panoramic radiographs of an adult Greek sample. In particular, the individual purposes of the current study are to investigate: 1. The correlation between the estimated dental age and the chronological age, 2. The accuracy of the dental age estimation depending on which single tooth or combination of teeth is examined (among the six teeth from both jaws that are used in Kvaal’s method), 3. The potential effect of gender in the accuracy of the results and 4. The accuracy of the method when it is applied to different age groups. MATERIAL - METHOD One hundred digital panoramic radiographs of adult patients (50 male-50 female) were examined. The radiographs were retrospectively collected from the Diagnostic Clinic of Athens Dental School as well as from a private diagnostic clinic. Each radiograph had been taken for diagnostic reasons in order to develop a treatment plan. All patients had a free medical history. The inclusion and exclusion criteria for the radiographs were determined, based on the original study by Kvaal et al. (1995). Inclusion criteria: I. Panoramic radiographs of Greek individuals who had reached their 18th year of age on the day that the radiograph was taken II. Existing in at least one side of each jaw, i. For the maxilla: central and lateral incisor and second premolar ii. For the mandible: lateral incisor, canine and first premolar Exclusion criteria: I. Unacceptable radiograph quality that affects the imaging of the examined teeth. II. Dental treatments and restorations of the examined teeth from both jaws. III. Hard tissue pathology of the examined teeth. IV. Periradicular and periapical pathology that entails necrosis of the examined teeth. V. Divergence of the examined teeth from the normal anatomy. VI. Partial or full impaction and ectopic eruption of the examined teeth. VII. Significant rotation or radiographic distortion of the examined teeth. VIII. Dental structures of the examined teeth not clearly visible. The gender and age were recorded for each patient. The collected radiographs were independently examined by two observers who were not aware of the gender and age of the respective patients (blinded study). Two observers (postgraduate students in the clinical specialization of Oral Diagnosis and Radiology) applied Kvaal’s method under the same conditions. The measurements were performed with the image processing program ImageJ and were repeated by the first observer after one month in 50% of the initial sample. For the calculation of the estimated ages a special software was used. The results were compared to other scientific studies of the international literature. STATISTICAL ANALYSIS The STATA software was used for the statistical analysis of the data. The examined variables were chronological age, gender and estimated dental age. The interobserver and intraobserver agreement were calculated. Different indexes were used in order to test the accuracy and reliability of Kvaal’s method (Lin’s concordance correlation coefficient, Pearson's correlation coefficient, 95% limits of agreement). The effect of gender on the accuracy of the results and the reliability of Kvaal’s method when it is applied to different age groups (<30 years and ≥30 years) were additionally examined. RESULTS The highest correlation between the estimated dental age and the chronological age occurred when all six teeth from both jaws were examined (Lin: 0.702, SD: 7.18 years). Following came the combination of the three maxillary teeth (Lin: 0.694, SD: 7.08 years) and the combination of the three mandibular teeth (Lin: 0.641, SD: 8.13 years). The maxillary central incisor showed the highest correlation between the estimated dental age and the chronological age among all the single teeth (Lin: 0.629, SD: 7.69 years). Kvaal’s method showed no significant correlation with the gender of the patients. The results depend, to some degree, on the familiarity of the observer with the measurements procedure. CONCLUSIONS 1. Kvaal’s method shows medium to high accuracy and reliability when applied to the selected sample consisting of Greek adults. 2. Statistically significant underestimation of the age occurred when the maxillary second premolar was examined, in both genders. 3. Male patients showed higher mean estimated dental age than females when the maxillary second premolar and the combination of the three maxillary teeth were examined. 4. The patients’ gender showed no statistically significant role when the remaining single teeth, the combination of the three mandibular teeth and all six teeth, were examined. 5. The group of older patients (≥30 years of age) showed slightly better results when Kvaal’s method was applied to the selected sample. 6. The age group of <30 years presented a relative underestimation of the dental age, while the opposite was observed in the age group of ≥30 years. 7. The accuracy of the results shows positive correlation with the degree of familiarity the observer has with the method’s measurements. 8. The results of the current study generally agree with comparable international studies which used similar inclusion criteria. Higher disagreement was noted when comparing results with studies that used mixed samples, including both adults and subadults. 9. Further research is required in order to examine the accuracy and precision of Kvaal’s method in a larger sample of Greek population and more represented age groups."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Εκτίμηση της ηλικίας σε ενήλικα άτομα με βάση τη μέθοδο Kvaal σε πανοραμικά ακτινογραφήματα"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Κάβουρα Δήμητρα-Νίκη","Kavoura Dimitra-Niki"],"dc:date":["2021"],"dc:description":["Η ηλικία αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία καθορισμού της ταυτότητας ενός ατόμου. Η βιολογική ηλικία του ατόμου αφορά τις μεταβολές που επιφέρει η πάροδος του χρόνου στους ιστούς του οργανισμού κατά τις φάσεις της ανάπτυξης, αύξησης, ωρίμανσης και γήρανσης και, φυσιολογικά, συνάδει με τη χρονολογική του ηλικία. Η εκτίμηση της ηλικίας σε ζώντα άτομα είναι σημαντική για την επίλυση υποθέσεων ιατροδικαστικού ενδιαφέροντος. Για το λόγο αυτό έχουν αναπτυχθεί μέθοδοι που βασίζονται στον κατά προσέγγιση υπολογισμό της βιολογικής ηλικίας με σκοπό τον προσδιορισμό της πιθανότερης ηλικιακής ομάδας στην οποία ανήκει το άτομο είτε τον αποκλεισμό της πιθανότητας να ανήκει το άτομο σε κάποια ηλικιακή ομάδα. Οι ποικίλες μεταβολές του οδοντικού φραγμού μπορούν να προσφέρουν σημαντικές πληροφορίες για την ηλικία ενός ζώντος ή αποθανόντος ατόμου. Για την εκτίμηση της οδοντικής ηλικίας σε ενήλικα άτομα, όπου η διάπλαση όλων των δοντιών έχει ολοκληρωθεί, αξιολογούνται κυρίως οι αλλαγές που εμφανίζονται λόγω ηλικίας στις διαστάσεις του πολφού. Μία από τις περισσότερο διαδεδομένες μεθόδους εκτίμησης της ηλικίας σε ενήλικα ζώντα άτομα μέσω ακτινογραφικής μελέτης των οδοντικών φραγμών είναι η μέθοδος των Kvaal και συν. (1995). Η μέθοδος παρουσιάζει αυξημένη ακρίβεια και αξιοπιστία σε σχέση με άλλες ακτινογραφικές μεθόδους. Τα τελευταία χρόνια η μέθοδος Kvaal έχει εφαρμοστεί σε διαφορετικές ακτινογραφικές τεχνικές και σε πληθυσμούς με ποικίλη φυλετική και γεωγραφική καταγωγή. Από όσο είναι γνωστό, στη διεθνή βιβλιογραφία, δεν έχει έως τώρα προηγηθεί κάποια ερευνητική εργασία η οποία να εξετάζει τη συγκεκριμένη μέθοδο σε ελληνικό πληθυσμό. ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εργασίας είναι να εξεταστεί η ακρίβεια και η αξιοπιστία της μεθόδου Kvaal (1995) στην εκτίμηση της ηλικίας σε δείγμα ενήλικου ελληνικού πληθυσμού. Πιο αναλυτικά, οι επιμέρους στόχοι της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση: 1. Της αξιοπιστίας μεταξύ της εκτιμώμενης οδοντικής και της πραγματικής χρονολογικής ηλικίας, 2. Της ακρίβειας της εκτιμώμενης οδοντικής ηλικίας ανάλογα με το υπάρχον μεμονωμένο δόντι ή ομάδα δοντιών (από τα συνολικά έξι δόντια της άνω και της κάτω γνάθου που χρησιμοποιεί η μέθοδος Kvaal), 3. Της επίδρασης του φύλου στην ακρίβεια των αποτελεσμάτων και 4. Της ακρίβειας της μεθόδου σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες. ΥΛΙΚΟ - ΜΕΘΟΔΟΣ Μελετήθηκαν 100 ψηφιακά ορθοπαντομογραφήματα (50 αρρένων-50 θηλέων) ενηλίκων ασθενών. Τα ακτινογραφήματα συλλέχθηκαν από το αρχείο ασθενών που εξετάστηκαν στην Κλινική Διαγνωστικής της Οδοντιατρικής Σχολής Αθηνών και από το αρχείο ιδιωτικού ακτινολογικού ιατρείου. Η συλλογή των ακτινογραφημάτων έγινε αναδρομικά και όλα είχαν πραγματοποιηθεί για διαγνωστικούς λόγους, με σκοπό την κατάρτιση θεραπευτικού σχεδίου. Όλοι οι ασθενείς είχαν ελεύθερο ιατρικό ιστορικό. Με βάση την πρωτότυπη εργασία των Kvaal και συν. (1995), ορίστηκαν τα κριτήρια επιλογής και αποκλεισμού των ακτινογραφημάτων, ως εξής:  Κριτήρια επιλογής των ακτινογραφημάτων: I. Ορθοπαντομογραφήματα ατόμων ελληνικής καταγωγής που είχαν συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας τους τη στιγμή της λήψης του ακτινογραφήματος II. Ύπαρξη στο φραγμό, τουλάχιστον στο ένα ημιμόριο της κάθε γνάθου, i. για την άνω γνάθο: του κεντρικού και πλάγιου τομέα και του δεύτερου προγομφίου ii. για την κάτω γνάθο: του πλάγιου τομέα, του κυνόδοντα και του πρώτου προγομφίου  Κριτήρια αποκλεισμού των ακτινογραφημάτων: I. Μη αποδεκτή ποιότητα ακτινογραφικής εικόνας η οποία επηρεάζει την απεικόνιση των προς μελέτη δοντιών. II. Οδοντιατρικές θεραπείες στα υπό μελέτη δόντια της άνω και της κάτω γνάθου. III. Ύπαρξη παθολογίας των οδοντικών ιστών στα υπό εξέταση δόντια. IV. Περιρριζικές και περιακρορριζικές βλάβες που συνεπάγονται νέκρωση των υπό εξέταση δοντιών V. Παρέκκλιση από τη φυσιολογική ανατομία των υπό εξέταση δοντιών VI. Μερική ή ολική έγκλειση και έκτοπη ανατολή των υπό εξέταση δοντιών VII. Σημαντική στροφή ή ακτινογραφική παραμόρφωση των υπό εξέταση δοντιών VIII. Ασάφεια στην απεικόνιση των επιμέρους ανατομικών δομών των υπό εξέταση δοντιών. Για κάθε ασθενή καταγράφηκε το φύλο και η ηλικία. Τα επιλεχθέντα ορθοπαντομογραφήματα παρατέθηκαν ανεξάρτητα στους παρατηρητές, οι οποίοι δε γνώριζαν το φύλο και την ηλικία των ασθενών στους οποίους αντιστοιχούσαν (τυφλή μελέτη). Δύο παρατηρητές (μεταπτυχιακές φοιτήτριες του πρώτου κύκλου σπουδών της κλινικής ειδίκευσης της Διαγνωστικής και Ακτινολογίας Στόματος) εφάρμοσαν κάτω από τις ίδιες συνθήκες τη μέθοδο Kvaal. Για τις μετρήσεις χρησιμοποιήθηκε το λογισμικό επεξεργασίας εικόνας ImageJ. Η διαδικασία των μετρήσεων επαναλήφθηκε στο 50% του δείγματος από τον πρώτο παρατηρητή μετά από διάστημα ενός μηνός. Για τον υπολογισμό της εκτιμώμενης ηλικίας χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό. Τέλος, έγινε σύγκριση των αποτελεσμάτων της παρούσας εργασίας συγκρίθηκαν με άλλα αντίστοιχων ερευνητικών εργασιών της σύγχρονης διεθνούς βιβλιογραφίας. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Για τη στατιστική ανάλυση χρησιμοποιήθηκε το λογισμικό STATA. Μεταβλητές που αξιολογήθηκαν ήταν η χρονολογική ηλικία, το φύλο και η εκτιμώμενη οδοντική ηλικία. Επίσης υπολογίστηκε η συμφωνία των αποτελεσμάτων από τους δύο παρατηρητές, καθώς και η συμφωνία μεταξύ των αρχικών και επαναληπτικών μετρήσεων του πρώτου παρατηρητή. Διαφορετικοί δείκτες χρησιμοποιήθηκαν για τον έλεγχο της ακρίβειας και της αξιοπιστίας της μεθόδου Kvaal: η συσχέτιση μεταξύ χρονολογικής και οδοντικής ηλικίας ελέγχθηκε με τη χρήση του συντελεστή συμφωνίας του Lin, του συντελεστή συσχέτισης Pearson και 95% ορίων συμφωνίας. Τέλος, εξετάστηκε η επίδραση του φύλου στην ακρίβεια των αποτελεσμάτων και η αξιοπιστία της μεθόδου Kvaal όταν αυτή εφαρμοστεί σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες (<30 έτη και ≥30 έτη ηλικίας). ΕΥΡΗΜΑΤΑ Από τον υπολογισμό του συντελεστή συμφωνίας Lin και του συντελεστή συσχέτισης Pearson προέκυψε ότι μεγαλύτερη συμφωνία μεταξύ χρονολογικής και εκτιμώμενης οδοντικής ηλικίας επετεύχθη όταν εξετάστηκαν τα 6 δόντια που προτείνονται από τη μέθοδο Kvaal (Lin: 0.702, SD: 7.18 έτη), τα 3 δόντια της άνω γνάθου (Lin: 0.694, SD: 7.08 έτη), τα 3 δόντια της κάτω γνάθου (Lin: 0.641, SD: 8.13 έτη) και ο κεντρικός άνω τομέας (Lin: 0.629, SD: 7.69 έτη). Η μέθοδος Kvaal δεν εμφανίζει σαφή συσχέτιση φύλου αλλά εξαρτάται σε κάποιο βαθμό από την εξοικείωση του παρατηρητή με τη διαδικασία των μετρήσεων. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 1. Η μέθοδος Kvaal φαίνεται ότι έχει μέτρια προς καλή ακρίβεια και αξιοπιστία όταν εφαρμόστηκε σε ορθοπαντομογραφήματα στο συγκεκριμένο δείγμα ενήλικου ελληνικού πληθυσμού. 2. Στατιστικά σημαντική υποεκτίμηση της ηλικίας παρατηρήθηκε όταν εξετάστηκε ο 2ος προγόμφιος της άνω γνάθου και στα δύο φύλα. 3. Στους άντρες προέκυψε κατά μέσο όρο υψηλότερη εκτιμώμενη οδοντική ηλικία όταν αξιολογήθηκε ο 2ος προγόμφιος της άνω γνάθου και ο συνδυασμός των τριών δοντιών της άνω γνάθου, σε σύγκριση με τις γυναίκες. 4. Το φύλο δε φάνηκε να παίζει στατιστικά σημαντικό ρόλο, όταν αξιολογήθηκαν τα υπόλοιπα μονήρη δόντια, ο συνδυασμός των τριών δοντιών της κάτω γνάθου και το σύνολο των έξι δοντιών και των δύο γνάθων. 5. Στα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας (άνω των 30 ετών) στο συγκεκριμένο δείγμα φάνηκε να υπάρχει ελαφρώς καλύτερη συμφωνία κατά την εφαρμογή της μεθόδου Kvaal. 6. Στην ηλικιακή ομάδα <30 ετών φαίνεται ότι εμφανίζεται υποεκτίμηση της ηλικίας, ενώ αντίθετα, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων στην ηλιακή ομάδα των ≥30 ετών, γίνεται υπερεκτίμηση της ηλικίας. 7. Η ακρίβεια των αποτελεσμάτων εμφανίζει θετική συσχέτιση με το βαθμό εξοικείωσης του παρατηρητή με τη διαδικασία των μετρήσεων που υπαγορεύονται από τη μέθοδο Kvaal. 8. Τα ευρήματα της παρούσας εργασίας έρχονται σε γενική συμφωνία με μελέτες της διεθνούς βιβλιογραφίας στις οποίες χρησιμοποιήθηκαν παρόμοια κριτήρια επιλογής του δείγματος. Σε μελέτες με μικτό δείγμα, δηλαδή που συμπεριλάμβαναν και ανήλικα άτομα, παρατηρήθηκε ασυμφωνία. 9. Χρειάζεται περαιτέρω μελέτη της αξιοπιστίας και ακρίβειας της μεθόδου Kvaal σε ευρύτερο δείγμα ελληνικού πληθυσμού, στο οποίο θα εκπροσωπούνται περισσότερες ηλικιακές ομάδες από μεγαλύτερο αριθμό ατόμων.","Age is a major part of a person’s identity. Biological age refers to the changes that occur to the body due to the passage of time. It covers the periods of development, growth, maturation and aging and it normally is consistent with a person’s chronological age. Age estimation of living persons is important to the resolution of forensic cases; for that reason, several methods of biological age estimation have been developed. These methods are based on the approximate calculation of the biological age in order to determine the possibility of whether a person belongs in a certain age group or not. The changes in the dentition can provide valuable information of a living or deceased person’s age. For the purpose of estimating the age of adults, whose teeth have already completely developed, the time-related decrease in the dimensions of the dental pulp is assessed. The Kvaal et al. (1995) method is one of the most widely used radiographic dental age estimation methods of living adults. It presents increased accuracy and reliability in comparison to other radiographic methods of age estimation. In recent years, Kvaal’s method has been applied to different radiographic techniques and populations with variable geographic and racial origin. International literature demonstrates that thus far there have been no scientific studies that inspect the applicability of this method to a Greek population. PURPOSE The purpose of this study is to examine the accuracy and precision of Kvaal’s method (1995) when applied to panoramic radiographs of an adult Greek sample. In particular, the individual purposes of the current study are to investigate: 1. The correlation between the estimated dental age and the chronological age, 2. The accuracy of the dental age estimation depending on which single tooth or combination of teeth is examined (among the six teeth from both jaws that are used in Kvaal’s method), 3. The potential effect of gender in the accuracy of the results and 4. The accuracy of the method when it is applied to different age groups. MATERIAL - METHOD One hundred digital panoramic radiographs of adult patients (50 male-50 female) were examined. The radiographs were retrospectively collected from the Diagnostic Clinic of Athens Dental School as well as from a private diagnostic clinic. Each radiograph had been taken for diagnostic reasons in order to develop a treatment plan. All patients had a free medical history. The inclusion and exclusion criteria for the radiographs were determined, based on the original study by Kvaal et al. (1995). Inclusion criteria: I. Panoramic radiographs of Greek individuals who had reached their 18th year of age on the day that the radiograph was taken II. Existing in at least one side of each jaw, i. For the maxilla: central and lateral incisor and second premolar ii. For the mandible: lateral incisor, canine and first premolar Exclusion criteria: I. Unacceptable radiograph quality that affects the imaging of the examined teeth. II. Dental treatments and restorations of the examined teeth from both jaws. III. Hard tissue pathology of the examined teeth. IV. Periradicular and periapical pathology that entails necrosis of the examined teeth. V. Divergence of the examined teeth from the normal anatomy. VI. Partial or full impaction and ectopic eruption of the examined teeth. VII. Significant rotation or radiographic distortion of the examined teeth. VIII. Dental structures of the examined teeth not clearly visible. The gender and age were recorded for each patient. The collected radiographs were independently examined by two observers who were not aware of the gender and age of the respective patients (blinded study). Two observers (postgraduate students in the clinical specialization of Oral Diagnosis and Radiology) applied Kvaal’s method under the same conditions. The measurements were performed with the image processing program ImageJ and were repeated by the first observer after one month in 50% of the initial sample. For the calculation of the estimated ages a special software was used. The results were compared to other scientific studies of the international literature. STATISTICAL ANALYSIS The STATA software was used for the statistical analysis of the data. The examined variables were chronological age, gender and estimated dental age. The interobserver and intraobserver agreement were calculated. Different indexes were used in order to test the accuracy and reliability of Kvaal’s method (Lin’s concordance correlation coefficient, Pearson's correlation coefficient, 95% limits of agreement). The effect of gender on the accuracy of the results and the reliability of Kvaal’s method when it is applied to different age groups (<30 years and ≥30 years) were additionally examined. RESULTS The highest correlation between the estimated dental age and the chronological age occurred when all six teeth from both jaws were examined (Lin: 0.702, SD: 7.18 years). Following came the combination of the three maxillary teeth (Lin: 0.694, SD: 7.08 years) and the combination of the three mandibular teeth (Lin: 0.641, SD: 8.13 years). The maxillary central incisor showed the highest correlation between the estimated dental age and the chronological age among all the single teeth (Lin: 0.629, SD: 7.69 years). Kvaal’s method showed no significant correlation with the gender of the patients. The results depend, to some degree, on the familiarity of the observer with the measurements procedure. CONCLUSIONS 1. Kvaal’s method shows medium to high accuracy and reliability when applied to the selected sample consisting of Greek adults. 2. Statistically significant underestimation of the age occurred when the maxillary second premolar was examined, in both genders. 3. Male patients showed higher mean estimated dental age than females when the maxillary second premolar and the combination of the three maxillary teeth were examined. 4. The patients’ gender showed no statistically significant role when the remaining single teeth, the combination of the three mandibular teeth and all six teeth, were examined. 5. The group of older patients (≥30 years of age) showed slightly better results when Kvaal’s method was applied to the selected sample. 6. The age group of <30 years presented a relative underestimation of the dental age, while the opposite was observed in the age group of ≥30 years. 7. The accuracy of the results shows positive correlation with the degree of familiarity the observer has with the method’s measurements. 8. The results of the current study generally agree with comparable international studies which used similar inclusion criteria. Higher disagreement was noted when comparing results with studies that used mixed samples, including both adults and subadults. 9. Further research is required in order to examine the accuracy and precision of Kvaal’s method in a larger sample of Greek population and more represented age groups."],"dc:identifier":["uoadl:2946474","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2946474"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Εκτίμηση της ηλικίας σε ενήλικα άτομα με βάση τη μέθοδο Kvaal σε πανοραμικά ακτινογραφήματα"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:42:46Z"}