{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:2947227"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:2947227","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Ο γλυπτός διάκοσμος του καθολικού της μονής των Βλαχερνών στην Ηλεία: τα βυζαντινά γλυπτά (5ος-13ος αι.)","abstract":"Η μονή των Βλαχερνών, ευρισκόμενη πλησίον της μεσαιωνικής Γλαρέντζας και του κάστρου Χλεμούτσι, στο ακρωτήρι Χελωνάτας, στην βορειοδυτική Ηλεία, αποτελεί μια από τις σημαντικότερες περιπτώσεις συνάντησης της βυζαντινής και της φραγκικής αρχιτεκτονικής στην Πελοπόννησο. Ιδρυμένη τον 13ο αι., λειτούργησε αρχικά ως φραγκισκανικό μοναστήρι, εξυπηρετώντας τις λειτουργικές ανάγκες των Φράγκων κατακτητών της Ηλείας, που κατέλαβαν την περιοχή το 1205. Μετά το 1431, έτος κατά το οποίο ο Κωνσταντίνος ΙΑ´ Παλαιολόγος κυρίευσε την Γλαρέντζα, το μοναστήρι παραχωρήθηκε σε ορθόδοξους μοναχούς και διατήρησε αυτήν την λειτουργία του μέχρι το γ´ τέταρτο του 20ου αι., οπότε και μετετράπη σε ευαγές ίδρυμα. Το καθολικό της μονής, το οποίο ανήκει στον τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής, είναι το μόνο ιστάμενο από τα κτίρια που απάρτιζαν κάποτε το μοναστήρι και διαθέτει πλούσιο και ποικίλο κεραμοπλαστικό και γλυπτό διάκοσμο. Ο γλυπτός διάκοσμος αποτελείται από έργα διαφόρων περιόδων, με κυρίαρχα, σε ποσότητα και ποιότητα, αυτά της βυζαντινής περιόδου. Συνολικά σώζονται εξήντα τρία γλυπτά, τα οποία χρονολογούνται από τον 5ο έως τον 13ο αι., τα οποία καθιστούν το καθολικό της Βλαχέρνας ως το πλουσιότερο σε γλυπτό διάκοσμο μεσαιωνικό μνημείο της Ηλείας. Το υλικό αποτελείται από διάφορα είδη γλυπτών, τα οποία είναι φιλοτεχνημένα κυρίως σε λευκό μάρμαρο και βρίσκονται στην μονή σε β´ χρήση, με λίγες εξαιρέσεις. Πρόκειται για κιονόκρανα, επιθήματα κιονοκράνων, σταθμούς θυρωμάτων, επιθήματα αμφικιονίσκων παραθύρων, βάση φράγματος πρεσβυτερίου, πεσσίσκους, πεσσούς, θωράκια, κιονίσκους, επιστύλια, κοσμήτες και ψευδοσαρκοφάγους. Τα περισσότερα έχουν τοποθετηθεί στις εξωτερικές όψεις του ναού, με διακοσμητικές προθέσεις, ενώ λίγα είναι εκείνα που εξυπηρετούν δομικές ανάγκες. Στα γλυπτά της Βλαχέρνας απαντούν οι περισσότερες από τις τεχνικές που χρησιμοποιούνται στην βυζαντινή γλυπτική, ενώ τα θέματα αντλούνται από όλο σχεδόν το θεματολόγιο της τέχνης αυτής (απεικονίσεις ζωδίων, φυτικός και γεωμετρικός διάκοσμος, αρχιτεκτονικά κοσμήματα και σταυροί). Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η μελέτη και η αποτίμηση του συνόλου των βυζαντινών γλυπτών της μονής των Βλαχερνών, πολλά από τα οποία είναι ατελώς γνωστά ή εντελώς άγνωστα στην βιβλιογραφία. Το σύνολο αυτό, μας επιτρέπει να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της βυζαντινής γλυπτικής στην Πελοπόννησο, στην οποία συνεισφέρει πολλά νέα στοιχεία. Επιπλέον η εξέταση των γλυπτών συμπληρώνει τις γνώσεις μας για την οικοδομική ιστορία του ναού της Βλαχέρνας και ρίχνει νέο φως στο κεφάλαιο της συνάντησης των Λατίνων και των γηγενών κατά τις πρώτες δεκαετίες της φραγκικής κυριαρχίας, στο πεδίο της αρχιτεκτονικής και των τεχνών.","abstract_html":"Η μονή των Βλαχερνών, ευρισκόμενη πλησίον της μεσαιωνικής Γλαρέντζας και του κάστρου Χλεμούτσι, στο ακρωτήρι Χελωνάτας, στην βορειοδυτική Ηλεία, αποτελεί μια από τις σημαντικότερες περιπτώσεις συνάντησης της βυζαντινής και της φραγκικής αρχιτεκτονικής στην Πελοπόννησο. Ιδρυμένη τον 13ο αι., λειτούργησε αρχικά ως φραγκισκανικό μοναστήρι, εξυπηρετώντας τις λειτουργικές ανάγκες των Φράγκων κατακτητών της Ηλείας, που κατέλαβαν την περιοχή το 1205. Μετά το 1431, έτος κατά το οποίο ο Κωνσταντίνος ΙΑ´ Παλαιολόγος κυρίευσε την Γλαρέντζα, το μοναστήρι παραχωρήθηκε σε ορθόδοξους μοναχούς και διατήρησε αυτήν την λειτουργία του μέχρι το γ´ τέταρτο του 20ου αι., οπότε και μετετράπη σε ευαγές ίδρυμα. Το καθολικό της μονής, το οποίο ανήκει στον τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής, είναι το μόνο ιστάμενο από τα κτίρια που απάρτιζαν κάποτε το μοναστήρι και διαθέτει πλούσιο και ποικίλο κεραμοπλαστικό και γλυπτό διάκοσμο. Ο γλυπτός διάκοσμος αποτελείται από έργα διαφόρων περιόδων, με κυρίαρχα, σε ποσότητα και ποιότητα, αυτά της βυζαντινής περιόδου. Συνολικά σώζονται εξήντα τρία γλυπτά, τα οποία χρονολογούνται από τον 5ο έως τον 13ο αι., τα οποία καθιστούν το καθολικό της Βλαχέρνας ως το πλουσιότερο σε γλυπτό διάκοσμο μεσαιωνικό μνημείο της Ηλείας. Το υλικό αποτελείται από διάφορα είδη γλυπτών, τα οποία είναι φιλοτεχνημένα κυρίως σε λευκό μάρμαρο και βρίσκονται στην μονή σε β´ χρήση, με λίγες εξαιρέσεις. Πρόκειται για κιονόκρανα, επιθήματα κιονοκράνων, σταθμούς θυρωμάτων, επιθήματα αμφικιονίσκων παραθύρων, βάση φράγματος πρεσβυτερίου, πεσσίσκους, πεσσούς, θωράκια, κιονίσκους, επιστύλια, κοσμήτες και ψευδοσαρκοφάγους. Τα περισσότερα έχουν τοποθετηθεί στις εξωτερικές όψεις του ναού, με διακοσμητικές προθέσεις, ενώ λίγα είναι εκείνα που εξυπηρετούν δομικές ανάγκες. Στα γλυπτά της Βλαχέρνας απαντούν οι περισσότερες από τις τεχνικές που χρησιμοποιούνται στην βυζαντινή γλυπτική, ενώ τα θέματα αντλούνται από όλο σχεδόν το θεματολόγιο της τέχνης αυτής (απεικονίσεις ζωδίων, φυτικός και γεωμετρικός διάκοσμος, αρχιτεκτονικά κοσμήματα και σταυροί). Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η μελέτη και η αποτίμηση του συνόλου των βυζαντινών γλυπτών της μονής των Βλαχερνών, πολλά από τα οποία είναι ατελώς γνωστά ή εντελώς άγνωστα στην βιβλιογραφία. Το σύνολο αυτό, μας επιτρέπει να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της βυζαντινής γλυπτικής στην Πελοπόννησο, στην οποία συνεισφέρει πολλά νέα στοιχεία. Επιπλέον η εξέταση των γλυπτών συμπληρώνει τις γνώσεις μας για την οικοδομική ιστορία του ναού της Βλαχέρνας και ρίχνει νέο φως στο κεφάλαιο της συνάντησης των Λατίνων και των γηγενών κατά τις πρώτες δεκαετίες της φραγκικής κυριαρχίας, στο πεδίο της αρχιτεκτονικής και των τεχνών.","abstract_has_math":false,"creators":["Αγγελής Διονύσιος","Angelis Dionysios"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2021,"date_issued":"2021","date_published":"2021","updated_at":"2026-11-19T05:43:11Z","subjects":["Αρχαιολογία","Archaeology"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2947227"],"render_values":[{"text":"uoadl:2947227","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2947227","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2947227","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A2947227","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Αγγελής Διονύσιος","Angelis Dionysios"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2021"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Αρχαιολογία","Archaeology"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2947227","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2947227"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η μονή των Βλαχερνών, ευρισκόμενη πλησίον της μεσαιωνικής Γλαρέντζας και του κάστρου Χλεμούτσι, στο ακρωτήρι Χελωνάτας, στην βορειοδυτική Ηλεία, αποτελεί μια από τις σημαντικότερες περιπτώσεις συνάντησης της βυζαντινής και της φραγκικής αρχιτεκτονικής στην Πελοπόννησο. Ιδρυμένη τον 13ο αι., λειτούργησε αρχικά ως φραγκισκανικό μοναστήρι, εξυπηρετώντας τις λειτουργικές ανάγκες των Φράγκων κατακτητών της Ηλείας, που κατέλαβαν την περιοχή το 1205. Μετά το 1431, έτος κατά το οποίο ο Κωνσταντίνος ΙΑ´ Παλαιολόγος κυρίευσε την Γλαρέντζα, το μοναστήρι παραχωρήθηκε σε ορθόδοξους μοναχούς και διατήρησε αυτήν την λειτουργία του μέχρι το γ´ τέταρτο του 20ου αι., οπότε και μετετράπη σε ευαγές ίδρυμα. Το καθολικό της μονής, το οποίο ανήκει στον τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής, είναι το μόνο ιστάμενο από τα κτίρια που απάρτιζαν κάποτε το μοναστήρι και διαθέτει πλούσιο και ποικίλο κεραμοπλαστικό και γλυπτό διάκοσμο. Ο γλυπτός διάκοσμος αποτελείται από έργα διαφόρων περιόδων, με κυρίαρχα, σε ποσότητα και ποιότητα, αυτά της βυζαντινής περιόδου. Συνολικά σώζονται εξήντα τρία γλυπτά, τα οποία χρονολογούνται από τον 5ο έως τον 13ο αι., τα οποία καθιστούν το καθολικό της Βλαχέρνας ως το πλουσιότερο σε γλυπτό διάκοσμο μεσαιωνικό μνημείο της Ηλείας. Το υλικό αποτελείται από διάφορα είδη γλυπτών, τα οποία είναι φιλοτεχνημένα κυρίως σε λευκό μάρμαρο και βρίσκονται στην μονή σε β´ χρήση, με λίγες εξαιρέσεις. Πρόκειται για κιονόκρανα, επιθήματα κιονοκράνων, σταθμούς θυρωμάτων, επιθήματα αμφικιονίσκων παραθύρων, βάση φράγματος πρεσβυτερίου, πεσσίσκους, πεσσούς, θωράκια, κιονίσκους, επιστύλια, κοσμήτες και ψευδοσαρκοφάγους. Τα περισσότερα έχουν τοποθετηθεί στις εξωτερικές όψεις του ναού, με διακοσμητικές προθέσεις, ενώ λίγα είναι εκείνα που εξυπηρετούν δομικές ανάγκες. Στα γλυπτά της Βλαχέρνας απαντούν οι περισσότερες από τις τεχνικές που χρησιμοποιούνται στην βυζαντινή γλυπτική, ενώ τα θέματα αντλούνται από όλο σχεδόν το θεματολόγιο της τέχνης αυτής (απεικονίσεις ζωδίων, φυτικός και γεωμετρικός διάκοσμος, αρχιτεκτονικά κοσμήματα και σταυροί). Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η μελέτη και η αποτίμηση του συνόλου των βυζαντινών γλυπτών της μονής των Βλαχερνών, πολλά από τα οποία είναι ατελώς γνωστά ή εντελώς άγνωστα στην βιβλιογραφία. Το σύνολο αυτό, μας επιτρέπει να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της βυζαντινής γλυπτικής στην Πελοπόννησο, στην οποία συνεισφέρει πολλά νέα στοιχεία. Επιπλέον η εξέταση των γλυπτών συμπληρώνει τις γνώσεις μας για την οικοδομική ιστορία του ναού της Βλαχέρνας και ρίχνει νέο φως στο κεφάλαιο της συνάντησης των Λατίνων και των γηγενών κατά τις πρώτες δεκαετίες της φραγκικής κυριαρχίας, στο πεδίο της αρχιτεκτονικής και των τεχνών.","The Blachernae monastery, located near the medieval port of Glarentza and castle Chlemoutsi (Clermont), in cape Chelonatas, in the northwest of Elis, is one of the most important monuments of the so called franco-byzantine architecture, in Peloponnese. The monastery was built during the 13th century and after the Frankish occupation of Elis, in 1205, it has been used by Franciscan monks. In 1431, Constantine XI Palaiologos conquered Glarentza and Blachernae was given to Orthodox monks. The complex maintained its monastical function until the third quarter of the 20th century. In now days the monastery functions as a nursing home. The katholikon, that belongs to the type of the triple wooden roof basilica, is the only surviving structure of the original complex and it has a rich and diverse ceramic and sculptural decoration. The sculptural decoration consists of works from different historical periods, with the majority of them being Byzantine. In total, sixty three sculptures survive, dated between the 5th and 13th c., which make the katholikon of Blachernae as the medieval monument with the richest sculptural decoration in Elis. The material consists of various types of sculptures, most of them in white marble and in second use, with few exemptions. There are capitals, imposts, jambs, base of sanctuary barrier, mullions, cornices, chancel screens, colonettes, pillars, epistyles and pseudosarcophagii. The majority has been immured in the facades of the church, for decoration purposes, while few of them have structural use. In Blachernae’s sculptures we can see most of the techniques that are in use in byzantine sculpture, while the decoration motifs have been drawn from the content-repertoire of this art (animal motifs, vegetable and geometric motifs, architectural ornamentation and crosses). The purpose of this essay is the examination end evaluation of the Byzantine sculptures of the Blachernae monastery, since many of them are quite or entirely unknown to bibliography. The material show us the evolution of Byzantine sculpture in Peloponnese with the addition of many new elements. Furthermore, the examination of the sculptures complements our knowledge about the architectural history of the building and sheds new light in the relations between the Latins and the local population during the first decades of the Frankish rule, in the fields of architecture and arts."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Ο γλυπτός διάκοσμος του καθολικού της μονής των Βλαχερνών στην Ηλεία: τα βυζαντινά γλυπτά (5ος-13ος αι.)"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Αγγελής Διονύσιος","Angelis Dionysios"],"dc:date":["2021"],"dc:description":["Η μονή των Βλαχερνών, ευρισκόμενη πλησίον της μεσαιωνικής Γλαρέντζας και του κάστρου Χλεμούτσι, στο ακρωτήρι Χελωνάτας, στην βορειοδυτική Ηλεία, αποτελεί μια από τις σημαντικότερες περιπτώσεις συνάντησης της βυζαντινής και της φραγκικής αρχιτεκτονικής στην Πελοπόννησο. Ιδρυμένη τον 13ο αι., λειτούργησε αρχικά ως φραγκισκανικό μοναστήρι, εξυπηρετώντας τις λειτουργικές ανάγκες των Φράγκων κατακτητών της Ηλείας, που κατέλαβαν την περιοχή το 1205. Μετά το 1431, έτος κατά το οποίο ο Κωνσταντίνος ΙΑ´ Παλαιολόγος κυρίευσε την Γλαρέντζα, το μοναστήρι παραχωρήθηκε σε ορθόδοξους μοναχούς και διατήρησε αυτήν την λειτουργία του μέχρι το γ´ τέταρτο του 20ου αι., οπότε και μετετράπη σε ευαγές ίδρυμα. Το καθολικό της μονής, το οποίο ανήκει στον τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής, είναι το μόνο ιστάμενο από τα κτίρια που απάρτιζαν κάποτε το μοναστήρι και διαθέτει πλούσιο και ποικίλο κεραμοπλαστικό και γλυπτό διάκοσμο. Ο γλυπτός διάκοσμος αποτελείται από έργα διαφόρων περιόδων, με κυρίαρχα, σε ποσότητα και ποιότητα, αυτά της βυζαντινής περιόδου. Συνολικά σώζονται εξήντα τρία γλυπτά, τα οποία χρονολογούνται από τον 5ο έως τον 13ο αι., τα οποία καθιστούν το καθολικό της Βλαχέρνας ως το πλουσιότερο σε γλυπτό διάκοσμο μεσαιωνικό μνημείο της Ηλείας. Το υλικό αποτελείται από διάφορα είδη γλυπτών, τα οποία είναι φιλοτεχνημένα κυρίως σε λευκό μάρμαρο και βρίσκονται στην μονή σε β´ χρήση, με λίγες εξαιρέσεις. Πρόκειται για κιονόκρανα, επιθήματα κιονοκράνων, σταθμούς θυρωμάτων, επιθήματα αμφικιονίσκων παραθύρων, βάση φράγματος πρεσβυτερίου, πεσσίσκους, πεσσούς, θωράκια, κιονίσκους, επιστύλια, κοσμήτες και ψευδοσαρκοφάγους. Τα περισσότερα έχουν τοποθετηθεί στις εξωτερικές όψεις του ναού, με διακοσμητικές προθέσεις, ενώ λίγα είναι εκείνα που εξυπηρετούν δομικές ανάγκες. Στα γλυπτά της Βλαχέρνας απαντούν οι περισσότερες από τις τεχνικές που χρησιμοποιούνται στην βυζαντινή γλυπτική, ενώ τα θέματα αντλούνται από όλο σχεδόν το θεματολόγιο της τέχνης αυτής (απεικονίσεις ζωδίων, φυτικός και γεωμετρικός διάκοσμος, αρχιτεκτονικά κοσμήματα και σταυροί). Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η μελέτη και η αποτίμηση του συνόλου των βυζαντινών γλυπτών της μονής των Βλαχερνών, πολλά από τα οποία είναι ατελώς γνωστά ή εντελώς άγνωστα στην βιβλιογραφία. Το σύνολο αυτό, μας επιτρέπει να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της βυζαντινής γλυπτικής στην Πελοπόννησο, στην οποία συνεισφέρει πολλά νέα στοιχεία. Επιπλέον η εξέταση των γλυπτών συμπληρώνει τις γνώσεις μας για την οικοδομική ιστορία του ναού της Βλαχέρνας και ρίχνει νέο φως στο κεφάλαιο της συνάντησης των Λατίνων και των γηγενών κατά τις πρώτες δεκαετίες της φραγκικής κυριαρχίας, στο πεδίο της αρχιτεκτονικής και των τεχνών.","The Blachernae monastery, located near the medieval port of Glarentza and castle Chlemoutsi (Clermont), in cape Chelonatas, in the northwest of Elis, is one of the most important monuments of the so called franco-byzantine architecture, in Peloponnese. The monastery was built during the 13th century and after the Frankish occupation of Elis, in 1205, it has been used by Franciscan monks. In 1431, Constantine XI Palaiologos conquered Glarentza and Blachernae was given to Orthodox monks. The complex maintained its monastical function until the third quarter of the 20th century. In now days the monastery functions as a nursing home. The katholikon, that belongs to the type of the triple wooden roof basilica, is the only surviving structure of the original complex and it has a rich and diverse ceramic and sculptural decoration. The sculptural decoration consists of works from different historical periods, with the majority of them being Byzantine. In total, sixty three sculptures survive, dated between the 5th and 13th c., which make the katholikon of Blachernae as the medieval monument with the richest sculptural decoration in Elis. The material consists of various types of sculptures, most of them in white marble and in second use, with few exemptions. There are capitals, imposts, jambs, base of sanctuary barrier, mullions, cornices, chancel screens, colonettes, pillars, epistyles and pseudosarcophagii. The majority has been immured in the facades of the church, for decoration purposes, while few of them have structural use. In Blachernae’s sculptures we can see most of the techniques that are in use in byzantine sculpture, while the decoration motifs have been drawn from the content-repertoire of this art (animal motifs, vegetable and geometric motifs, architectural ornamentation and crosses). The purpose of this essay is the examination end evaluation of the Byzantine sculptures of the Blachernae monastery, since many of them are quite or entirely unknown to bibliography. The material show us the evolution of Byzantine sculpture in Peloponnese with the addition of many new elements. Furthermore, the examination of the sculptures complements our knowledge about the architectural history of the building and sheds new light in the relations between the Latins and the local population during the first decades of the Frankish rule, in the fields of architecture and arts."],"dc:identifier":["uoadl:2947227","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2947227"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Αρχαιολογία","Archaeology"],"dc:title":["Ο γλυπτός διάκοσμος του καθολικού της μονής των Βλαχερνών στην Ηλεία: τα βυζαντινά γλυπτά (5ος-13ος αι.)"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:43:11Z"}