{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:3223869"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:3223869","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Υποπροϊόντα Ελαιοκαλλιέργειας: Φύλλα ελιάς ως πηγή βιοδραστικών συστατικών.","abstract":"Το δέντρο της ελιάς είναι από τα πιο σημαντικά καλλιεργούμενα φυτά στον κόσμο, για την παραγωγή ελαιόλαδου και καρπών ελιάς. Η Ελλάδα είναι η 3η μεγαλύτερη ελαιοπαραγωγός χώρα παγκοσμίως μετά την Ισπανία και την Ιταλία. Περισσότερα από 132 εκατομμύρια ελαιόδεντρα καλλιεργούνται για την παραγωγή περίπου 350.000 τόνων ελαιόλαδου ετησίως και 21 εκατομμύρια δέντρα για την παραγωγή επιτραπέζιας ελιάς. Ωστόσο, αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός τεράστιου όγκου υποπροϊόντων, τα οποία παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητα (80% της παραγωγής σύμφωνα με τον FAO STAT). Ιδιαίτερα τα υποπροϊόντα που προκύπτουν κατά τη συγκομιδή του καρπού και το κλάδεμα των ελαιόδεντρων (φύλλα και κλαδιά ελιάς) είτε αφήνονται στους αγρούς, είτε οδεύουν προς καύση, εγείροντας μεγάλη περιβαλλοντική απειλή. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει έντονο εμπορικό και ερευνητικό ενδιαφέρον γύρω από τα υποπροϊόντα της ελιάς και τους πιθανούς τρόπους αξιοποίησής τους. Ιδιαίτερα, τα φύλλα ελιάς έχουν μελετηθεί σε βάθος και το φαινολικό τους περιεχόμενο εμφανίζει τεράστιο ενδιαφέρον. Το 2012 η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) αναγνωρίζοντας την ευεργετική επίδραση των βιοφαινολών της ελιάς στην υγεία του ανθρώπου, γνωμοδότησε υπέρ συγκεκριμένου ισχυρισμού υγείας για αυτές τις βιοφαινόλες, ο οποίος περιγράφεται στον κανονισμό 432/2012 της ΕΕ. Η ολευρωπεΐνη, αποτελεί κυρίαρχο μεταβολίτη των φύλλων της ελιάς με αποδεδειγμένη ευεργετική δράση (αντιφλεγμονώδης, αντιοξειδωτική, καρδιοπροστευτική, νευροπροστατευτική, αντιδιαβητική, αντινεοπλασματική δράση). Στη βιβλιογραφία υπάρχουν πολλές αναφορές σχετικά με την ποσοτική ανάκτηση της ολευρωπεΐνης από τα φύλλα ελιάς, και για το πως αυτή επηρεάζεται από τον τρόπο ξήρανσης και από τις συνθήκες εκχύλισης του φυτικού υλικού. Ωστόσο, τα αποτελέσματα είναι αντικρουόμενα. Δεν υπάρχει ολοκληρωμένη μελέτη που να συγκεντρώνει όλες τις κρίσιμες παραμέτρους που επηρεάζουν την περιεκτικότητα της ολευρωπεΐνης στα φύλλα, ούτε ένα συγκεκριμένο πρωτόκολλο παραγωγής εκχυλισμάτων εμπλουτισμένων σε ολευρωπεΐνη. Ένα άλλο πολύτιμο συστατικό με έντονο ερευνητικό και εμπορικό ενδιαφέρον για τη φαρμακευτική βιομηχανία, την βιομηχανία καλλυντικών και την τεχνολογία τροφίμων είναι η ολεασίνη, η οποία είναι κύριο συστατικού του ελαιόλαδου και σπάνια εντοπίζεται στα φύλλα της ελιάς. Η ολεασίνη είναι ένα προϊόν φυσικής προέλευσης, προκύπτει από την αποκαρβοξυμεθυλίωση της ολευρωπεΐνης και την υδρόλυση του γλυκοσιδικού δεσμού της μέσω της συμμετοχής των ενδογενών ενζύμων μεθυλεστεράση και β-γλυκοσιδάση αντιστοίχως. Τα ένζυμα αυτά ενεργοποιούνται κατά την ωρίμανση, το σπάσιμο και τη μάλαξη του καρπού της ελιάς. Εκτεταμένη μελέτη των φαρμακολογικών ιδιοτήτων της ολεασίνης έδειξαν ότι παγιδεύει τις τοξικές ελεύθερες ρίζες οξυγόνου, μειώνει την αρτηριακή πίεση, περιορίζει την έκταση της φλεγμονής, ενώ παράλληλα φαίνεται να έχει προστατευτική δράση σε ορισμένες μορφές καρκίνου. Στην παρούσα μελέτη πραγματοποιήθηκε η διερεύνηση των βέλτιστων συνθηκών ξήρανσης και εκχύλισης των φύλλων της ελιάς για την παραγωγή εκχυλισμάτων πλουσίων σε ολευρωπεΐνη, καθώς και η εύρεση εναλλακτικών φυτικών πηγών απομόνωσης ολεασίνης. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της παρούσας Μεταπτυχιακής Εργασίας ποσότητα φύλλων ελιάς ξηράνθηκε με 4 διαφορετικούς τρόπους (φυσική ξήρανση σε καλά αεριζόμενο χώρο υπό σκιά, ξήρανση σε φούρνο στους 140 oC, ξήρανση σε συσκευή μικροκυμάτων, ξήρανση με την τεχνική της λυοφιλοποίησης και εκχυλίστηκε με 11 διαφορετικά πρωτόκολλα εκχύλισης (εκχύλιση με MeOH ή H2O, σε 3 διαφορετικές τιμές pH και 4 διαφορετικές τιμές θερμοκρασίας). Ο ποιοτικός και ποσοτικός προσδιορισμός των βιοδραστικών συστατικών των παραχθέντων εκχυλισμάτων καθώς και η απομόνωση, ταυτοποίηση των βιολογικά ενεργών ουσιών ολευρωπεΐνης και ολεασίνης στα εκχυλίσματα των φύλλων ελιάς πραγματοποιήθηκε χρησιμοποιώντας σύγχρονες τεχνικές ανάλυσης και εκλεκτικής απομόνωσης ουσιών, όπως HPLC-DAD, preparative HPLC DAD, FCPC, MPLC, UPLC-Q-TOF-HRMS, και φασματοσκοπία πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού (NMR, 600 HZ). Με βάση τα αποτελέσματα των αναλύσεων, όταν η ξήρανση των φύλλων ελιάς πραγματοποιείται σε συσκευή μικροκυμάτων ή στον εργαστηριακό φούρνο σε υψηλές θερμοκρασίες παράγονται εκχυλίσματα πλούσια σε ολευρωπεΐνη ανεξάρτητα από το εφαρμοζόμενο πρωτόκολλο εκχύλισης. Στην περίπτωση όμως όπου η ξήρανση των φύλλων ελιάς πραγματοποιηθεί με την τεχνική της λυοφιλοποίησης, παράγονται εκχυλίσματα με υψηλά ποσοστά ολεασίνης και αυτό συμβαίνει ανεξαρτήτων συνθηκών εκχύλισης. Φύλλα ελιάς αποξηραμένα με φυσικό τρόπο που εκχυλίστηκαν με νερό σε διαφορετικές τιμές pH και θερμοκρασίας οδήγησαν στην παραγωγή εκχυλισμάτων πλούσιων σε ολεασίνη, της οποίας όμως η περιεκτικότητα στο εκχύλισμα φαίνεται ότι είναι άμεσα εξαρτώμενη από τις συνθήκες εκχύλισης. Η εφαρμογή ενός επιπλέον σταδίου υγρής – υγρής εκχύλισης με EtOAc βελτιώνει σημαντικά τα ποσοστά της ολευρωπεΐνης και της ολεασίνης στα εκχυλίσματα των φύλλων ελιάς. Οι παραπάνω παρατηρήσεις εξηγούνται εάν λάβουμε υπόψη μας την δράση των ενζύμων των φύλλων της ελιάς τα οποία ανάλογα με το περιβάλλον που βρίσκονται (παρουσία ή απουσία αέρα, παρουσία ή απουσία νερού, θερμοκρασία, pH) καταλύουν διαφορετικές αντιδράσεις και επιδρούν με διαφορετικό τρόπο στις πολυφαινόλες, προκαλώντας έτσι διαφοροποίηση στην φαινολική σύσταση των εκχυλισμάτων. Συνοψίζοντας, τα φύλλα ελιάς αποτελούν μια εναλλακτική πηγή πολύτιμων βιοφαινολών και αντιοξειδωτικών και η διερεύνηση των βέλτιστων συνθηκών ξήρανσης και εκχύλισης είναι σημαντική προκειμένου τα παραγόμενα εκχυλίσματα να μπορέσουν να αξιοποιηθούν από τη βιομηχανία τροφίμων, καλλυντικών και φαρμακευτικών σκευασμάτων για την ανάπτυξη νέων και καινοτόμων τελικών προϊόντων.","abstract_html":"Το δέντρο της ελιάς είναι από τα πιο σημαντικά καλλιεργούμενα φυτά στον κόσμο, για την παραγωγή ελαιόλαδου και καρπών ελιάς. Η Ελλάδα είναι η 3η μεγαλύτερη ελαιοπαραγωγός χώρα παγκοσμίως μετά την Ισπανία και την Ιταλία. Περισσότερα από 132 εκατομμύρια ελαιόδεντρα καλλιεργούνται για την παραγωγή περίπου 350.000 τόνων ελαιόλαδου ετησίως και 21 εκατομμύρια δέντρα για την παραγωγή επιτραπέζιας ελιάς. Ωστόσο, αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός τεράστιου όγκου υποπροϊόντων, τα οποία παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητα (80% της παραγωγής σύμφωνα με τον FAO STAT). Ιδιαίτερα τα υποπροϊόντα που προκύπτουν κατά τη συγκομιδή του καρπού και το κλάδεμα των ελαιόδεντρων (φύλλα και κλαδιά ελιάς) είτε αφήνονται στους αγρούς, είτε οδεύουν προς καύση, εγείροντας μεγάλη περιβαλλοντική απειλή. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει έντονο εμπορικό και ερευνητικό ενδιαφέρον γύρω από τα υποπροϊόντα της ελιάς και τους πιθανούς τρόπους αξιοποίησής τους. Ιδιαίτερα, τα φύλλα ελιάς έχουν μελετηθεί σε βάθος και το φαινολικό τους περιεχόμενο εμφανίζει τεράστιο ενδιαφέρον. Το 2012 η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) αναγνωρίζοντας την ευεργετική επίδραση των βιοφαινολών της ελιάς στην υγεία του ανθρώπου, γνωμοδότησε υπέρ συγκεκριμένου ισχυρισμού υγείας για αυτές τις βιοφαινόλες, ο οποίος περιγράφεται στον κανονισμό 432/2012 της ΕΕ. Η ολευρωπεΐνη, αποτελεί κυρίαρχο μεταβολίτη των φύλλων της ελιάς με αποδεδειγμένη ευεργετική δράση (αντιφλεγμονώδης, αντιοξειδωτική, καρδιοπροστευτική, νευροπροστατευτική, αντιδιαβητική, αντινεοπλασματική δράση). Στη βιβλιογραφία υπάρχουν πολλές αναφορές σχετικά με την ποσοτική ανάκτηση της ολευρωπεΐνης από τα φύλλα ελιάς, και για το πως αυτή επηρεάζεται από τον τρόπο ξήρανσης και από τις συνθήκες εκχύλισης του φυτικού υλικού. Ωστόσο, τα αποτελέσματα είναι αντικρουόμενα. Δεν υπάρχει ολοκληρωμένη μελέτη που να συγκεντρώνει όλες τις κρίσιμες παραμέτρους που επηρεάζουν την περιεκτικότητα της ολευρωπεΐνης στα φύλλα, ούτε ένα συγκεκριμένο πρωτόκολλο παραγωγής εκχυλισμάτων εμπλουτισμένων σε ολευρωπεΐνη. Ένα άλλο πολύτιμο συστατικό με έντονο ερευνητικό και εμπορικό ενδιαφέρον για τη φαρμακευτική βιομηχανία, την βιομηχανία καλλυντικών και την τεχνολογία τροφίμων είναι η ολεασίνη, η οποία είναι κύριο συστατικού του ελαιόλαδου και σπάνια εντοπίζεται στα φύλλα της ελιάς. Η ολεασίνη είναι ένα προϊόν φυσικής προέλευσης, προκύπτει από την αποκαρβοξυμεθυλίωση της ολευρωπεΐνης και την υδρόλυση του γλυκοσιδικού δεσμού της μέσω της συμμετοχής των ενδογενών ενζύμων μεθυλεστεράση και β-γλυκοσιδάση αντιστοίχως. Τα ένζυμα αυτά ενεργοποιούνται κατά την ωρίμανση, το σπάσιμο και τη μάλαξη του καρπού της ελιάς. Εκτεταμένη μελέτη των φαρμακολογικών ιδιοτήτων της ολεασίνης έδειξαν ότι παγιδεύει τις τοξικές ελεύθερες ρίζες οξυγόνου, μειώνει την αρτηριακή πίεση, περιορίζει την έκταση της φλεγμονής, ενώ παράλληλα φαίνεται να έχει προστατευτική δράση σε ορισμένες μορφές καρκίνου. Στην παρούσα μελέτη πραγματοποιήθηκε η διερεύνηση των βέλτιστων συνθηκών ξήρανσης και εκχύλισης των φύλλων της ελιάς για την παραγωγή εκχυλισμάτων πλουσίων σε ολευρωπεΐνη, καθώς και η εύρεση εναλλακτικών φυτικών πηγών απομόνωσης ολεασίνης. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της παρούσας Μεταπτυχιακής Εργασίας ποσότητα φύλλων ελιάς ξηράνθηκε με 4 διαφορετικούς τρόπους (φυσική ξήρανση σε καλά αεριζόμενο χώρο υπό σκιά, ξήρανση σε φούρνο στους 140 oC, ξήρανση σε συσκευή μικροκυμάτων, ξήρανση με την τεχνική της λυοφιλοποίησης και εκχυλίστηκε με 11 διαφορετικά πρωτόκολλα εκχύλισης (εκχύλιση με MeOH ή H2O, σε 3 διαφορετικές τιμές pH και 4 διαφορετικές τιμές θερμοκρασίας). Ο ποιοτικός και ποσοτικός προσδιορισμός των βιοδραστικών συστατικών των παραχθέντων εκχυλισμάτων καθώς και η απομόνωση, ταυτοποίηση των βιολογικά ενεργών ουσιών ολευρωπεΐνης και ολεασίνης στα εκχυλίσματα των φύλλων ελιάς πραγματοποιήθηκε χρησιμοποιώντας σύγχρονες τεχνικές ανάλυσης και εκλεκτικής απομόνωσης ουσιών, όπως HPLC-DAD, preparative HPLC DAD, FCPC, MPLC, UPLC-Q-TOF-HRMS, και φασματοσκοπία πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού (NMR, 600 HZ). Με βάση τα αποτελέσματα των αναλύσεων, όταν η ξήρανση των φύλλων ελιάς πραγματοποιείται σε συσκευή μικροκυμάτων ή στον εργαστηριακό φούρνο σε υψηλές θερμοκρασίες παράγονται εκχυλίσματα πλούσια σε ολευρωπεΐνη ανεξάρτητα από το εφαρμοζόμενο πρωτόκολλο εκχύλισης. Στην περίπτωση όμως όπου η ξήρανση των φύλλων ελιάς πραγματοποιηθεί με την τεχνική της λυοφιλοποίησης, παράγονται εκχυλίσματα με υψηλά ποσοστά ολεασίνης και αυτό συμβαίνει ανεξαρτήτων συνθηκών εκχύλισης. Φύλλα ελιάς αποξηραμένα με φυσικό τρόπο που εκχυλίστηκαν με νερό σε διαφορετικές τιμές pH και θερμοκρασίας οδήγησαν στην παραγωγή εκχυλισμάτων πλούσιων σε ολεασίνη, της οποίας όμως η περιεκτικότητα στο εκχύλισμα φαίνεται ότι είναι άμεσα εξαρτώμενη από τις συνθήκες εκχύλισης. Η εφαρμογή ενός επιπλέον σταδίου υγρής – υγρής εκχύλισης με EtOAc βελτιώνει σημαντικά τα ποσοστά της ολευρωπεΐνης και της ολεασίνης στα εκχυλίσματα των φύλλων ελιάς. Οι παραπάνω παρατηρήσεις εξηγούνται εάν λάβουμε υπόψη μας την δράση των ενζύμων των φύλλων της ελιάς τα οποία ανάλογα με το περιβάλλον που βρίσκονται (παρουσία ή απουσία αέρα, παρουσία ή απουσία νερού, θερμοκρασία, pH) καταλύουν διαφορετικές αντιδράσεις και επιδρούν με διαφορετικό τρόπο στις πολυφαινόλες, προκαλώντας έτσι διαφοροποίηση στην φαινολική σύσταση των εκχυλισμάτων. Συνοψίζοντας, τα φύλλα ελιάς αποτελούν μια εναλλακτική πηγή πολύτιμων βιοφαινολών και αντιοξειδωτικών και η διερεύνηση των βέλτιστων συνθηκών ξήρανσης και εκχύλισης είναι σημαντική προκειμένου τα παραγόμενα εκχυλίσματα να μπορέσουν να αξιοποιηθούν από τη βιομηχανία τροφίμων, καλλυντικών και φαρμακευτικών σκευασμάτων για την ανάπτυξη νέων και καινοτόμων τελικών προϊόντων.","abstract_has_math":false,"creators":["Κούτρα Χριστίνα","Koutra Xristina"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2022,"date_issued":"2022","date_published":"2022","updated_at":"2026-11-19T05:47:18Z","subjects":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3223869"],"render_values":[{"text":"uoadl:3223869","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3223869","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3223869","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A3223869","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Κούτρα Χριστίνα","Koutra Xristina"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2022"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Θετικές Επιστήμες","Science"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3223869","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3223869"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Το δέντρο της ελιάς είναι από τα πιο σημαντικά καλλιεργούμενα φυτά στον κόσμο, για την παραγωγή ελαιόλαδου και καρπών ελιάς. Η Ελλάδα είναι η 3η μεγαλύτερη ελαιοπαραγωγός χώρα παγκοσμίως μετά την Ισπανία και την Ιταλία. Περισσότερα από 132 εκατομμύρια ελαιόδεντρα καλλιεργούνται για την παραγωγή περίπου 350.000 τόνων ελαιόλαδου ετησίως και 21 εκατομμύρια δέντρα για την παραγωγή επιτραπέζιας ελιάς. Ωστόσο, αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός τεράστιου όγκου υποπροϊόντων, τα οποία παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητα (80% της παραγωγής σύμφωνα με τον FAO STAT). Ιδιαίτερα τα υποπροϊόντα που προκύπτουν κατά τη συγκομιδή του καρπού και το κλάδεμα των ελαιόδεντρων (φύλλα και κλαδιά ελιάς) είτε αφήνονται στους αγρούς, είτε οδεύουν προς καύση, εγείροντας μεγάλη περιβαλλοντική απειλή. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει έντονο εμπορικό και ερευνητικό ενδιαφέρον γύρω από τα υποπροϊόντα της ελιάς και τους πιθανούς τρόπους αξιοποίησής τους. Ιδιαίτερα, τα φύλλα ελιάς έχουν μελετηθεί σε βάθος και το φαινολικό τους περιεχόμενο εμφανίζει τεράστιο ενδιαφέρον. Το 2012 η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) αναγνωρίζοντας την ευεργετική επίδραση των βιοφαινολών της ελιάς στην υγεία του ανθρώπου, γνωμοδότησε υπέρ συγκεκριμένου ισχυρισμού υγείας για αυτές τις βιοφαινόλες, ο οποίος περιγράφεται στον κανονισμό 432/2012 της ΕΕ. Η ολευρωπεΐνη, αποτελεί κυρίαρχο μεταβολίτη των φύλλων της ελιάς με αποδεδειγμένη ευεργετική δράση (αντιφλεγμονώδης, αντιοξειδωτική, καρδιοπροστευτική, νευροπροστατευτική, αντιδιαβητική, αντινεοπλασματική δράση). Στη βιβλιογραφία υπάρχουν πολλές αναφορές σχετικά με την ποσοτική ανάκτηση της ολευρωπεΐνης από τα φύλλα ελιάς, και για το πως αυτή επηρεάζεται από τον τρόπο ξήρανσης και από τις συνθήκες εκχύλισης του φυτικού υλικού. Ωστόσο, τα αποτελέσματα είναι αντικρουόμενα. Δεν υπάρχει ολοκληρωμένη μελέτη που να συγκεντρώνει όλες τις κρίσιμες παραμέτρους που επηρεάζουν την περιεκτικότητα της ολευρωπεΐνης στα φύλλα, ούτε ένα συγκεκριμένο πρωτόκολλο παραγωγής εκχυλισμάτων εμπλουτισμένων σε ολευρωπεΐνη. Ένα άλλο πολύτιμο συστατικό με έντονο ερευνητικό και εμπορικό ενδιαφέρον για τη φαρμακευτική βιομηχανία, την βιομηχανία καλλυντικών και την τεχνολογία τροφίμων είναι η ολεασίνη, η οποία είναι κύριο συστατικού του ελαιόλαδου και σπάνια εντοπίζεται στα φύλλα της ελιάς. Η ολεασίνη είναι ένα προϊόν φυσικής προέλευσης, προκύπτει από την αποκαρβοξυμεθυλίωση της ολευρωπεΐνης και την υδρόλυση του γλυκοσιδικού δεσμού της μέσω της συμμετοχής των ενδογενών ενζύμων μεθυλεστεράση και β-γλυκοσιδάση αντιστοίχως. Τα ένζυμα αυτά ενεργοποιούνται κατά την ωρίμανση, το σπάσιμο και τη μάλαξη του καρπού της ελιάς. Εκτεταμένη μελέτη των φαρμακολογικών ιδιοτήτων της ολεασίνης έδειξαν ότι παγιδεύει τις τοξικές ελεύθερες ρίζες οξυγόνου, μειώνει την αρτηριακή πίεση, περιορίζει την έκταση της φλεγμονής, ενώ παράλληλα φαίνεται να έχει προστατευτική δράση σε ορισμένες μορφές καρκίνου. Στην παρούσα μελέτη πραγματοποιήθηκε η διερεύνηση των βέλτιστων συνθηκών ξήρανσης και εκχύλισης των φύλλων της ελιάς για την παραγωγή εκχυλισμάτων πλουσίων σε ολευρωπεΐνη, καθώς και η εύρεση εναλλακτικών φυτικών πηγών απομόνωσης ολεασίνης. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της παρούσας Μεταπτυχιακής Εργασίας ποσότητα φύλλων ελιάς ξηράνθηκε με 4 διαφορετικούς τρόπους (φυσική ξήρανση σε καλά αεριζόμενο χώρο υπό σκιά, ξήρανση σε φούρνο στους 140 oC, ξήρανση σε συσκευή μικροκυμάτων, ξήρανση με την τεχνική της λυοφιλοποίησης και εκχυλίστηκε με 11 διαφορετικά πρωτόκολλα εκχύλισης (εκχύλιση με MeOH ή H2O, σε 3 διαφορετικές τιμές pH και 4 διαφορετικές τιμές θερμοκρασίας). Ο ποιοτικός και ποσοτικός προσδιορισμός των βιοδραστικών συστατικών των παραχθέντων εκχυλισμάτων καθώς και η απομόνωση, ταυτοποίηση των βιολογικά ενεργών ουσιών ολευρωπεΐνης και ολεασίνης στα εκχυλίσματα των φύλλων ελιάς πραγματοποιήθηκε χρησιμοποιώντας σύγχρονες τεχνικές ανάλυσης και εκλεκτικής απομόνωσης ουσιών, όπως HPLC-DAD, preparative HPLC DAD, FCPC, MPLC, UPLC-Q-TOF-HRMS, και φασματοσκοπία πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού (NMR, 600 HZ). Με βάση τα αποτελέσματα των αναλύσεων, όταν η ξήρανση των φύλλων ελιάς πραγματοποιείται σε συσκευή μικροκυμάτων ή στον εργαστηριακό φούρνο σε υψηλές θερμοκρασίες παράγονται εκχυλίσματα πλούσια σε ολευρωπεΐνη ανεξάρτητα από το εφαρμοζόμενο πρωτόκολλο εκχύλισης. Στην περίπτωση όμως όπου η ξήρανση των φύλλων ελιάς πραγματοποιηθεί με την τεχνική της λυοφιλοποίησης, παράγονται εκχυλίσματα με υψηλά ποσοστά ολεασίνης και αυτό συμβαίνει ανεξαρτήτων συνθηκών εκχύλισης. Φύλλα ελιάς αποξηραμένα με φυσικό τρόπο που εκχυλίστηκαν με νερό σε διαφορετικές τιμές pH και θερμοκρασίας οδήγησαν στην παραγωγή εκχυλισμάτων πλούσιων σε ολεασίνη, της οποίας όμως η περιεκτικότητα στο εκχύλισμα φαίνεται ότι είναι άμεσα εξαρτώμενη από τις συνθήκες εκχύλισης. Η εφαρμογή ενός επιπλέον σταδίου υγρής – υγρής εκχύλισης με EtOAc βελτιώνει σημαντικά τα ποσοστά της ολευρωπεΐνης και της ολεασίνης στα εκχυλίσματα των φύλλων ελιάς. Οι παραπάνω παρατηρήσεις εξηγούνται εάν λάβουμε υπόψη μας την δράση των ενζύμων των φύλλων της ελιάς τα οποία ανάλογα με το περιβάλλον που βρίσκονται (παρουσία ή απουσία αέρα, παρουσία ή απουσία νερού, θερμοκρασία, pH) καταλύουν διαφορετικές αντιδράσεις και επιδρούν με διαφορετικό τρόπο στις πολυφαινόλες, προκαλώντας έτσι διαφοροποίηση στην φαινολική σύσταση των εκχυλισμάτων. Συνοψίζοντας, τα φύλλα ελιάς αποτελούν μια εναλλακτική πηγή πολύτιμων βιοφαινολών και αντιοξειδωτικών και η διερεύνηση των βέλτιστων συνθηκών ξήρανσης και εκχύλισης είναι σημαντική προκειμένου τα παραγόμενα εκχυλίσματα να μπορέσουν να αξιοποιηθούν από τη βιομηχανία τροφίμων, καλλυντικών και φαρμακευτικών σκευασμάτων για την ανάπτυξη νέων και καινοτόμων τελικών προϊόντων.","Olive tree is one of the main crops worldwide for olive oil and table olives production, with Greece being the 3rd largest producer after Spain and Italy. More than 132 million olive trees are cultivated for olive oil production (about 350.000 tns per year) and 21 million olive trees for table olives. However, this massive production raises environmental threats, since the 80% becomes untreated biomass annually, according to FAOSTAT. Specifically, olive leaves and branches derived from harvest residues and olive tree pruning are usually left in the fields or even burnt. In recent years there is much commercial and scientific interest in olive tree by products and the potential for their utilization has emerged. Specifically, olive leaves are thoroughly investigated, and their phenolic content is variant. In 2012, European Food Safety Authority (EFSA) approved a health claim on olive oil polyphenols (described in 432/2012 EU regulation), certifying their beneficial health properties. One of the most important phenolic compounds is oleuropein (OLE), which is the major metabolite in olive leaves, presenting anti-inflammatory, antioxidant, cardioprotective, neuroprotective and antitumor activity. Much research has been done on OLE’s quantitative recovery from olive leaves and the impact of drying procedures and extraction conditions, however the results are contradictory. There is no integrated study on all these crucial parameters that affect OLE’s content in extracts, neither a specific protocol that suggests the optimum process to produce OLE enriched extracts. Oleacein (OLEA) is another phenolic compound with scientific and commercial interest for pharmaceutical, food and cosmetics industry. OLEA content in olive oil is notably high, in contrast with olive leaves where OLEA is detected in traces. It is a natural product derived from OLE’s decarboxymethylation and the hydrolysis of OLE’s sugar unit, induced by endogenous enzymes esterase and b-glucosidase, relatively, activated during olive fruit maturation, crush and malaxation. Among OLEA’s pharmacological properties some of the most important are free radical scavenging, blood pressure and inflammation regulation and its protective effects against specific types of cancer. This work focused on the optimization of drying methods and extraction conditions, to produce oleuropein enriched extracts and the investigation of alternative plant materials as sources of oleacein. Olive leaves were dried with 4 different drying methods, natural drying in ambient conditions deprived of light, drying in an oven at 140 oC, drying in a microwave oven, and freeze (at -80 oC) drying. The extraction was elaborated according to 11 different extraction protocols, the extraction solvent was either MeOH or water, at 3 different pH (5,7,8) values and 4 different temperatures (4 oC, 25 oC, 50 oC, 85 oC). The quantitative and qualitative determination, the purification and identification of OLE and OLEA, was performed using analytical techniques (HPLC-DAD, preparative HPLC DAD, CPC, MPLC, UPLC-Q-TOF-HRMS, NMR). The results showed that olive leaves dried in a microwave apparatus or in an oven at high temperatures produced extracts rich in OLE, while extracts rich in OLEA were produced from olive leaves freeze at - 80 oC and dried under vacuum (lyophilization), regardless of the extraction protocol. Natural drying and aqueous extraction in different pH values recovered high percentages of OLEA in olive leaves extracts, depending on the extraction conditions. Adding one extra liquid – liquid extraction step with EtOAc led to notable raise of these biophenols’ content in extracts, regardless of both drying and extraction conditions. The above data confirmed the occurrence of enzymatic reactions involving the biophenols of olive leaves, which determine the chemical composition of their extracts. Concluding, olive leaves are an alternative source of bioactive compounds and antioxidants and the optimization of drying and extraction conditions is necessary for their utilization in food, cosmetic and pharmaceutical industry."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Υποπροϊόντα Ελαιοκαλλιέργειας: Φύλλα ελιάς ως πηγή βιοδραστικών συστατικών."]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Κούτρα Χριστίνα","Koutra Xristina"],"dc:date":["2022"],"dc:description":["Το δέντρο της ελιάς είναι από τα πιο σημαντικά καλλιεργούμενα φυτά στον κόσμο, για την παραγωγή ελαιόλαδου και καρπών ελιάς. Η Ελλάδα είναι η 3η μεγαλύτερη ελαιοπαραγωγός χώρα παγκοσμίως μετά την Ισπανία και την Ιταλία. Περισσότερα από 132 εκατομμύρια ελαιόδεντρα καλλιεργούνται για την παραγωγή περίπου 350.000 τόνων ελαιόλαδου ετησίως και 21 εκατομμύρια δέντρα για την παραγωγή επιτραπέζιας ελιάς. Ωστόσο, αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός τεράστιου όγκου υποπροϊόντων, τα οποία παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητα (80% της παραγωγής σύμφωνα με τον FAO STAT). Ιδιαίτερα τα υποπροϊόντα που προκύπτουν κατά τη συγκομιδή του καρπού και το κλάδεμα των ελαιόδεντρων (φύλλα και κλαδιά ελιάς) είτε αφήνονται στους αγρούς, είτε οδεύουν προς καύση, εγείροντας μεγάλη περιβαλλοντική απειλή. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει έντονο εμπορικό και ερευνητικό ενδιαφέρον γύρω από τα υποπροϊόντα της ελιάς και τους πιθανούς τρόπους αξιοποίησής τους. Ιδιαίτερα, τα φύλλα ελιάς έχουν μελετηθεί σε βάθος και το φαινολικό τους περιεχόμενο εμφανίζει τεράστιο ενδιαφέρον. Το 2012 η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) αναγνωρίζοντας την ευεργετική επίδραση των βιοφαινολών της ελιάς στην υγεία του ανθρώπου, γνωμοδότησε υπέρ συγκεκριμένου ισχυρισμού υγείας για αυτές τις βιοφαινόλες, ο οποίος περιγράφεται στον κανονισμό 432/2012 της ΕΕ. Η ολευρωπεΐνη, αποτελεί κυρίαρχο μεταβολίτη των φύλλων της ελιάς με αποδεδειγμένη ευεργετική δράση (αντιφλεγμονώδης, αντιοξειδωτική, καρδιοπροστευτική, νευροπροστατευτική, αντιδιαβητική, αντινεοπλασματική δράση). Στη βιβλιογραφία υπάρχουν πολλές αναφορές σχετικά με την ποσοτική ανάκτηση της ολευρωπεΐνης από τα φύλλα ελιάς, και για το πως αυτή επηρεάζεται από τον τρόπο ξήρανσης και από τις συνθήκες εκχύλισης του φυτικού υλικού. Ωστόσο, τα αποτελέσματα είναι αντικρουόμενα. Δεν υπάρχει ολοκληρωμένη μελέτη που να συγκεντρώνει όλες τις κρίσιμες παραμέτρους που επηρεάζουν την περιεκτικότητα της ολευρωπεΐνης στα φύλλα, ούτε ένα συγκεκριμένο πρωτόκολλο παραγωγής εκχυλισμάτων εμπλουτισμένων σε ολευρωπεΐνη. Ένα άλλο πολύτιμο συστατικό με έντονο ερευνητικό και εμπορικό ενδιαφέρον για τη φαρμακευτική βιομηχανία, την βιομηχανία καλλυντικών και την τεχνολογία τροφίμων είναι η ολεασίνη, η οποία είναι κύριο συστατικού του ελαιόλαδου και σπάνια εντοπίζεται στα φύλλα της ελιάς. Η ολεασίνη είναι ένα προϊόν φυσικής προέλευσης, προκύπτει από την αποκαρβοξυμεθυλίωση της ολευρωπεΐνης και την υδρόλυση του γλυκοσιδικού δεσμού της μέσω της συμμετοχής των ενδογενών ενζύμων μεθυλεστεράση και β-γλυκοσιδάση αντιστοίχως. Τα ένζυμα αυτά ενεργοποιούνται κατά την ωρίμανση, το σπάσιμο και τη μάλαξη του καρπού της ελιάς. Εκτεταμένη μελέτη των φαρμακολογικών ιδιοτήτων της ολεασίνης έδειξαν ότι παγιδεύει τις τοξικές ελεύθερες ρίζες οξυγόνου, μειώνει την αρτηριακή πίεση, περιορίζει την έκταση της φλεγμονής, ενώ παράλληλα φαίνεται να έχει προστατευτική δράση σε ορισμένες μορφές καρκίνου. Στην παρούσα μελέτη πραγματοποιήθηκε η διερεύνηση των βέλτιστων συνθηκών ξήρανσης και εκχύλισης των φύλλων της ελιάς για την παραγωγή εκχυλισμάτων πλουσίων σε ολευρωπεΐνη, καθώς και η εύρεση εναλλακτικών φυτικών πηγών απομόνωσης ολεασίνης. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της παρούσας Μεταπτυχιακής Εργασίας ποσότητα φύλλων ελιάς ξηράνθηκε με 4 διαφορετικούς τρόπους (φυσική ξήρανση σε καλά αεριζόμενο χώρο υπό σκιά, ξήρανση σε φούρνο στους 140 oC, ξήρανση σε συσκευή μικροκυμάτων, ξήρανση με την τεχνική της λυοφιλοποίησης και εκχυλίστηκε με 11 διαφορετικά πρωτόκολλα εκχύλισης (εκχύλιση με MeOH ή H2O, σε 3 διαφορετικές τιμές pH και 4 διαφορετικές τιμές θερμοκρασίας). Ο ποιοτικός και ποσοτικός προσδιορισμός των βιοδραστικών συστατικών των παραχθέντων εκχυλισμάτων καθώς και η απομόνωση, ταυτοποίηση των βιολογικά ενεργών ουσιών ολευρωπεΐνης και ολεασίνης στα εκχυλίσματα των φύλλων ελιάς πραγματοποιήθηκε χρησιμοποιώντας σύγχρονες τεχνικές ανάλυσης και εκλεκτικής απομόνωσης ουσιών, όπως HPLC-DAD, preparative HPLC DAD, FCPC, MPLC, UPLC-Q-TOF-HRMS, και φασματοσκοπία πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού (NMR, 600 HZ). Με βάση τα αποτελέσματα των αναλύσεων, όταν η ξήρανση των φύλλων ελιάς πραγματοποιείται σε συσκευή μικροκυμάτων ή στον εργαστηριακό φούρνο σε υψηλές θερμοκρασίες παράγονται εκχυλίσματα πλούσια σε ολευρωπεΐνη ανεξάρτητα από το εφαρμοζόμενο πρωτόκολλο εκχύλισης. Στην περίπτωση όμως όπου η ξήρανση των φύλλων ελιάς πραγματοποιηθεί με την τεχνική της λυοφιλοποίησης, παράγονται εκχυλίσματα με υψηλά ποσοστά ολεασίνης και αυτό συμβαίνει ανεξαρτήτων συνθηκών εκχύλισης. Φύλλα ελιάς αποξηραμένα με φυσικό τρόπο που εκχυλίστηκαν με νερό σε διαφορετικές τιμές pH και θερμοκρασίας οδήγησαν στην παραγωγή εκχυλισμάτων πλούσιων σε ολεασίνη, της οποίας όμως η περιεκτικότητα στο εκχύλισμα φαίνεται ότι είναι άμεσα εξαρτώμενη από τις συνθήκες εκχύλισης. Η εφαρμογή ενός επιπλέον σταδίου υγρής – υγρής εκχύλισης με EtOAc βελτιώνει σημαντικά τα ποσοστά της ολευρωπεΐνης και της ολεασίνης στα εκχυλίσματα των φύλλων ελιάς. Οι παραπάνω παρατηρήσεις εξηγούνται εάν λάβουμε υπόψη μας την δράση των ενζύμων των φύλλων της ελιάς τα οποία ανάλογα με το περιβάλλον που βρίσκονται (παρουσία ή απουσία αέρα, παρουσία ή απουσία νερού, θερμοκρασία, pH) καταλύουν διαφορετικές αντιδράσεις και επιδρούν με διαφορετικό τρόπο στις πολυφαινόλες, προκαλώντας έτσι διαφοροποίηση στην φαινολική σύσταση των εκχυλισμάτων. Συνοψίζοντας, τα φύλλα ελιάς αποτελούν μια εναλλακτική πηγή πολύτιμων βιοφαινολών και αντιοξειδωτικών και η διερεύνηση των βέλτιστων συνθηκών ξήρανσης και εκχύλισης είναι σημαντική προκειμένου τα παραγόμενα εκχυλίσματα να μπορέσουν να αξιοποιηθούν από τη βιομηχανία τροφίμων, καλλυντικών και φαρμακευτικών σκευασμάτων για την ανάπτυξη νέων και καινοτόμων τελικών προϊόντων.","Olive tree is one of the main crops worldwide for olive oil and table olives production, with Greece being the 3rd largest producer after Spain and Italy. More than 132 million olive trees are cultivated for olive oil production (about 350.000 tns per year) and 21 million olive trees for table olives. However, this massive production raises environmental threats, since the 80% becomes untreated biomass annually, according to FAOSTAT. Specifically, olive leaves and branches derived from harvest residues and olive tree pruning are usually left in the fields or even burnt. In recent years there is much commercial and scientific interest in olive tree by products and the potential for their utilization has emerged. Specifically, olive leaves are thoroughly investigated, and their phenolic content is variant. In 2012, European Food Safety Authority (EFSA) approved a health claim on olive oil polyphenols (described in 432/2012 EU regulation), certifying their beneficial health properties. One of the most important phenolic compounds is oleuropein (OLE), which is the major metabolite in olive leaves, presenting anti-inflammatory, antioxidant, cardioprotective, neuroprotective and antitumor activity. Much research has been done on OLE’s quantitative recovery from olive leaves and the impact of drying procedures and extraction conditions, however the results are contradictory. There is no integrated study on all these crucial parameters that affect OLE’s content in extracts, neither a specific protocol that suggests the optimum process to produce OLE enriched extracts. Oleacein (OLEA) is another phenolic compound with scientific and commercial interest for pharmaceutical, food and cosmetics industry. OLEA content in olive oil is notably high, in contrast with olive leaves where OLEA is detected in traces. It is a natural product derived from OLE’s decarboxymethylation and the hydrolysis of OLE’s sugar unit, induced by endogenous enzymes esterase and b-glucosidase, relatively, activated during olive fruit maturation, crush and malaxation. Among OLEA’s pharmacological properties some of the most important are free radical scavenging, blood pressure and inflammation regulation and its protective effects against specific types of cancer. This work focused on the optimization of drying methods and extraction conditions, to produce oleuropein enriched extracts and the investigation of alternative plant materials as sources of oleacein. Olive leaves were dried with 4 different drying methods, natural drying in ambient conditions deprived of light, drying in an oven at 140 oC, drying in a microwave oven, and freeze (at -80 oC) drying. The extraction was elaborated according to 11 different extraction protocols, the extraction solvent was either MeOH or water, at 3 different pH (5,7,8) values and 4 different temperatures (4 oC, 25 oC, 50 oC, 85 oC). The quantitative and qualitative determination, the purification and identification of OLE and OLEA, was performed using analytical techniques (HPLC-DAD, preparative HPLC DAD, CPC, MPLC, UPLC-Q-TOF-HRMS, NMR). The results showed that olive leaves dried in a microwave apparatus or in an oven at high temperatures produced extracts rich in OLE, while extracts rich in OLEA were produced from olive leaves freeze at - 80 oC and dried under vacuum (lyophilization), regardless of the extraction protocol. Natural drying and aqueous extraction in different pH values recovered high percentages of OLEA in olive leaves extracts, depending on the extraction conditions. Adding one extra liquid – liquid extraction step with EtOAc led to notable raise of these biophenols’ content in extracts, regardless of both drying and extraction conditions. The above data confirmed the occurrence of enzymatic reactions involving the biophenols of olive leaves, which determine the chemical composition of their extracts. Concluding, olive leaves are an alternative source of bioactive compounds and antioxidants and the optimization of drying and extraction conditions is necessary for their utilization in food, cosmetic and pharmaceutical industry."],"dc:identifier":["uoadl:3223869","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3223869"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"dc:title":["Υποπροϊόντα Ελαιοκαλλιέργειας: Φύλλα ελιάς ως πηγή βιοδραστικών συστατικών."],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:47:18Z"}