{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:2975325"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:2975325","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Η ρωμαϊκή ταυτότητα σε βυζαντινές πηγές του 11ου αιώνα","abstract":"Η επικρατούσα σήμερα θεώρηση της ρωμαϊκής ταυτότητας στο Βυζάντιο την αντιμετωπίζει με αποκλειστικά πολιτικούς όρους ως προς το περιεχόμενό της. Πρόσφατες μελέτες, ωστόσο, έχουν προσπαθήσει να αναδείξουν, με διαφορετικούς τρόπους η καθεμία, την προβληματικότητα της προσέγγισης αυτής κάνοντας χρήση σύγχρονων αναλυτικών κατηγοριών όπως εκείνη της εθνοτικότητας. Η έννοια της εθνοτικότητας προέρχεται από το πεδίο των κοινωνικών επιστημών και συγκεκριμένα εκείνον της κοινωνικής ανθρωπολογίας. Παρότι καινούρια στις Βυζαντινές Σπουδές, μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο μεθοδολογικό εργαλείο για τη μελέτη των ταυτοτήτων στο Βυζάντιο ανοίγοντας νέους χώρους έρευνας όπως αυτόν της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας. Αναγνωρίζοντας τη σημασία της πολιτικής ρωμαϊκής ταυτότητας, η παρούσα ΜΔΕ αποτελεί μία απόπειρα εξέτασης της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας σε βυζαντινές πηγές του 11ου αιώνα (Σύνοψη Ιστοριών Ιωάννη Σκυλίτζη, Ιστορία Μιχαήλ Ατταλειάτη, Χρονογραφία Μιχαήλ Ψελλού, τυπικό της μονής Πετρίτζου στο Bačkovo). Από τις υπό εξέταση πηγές, η Σύνοψη Ιστοριών του Ιωάννη Σκυλίτζη και η Ιστορία του Μιχαήλ Ατταλειάτη αποτελούν εκείνες στις οποίες η έννοια της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας εμφανίζεται στον εντονότερο βαθμό. Και οι δύο συγγραφείς μπορούν να κατανοήσουν τους Ρωμαίους της εποχής τους ως ένα γένος, ως μία κοινότητα ανθρώπων με κυρίαρχο το χαρακτηριστικό της πεποίθησης της βιολογικής συγγένειας. Στη Χρονογραφία του Μιχαήλ Ψελλού, αν και η χρήση της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας είναι αισθητά μειωμένη, δεν απουσιάζει. Οι ελληνικές ταυτότητες που ο Ψελλός αναδεικνύει στις Επιστολές του, και οι οποίες εξετάζονται ειδικά για το θέμα αυτό, δεν φαίνεται να βρίσκονται σε αντίφαση με αυτό το είδος ρωμαϊκής ταυτότητας. Το τυπικό της μονής Πετρίτζου στο Bačkovo, από τη πλευρά του, εμπεριέχει την έννοια της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας αλλά με ένα διαφορετικό τρόπο από τις παραπάνω πηγές. Ο ιδρυτής της μονής και συγγραφέας του τυπικού, Γρηγόριος Πακουριανός, δεν φαίνεται να θεωρούσε ότι ο ίδιος ανήκε στο γένος των Ρωμαίων παρότι δήλωνε υπήκοος του αυτοκράτορα των Ρωμαίων. Υπό αυτήν την έννοια, η αντίληψη του Πακουριανού για τη ρωμαϊκή ταυτότητα φωτίζει σημαντικά τη σχέση της εθνοτικής ρωμαϊκής με την πολιτική ρωμαϊκή ταυτότητα. Αν και η μελέτη της εθνοτικής ταυτότητας έχει μόλις αρχίσει, η αναγνώρισή της θα μπορούσε να αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται σήμερα όχι μόνο η βυζαντινή περίοδος, αλλά και η μεταγενέστερη οθωμανική στην οποία η ταυτότητα αυτή ενδεχομένως να επιβίωσε.","abstract_html":"Η επικρατούσα σήμερα θεώρηση της ρωμαϊκής ταυτότητας στο Βυζάντιο την αντιμετωπίζει με αποκλειστικά πολιτικούς όρους ως προς το περιεχόμενό της. Πρόσφατες μελέτες, ωστόσο, έχουν προσπαθήσει να αναδείξουν, με διαφορετικούς τρόπους η καθεμία, την προβληματικότητα της προσέγγισης αυτής κάνοντας χρήση σύγχρονων αναλυτικών κατηγοριών όπως εκείνη της εθνοτικότητας. Η έννοια της εθνοτικότητας προέρχεται από το πεδίο των κοινωνικών επιστημών και συγκεκριμένα εκείνον της κοινωνικής ανθρωπολογίας. Παρότι καινούρια στις Βυζαντινές Σπουδές, μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο μεθοδολογικό εργαλείο για τη μελέτη των ταυτοτήτων στο Βυζάντιο ανοίγοντας νέους χώρους έρευνας όπως αυτόν της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας. Αναγνωρίζοντας τη σημασία της πολιτικής ρωμαϊκής ταυτότητας, η παρούσα ΜΔΕ αποτελεί μία απόπειρα εξέτασης της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας σε βυζαντινές πηγές του 11ου αιώνα (Σύνοψη Ιστοριών Ιωάννη Σκυλίτζη, Ιστορία Μιχαήλ Ατταλειάτη, Χρονογραφία Μιχαήλ Ψελλού, τυπικό της μονής Πετρίτζου στο Bačkovo). Από τις υπό εξέταση πηγές, η Σύνοψη Ιστοριών του Ιωάννη Σκυλίτζη και η Ιστορία του Μιχαήλ Ατταλειάτη αποτελούν εκείνες στις οποίες η έννοια της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας εμφανίζεται στον εντονότερο βαθμό. Και οι δύο συγγραφείς μπορούν να κατανοήσουν τους Ρωμαίους της εποχής τους ως ένα γένος, ως μία κοινότητα ανθρώπων με κυρίαρχο το χαρακτηριστικό της πεποίθησης της βιολογικής συγγένειας. Στη Χρονογραφία του Μιχαήλ Ψελλού, αν και η χρήση της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας είναι αισθητά μειωμένη, δεν απουσιάζει. Οι ελληνικές ταυτότητες που ο Ψελλός αναδεικνύει στις Επιστολές του, και οι οποίες εξετάζονται ειδικά για το θέμα αυτό, δεν φαίνεται να βρίσκονται σε αντίφαση με αυτό το είδος ρωμαϊκής ταυτότητας. Το τυπικό της μονής Πετρίτζου στο Bačkovo, από τη πλευρά του, εμπεριέχει την έννοια της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας αλλά με ένα διαφορετικό τρόπο από τις παραπάνω πηγές. Ο ιδρυτής της μονής και συγγραφέας του τυπικού, Γρηγόριος Πακουριανός, δεν φαίνεται να θεωρούσε ότι ο ίδιος ανήκε στο γένος των Ρωμαίων παρότι δήλωνε υπήκοος του αυτοκράτορα των Ρωμαίων. Υπό αυτήν την έννοια, η αντίληψη του Πακουριανού για τη ρωμαϊκή ταυτότητα φωτίζει σημαντικά τη σχέση της εθνοτικής ρωμαϊκής με την πολιτική ρωμαϊκή ταυτότητα. Αν και η μελέτη της εθνοτικής ταυτότητας έχει μόλις αρχίσει, η αναγνώρισή της θα μπορούσε να αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται σήμερα όχι μόνο η βυζαντινή περίοδος, αλλά και η μεταγενέστερη οθωμανική στην οποία η ταυτότητα αυτή ενδεχομένως να επιβίωσε.","abstract_has_math":false,"creators":["Καλοδούκας Οδυσσέας","Kalodoukas Odysseas"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2022,"date_issued":"2022","date_published":"2022","updated_at":"2026-11-19T05:45:13Z","subjects":["Ιστορία","History"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2975325"],"render_values":[{"text":"uoadl:2975325","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2975325","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2975325","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A2975325","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Καλοδούκας Οδυσσέας","Kalodoukas Odysseas"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2022"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Ιστορία","History"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:2975325","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2975325"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η επικρατούσα σήμερα θεώρηση της ρωμαϊκής ταυτότητας στο Βυζάντιο την αντιμετωπίζει με αποκλειστικά πολιτικούς όρους ως προς το περιεχόμενό της. Πρόσφατες μελέτες, ωστόσο, έχουν προσπαθήσει να αναδείξουν, με διαφορετικούς τρόπους η καθεμία, την προβληματικότητα της προσέγγισης αυτής κάνοντας χρήση σύγχρονων αναλυτικών κατηγοριών όπως εκείνη της εθνοτικότητας. Η έννοια της εθνοτικότητας προέρχεται από το πεδίο των κοινωνικών επιστημών και συγκεκριμένα εκείνον της κοινωνικής ανθρωπολογίας. Παρότι καινούρια στις Βυζαντινές Σπουδές, μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο μεθοδολογικό εργαλείο για τη μελέτη των ταυτοτήτων στο Βυζάντιο ανοίγοντας νέους χώρους έρευνας όπως αυτόν της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας. Αναγνωρίζοντας τη σημασία της πολιτικής ρωμαϊκής ταυτότητας, η παρούσα ΜΔΕ αποτελεί μία απόπειρα εξέτασης της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας σε βυζαντινές πηγές του 11ου αιώνα (Σύνοψη Ιστοριών Ιωάννη Σκυλίτζη, Ιστορία Μιχαήλ Ατταλειάτη, Χρονογραφία Μιχαήλ Ψελλού, τυπικό της μονής Πετρίτζου στο Bačkovo). Από τις υπό εξέταση πηγές, η Σύνοψη Ιστοριών του Ιωάννη Σκυλίτζη και η Ιστορία του Μιχαήλ Ατταλειάτη αποτελούν εκείνες στις οποίες η έννοια της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας εμφανίζεται στον εντονότερο βαθμό. Και οι δύο συγγραφείς μπορούν να κατανοήσουν τους Ρωμαίους της εποχής τους ως ένα γένος, ως μία κοινότητα ανθρώπων με κυρίαρχο το χαρακτηριστικό της πεποίθησης της βιολογικής συγγένειας. Στη Χρονογραφία του Μιχαήλ Ψελλού, αν και η χρήση της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας είναι αισθητά μειωμένη, δεν απουσιάζει. Οι ελληνικές ταυτότητες που ο Ψελλός αναδεικνύει στις Επιστολές του, και οι οποίες εξετάζονται ειδικά για το θέμα αυτό, δεν φαίνεται να βρίσκονται σε αντίφαση με αυτό το είδος ρωμαϊκής ταυτότητας. Το τυπικό της μονής Πετρίτζου στο Bačkovo, από τη πλευρά του, εμπεριέχει την έννοια της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας αλλά με ένα διαφορετικό τρόπο από τις παραπάνω πηγές. Ο ιδρυτής της μονής και συγγραφέας του τυπικού, Γρηγόριος Πακουριανός, δεν φαίνεται να θεωρούσε ότι ο ίδιος ανήκε στο γένος των Ρωμαίων παρότι δήλωνε υπήκοος του αυτοκράτορα των Ρωμαίων. Υπό αυτήν την έννοια, η αντίληψη του Πακουριανού για τη ρωμαϊκή ταυτότητα φωτίζει σημαντικά τη σχέση της εθνοτικής ρωμαϊκής με την πολιτική ρωμαϊκή ταυτότητα. Αν και η μελέτη της εθνοτικής ταυτότητας έχει μόλις αρχίσει, η αναγνώρισή της θα μπορούσε να αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται σήμερα όχι μόνο η βυζαντινή περίοδος, αλλά και η μεταγενέστερη οθωμανική στην οποία η ταυτότητα αυτή ενδεχομένως να επιβίωσε.","The current consensus regarding Roman identity in Byzantium treats it as an exclusively political identity. In the past few years, however, a growing number of studies (though not always in agreement) have tried to challenge this view of Byzantine Roman identity using modern analytical tools such as the concept of ethnicity. The concept of ethnicity derives from the field of social sciences and specifically from that of social anthropology. In spite of its newness in Byzantine Studies, it is a useful methodological tool for the study of identities in Byzantium, thus paving the way for further research into phenomena such as ethnic Roman identity. Acknowledging the importance of political Roman identity, the present thesis constitutes an attempt to examine ethnic Roman identity in Byzantine sources of the 11th century (Ioannes Skylitzes’ Synopsis Historion, Michael Attaleiates’ History, Michael Psellos’ Chronographia, Gregory Pakourianos’ Typikon of Petritzonitissa in Bačkovo). From the above-mentioned sources, Skylitzes’ Synopsis Historion and Attaleiates’ History are those in which ethnic Roman identity is most pervasive. Both writers are able to conceive the Romans of their times as a genos, a community of people based on the belief of biological kinship. Though not as pervasive as in Synopsis and in History, ethnic Roman identity is also attested in Psellos’ Chronographia. The Hellenic identities which Psellos displays in his Epistulae, and which are examined here specifically for this purpose, do not seem to contradict this kind of Roman identity. Ethnic Roman identity can be found too in Pakourianos’ Typikon, but in a different way from the rest of sources. Pakourianos, the monastery’s founder, did not seem to think himself as belonging to the genos of the Romans even though he was a subject of the Roman emperor. Pakourianos’ concept of Roman identity, thus, offers a good glimpse at the relation between ethnic Roman and political Roman identity. While the study of ethnic Roman identity has just begun, its acknowledgement could have a significant impact not only on how the Byzantine period is perceived, but also the Ottoman one in which it possibly survived."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Η ρωμαϊκή ταυτότητα σε βυζαντινές πηγές του 11ου αιώνα"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Καλοδούκας Οδυσσέας","Kalodoukas Odysseas"],"dc:date":["2022"],"dc:description":["Η επικρατούσα σήμερα θεώρηση της ρωμαϊκής ταυτότητας στο Βυζάντιο την αντιμετωπίζει με αποκλειστικά πολιτικούς όρους ως προς το περιεχόμενό της. Πρόσφατες μελέτες, ωστόσο, έχουν προσπαθήσει να αναδείξουν, με διαφορετικούς τρόπους η καθεμία, την προβληματικότητα της προσέγγισης αυτής κάνοντας χρήση σύγχρονων αναλυτικών κατηγοριών όπως εκείνη της εθνοτικότητας. Η έννοια της εθνοτικότητας προέρχεται από το πεδίο των κοινωνικών επιστημών και συγκεκριμένα εκείνον της κοινωνικής ανθρωπολογίας. Παρότι καινούρια στις Βυζαντινές Σπουδές, μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο μεθοδολογικό εργαλείο για τη μελέτη των ταυτοτήτων στο Βυζάντιο ανοίγοντας νέους χώρους έρευνας όπως αυτόν της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας. Αναγνωρίζοντας τη σημασία της πολιτικής ρωμαϊκής ταυτότητας, η παρούσα ΜΔΕ αποτελεί μία απόπειρα εξέτασης της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας σε βυζαντινές πηγές του 11ου αιώνα (Σύνοψη Ιστοριών Ιωάννη Σκυλίτζη, Ιστορία Μιχαήλ Ατταλειάτη, Χρονογραφία Μιχαήλ Ψελλού, τυπικό της μονής Πετρίτζου στο Bačkovo). Από τις υπό εξέταση πηγές, η Σύνοψη Ιστοριών του Ιωάννη Σκυλίτζη και η Ιστορία του Μιχαήλ Ατταλειάτη αποτελούν εκείνες στις οποίες η έννοια της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας εμφανίζεται στον εντονότερο βαθμό. Και οι δύο συγγραφείς μπορούν να κατανοήσουν τους Ρωμαίους της εποχής τους ως ένα γένος, ως μία κοινότητα ανθρώπων με κυρίαρχο το χαρακτηριστικό της πεποίθησης της βιολογικής συγγένειας. Στη Χρονογραφία του Μιχαήλ Ψελλού, αν και η χρήση της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας είναι αισθητά μειωμένη, δεν απουσιάζει. Οι ελληνικές ταυτότητες που ο Ψελλός αναδεικνύει στις Επιστολές του, και οι οποίες εξετάζονται ειδικά για το θέμα αυτό, δεν φαίνεται να βρίσκονται σε αντίφαση με αυτό το είδος ρωμαϊκής ταυτότητας. Το τυπικό της μονής Πετρίτζου στο Bačkovo, από τη πλευρά του, εμπεριέχει την έννοια της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας αλλά με ένα διαφορετικό τρόπο από τις παραπάνω πηγές. Ο ιδρυτής της μονής και συγγραφέας του τυπικού, Γρηγόριος Πακουριανός, δεν φαίνεται να θεωρούσε ότι ο ίδιος ανήκε στο γένος των Ρωμαίων παρότι δήλωνε υπήκοος του αυτοκράτορα των Ρωμαίων. Υπό αυτήν την έννοια, η αντίληψη του Πακουριανού για τη ρωμαϊκή ταυτότητα φωτίζει σημαντικά τη σχέση της εθνοτικής ρωμαϊκής με την πολιτική ρωμαϊκή ταυτότητα. Αν και η μελέτη της εθνοτικής ταυτότητας έχει μόλις αρχίσει, η αναγνώρισή της θα μπορούσε να αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται σήμερα όχι μόνο η βυζαντινή περίοδος, αλλά και η μεταγενέστερη οθωμανική στην οποία η ταυτότητα αυτή ενδεχομένως να επιβίωσε.","The current consensus regarding Roman identity in Byzantium treats it as an exclusively political identity. In the past few years, however, a growing number of studies (though not always in agreement) have tried to challenge this view of Byzantine Roman identity using modern analytical tools such as the concept of ethnicity. The concept of ethnicity derives from the field of social sciences and specifically from that of social anthropology. In spite of its newness in Byzantine Studies, it is a useful methodological tool for the study of identities in Byzantium, thus paving the way for further research into phenomena such as ethnic Roman identity. Acknowledging the importance of political Roman identity, the present thesis constitutes an attempt to examine ethnic Roman identity in Byzantine sources of the 11th century (Ioannes Skylitzes’ Synopsis Historion, Michael Attaleiates’ History, Michael Psellos’ Chronographia, Gregory Pakourianos’ Typikon of Petritzonitissa in Bačkovo). From the above-mentioned sources, Skylitzes’ Synopsis Historion and Attaleiates’ History are those in which ethnic Roman identity is most pervasive. Both writers are able to conceive the Romans of their times as a genos, a community of people based on the belief of biological kinship. Though not as pervasive as in Synopsis and in History, ethnic Roman identity is also attested in Psellos’ Chronographia. The Hellenic identities which Psellos displays in his Epistulae, and which are examined here specifically for this purpose, do not seem to contradict this kind of Roman identity. Ethnic Roman identity can be found too in Pakourianos’ Typikon, but in a different way from the rest of sources. Pakourianos, the monastery’s founder, did not seem to think himself as belonging to the genos of the Romans even though he was a subject of the Roman emperor. Pakourianos’ concept of Roman identity, thus, offers a good glimpse at the relation between ethnic Roman and political Roman identity. While the study of ethnic Roman identity has just begun, its acknowledgement could have a significant impact not only on how the Byzantine period is perceived, but also the Ottoman one in which it possibly survived."],"dc:identifier":["uoadl:2975325","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2975325"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Ιστορία","History"],"dc:title":["Η ρωμαϊκή ταυτότητα σε βυζαντινές πηγές του 11ου αιώνα"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:45:13Z"}