{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:2961135"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:2961135","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"«Μέτρον κοινωνικής πρόνοιας» ή «κίνδυνος διά την βιολογικήν υπόστασιν του έθνους»; Η μετανάστευση ως πολιτικό διακύβευμα της μεταπολεμικής Ελλάδας","abstract":"Υπήρχε στη μεταπολεμική Ελλάδα μια κρατική μεταναστευτική πολιτική; Κι αν ναι, ποια ήταν αυτή; Αν πάλι δεν υπήρχε, πώς στάθηκε το ελληνικό κράτος απέναντι στο μεταναστευτικό φαινόμενο της περιόδου, που χαράχτηκε στη συλλογική μνήμη του τόπου και στις οικογενειακές ιστορίες των ανθρώπων του με τη λέξη «gastarbeiter»; Υπόθεση εργασίας της παρούσας ΜΔΕ είναι ότι η διαμόρφωση μιας πολιτικής της μετανάστευσης αποτέλεσε ένα κεντρικό πολιτικό διακύβευμα της μεταπολεμικής Ελλάδας, ένα αντικείμενο μόνιμης διαπραγμάτευσης, τόσο στο επίπεδο της εξωτερικής όσο και της εσωτερικής πολιτικής του ελληνικού κράτους της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου. Σε αυτή τη βάση, το θέμα της παρούσας ΜΔΕ αρθρώνεται γύρω από τις διεργασίες που οδήγησαν στην επιλογή της μεταναστευτικής λύσης ως πολιτικής αντιμετώπισης του κοινωνικού ζητήματος της περιόδου, τις διακριτές φάσεις του σχεδιασμού και της εφαρμογής της, τους τρόπους με τους οποίους αυτή η πολιτική επηρέασε το μεταναστευτικό φαινόμενο και την εξέλιξή του, και, τέλος, τις δημόσιες πραγματεύσεις του μεταναστευτικού ζητήματος. Το χρονικό πλαίσιο αυτής της μελέτης περίπτωσης απορρέει από το ίδιο το θέμα, από το σημείο συνάντησης δύο κομβικών ζητημάτων: την ιστορία των νεωτερικών μεταναστεύσεων, που εμφανίζεται σαν την αντίστροφη όψη του «κοινωνικού ζητήματος» της βιομηχανικής εποχής, και τις πολιτικές χρήσεις της μετανάστευσης ως βιοπολιτικού εργαλείου ελέγχου του πληθυσμού. Ζητήματα, που συγχωνεύτηκαν σε μια κρατικά σχεδιασμένη και διακρατικά ενορχηστρωμένη πολιτική, για πρώτη και ―υπ' αυτούς τους όρους― μοναδική φορά στην ελληνική ιστορία, στο πλαίσιο της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου, από το 1946 έως το 1967. Αντίθετα, ήταν οι πηγές που όρισαν το θέμα μέσα από τους περιορισμούς τους, αλλά και τον αχαρτογράφητο πλούτο τους. Αυτές αποτελούνται από εκθέσεις των διεθνών οργανισμών που ενορχήστρωσαν την ευρωπαϊκή μεταπολεμική μετανάστευση, και ιδίως τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) και την Ομάδα Εργασίας για την Εργασιακή Κινητικότητα της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας (ΝΑΤΟ), από συζητήσεις που καταγράφονται στα Πρακτικά της Βουλής, από άρθρα των εφημερίδων Καθημερινή και Ελευθερία, και από επιστημονικές μελέτες οικονομολόγων και κοινωνικών επιστημόνων της περιόδου. Οι τελευταίες απαρτίζονται κυρίως από τη μελέτη του Ξενοφών Ζολώτα για την Τράπεζα της Ελλάδος, με τίτλο «International Labor Migration and Economic Development», και από τις δημοσιεύσεις των περιοδικών Αρχείον Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών, Νέα Οικονομία, και Σύγχρονα Θέματα: περιοδικό επιστημονικής έρευνας. Σε βιβλιογραφικό επίπεδο, και στο περιορισμένο εύρος μιας ΜΔΕ, η συγκεκριμένη μελέτη περίπτωσης αντλεί πρωτίστως από την πρόσφατη ελληνική κοινωνική ιστορία. Το κείμενο αυτό συνομιλεί συστηματικά με τη δουλειά της Λίνας Βεντούρα και της Δήμητρας Λαμπροπούλου, καθώς και με τα σχετικά άρθρα της Άννας Μαχαιρά και του Σάββα Ρομπόλη, ενώ παρακολουθεί παράλληλα τους προβληματισμούς που ξεδιπλώνονται στις μελέτες του Γεώργιου Τσομπάνογλου, του Γιώργου Σταθάκη, του Αλέξη Φραγκιάδη, του Ηλία Νικολακόπουλου και της Έφης Αβδελά. Η παρούσα ΜΔΕ εγγράφεται επίσης στο πλαίσιο της μελέτης του μεταπολεμικού μεταναστευτικού καθεστώτος της Ευρώπης, αντλώντας καίρια μεθοδολογικά εργαλεία από μελέτες όπως αυτές των Christoph Rass, Roger Böhning, και Michael Hasenau. Η δομή της διπλωματικής επιχειρεί να διευκολύνει την παρακολούθηση του φαινομένου. Έτσι, στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η αρχιτεκτονική διάρθρωση του μεταπολεμικού μεταναστευτικού καθεστώτος της Ευρώπης, και η ιδιαίτερη θέση που κατέλαβε η Ελλάδα εντός του ως χώρα εξαγωγής μεταναστών, αναδεικνύοντας την οργανική συνάφεια μεταξύ της εφαρμογής του Σχεδίου Μάρσαλ και της αναδιανομής της πλεονάζουσας εργασίας της Ευρώπης, τόσο σε διεθνές όσο και σε εθνικό επίπεδο. Στο δεύτερο κεφάλαιο, όπου παρακολουθούνται οι διαφορετικές φάσεις σχεδιασμού μεταναστευτικής πολιτικής στην Ελλάδα στον ρυθμό των κεντρικών πολιτικών εξελίξεων, αρχίζουν να διαφαίνονται μέσα από τις εννοιολογήσεις αυτής της πολιτικής, ορισμένα νευραλγικά της σημεία, καθώς και η ίδια η βαθμιδωτή εξέλιξη του φαινομένου ― ο αντίκτυπος, εν ολίγοις, αυτής της διεθνούς πολιτικής στο εσωτερικό της χώρας. Τέλος, στο τρίτο κεφάλαιο, όπου εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο οι επιστήμονες προβληματοποίησαν τη μετανάστευση, ως κεντρική πλέον έννοια του δημοσίου διαλόγου, αρχίζουν να αποτυπώνονται οι συνδέσεις αυτών των σημείων με τις βασικές εκφάνσεις του ευρύτερου κοινωνικού και οικονομικού προβλήματος της εποχής. Από μια λογική ανάλυσης συστημάτων, συνεπώς, περνάμε σε αυτή της ανάλυσης λόγου και εννοιών, κι έπειτα στην αναπλαισίωσή τους εντός ευρύτερων θεματικών κατηγοριών, αναζητώντας, μέσα από τις σιωπές και τη σκιώδη μορφή του Homo migrans της ελληνικής μεταπολεμικής κοινωνίας, την υλική πραγματικότητα μιας πολιτικής της μετανάστευσης, η οποία αποτέλεσε κεντρικό διακύβευμα για το ελληνικό κράτος της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου.","abstract_html":"Υπήρχε στη μεταπολεμική Ελλάδα μια κρατική μεταναστευτική πολιτική; Κι αν ναι, ποια ήταν αυτή; Αν πάλι δεν υπήρχε, πώς στάθηκε το ελληνικό κράτος απέναντι στο μεταναστευτικό φαινόμενο της περιόδου, που χαράχτηκε στη συλλογική μνήμη του τόπου και στις οικογενειακές ιστορίες των ανθρώπων του με τη λέξη «gastarbeiter»; Υπόθεση εργασίας της παρούσας ΜΔΕ είναι ότι η διαμόρφωση μιας πολιτικής της μετανάστευσης αποτέλεσε ένα κεντρικό πολιτικό διακύβευμα της μεταπολεμικής Ελλάδας, ένα αντικείμενο μόνιμης διαπραγμάτευσης, τόσο στο επίπεδο της εξωτερικής όσο και της εσωτερικής πολιτικής του ελληνικού κράτους της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου. Σε αυτή τη βάση, το θέμα της παρούσας ΜΔΕ αρθρώνεται γύρω από τις διεργασίες που οδήγησαν στην επιλογή της μεταναστευτικής λύσης ως πολιτικής αντιμετώπισης του κοινωνικού ζητήματος της περιόδου, τις διακριτές φάσεις του σχεδιασμού και της εφαρμογής της, τους τρόπους με τους οποίους αυτή η πολιτική επηρέασε το μεταναστευτικό φαινόμενο και την εξέλιξή του, και, τέλος, τις δημόσιες πραγματεύσεις του μεταναστευτικού ζητήματος. Το χρονικό πλαίσιο αυτής της μελέτης περίπτωσης απορρέει από το ίδιο το θέμα, από το σημείο συνάντησης δύο κομβικών ζητημάτων: την ιστορία των νεωτερικών μεταναστεύσεων, που εμφανίζεται σαν την αντίστροφη όψη του «κοινωνικού ζητήματος» της βιομηχανικής εποχής, και τις πολιτικές χρήσεις της μετανάστευσης ως βιοπολιτικού εργαλείου ελέγχου του πληθυσμού. Ζητήματα, που συγχωνεύτηκαν σε μια κρατικά σχεδιασμένη και διακρατικά ενορχηστρωμένη πολιτική, για πρώτη και ―υπ&#x27; αυτούς τους όρους― μοναδική φορά στην ελληνική ιστορία, στο πλαίσιο της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου, από το 1946 έως το 1967. Αντίθετα, ήταν οι πηγές που όρισαν το θέμα μέσα από τους περιορισμούς τους, αλλά και τον αχαρτογράφητο πλούτο τους. Αυτές αποτελούνται από εκθέσεις των διεθνών οργανισμών που ενορχήστρωσαν την ευρωπαϊκή μεταπολεμική μετανάστευση, και ιδίως τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) και την Ομάδα Εργασίας για την Εργασιακή Κινητικότητα της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας (ΝΑΤΟ), από συζητήσεις που καταγράφονται στα Πρακτικά της Βουλής, από άρθρα των εφημερίδων Καθημερινή και Ελευθερία, και από επιστημονικές μελέτες οικονομολόγων και κοινωνικών επιστημόνων της περιόδου. Οι τελευταίες απαρτίζονται κυρίως από τη μελέτη του Ξενοφών Ζολώτα για την Τράπεζα της Ελλάδος, με τίτλο «International Labor Migration and Economic Development», και από τις δημοσιεύσεις των περιοδικών Αρχείον Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών, Νέα Οικονομία, και Σύγχρονα Θέματα: περιοδικό επιστημονικής έρευνας. Σε βιβλιογραφικό επίπεδο, και στο περιορισμένο εύρος μιας ΜΔΕ, η συγκεκριμένη μελέτη περίπτωσης αντλεί πρωτίστως από την πρόσφατη ελληνική κοινωνική ιστορία. Το κείμενο αυτό συνομιλεί συστηματικά με τη δουλειά της Λίνας Βεντούρα και της Δήμητρας Λαμπροπούλου, καθώς και με τα σχετικά άρθρα της Άννας Μαχαιρά και του Σάββα Ρομπόλη, ενώ παρακολουθεί παράλληλα τους προβληματισμούς που ξεδιπλώνονται στις μελέτες του Γεώργιου Τσομπάνογλου, του Γιώργου Σταθάκη, του Αλέξη Φραγκιάδη, του Ηλία Νικολακόπουλου και της Έφης Αβδελά. Η παρούσα ΜΔΕ εγγράφεται επίσης στο πλαίσιο της μελέτης του μεταπολεμικού μεταναστευτικού καθεστώτος της Ευρώπης, αντλώντας καίρια μεθοδολογικά εργαλεία από μελέτες όπως αυτές των Christoph Rass, Roger Böhning, και Michael Hasenau. Η δομή της διπλωματικής επιχειρεί να διευκολύνει την παρακολούθηση του φαινομένου. Έτσι, στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η αρχιτεκτονική διάρθρωση του μεταπολεμικού μεταναστευτικού καθεστώτος της Ευρώπης, και η ιδιαίτερη θέση που κατέλαβε η Ελλάδα εντός του ως χώρα εξαγωγής μεταναστών, αναδεικνύοντας την οργανική συνάφεια μεταξύ της εφαρμογής του Σχεδίου Μάρσαλ και της αναδιανομής της πλεονάζουσας εργασίας της Ευρώπης, τόσο σε διεθνές όσο και σε εθνικό επίπεδο. Στο δεύτερο κεφάλαιο, όπου παρακολουθούνται οι διαφορετικές φάσεις σχεδιασμού μεταναστευτικής πολιτικής στην Ελλάδα στον ρυθμό των κεντρικών πολιτικών εξελίξεων, αρχίζουν να διαφαίνονται μέσα από τις εννοιολογήσεις αυτής της πολιτικής, ορισμένα νευραλγικά της σημεία, καθώς και η ίδια η βαθμιδωτή εξέλιξη του φαινομένου ― ο αντίκτυπος, εν ολίγοις, αυτής της διεθνούς πολιτικής στο εσωτερικό της χώρας. Τέλος, στο τρίτο κεφάλαιο, όπου εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο οι επιστήμονες προβληματοποίησαν τη μετανάστευση, ως κεντρική πλέον έννοια του δημοσίου διαλόγου, αρχίζουν να αποτυπώνονται οι συνδέσεις αυτών των σημείων με τις βασικές εκφάνσεις του ευρύτερου κοινωνικού και οικονομικού προβλήματος της εποχής. Από μια λογική ανάλυσης συστημάτων, συνεπώς, περνάμε σε αυτή της ανάλυσης λόγου και εννοιών, κι έπειτα στην αναπλαισίωσή τους εντός ευρύτερων θεματικών κατηγοριών, αναζητώντας, μέσα από τις σιωπές και τη σκιώδη μορφή του Homo migrans της ελληνικής μεταπολεμικής κοινωνίας, την υλική πραγματικότητα μιας πολιτικής της μετανάστευσης, η οποία αποτέλεσε κεντρικό διακύβευμα για το ελληνικό κράτος της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου.","abstract_has_math":false,"creators":["Κιούση Δάφνη","Kioussis Daphne"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2021,"date_issued":"2021","date_published":"2021","updated_at":"2026-11-19T05:43:46Z","subjects":["Ιστορία","History"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2961135"],"render_values":[{"text":"uoadl:2961135","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2961135","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2961135","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A2961135","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Κιούση Δάφνη","Kioussis Daphne"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2021"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Ιστορία","History"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2961135","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2961135"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Υπήρχε στη μεταπολεμική Ελλάδα μια κρατική μεταναστευτική πολιτική; Κι αν ναι, ποια ήταν αυτή; Αν πάλι δεν υπήρχε, πώς στάθηκε το ελληνικό κράτος απέναντι στο μεταναστευτικό φαινόμενο της περιόδου, που χαράχτηκε στη συλλογική μνήμη του τόπου και στις οικογενειακές ιστορίες των ανθρώπων του με τη λέξη «gastarbeiter»; Υπόθεση εργασίας της παρούσας ΜΔΕ είναι ότι η διαμόρφωση μιας πολιτικής της μετανάστευσης αποτέλεσε ένα κεντρικό πολιτικό διακύβευμα της μεταπολεμικής Ελλάδας, ένα αντικείμενο μόνιμης διαπραγμάτευσης, τόσο στο επίπεδο της εξωτερικής όσο και της εσωτερικής πολιτικής του ελληνικού κράτους της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου. Σε αυτή τη βάση, το θέμα της παρούσας ΜΔΕ αρθρώνεται γύρω από τις διεργασίες που οδήγησαν στην επιλογή της μεταναστευτικής λύσης ως πολιτικής αντιμετώπισης του κοινωνικού ζητήματος της περιόδου, τις διακριτές φάσεις του σχεδιασμού και της εφαρμογής της, τους τρόπους με τους οποίους αυτή η πολιτική επηρέασε το μεταναστευτικό φαινόμενο και την εξέλιξή του, και, τέλος, τις δημόσιες πραγματεύσεις του μεταναστευτικού ζητήματος. Το χρονικό πλαίσιο αυτής της μελέτης περίπτωσης απορρέει από το ίδιο το θέμα, από το σημείο συνάντησης δύο κομβικών ζητημάτων: την ιστορία των νεωτερικών μεταναστεύσεων, που εμφανίζεται σαν την αντίστροφη όψη του «κοινωνικού ζητήματος» της βιομηχανικής εποχής, και τις πολιτικές χρήσεις της μετανάστευσης ως βιοπολιτικού εργαλείου ελέγχου του πληθυσμού. Ζητήματα, που συγχωνεύτηκαν σε μια κρατικά σχεδιασμένη και διακρατικά ενορχηστρωμένη πολιτική, για πρώτη και ―υπ' αυτούς τους όρους― μοναδική φορά στην ελληνική ιστορία, στο πλαίσιο της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου, από το 1946 έως το 1967. Αντίθετα, ήταν οι πηγές που όρισαν το θέμα μέσα από τους περιορισμούς τους, αλλά και τον αχαρτογράφητο πλούτο τους. Αυτές αποτελούνται από εκθέσεις των διεθνών οργανισμών που ενορχήστρωσαν την ευρωπαϊκή μεταπολεμική μετανάστευση, και ιδίως τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) και την Ομάδα Εργασίας για την Εργασιακή Κινητικότητα της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας (ΝΑΤΟ), από συζητήσεις που καταγράφονται στα Πρακτικά της Βουλής, από άρθρα των εφημερίδων Καθημερινή και Ελευθερία, και από επιστημονικές μελέτες οικονομολόγων και κοινωνικών επιστημόνων της περιόδου. Οι τελευταίες απαρτίζονται κυρίως από τη μελέτη του Ξενοφών Ζολώτα για την Τράπεζα της Ελλάδος, με τίτλο «International Labor Migration and Economic Development», και από τις δημοσιεύσεις των περιοδικών Αρχείον Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών, Νέα Οικονομία, και Σύγχρονα Θέματα: περιοδικό επιστημονικής έρευνας. Σε βιβλιογραφικό επίπεδο, και στο περιορισμένο εύρος μιας ΜΔΕ, η συγκεκριμένη μελέτη περίπτωσης αντλεί πρωτίστως από την πρόσφατη ελληνική κοινωνική ιστορία. Το κείμενο αυτό συνομιλεί συστηματικά με τη δουλειά της Λίνας Βεντούρα και της Δήμητρας Λαμπροπούλου, καθώς και με τα σχετικά άρθρα της Άννας Μαχαιρά και του Σάββα Ρομπόλη, ενώ παρακολουθεί παράλληλα τους προβληματισμούς που ξεδιπλώνονται στις μελέτες του Γεώργιου Τσομπάνογλου, του Γιώργου Σταθάκη, του Αλέξη Φραγκιάδη, του Ηλία Νικολακόπουλου και της Έφης Αβδελά. Η παρούσα ΜΔΕ εγγράφεται επίσης στο πλαίσιο της μελέτης του μεταπολεμικού μεταναστευτικού καθεστώτος της Ευρώπης, αντλώντας καίρια μεθοδολογικά εργαλεία από μελέτες όπως αυτές των Christoph Rass, Roger Böhning, και Michael Hasenau. Η δομή της διπλωματικής επιχειρεί να διευκολύνει την παρακολούθηση του φαινομένου. Έτσι, στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η αρχιτεκτονική διάρθρωση του μεταπολεμικού μεταναστευτικού καθεστώτος της Ευρώπης, και η ιδιαίτερη θέση που κατέλαβε η Ελλάδα εντός του ως χώρα εξαγωγής μεταναστών, αναδεικνύοντας την οργανική συνάφεια μεταξύ της εφαρμογής του Σχεδίου Μάρσαλ και της αναδιανομής της πλεονάζουσας εργασίας της Ευρώπης, τόσο σε διεθνές όσο και σε εθνικό επίπεδο. Στο δεύτερο κεφάλαιο, όπου παρακολουθούνται οι διαφορετικές φάσεις σχεδιασμού μεταναστευτικής πολιτικής στην Ελλάδα στον ρυθμό των κεντρικών πολιτικών εξελίξεων, αρχίζουν να διαφαίνονται μέσα από τις εννοιολογήσεις αυτής της πολιτικής, ορισμένα νευραλγικά της σημεία, καθώς και η ίδια η βαθμιδωτή εξέλιξη του φαινομένου ― ο αντίκτυπος, εν ολίγοις, αυτής της διεθνούς πολιτικής στο εσωτερικό της χώρας. Τέλος, στο τρίτο κεφάλαιο, όπου εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο οι επιστήμονες προβληματοποίησαν τη μετανάστευση, ως κεντρική πλέον έννοια του δημοσίου διαλόγου, αρχίζουν να αποτυπώνονται οι συνδέσεις αυτών των σημείων με τις βασικές εκφάνσεις του ευρύτερου κοινωνικού και οικονομικού προβλήματος της εποχής. Από μια λογική ανάλυσης συστημάτων, συνεπώς, περνάμε σε αυτή της ανάλυσης λόγου και εννοιών, κι έπειτα στην αναπλαισίωσή τους εντός ευρύτερων θεματικών κατηγοριών, αναζητώντας, μέσα από τις σιωπές και τη σκιώδη μορφή του Homo migrans της ελληνικής μεταπολεμικής κοινωνίας, την υλική πραγματικότητα μιας πολιτικής της μετανάστευσης, η οποία αποτέλεσε κεντρικό διακύβευμα για το ελληνικό κράτος της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου.","Was there a state migration policy in postwar Greece? And if so, in what did it consist? Then again, if not, what was the Greek state's stance in regards to the migratory phenomenon of that period, which remains, to this day, engraved in the collective memory of the land and the family stories of its people with the word “Gastarbeiter”? The working hypothesis of this MA dissertation is that the formation of a migration policy constituted a central political wager for postwar Greece ― an object of constant negotiation, both on the level of external and internal affairs of the Greek state, during the first postwar period. On this basis, the subject matter of this dissertation is focused on the processes that led to the selection of the “migratory solution” as a means of dealing with the social question of the time, the distinct phases of its design and application, the ways in which this policy influenced the migratory phenomenon and its developments, and, finally, the public handling of the migration issue. The time frame of this case study stems from the very subject at hand, from the meeting point between two crucial matters: the history of modern migrations, which appear as the reverse side of the industrial era's social question, and the political uses of migration as a biopolitical instrument of population control. Matters, which were merged into a nationally designed and internationally orchestrated policy for the first and ―in these terms― only time in Greek history during the first postwar period, from 1946 to 1967. On the contrary, it was the sources that defined the subject matter, through their restrictions and, also, their uncharted abundance. These consist mainly of reports published by the international organizations that orchestrated postwar migrations, in particular the International Labor Organization (ILO) and the Working Group on Labour Mobility of the North Atlantic Treaty Organization (NATO), of discussions recorded in the Parliamentary Minutes, of articles in the daily newspapers Kathimerini and Eleftheria, and of scientific studies carried out by economists and social scientists of the time. The latter are comprised essentially by Xenophon Zolotas' study for the Bank of Greece entitled, “International Labor Migration and Economic Development”, and by publications in the Greek periodicals Archive of Economical and Social Sciences, New Economy, and Contemporary issues: Periodical of scientific research. On a bibliographical level, and in the restricted range of a MA dissertation, this case study draws primarily upon recent Greek social history. The text is constantly in dialogue with the works of Lina Ventouras and Dimitra Lampropoulou, as well as relative articles of Anna Machera and Savvas Rompolis, while also following concerns unfolded in the studies of Georgios Tsobanoglou, Giorgos Stathakis, Alexis Frangiadis, and Efi Avdela. This dissertation is also inscribed in the study of the construction of the unique postwar European migration regime, and in this respect it draws upon important methodological tools implemented in the studies of Christoph Rass, Roger Böhning, and Michael Hasenau, among others. The dissertation's structure attempts to facilitate the observation of the phenomenon. In the first chapter, through the overview of the architectural framework of Europe's postwar migration regime and the particular place occupied by Greece as a labor exporting country in it, the intrinsic interconnection between the application of the Marshall Plan and the redistribution of surplus labor in Europe is showcased, both on an international and on a national level. In the second chapter, where the distinct phases of the designing of Greece's migration policy are traced at the pace of the country's central political developments, through the varying conceptualizations of this policy certain salient points start to emerge alongside the gradual development of the phenomenon ― in a nutshell, the chapter follows the impact of this international policy inside the Greek state. Lastly, in the third chapter, where the ways in which social scientists problematized migration as a hitherto central element of the public dialogue, the connections between the aforementioned salient points of this policy and the fundamental aspects of the broader social and economic issues of that time start to appear. Therefore, from an approach of systems analysis, we move to that of discourse analysis, and thereon to its reframing within broader thematic categories, searching, through the silences and the shadowy figure of the Homo migrans of postwar Greek society, the material reality of the migration policy which constituted a central wager for the Greek state in the first postwar years."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["«Μέτρον κοινωνικής πρόνοιας» ή «κίνδυνος διά την βιολογικήν υπόστασιν του έθνους»; Η μετανάστευση ως πολιτικό διακύβευμα της μεταπολεμικής Ελλάδας"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Κιούση Δάφνη","Kioussis Daphne"],"dc:date":["2021"],"dc:description":["Υπήρχε στη μεταπολεμική Ελλάδα μια κρατική μεταναστευτική πολιτική; Κι αν ναι, ποια ήταν αυτή; Αν πάλι δεν υπήρχε, πώς στάθηκε το ελληνικό κράτος απέναντι στο μεταναστευτικό φαινόμενο της περιόδου, που χαράχτηκε στη συλλογική μνήμη του τόπου και στις οικογενειακές ιστορίες των ανθρώπων του με τη λέξη «gastarbeiter»; Υπόθεση εργασίας της παρούσας ΜΔΕ είναι ότι η διαμόρφωση μιας πολιτικής της μετανάστευσης αποτέλεσε ένα κεντρικό πολιτικό διακύβευμα της μεταπολεμικής Ελλάδας, ένα αντικείμενο μόνιμης διαπραγμάτευσης, τόσο στο επίπεδο της εξωτερικής όσο και της εσωτερικής πολιτικής του ελληνικού κράτους της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου. Σε αυτή τη βάση, το θέμα της παρούσας ΜΔΕ αρθρώνεται γύρω από τις διεργασίες που οδήγησαν στην επιλογή της μεταναστευτικής λύσης ως πολιτικής αντιμετώπισης του κοινωνικού ζητήματος της περιόδου, τις διακριτές φάσεις του σχεδιασμού και της εφαρμογής της, τους τρόπους με τους οποίους αυτή η πολιτική επηρέασε το μεταναστευτικό φαινόμενο και την εξέλιξή του, και, τέλος, τις δημόσιες πραγματεύσεις του μεταναστευτικού ζητήματος. Το χρονικό πλαίσιο αυτής της μελέτης περίπτωσης απορρέει από το ίδιο το θέμα, από το σημείο συνάντησης δύο κομβικών ζητημάτων: την ιστορία των νεωτερικών μεταναστεύσεων, που εμφανίζεται σαν την αντίστροφη όψη του «κοινωνικού ζητήματος» της βιομηχανικής εποχής, και τις πολιτικές χρήσεις της μετανάστευσης ως βιοπολιτικού εργαλείου ελέγχου του πληθυσμού. Ζητήματα, που συγχωνεύτηκαν σε μια κρατικά σχεδιασμένη και διακρατικά ενορχηστρωμένη πολιτική, για πρώτη και ―υπ' αυτούς τους όρους― μοναδική φορά στην ελληνική ιστορία, στο πλαίσιο της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου, από το 1946 έως το 1967. Αντίθετα, ήταν οι πηγές που όρισαν το θέμα μέσα από τους περιορισμούς τους, αλλά και τον αχαρτογράφητο πλούτο τους. Αυτές αποτελούνται από εκθέσεις των διεθνών οργανισμών που ενορχήστρωσαν την ευρωπαϊκή μεταπολεμική μετανάστευση, και ιδίως τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) και την Ομάδα Εργασίας για την Εργασιακή Κινητικότητα της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας (ΝΑΤΟ), από συζητήσεις που καταγράφονται στα Πρακτικά της Βουλής, από άρθρα των εφημερίδων Καθημερινή και Ελευθερία, και από επιστημονικές μελέτες οικονομολόγων και κοινωνικών επιστημόνων της περιόδου. Οι τελευταίες απαρτίζονται κυρίως από τη μελέτη του Ξενοφών Ζολώτα για την Τράπεζα της Ελλάδος, με τίτλο «International Labor Migration and Economic Development», και από τις δημοσιεύσεις των περιοδικών Αρχείον Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών, Νέα Οικονομία, και Σύγχρονα Θέματα: περιοδικό επιστημονικής έρευνας. Σε βιβλιογραφικό επίπεδο, και στο περιορισμένο εύρος μιας ΜΔΕ, η συγκεκριμένη μελέτη περίπτωσης αντλεί πρωτίστως από την πρόσφατη ελληνική κοινωνική ιστορία. Το κείμενο αυτό συνομιλεί συστηματικά με τη δουλειά της Λίνας Βεντούρα και της Δήμητρας Λαμπροπούλου, καθώς και με τα σχετικά άρθρα της Άννας Μαχαιρά και του Σάββα Ρομπόλη, ενώ παρακολουθεί παράλληλα τους προβληματισμούς που ξεδιπλώνονται στις μελέτες του Γεώργιου Τσομπάνογλου, του Γιώργου Σταθάκη, του Αλέξη Φραγκιάδη, του Ηλία Νικολακόπουλου και της Έφης Αβδελά. Η παρούσα ΜΔΕ εγγράφεται επίσης στο πλαίσιο της μελέτης του μεταπολεμικού μεταναστευτικού καθεστώτος της Ευρώπης, αντλώντας καίρια μεθοδολογικά εργαλεία από μελέτες όπως αυτές των Christoph Rass, Roger Böhning, και Michael Hasenau. Η δομή της διπλωματικής επιχειρεί να διευκολύνει την παρακολούθηση του φαινομένου. Έτσι, στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η αρχιτεκτονική διάρθρωση του μεταπολεμικού μεταναστευτικού καθεστώτος της Ευρώπης, και η ιδιαίτερη θέση που κατέλαβε η Ελλάδα εντός του ως χώρα εξαγωγής μεταναστών, αναδεικνύοντας την οργανική συνάφεια μεταξύ της εφαρμογής του Σχεδίου Μάρσαλ και της αναδιανομής της πλεονάζουσας εργασίας της Ευρώπης, τόσο σε διεθνές όσο και σε εθνικό επίπεδο. Στο δεύτερο κεφάλαιο, όπου παρακολουθούνται οι διαφορετικές φάσεις σχεδιασμού μεταναστευτικής πολιτικής στην Ελλάδα στον ρυθμό των κεντρικών πολιτικών εξελίξεων, αρχίζουν να διαφαίνονται μέσα από τις εννοιολογήσεις αυτής της πολιτικής, ορισμένα νευραλγικά της σημεία, καθώς και η ίδια η βαθμιδωτή εξέλιξη του φαινομένου ― ο αντίκτυπος, εν ολίγοις, αυτής της διεθνούς πολιτικής στο εσωτερικό της χώρας. Τέλος, στο τρίτο κεφάλαιο, όπου εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο οι επιστήμονες προβληματοποίησαν τη μετανάστευση, ως κεντρική πλέον έννοια του δημοσίου διαλόγου, αρχίζουν να αποτυπώνονται οι συνδέσεις αυτών των σημείων με τις βασικές εκφάνσεις του ευρύτερου κοινωνικού και οικονομικού προβλήματος της εποχής. Από μια λογική ανάλυσης συστημάτων, συνεπώς, περνάμε σε αυτή της ανάλυσης λόγου και εννοιών, κι έπειτα στην αναπλαισίωσή τους εντός ευρύτερων θεματικών κατηγοριών, αναζητώντας, μέσα από τις σιωπές και τη σκιώδη μορφή του Homo migrans της ελληνικής μεταπολεμικής κοινωνίας, την υλική πραγματικότητα μιας πολιτικής της μετανάστευσης, η οποία αποτέλεσε κεντρικό διακύβευμα για το ελληνικό κράτος της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου.","Was there a state migration policy in postwar Greece? And if so, in what did it consist? Then again, if not, what was the Greek state's stance in regards to the migratory phenomenon of that period, which remains, to this day, engraved in the collective memory of the land and the family stories of its people with the word “Gastarbeiter”? The working hypothesis of this MA dissertation is that the formation of a migration policy constituted a central political wager for postwar Greece ― an object of constant negotiation, both on the level of external and internal affairs of the Greek state, during the first postwar period. On this basis, the subject matter of this dissertation is focused on the processes that led to the selection of the “migratory solution” as a means of dealing with the social question of the time, the distinct phases of its design and application, the ways in which this policy influenced the migratory phenomenon and its developments, and, finally, the public handling of the migration issue. The time frame of this case study stems from the very subject at hand, from the meeting point between two crucial matters: the history of modern migrations, which appear as the reverse side of the industrial era's social question, and the political uses of migration as a biopolitical instrument of population control. Matters, which were merged into a nationally designed and internationally orchestrated policy for the first and ―in these terms― only time in Greek history during the first postwar period, from 1946 to 1967. On the contrary, it was the sources that defined the subject matter, through their restrictions and, also, their uncharted abundance. These consist mainly of reports published by the international organizations that orchestrated postwar migrations, in particular the International Labor Organization (ILO) and the Working Group on Labour Mobility of the North Atlantic Treaty Organization (NATO), of discussions recorded in the Parliamentary Minutes, of articles in the daily newspapers Kathimerini and Eleftheria, and of scientific studies carried out by economists and social scientists of the time. The latter are comprised essentially by Xenophon Zolotas' study for the Bank of Greece entitled, “International Labor Migration and Economic Development”, and by publications in the Greek periodicals Archive of Economical and Social Sciences, New Economy, and Contemporary issues: Periodical of scientific research. On a bibliographical level, and in the restricted range of a MA dissertation, this case study draws primarily upon recent Greek social history. The text is constantly in dialogue with the works of Lina Ventouras and Dimitra Lampropoulou, as well as relative articles of Anna Machera and Savvas Rompolis, while also following concerns unfolded in the studies of Georgios Tsobanoglou, Giorgos Stathakis, Alexis Frangiadis, and Efi Avdela. This dissertation is also inscribed in the study of the construction of the unique postwar European migration regime, and in this respect it draws upon important methodological tools implemented in the studies of Christoph Rass, Roger Böhning, and Michael Hasenau, among others. The dissertation's structure attempts to facilitate the observation of the phenomenon. In the first chapter, through the overview of the architectural framework of Europe's postwar migration regime and the particular place occupied by Greece as a labor exporting country in it, the intrinsic interconnection between the application of the Marshall Plan and the redistribution of surplus labor in Europe is showcased, both on an international and on a national level. In the second chapter, where the distinct phases of the designing of Greece's migration policy are traced at the pace of the country's central political developments, through the varying conceptualizations of this policy certain salient points start to emerge alongside the gradual development of the phenomenon ― in a nutshell, the chapter follows the impact of this international policy inside the Greek state. Lastly, in the third chapter, where the ways in which social scientists problematized migration as a hitherto central element of the public dialogue, the connections between the aforementioned salient points of this policy and the fundamental aspects of the broader social and economic issues of that time start to appear. Therefore, from an approach of systems analysis, we move to that of discourse analysis, and thereon to its reframing within broader thematic categories, searching, through the silences and the shadowy figure of the Homo migrans of postwar Greek society, the material reality of the migration policy which constituted a central wager for the Greek state in the first postwar years."],"dc:identifier":["uoadl:2961135","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2961135"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Ιστορία","History"],"dc:title":["«Μέτρον κοινωνικής πρόνοιας» ή «κίνδυνος διά την βιολογικήν υπόστασιν του έθνους»; Η μετανάστευση ως πολιτικό διακύβευμα της μεταπολεμικής Ελλάδας"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:43:46Z"}