{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:2958646"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:2958646","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Ωτοσκλήρυνση : Συντηρητική αντιμετώπιση με φθοριούχο νάτριο και άλλα σύγχρονα σκευάσματα","abstract":"Εισαγωγή: Η ωτοσκλήρυνση, επίσης γνωστή ως ωτοσπογγίωση, είναι μια οστεοδυστροφία της ωτικής κάψας και αποτελεί μια από τις κύριες αιτίες της βαρηκοΐας στους ενήλικες. Το σκεπτικό γύρω από την φαρμακευτική αντιμετώπιση της ωτοσκλήρυνσης είναι η επιβράδυνση και τελικά η διακοπή της οστικής απορρόφησης. Η θεραπεία με φθοριούχο νάτριο μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην πρόληψη της έναρξης και της εξέλιξης της βαρηκοΐας σε ασθενείς που πάσχουν από ωτοσκλήρυνση. Η θεραπεία με φθοριούχο νάτριο έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να έχει και κάποια ευεργετική επίδραση στα αιθουσαία συμπτώματα που σχετίζονται με την ωτοσκλήρυνση. Λόγω της πιθανότητας συστηματικών παρενεργειών της θεραπείας με φθοριούχο νάτριο, απαιτείται τακτική παρακολούθηση των ασθενών. Τα διφωσφονικά αλλά και άλλα σύγχρονα σκευάσματα μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν ως εναλλακτική θεραπεία έναντι του φθοριούχου νατρίου σε περιπτώσεις όπου ο ασθενής έχει δυσανεξία στη θεραπεία με φθοριούχο νάτριο ή γενικά ως συμπληρωματική θεραπεία του φθοριούχου νατρίου. Μεθοδολογία: Διενεργήθη συστηματική ανασκόπηση της υπάρχουσας δημοσιευμένης βιβλιογραφίας και αρθρογραφίας έως τον Απρίλιο του 2021 στις βάσεις δεδομένων Medscape, Google Scholar και Pubmed με την αναζήτηση κατάλληλων όρων. Οι λέξεις-όροι κλειδιά που χρησιμοποιήθηκαν ήταν «medical management of otosclerosis», «sodium fluoride in otosclerosis treatment», «bisphosphonates for otosclerosis», «otosclerosis», «otospongiosis», «pharmacological treatment» σε διάφορους συνδυασμούς. Αποτελέσματα: Η αναζήτηση απέδωσε 282 άρθρα, από τα οποία μετά από σχετική μελέτη των περιλήψεών τους, ανακτήθηκαν τα σχετικά με την φαρμακευτική θεραπεία της ωτοσκλήρυνσης με φθοριούχο νάτριο και άλλα σύγχρονα σκευάσματα. Επιπλέον, οι αναφορές αυτών των άρθρων εκτιμήθηκαν για περαιτέρω προσδιορισμό δυνητικά σχετικών δημοσιεύσεων. Επιλέχθηκαν κυρίως νεότερες μελέτες με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη παρακολούθηση των αποτελεσμάτων της φαρμακευτικής θεραπείας, οι οποίες περιελάμβαναν μεγάλο αριθμό ενήλικων συμμετεχόντων. Μελέτες με απουσία λεπτομερειών για την θεραπεία και τα αποτελέσματα, καθώς και άρθρα των οποίων το πλήρες κείμενο δεν ήταν προσβάσιμο εξαιρέθηκαν. Αποκλείστηκαν επίσης άρθρα σε γλώσσες εκτός των αγγλικών όπως τα ολλανδικά, τα γαλλικά ή τα γερμανικά. Συζήτηση: Η σύγχρονη βιβλιογραφία αν και στερείται πολλών μακροχρόνιων μελετών, υποδεικνύει την πολυπλοκότητα των παθογενετικών μηχανισμών για την εμφάνιση της ωτοσκλήρυνσης και παρουσιάζει τις δυνατότητες των θεραπευτικών επιλογών για την αντιμετώπισή της. Η εμβάθυνση στη φαρμακευτική θεραπεία κατέδειξε ότι οι πιο ενδεδειγμένες και συχνά συνταγογραφούμενες θεραπείες για την αντιμετώπιση της νόσου, αποτελούν το φθοριούχο νάτριο και τα διφωσφονικά, ενώ στο προσκήνιο εμφανίζονται σιγά σιγά και άλλα σύγχρονα σκευάσματα, πολλά εκ των οποίων η κλινική τους εφαρμογή είναι σε αρχικό στάδιο, και άλλα ακόμη σε ερευνητικό στάδιο. Συμπεράσματα: Η κατανόηση της περίπλοκης παθοφυσιολογίας της ωτοσκλήρυνσης αποτελεί τη βάση για την αναζήτηση και την εφαρμογή της βέλτιστης φαρμακευτικής αγωγής για τον κάθε ασθενή εξατομικευμένα. Η φαρμακευτική αντιμετώπιση των ασθενών με ωτοσκλήρυνση στοχεύει στην πρόληψη ή τουλάχιστον στην επιβράδυνση της εξέλιξης της νόσου, ενώ προσπαθεί να αποκαταστήσει την δημιουργηθείσα από την πάθηση βαρηκοΐα. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των ερευνών η χορήγηση του φθοριούχου νατρίου για διάστημα τουλάχιστον 6 μηνών, σταθεροποιεί τους ουδούς ακοής και βελτιώνει τα αιθουσαία συμπτώματα. Συγκεκριμένα, οι διπλές τυφλές τυχαιοποιημένες μελέτες που παρέχουν πιο αξιόπιστα αποτελέσματα, έδειξαν ότι ο μέσος όρος των ασθενών που λάμβαναν ΝaF εμφάνισε επιδείνωση της βαρηκοΐας >10dB στην τονική ακουομετρία σε ποσοστό 7 % έναντι ποσοστού 25% των ασθενών που λάμβαναν την placebo αγωγή (στατιστικά σημαντική διαφορά p<0.025), σταθεροποίηση της βαρηκοΐας στο 91% των ασθενών με αγωγή το NaF έναντι 72% των ασθενών υπό placebo αγωγή (στατιστικά σημαντική διαφορά) και βελτίωση της ακοής στο 2-3%περίπου και στις δύο ομάδες ασθενών χωρίς η διαφορά αυτή να είναι στατιστικά σημαντική. Όσον αφορά τα αιθουσαία συμπτώματα περιγράφεται βελτίωση αυτών σε ποσοστό περίπου 70% σε σχέση με τις ομάδες ελέγχου (στατιστικά σημαντική διαφορά) .Όσον αφορά τις εμβοές, τα αποτελέσματα των διπλών τυφλών ερευνών αναφέρουν επιδείνωση των εμβοών στην ομάδα ασθενών εικονικού φαρμάκου της τάξης του 10% έναντι 2% στην ομάδα ασθενών με αγωγή το NaF (στατιστικά σημαντική διαφορά). Απεικονιστικά, έπειτα από τη θεραπεία με NaF αναφέρεται σταθεροποίηση της βλάβης σε ποσοστό κατά μέσο όρο περίπου 71% των περιπτώσεων, βελτίωση αυτής σε ποσοστό 19% ενώ περαιτέρω εξέλιξη της βλάβης αναφέρεται σε ποσοστό μόνο 5,5%, ποσοστά τα οποία κρίνονται ως στατιστικά αξιόλογα. Με τη χρήση των διφωσφονικών, σύμφωνα με τη μελέτη ερευνών ανασκόπησης έπειτα από θεραπεία τουλάχιστον 6 μηνών, προκύπτουν σημαντικές ποσοστιαίες διαφορές καθώς αναφέρεται βελτίωση της βαρηκοΐας σε ποσοστό 72% των ασθενών, του αισθήματος ζάλης σε ποσοστό 93% και ύφεση των εμβοών σε ποσοστό 68% αυτών, έναντι των αντίστοιχων ποσοστών 27%, 7% και 32%, όπου δεν παρατηρήθηκε καμία μεταβολή ή αναφέρθηκε επιδείνωση των συμπτωμάτων. Τα υψηλά αυτά ποσοστά όσον αφορά την ευεργετική δράση των διφωσφονικών, καθιστούν επιτακτική την ανάγκη διενέργειας περισσότερων διπλών τυφλών ερευνών που θα επιβεβαιώσουν τα αποτελέσματα των ανασκοπήσεων που υπάρχουν στη βιβλιογραφία. Σε ήδη υπάρχουσες διπλές τυφλές μελέτες που αξιολογήθηκαν, οι ομάδες ασθενών που έλαβαν αγωγή με διφωσφονικά για 24 μήνες, παρουσίασαν μεγαλύτερη σταθεροποίηση των μέσων όρων των ουδών της αέρινης και της οστέινης αγωγής έναντι των ομάδων ασθενών που έλαβαν placebo αγωγή, αλλά οι διαφορές ανάμεσα στους ουδούς δεν ήταν αρκετά μεγάλες ώστε να χαρακτηριστούν στατιστικά σημαντικές. Τα απεικονιστικά δεδομένα δεν ήταν επαρκή για την διεξαγωγή ασφαλών και στατιστικά σημαντικών αποτελεσμάτων λόγω του μικρού αριθμού αξονικών \\ τομογραφιών μετά το πέρας της θεραπείας με διφωσφονικά. Η χορήγηση νεών σύγχρονων σκευασμάτων δεν έχει ακόμη ευρεία κλινική εφαρμογή για την διεξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων, αν και τα αποτελέσματα δοκιμών μερικών από αυτά αναφέρουν πρώιμα ενθαρρυντικά στοιχεία.","abstract_html":"Εισαγωγή: Η ωτοσκλήρυνση, επίσης γνωστή ως ωτοσπογγίωση, είναι μια οστεοδυστροφία της ωτικής κάψας και αποτελεί μια από τις κύριες αιτίες της βαρηκοΐας στους ενήλικες. Το σκεπτικό γύρω από την φαρμακευτική αντιμετώπιση της ωτοσκλήρυνσης είναι η επιβράδυνση και τελικά η διακοπή της οστικής απορρόφησης. Η θεραπεία με φθοριούχο νάτριο μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην πρόληψη της έναρξης και της εξέλιξης της βαρηκοΐας σε ασθενείς που πάσχουν από ωτοσκλήρυνση. Η θεραπεία με φθοριούχο νάτριο έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να έχει και κάποια ευεργετική επίδραση στα αιθουσαία συμπτώματα που σχετίζονται με την ωτοσκλήρυνση. Λόγω της πιθανότητας συστηματικών παρενεργειών της θεραπείας με φθοριούχο νάτριο, απαιτείται τακτική παρακολούθηση των ασθενών. Τα διφωσφονικά αλλά και άλλα σύγχρονα σκευάσματα μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν ως εναλλακτική θεραπεία έναντι του φθοριούχου νατρίου σε περιπτώσεις όπου ο ασθενής έχει δυσανεξία στη θεραπεία με φθοριούχο νάτριο ή γενικά ως συμπληρωματική θεραπεία του φθοριούχου νατρίου. Μεθοδολογία: Διενεργήθη συστηματική ανασκόπηση της υπάρχουσας δημοσιευμένης βιβλιογραφίας και αρθρογραφίας έως τον Απρίλιο του 2021 στις βάσεις δεδομένων Medscape, Google Scholar και Pubmed με την αναζήτηση κατάλληλων όρων. Οι λέξεις-όροι κλειδιά που χρησιμοποιήθηκαν ήταν «medical management of otosclerosis», «sodium fluoride in otosclerosis treatment», «bisphosphonates for otosclerosis», «otosclerosis», «otospongiosis», «pharmacological treatment» σε διάφορους συνδυασμούς. Αποτελέσματα: Η αναζήτηση απέδωσε 282 άρθρα, από τα οποία μετά από σχετική μελέτη των περιλήψεών τους, ανακτήθηκαν τα σχετικά με την φαρμακευτική θεραπεία της ωτοσκλήρυνσης με φθοριούχο νάτριο και άλλα σύγχρονα σκευάσματα. Επιπλέον, οι αναφορές αυτών των άρθρων εκτιμήθηκαν για περαιτέρω προσδιορισμό δυνητικά σχετικών δημοσιεύσεων. Επιλέχθηκαν κυρίως νεότερες μελέτες με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη παρακολούθηση των αποτελεσμάτων της φαρμακευτικής θεραπείας, οι οποίες περιελάμβαναν μεγάλο αριθμό ενήλικων συμμετεχόντων. Μελέτες με απουσία λεπτομερειών για την θεραπεία και τα αποτελέσματα, καθώς και άρθρα των οποίων το πλήρες κείμενο δεν ήταν προσβάσιμο εξαιρέθηκαν. Αποκλείστηκαν επίσης άρθρα σε γλώσσες εκτός των αγγλικών όπως τα ολλανδικά, τα γαλλικά ή τα γερμανικά. Συζήτηση: Η σύγχρονη βιβλιογραφία αν και στερείται πολλών μακροχρόνιων μελετών, υποδεικνύει την πολυπλοκότητα των παθογενετικών μηχανισμών για την εμφάνιση της ωτοσκλήρυνσης και παρουσιάζει τις δυνατότητες των θεραπευτικών επιλογών για την αντιμετώπισή της. Η εμβάθυνση στη φαρμακευτική θεραπεία κατέδειξε ότι οι πιο ενδεδειγμένες και συχνά συνταγογραφούμενες θεραπείες για την αντιμετώπιση της νόσου, αποτελούν το φθοριούχο νάτριο και τα διφωσφονικά, ενώ στο προσκήνιο εμφανίζονται σιγά σιγά και άλλα σύγχρονα σκευάσματα, πολλά εκ των οποίων η κλινική τους εφαρμογή είναι σε αρχικό στάδιο, και άλλα ακόμη σε ερευνητικό στάδιο. Συμπεράσματα: Η κατανόηση της περίπλοκης παθοφυσιολογίας της ωτοσκλήρυνσης αποτελεί τη βάση για την αναζήτηση και την εφαρμογή της βέλτιστης φαρμακευτικής αγωγής για τον κάθε ασθενή εξατομικευμένα. Η φαρμακευτική αντιμετώπιση των ασθενών με ωτοσκλήρυνση στοχεύει στην πρόληψη ή τουλάχιστον στην επιβράδυνση της εξέλιξης της νόσου, ενώ προσπαθεί να αποκαταστήσει την δημιουργηθείσα από την πάθηση βαρηκοΐα. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των ερευνών η χορήγηση του φθοριούχου νατρίου για διάστημα τουλάχιστον 6 μηνών, σταθεροποιεί τους ουδούς ακοής και βελτιώνει τα αιθουσαία συμπτώματα. Συγκεκριμένα, οι διπλές τυφλές τυχαιοποιημένες μελέτες που παρέχουν πιο αξιόπιστα αποτελέσματα, έδειξαν ότι ο μέσος όρος των ασθενών που λάμβαναν ΝaF εμφάνισε επιδείνωση της βαρηκοΐας &gt;10dB στην τονική ακουομετρία σε ποσοστό 7 % έναντι ποσοστού 25% των ασθενών που λάμβαναν την placebo αγωγή (στατιστικά σημαντική διαφορά p&lt;0.025), σταθεροποίηση της βαρηκοΐας στο 91% των ασθενών με αγωγή το NaF έναντι 72% των ασθενών υπό placebo αγωγή (στατιστικά σημαντική διαφορά) και βελτίωση της ακοής στο 2-3%περίπου και στις δύο ομάδες ασθενών χωρίς η διαφορά αυτή να είναι στατιστικά σημαντική. Όσον αφορά τα αιθουσαία συμπτώματα περιγράφεται βελτίωση αυτών σε ποσοστό περίπου 70% σε σχέση με τις ομάδες ελέγχου (στατιστικά σημαντική διαφορά) .Όσον αφορά τις εμβοές, τα αποτελέσματα των διπλών τυφλών ερευνών αναφέρουν επιδείνωση των εμβοών στην ομάδα ασθενών εικονικού φαρμάκου της τάξης του 10% έναντι 2% στην ομάδα ασθενών με αγωγή το NaF (στατιστικά σημαντική διαφορά). Απεικονιστικά, έπειτα από τη θεραπεία με NaF αναφέρεται σταθεροποίηση της βλάβης σε ποσοστό κατά μέσο όρο περίπου 71% των περιπτώσεων, βελτίωση αυτής σε ποσοστό 19% ενώ περαιτέρω εξέλιξη της βλάβης αναφέρεται σε ποσοστό μόνο 5,5%, ποσοστά τα οποία κρίνονται ως στατιστικά αξιόλογα. Με τη χρήση των διφωσφονικών, σύμφωνα με τη μελέτη ερευνών ανασκόπησης έπειτα από θεραπεία τουλάχιστον 6 μηνών, προκύπτουν σημαντικές ποσοστιαίες διαφορές καθώς αναφέρεται βελτίωση της βαρηκοΐας σε ποσοστό 72% των ασθενών, του αισθήματος ζάλης σε ποσοστό 93% και ύφεση των εμβοών σε ποσοστό 68% αυτών, έναντι των αντίστοιχων ποσοστών 27%, 7% και 32%, όπου δεν παρατηρήθηκε καμία μεταβολή ή αναφέρθηκε επιδείνωση των συμπτωμάτων. Τα υψηλά αυτά ποσοστά όσον αφορά την ευεργετική δράση των διφωσφονικών, καθιστούν επιτακτική την ανάγκη διενέργειας περισσότερων διπλών τυφλών ερευνών που θα επιβεβαιώσουν τα αποτελέσματα των ανασκοπήσεων που υπάρχουν στη βιβλιογραφία. Σε ήδη υπάρχουσες διπλές τυφλές μελέτες που αξιολογήθηκαν, οι ομάδες ασθενών που έλαβαν αγωγή με διφωσφονικά για 24 μήνες, παρουσίασαν μεγαλύτερη σταθεροποίηση των μέσων όρων των ουδών της αέρινης και της οστέινης αγωγής έναντι των ομάδων ασθενών που έλαβαν placebo αγωγή, αλλά οι διαφορές ανάμεσα στους ουδούς δεν ήταν αρκετά μεγάλες ώστε να χαρακτηριστούν στατιστικά σημαντικές. Τα απεικονιστικά δεδομένα δεν ήταν επαρκή για την διεξαγωγή ασφαλών και στατιστικά σημαντικών αποτελεσμάτων λόγω του μικρού αριθμού αξονικών \\ τομογραφιών μετά το πέρας της θεραπείας με διφωσφονικά. Η χορήγηση νεών σύγχρονων σκευασμάτων δεν έχει ακόμη ευρεία κλινική εφαρμογή για την διεξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων, αν και τα αποτελέσματα δοκιμών μερικών από αυτά αναφέρουν πρώιμα ενθαρρυντικά στοιχεία.","abstract_has_math":false,"creators":["Γώγουλος Παναγιώτης","Gogoulos Panagiotis"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2021,"date_issued":"2021","date_published":"2021","updated_at":"2026-11-19T05:43:34Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2958646"],"render_values":[{"text":"uoadl:2958646","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2958646","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2958646","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A2958646","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Γώγουλος Παναγιώτης","Gogoulos Panagiotis"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2021"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2958646","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2958646"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Εισαγωγή: Η ωτοσκλήρυνση, επίσης γνωστή ως ωτοσπογγίωση, είναι μια οστεοδυστροφία της ωτικής κάψας και αποτελεί μια από τις κύριες αιτίες της βαρηκοΐας στους ενήλικες. Το σκεπτικό γύρω από την φαρμακευτική αντιμετώπιση της ωτοσκλήρυνσης είναι η επιβράδυνση και τελικά η διακοπή της οστικής απορρόφησης. Η θεραπεία με φθοριούχο νάτριο μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην πρόληψη της έναρξης και της εξέλιξης της βαρηκοΐας σε ασθενείς που πάσχουν από ωτοσκλήρυνση. Η θεραπεία με φθοριούχο νάτριο έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να έχει και κάποια ευεργετική επίδραση στα αιθουσαία συμπτώματα που σχετίζονται με την ωτοσκλήρυνση. Λόγω της πιθανότητας συστηματικών παρενεργειών της θεραπείας με φθοριούχο νάτριο, απαιτείται τακτική παρακολούθηση των ασθενών. Τα διφωσφονικά αλλά και άλλα σύγχρονα σκευάσματα μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν ως εναλλακτική θεραπεία έναντι του φθοριούχου νατρίου σε περιπτώσεις όπου ο ασθενής έχει δυσανεξία στη θεραπεία με φθοριούχο νάτριο ή γενικά ως συμπληρωματική θεραπεία του φθοριούχου νατρίου. Μεθοδολογία: Διενεργήθη συστηματική ανασκόπηση της υπάρχουσας δημοσιευμένης βιβλιογραφίας και αρθρογραφίας έως τον Απρίλιο του 2021 στις βάσεις δεδομένων Medscape, Google Scholar και Pubmed με την αναζήτηση κατάλληλων όρων. Οι λέξεις-όροι κλειδιά που χρησιμοποιήθηκαν ήταν «medical management of otosclerosis», «sodium fluoride in otosclerosis treatment», «bisphosphonates for otosclerosis», «otosclerosis», «otospongiosis», «pharmacological treatment» σε διάφορους συνδυασμούς. Αποτελέσματα: Η αναζήτηση απέδωσε 282 άρθρα, από τα οποία μετά από σχετική μελέτη των περιλήψεών τους, ανακτήθηκαν τα σχετικά με την φαρμακευτική θεραπεία της ωτοσκλήρυνσης με φθοριούχο νάτριο και άλλα σύγχρονα σκευάσματα. Επιπλέον, οι αναφορές αυτών των άρθρων εκτιμήθηκαν για περαιτέρω προσδιορισμό δυνητικά σχετικών δημοσιεύσεων. Επιλέχθηκαν κυρίως νεότερες μελέτες με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη παρακολούθηση των αποτελεσμάτων της φαρμακευτικής θεραπείας, οι οποίες περιελάμβαναν μεγάλο αριθμό ενήλικων συμμετεχόντων. Μελέτες με απουσία λεπτομερειών για την θεραπεία και τα αποτελέσματα, καθώς και άρθρα των οποίων το πλήρες κείμενο δεν ήταν προσβάσιμο εξαιρέθηκαν. Αποκλείστηκαν επίσης άρθρα σε γλώσσες εκτός των αγγλικών όπως τα ολλανδικά, τα γαλλικά ή τα γερμανικά. Συζήτηση: Η σύγχρονη βιβλιογραφία αν και στερείται πολλών μακροχρόνιων μελετών, υποδεικνύει την πολυπλοκότητα των παθογενετικών μηχανισμών για την εμφάνιση της ωτοσκλήρυνσης και παρουσιάζει τις δυνατότητες των θεραπευτικών επιλογών για την αντιμετώπισή της. Η εμβάθυνση στη φαρμακευτική θεραπεία κατέδειξε ότι οι πιο ενδεδειγμένες και συχνά συνταγογραφούμενες θεραπείες για την αντιμετώπιση της νόσου, αποτελούν το φθοριούχο νάτριο και τα διφωσφονικά, ενώ στο προσκήνιο εμφανίζονται σιγά σιγά και άλλα σύγχρονα σκευάσματα, πολλά εκ των οποίων η κλινική τους εφαρμογή είναι σε αρχικό στάδιο, και άλλα ακόμη σε ερευνητικό στάδιο. Συμπεράσματα: Η κατανόηση της περίπλοκης παθοφυσιολογίας της ωτοσκλήρυνσης αποτελεί τη βάση για την αναζήτηση και την εφαρμογή της βέλτιστης φαρμακευτικής αγωγής για τον κάθε ασθενή εξατομικευμένα. Η φαρμακευτική αντιμετώπιση των ασθενών με ωτοσκλήρυνση στοχεύει στην πρόληψη ή τουλάχιστον στην επιβράδυνση της εξέλιξης της νόσου, ενώ προσπαθεί να αποκαταστήσει την δημιουργηθείσα από την πάθηση βαρηκοΐα. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των ερευνών η χορήγηση του φθοριούχου νατρίου για διάστημα τουλάχιστον 6 μηνών, σταθεροποιεί τους ουδούς ακοής και βελτιώνει τα αιθουσαία συμπτώματα. Συγκεκριμένα, οι διπλές τυφλές τυχαιοποιημένες μελέτες που παρέχουν πιο αξιόπιστα αποτελέσματα, έδειξαν ότι ο μέσος όρος των ασθενών που λάμβαναν ΝaF εμφάνισε επιδείνωση της βαρηκοΐας >10dB στην τονική ακουομετρία σε ποσοστό 7 % έναντι ποσοστού 25% των ασθενών που λάμβαναν την placebo αγωγή (στατιστικά σημαντική διαφορά p<0.025), σταθεροποίηση της βαρηκοΐας στο 91% των ασθενών με αγωγή το NaF έναντι 72% των ασθενών υπό placebo αγωγή (στατιστικά σημαντική διαφορά) και βελτίωση της ακοής στο 2-3%περίπου και στις δύο ομάδες ασθενών χωρίς η διαφορά αυτή να είναι στατιστικά σημαντική. Όσον αφορά τα αιθουσαία συμπτώματα περιγράφεται βελτίωση αυτών σε ποσοστό περίπου 70% σε σχέση με τις ομάδες ελέγχου (στατιστικά σημαντική διαφορά) .Όσον αφορά τις εμβοές, τα αποτελέσματα των διπλών τυφλών ερευνών αναφέρουν επιδείνωση των εμβοών στην ομάδα ασθενών εικονικού φαρμάκου της τάξης του 10% έναντι 2% στην ομάδα ασθενών με αγωγή το NaF (στατιστικά σημαντική διαφορά). Απεικονιστικά, έπειτα από τη θεραπεία με NaF αναφέρεται σταθεροποίηση της βλάβης σε ποσοστό κατά μέσο όρο περίπου 71% των περιπτώσεων, βελτίωση αυτής σε ποσοστό 19% ενώ περαιτέρω εξέλιξη της βλάβης αναφέρεται σε ποσοστό μόνο 5,5%, ποσοστά τα οποία κρίνονται ως στατιστικά αξιόλογα. Με τη χρήση των διφωσφονικών, σύμφωνα με τη μελέτη ερευνών ανασκόπησης έπειτα από θεραπεία τουλάχιστον 6 μηνών, προκύπτουν σημαντικές ποσοστιαίες διαφορές καθώς αναφέρεται βελτίωση της βαρηκοΐας σε ποσοστό 72% των ασθενών, του αισθήματος ζάλης σε ποσοστό 93% και ύφεση των εμβοών σε ποσοστό 68% αυτών, έναντι των αντίστοιχων ποσοστών 27%, 7% και 32%, όπου δεν παρατηρήθηκε καμία μεταβολή ή αναφέρθηκε επιδείνωση των συμπτωμάτων. Τα υψηλά αυτά ποσοστά όσον αφορά την ευεργετική δράση των διφωσφονικών, καθιστούν επιτακτική την ανάγκη διενέργειας περισσότερων διπλών τυφλών ερευνών που θα επιβεβαιώσουν τα αποτελέσματα των ανασκοπήσεων που υπάρχουν στη βιβλιογραφία. Σε ήδη υπάρχουσες διπλές τυφλές μελέτες που αξιολογήθηκαν, οι ομάδες ασθενών που έλαβαν αγωγή με διφωσφονικά για 24 μήνες, παρουσίασαν μεγαλύτερη σταθεροποίηση των μέσων όρων των ουδών της αέρινης και της οστέινης αγωγής έναντι των ομάδων ασθενών που έλαβαν placebo αγωγή, αλλά οι διαφορές ανάμεσα στους ουδούς δεν ήταν αρκετά μεγάλες ώστε να χαρακτηριστούν στατιστικά σημαντικές. Τα απεικονιστικά δεδομένα δεν ήταν επαρκή για την διεξαγωγή ασφαλών και στατιστικά σημαντικών αποτελεσμάτων λόγω του μικρού αριθμού αξονικών \\ τομογραφιών μετά το πέρας της θεραπείας με διφωσφονικά. Η χορήγηση νεών σύγχρονων σκευασμάτων δεν έχει ακόμη ευρεία κλινική εφαρμογή για την διεξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων, αν και τα αποτελέσματα δοκιμών μερικών από αυτά αναφέρουν πρώιμα ενθαρρυντικά στοιχεία.","Introduction: Otosclerosis, also known as otospongiosis, is a primary osteodystrophy of the otic capsule of the inner ear and it is one of the leading causes of deafness in adults. The rationale for medical therapy for otospongiosis is to slow down and eventually stop the phase of bone resorption. Sodium fluoride treatment has a role to play in preventing the onset and progression of hearing loss in patients suffering from otosclerosis. Sodium fluoride therapy has been shown to have some beneficial effect on vestibular symptoms associated with otosclerosis. In view of the possibility of systemic side effects of sodium fluoride therapy, a regular follow up of patients is warranted. Bisphosphonates and other modern medicines can be used as an alternative treatment to sodium fluoride in cases where the patient is intolerant to sodium fluoride therapy or generally as adjunctive therapy with sodium fluoride. Methodology: A systematic review of the existed and published articles and books until April 2021 has been conducted, in Medscape, Google Scholar and Pubmed and databases, using appropriate terms. The keywords used were \"medical management of otosclerosis\", \"sodium fluoride in otosclerosis treatment\", \"bisphosphonates for otosclerosis\", \"otosclerosis\", \"otospongiosis\", \"pharmacological treatment\" in various combinations. Results: A total of 282 papers were found with our terms used, which after a relevant study of their abstracts, retrieved those related to the pharmacological treatment of otosclerosis with sodium fluoride and other modern medications. Their references were also reviewed for a further comprehensive search. Recent studies with a large number of adult participants were mainly selected with as much as possible long term follow-up of the results of drug treatment. Studies in the absence of details of treatment and outcomes, as well as articles whose full text was not accessible, were excluded. Also articles in languages other than English, Dutch, French, or German were excluded. Discussion: Current evidence, although it lacks of many long-term studies, indicates the complexity of pathogenetic mechanisms of otosclerosis and presents the possibilities of treatment options. Deepening in drug therapy has shown that the most appropriate and often prescribed therapies for the treatment of the disease are sodium fluoride and bisphosphonates, while other modern medications are slowly showing up, many of which are in their early stages of clinical use, and others are still under clinical trials and research. Conclusions: Understanding the complex pathophysiology of otosclerosis is the basis for finding and applying the optimal medication for each patient individually. The medical management of otosclerosis patients is aimed at preventing, or at least slowing, disease progression while attempting to restore auditory thresholds. According to the results of the research, the administration of sodium fluoride for a period of at least 6 months, stabilizes the hearing thresholds and improves the vestibular symptoms. In particular, double-blind randomized trials providing more reliable results showed that the average number of patients who received NaF had a hearing loss of > 10dB in pure tone audiometry at a rate of 7% versus 25% of patients who received placebo treatment ( p <0.025), stabilization of hearing loss at a rate of 91% of NaF-treated patients versus 72% of placebo-treated patients (statistically significant difference) and hearing improvement in approximately 2-3% in both groups of patients, without this difference being considered as statistically significant. In terms of vestibular symptoms, an improvement at a rate of 70% compared to the control groups is described (statistically significant difference). Regarding tinnitus, the results of the double-blind surveys report a worsening of tinnitus in the placebo group at a rate of 10% versus 2% in the NaF-treated group (statistically significant difference). CT findings, afterNaF treatment, showed stabilization of the lesion at a rate of 71%, improvement of the lesion at a rate of 19% while further progression of the lesion is reported in only 5.5%, percentages which are considered as statistically significant. According to the results of the research, the administration of bisphosphonates for a period of at least 6 months showed up significant percentage differences as improvement of hearing loss at a rate of 72% of patients, improvement of dizziness at a rate of 93% of patients and tinnitus remission at a rate of 68% compared to the respective rates of 27%, 7% and 32%, where no change or worsening of symptoms were reported. These high percentages regarding the beneficial effect of bisphosphonates, make urgent the need for more double blind researches that will confirm the results of the reviews in the literature. In the already existing double-blind studies which were evaluated, groups of patients treated with bisphosphonates for at least 24 months showed greater stabilization of the mean air and bone conduction thresholds than groups of patients treated with placebo, but differences between thresholds were not large enough to be considered as statistically significant. Imaging data were not sufficient to perform safe and statistically significant results due to the small number of CT scans after completion of bisphosphonate therapy. The administration of new modern medications is not yet widely used clinically to draw useful conclusions, although the test results of some of their use are quite encouraging."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Ωτοσκλήρυνση : Συντηρητική αντιμετώπιση με φθοριούχο νάτριο και άλλα σύγχρονα σκευάσματα"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Γώγουλος Παναγιώτης","Gogoulos Panagiotis"],"dc:date":["2021"],"dc:description":["Εισαγωγή: Η ωτοσκλήρυνση, επίσης γνωστή ως ωτοσπογγίωση, είναι μια οστεοδυστροφία της ωτικής κάψας και αποτελεί μια από τις κύριες αιτίες της βαρηκοΐας στους ενήλικες. Το σκεπτικό γύρω από την φαρμακευτική αντιμετώπιση της ωτοσκλήρυνσης είναι η επιβράδυνση και τελικά η διακοπή της οστικής απορρόφησης. Η θεραπεία με φθοριούχο νάτριο μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην πρόληψη της έναρξης και της εξέλιξης της βαρηκοΐας σε ασθενείς που πάσχουν από ωτοσκλήρυνση. Η θεραπεία με φθοριούχο νάτριο έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να έχει και κάποια ευεργετική επίδραση στα αιθουσαία συμπτώματα που σχετίζονται με την ωτοσκλήρυνση. Λόγω της πιθανότητας συστηματικών παρενεργειών της θεραπείας με φθοριούχο νάτριο, απαιτείται τακτική παρακολούθηση των ασθενών. Τα διφωσφονικά αλλά και άλλα σύγχρονα σκευάσματα μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν ως εναλλακτική θεραπεία έναντι του φθοριούχου νατρίου σε περιπτώσεις όπου ο ασθενής έχει δυσανεξία στη θεραπεία με φθοριούχο νάτριο ή γενικά ως συμπληρωματική θεραπεία του φθοριούχου νατρίου. Μεθοδολογία: Διενεργήθη συστηματική ανασκόπηση της υπάρχουσας δημοσιευμένης βιβλιογραφίας και αρθρογραφίας έως τον Απρίλιο του 2021 στις βάσεις δεδομένων Medscape, Google Scholar και Pubmed με την αναζήτηση κατάλληλων όρων. Οι λέξεις-όροι κλειδιά που χρησιμοποιήθηκαν ήταν «medical management of otosclerosis», «sodium fluoride in otosclerosis treatment», «bisphosphonates for otosclerosis», «otosclerosis», «otospongiosis», «pharmacological treatment» σε διάφορους συνδυασμούς. Αποτελέσματα: Η αναζήτηση απέδωσε 282 άρθρα, από τα οποία μετά από σχετική μελέτη των περιλήψεών τους, ανακτήθηκαν τα σχετικά με την φαρμακευτική θεραπεία της ωτοσκλήρυνσης με φθοριούχο νάτριο και άλλα σύγχρονα σκευάσματα. Επιπλέον, οι αναφορές αυτών των άρθρων εκτιμήθηκαν για περαιτέρω προσδιορισμό δυνητικά σχετικών δημοσιεύσεων. Επιλέχθηκαν κυρίως νεότερες μελέτες με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη παρακολούθηση των αποτελεσμάτων της φαρμακευτικής θεραπείας, οι οποίες περιελάμβαναν μεγάλο αριθμό ενήλικων συμμετεχόντων. Μελέτες με απουσία λεπτομερειών για την θεραπεία και τα αποτελέσματα, καθώς και άρθρα των οποίων το πλήρες κείμενο δεν ήταν προσβάσιμο εξαιρέθηκαν. Αποκλείστηκαν επίσης άρθρα σε γλώσσες εκτός των αγγλικών όπως τα ολλανδικά, τα γαλλικά ή τα γερμανικά. Συζήτηση: Η σύγχρονη βιβλιογραφία αν και στερείται πολλών μακροχρόνιων μελετών, υποδεικνύει την πολυπλοκότητα των παθογενετικών μηχανισμών για την εμφάνιση της ωτοσκλήρυνσης και παρουσιάζει τις δυνατότητες των θεραπευτικών επιλογών για την αντιμετώπισή της. Η εμβάθυνση στη φαρμακευτική θεραπεία κατέδειξε ότι οι πιο ενδεδειγμένες και συχνά συνταγογραφούμενες θεραπείες για την αντιμετώπιση της νόσου, αποτελούν το φθοριούχο νάτριο και τα διφωσφονικά, ενώ στο προσκήνιο εμφανίζονται σιγά σιγά και άλλα σύγχρονα σκευάσματα, πολλά εκ των οποίων η κλινική τους εφαρμογή είναι σε αρχικό στάδιο, και άλλα ακόμη σε ερευνητικό στάδιο. Συμπεράσματα: Η κατανόηση της περίπλοκης παθοφυσιολογίας της ωτοσκλήρυνσης αποτελεί τη βάση για την αναζήτηση και την εφαρμογή της βέλτιστης φαρμακευτικής αγωγής για τον κάθε ασθενή εξατομικευμένα. Η φαρμακευτική αντιμετώπιση των ασθενών με ωτοσκλήρυνση στοχεύει στην πρόληψη ή τουλάχιστον στην επιβράδυνση της εξέλιξης της νόσου, ενώ προσπαθεί να αποκαταστήσει την δημιουργηθείσα από την πάθηση βαρηκοΐα. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των ερευνών η χορήγηση του φθοριούχου νατρίου για διάστημα τουλάχιστον 6 μηνών, σταθεροποιεί τους ουδούς ακοής και βελτιώνει τα αιθουσαία συμπτώματα. Συγκεκριμένα, οι διπλές τυφλές τυχαιοποιημένες μελέτες που παρέχουν πιο αξιόπιστα αποτελέσματα, έδειξαν ότι ο μέσος όρος των ασθενών που λάμβαναν ΝaF εμφάνισε επιδείνωση της βαρηκοΐας >10dB στην τονική ακουομετρία σε ποσοστό 7 % έναντι ποσοστού 25% των ασθενών που λάμβαναν την placebo αγωγή (στατιστικά σημαντική διαφορά p<0.025), σταθεροποίηση της βαρηκοΐας στο 91% των ασθενών με αγωγή το NaF έναντι 72% των ασθενών υπό placebo αγωγή (στατιστικά σημαντική διαφορά) και βελτίωση της ακοής στο 2-3%περίπου και στις δύο ομάδες ασθενών χωρίς η διαφορά αυτή να είναι στατιστικά σημαντική. Όσον αφορά τα αιθουσαία συμπτώματα περιγράφεται βελτίωση αυτών σε ποσοστό περίπου 70% σε σχέση με τις ομάδες ελέγχου (στατιστικά σημαντική διαφορά) .Όσον αφορά τις εμβοές, τα αποτελέσματα των διπλών τυφλών ερευνών αναφέρουν επιδείνωση των εμβοών στην ομάδα ασθενών εικονικού φαρμάκου της τάξης του 10% έναντι 2% στην ομάδα ασθενών με αγωγή το NaF (στατιστικά σημαντική διαφορά). Απεικονιστικά, έπειτα από τη θεραπεία με NaF αναφέρεται σταθεροποίηση της βλάβης σε ποσοστό κατά μέσο όρο περίπου 71% των περιπτώσεων, βελτίωση αυτής σε ποσοστό 19% ενώ περαιτέρω εξέλιξη της βλάβης αναφέρεται σε ποσοστό μόνο 5,5%, ποσοστά τα οποία κρίνονται ως στατιστικά αξιόλογα. Με τη χρήση των διφωσφονικών, σύμφωνα με τη μελέτη ερευνών ανασκόπησης έπειτα από θεραπεία τουλάχιστον 6 μηνών, προκύπτουν σημαντικές ποσοστιαίες διαφορές καθώς αναφέρεται βελτίωση της βαρηκοΐας σε ποσοστό 72% των ασθενών, του αισθήματος ζάλης σε ποσοστό 93% και ύφεση των εμβοών σε ποσοστό 68% αυτών, έναντι των αντίστοιχων ποσοστών 27%, 7% και 32%, όπου δεν παρατηρήθηκε καμία μεταβολή ή αναφέρθηκε επιδείνωση των συμπτωμάτων. Τα υψηλά αυτά ποσοστά όσον αφορά την ευεργετική δράση των διφωσφονικών, καθιστούν επιτακτική την ανάγκη διενέργειας περισσότερων διπλών τυφλών ερευνών που θα επιβεβαιώσουν τα αποτελέσματα των ανασκοπήσεων που υπάρχουν στη βιβλιογραφία. Σε ήδη υπάρχουσες διπλές τυφλές μελέτες που αξιολογήθηκαν, οι ομάδες ασθενών που έλαβαν αγωγή με διφωσφονικά για 24 μήνες, παρουσίασαν μεγαλύτερη σταθεροποίηση των μέσων όρων των ουδών της αέρινης και της οστέινης αγωγής έναντι των ομάδων ασθενών που έλαβαν placebo αγωγή, αλλά οι διαφορές ανάμεσα στους ουδούς δεν ήταν αρκετά μεγάλες ώστε να χαρακτηριστούν στατιστικά σημαντικές. Τα απεικονιστικά δεδομένα δεν ήταν επαρκή για την διεξαγωγή ασφαλών και στατιστικά σημαντικών αποτελεσμάτων λόγω του μικρού αριθμού αξονικών \\ τομογραφιών μετά το πέρας της θεραπείας με διφωσφονικά. Η χορήγηση νεών σύγχρονων σκευασμάτων δεν έχει ακόμη ευρεία κλινική εφαρμογή για την διεξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων, αν και τα αποτελέσματα δοκιμών μερικών από αυτά αναφέρουν πρώιμα ενθαρρυντικά στοιχεία.","Introduction: Otosclerosis, also known as otospongiosis, is a primary osteodystrophy of the otic capsule of the inner ear and it is one of the leading causes of deafness in adults. The rationale for medical therapy for otospongiosis is to slow down and eventually stop the phase of bone resorption. Sodium fluoride treatment has a role to play in preventing the onset and progression of hearing loss in patients suffering from otosclerosis. Sodium fluoride therapy has been shown to have some beneficial effect on vestibular symptoms associated with otosclerosis. In view of the possibility of systemic side effects of sodium fluoride therapy, a regular follow up of patients is warranted. Bisphosphonates and other modern medicines can be used as an alternative treatment to sodium fluoride in cases where the patient is intolerant to sodium fluoride therapy or generally as adjunctive therapy with sodium fluoride. Methodology: A systematic review of the existed and published articles and books until April 2021 has been conducted, in Medscape, Google Scholar and Pubmed and databases, using appropriate terms. The keywords used were \"medical management of otosclerosis\", \"sodium fluoride in otosclerosis treatment\", \"bisphosphonates for otosclerosis\", \"otosclerosis\", \"otospongiosis\", \"pharmacological treatment\" in various combinations. Results: A total of 282 papers were found with our terms used, which after a relevant study of their abstracts, retrieved those related to the pharmacological treatment of otosclerosis with sodium fluoride and other modern medications. Their references were also reviewed for a further comprehensive search. Recent studies with a large number of adult participants were mainly selected with as much as possible long term follow-up of the results of drug treatment. Studies in the absence of details of treatment and outcomes, as well as articles whose full text was not accessible, were excluded. Also articles in languages other than English, Dutch, French, or German were excluded. Discussion: Current evidence, although it lacks of many long-term studies, indicates the complexity of pathogenetic mechanisms of otosclerosis and presents the possibilities of treatment options. Deepening in drug therapy has shown that the most appropriate and often prescribed therapies for the treatment of the disease are sodium fluoride and bisphosphonates, while other modern medications are slowly showing up, many of which are in their early stages of clinical use, and others are still under clinical trials and research. Conclusions: Understanding the complex pathophysiology of otosclerosis is the basis for finding and applying the optimal medication for each patient individually. The medical management of otosclerosis patients is aimed at preventing, or at least slowing, disease progression while attempting to restore auditory thresholds. According to the results of the research, the administration of sodium fluoride for a period of at least 6 months, stabilizes the hearing thresholds and improves the vestibular symptoms. In particular, double-blind randomized trials providing more reliable results showed that the average number of patients who received NaF had a hearing loss of > 10dB in pure tone audiometry at a rate of 7% versus 25% of patients who received placebo treatment ( p <0.025), stabilization of hearing loss at a rate of 91% of NaF-treated patients versus 72% of placebo-treated patients (statistically significant difference) and hearing improvement in approximately 2-3% in both groups of patients, without this difference being considered as statistically significant. In terms of vestibular symptoms, an improvement at a rate of 70% compared to the control groups is described (statistically significant difference). Regarding tinnitus, the results of the double-blind surveys report a worsening of tinnitus in the placebo group at a rate of 10% versus 2% in the NaF-treated group (statistically significant difference). CT findings, afterNaF treatment, showed stabilization of the lesion at a rate of 71%, improvement of the lesion at a rate of 19% while further progression of the lesion is reported in only 5.5%, percentages which are considered as statistically significant. According to the results of the research, the administration of bisphosphonates for a period of at least 6 months showed up significant percentage differences as improvement of hearing loss at a rate of 72% of patients, improvement of dizziness at a rate of 93% of patients and tinnitus remission at a rate of 68% compared to the respective rates of 27%, 7% and 32%, where no change or worsening of symptoms were reported. These high percentages regarding the beneficial effect of bisphosphonates, make urgent the need for more double blind researches that will confirm the results of the reviews in the literature. In the already existing double-blind studies which were evaluated, groups of patients treated with bisphosphonates for at least 24 months showed greater stabilization of the mean air and bone conduction thresholds than groups of patients treated with placebo, but differences between thresholds were not large enough to be considered as statistically significant. Imaging data were not sufficient to perform safe and statistically significant results due to the small number of CT scans after completion of bisphosphonate therapy. The administration of new modern medications is not yet widely used clinically to draw useful conclusions, although the test results of some of their use are quite encouraging."],"dc:identifier":["uoadl:2958646","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2958646"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Ωτοσκλήρυνση : Συντηρητική αντιμετώπιση με φθοριούχο νάτριο και άλλα σύγχρονα σκευάσματα"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:43:34Z"}