{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:3232999"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:3232999","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"\"Διάδραση και λογοκρισία στο μικρασιάτικο αστικό λαϊκό και ρεμπέτικο τραγούδι\"","abstract":"ΠΕΡΙΛΗΨΗ Κύριος στόχος αυτής της μελέτης είναι η επαλήθευση της διαπίστωσης των αναλογικών συσχετισμών μεταξύ της επιτελεστικής και δισκογραφικής ιστορίας των αστικών λαϊκών μουσικών παραδόσεων και των πολιτικοκοινωνικών μετασχηματισμών του κοινωνικού χώρου των παραδόσεων αυτών. Ειδικότερα, προσπαθήσαμε να παραθέσουμε μιαν ερμηνευτική αιτιολόγηση του καθεστωτικού λειτουργισμού και παρεμβατισμού, άμεσου ή έμμεσου, να αναδείξουμε τις πολιτικές, ταξικές και πολιτισμικές σκοπιμότητες που τον περιβάλλουν καθώς και να περιγράψουμε το φαινόμενο της εναλλαγής πολιτισμικών επινοήσεων σε άμεση συνάφεια με το κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι και την διαδικασία κατασκευής νέων παραδόσεων, νέων ‘τροπισμών’ είτε πρωτότυπων, είτε μέσω μεταλλαγής, παραποίησης ή παύσης των παλαιών, αναλόγως των υπαγορεύσεων του εκάστοτε καθεστωτικού λειτουργισμού και παρεμβατισμού ή της ‘αγοράς’(σε άμεση διάδραση με κάθε καθεστώς). Στο πνεύμα του δομολειτουργισμού, υπό το πρίσμα των κονστρουκτιβιστών και διαμέσου της θεωρίας των δικτύων και της οικουμενικής μουσικής ιστοριογραφίας, μελετήσαμε την συγκεκριμένη περίπτωση των δύο (2) λιβελλογραφημάτων του Ζ.Παπαντωνίου (1917, 1938) εναντίον του (α)μανέ, όπου επιχειρεί την σπίλωσή του. Η ανάλυση και αποδόμηση των κειμένων του, τα οποία συμπυκνώνουν το ‘αντιανατολικό’ πνεύμα και το εκφράζουν κατά το ύφος και ήθος όσων εκπροσωπούσαν το λόγιο δυτικοκεντρικό κατεστημένο, μας βοήθησαν να κάνουμε αναγωγές αναζητώντας τις συνδέσεις των δεδομένων σχετικά με τα προς απάντηση ερωτήματα. Έτσι, σε γενικές γραμμές, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι τα δίκτυα εξουσίας, με συνυφασμένα ταυτοτικά χαρακτηριστικά και ταξικά συμφέροντα στη διαμόρφωση του οικονομοπολιτικού περιβάλλοντος, διαχειρίσθηκαν την παραγωγή και διάχυση πολιτισμικών μουσικών φαινομένων με τρόπο που να ανταποκρίνεται στη συντήρηση των συμφερόντων και ταυτοτήτων αυτών, των οποίων τις ψυχοκοινωνικές και ιδεολογικοπολιτικές παραμέτρους, στις συγκεκριμένες ιστορικές και οικονομικές συνθήκες του Μεσοπολέμου και νωρίτερα, αναδείξαμε σε όλο το παρόν κείμενο, αναφερόμενοι στην επιχείρηση σπίλωσης των ‘τροπισμών’ της αστικής λαϊκής μουσικής, του ρεμπέτικου τραγουδιού και του (α)μανέ και στην επιβολή κατασταλτικής και προληπτικής λογοκρισίας στο στιχουργικό περιεχόμενο και στην μουσικολογική μορφή τους. Aπό ότι φαίνεται, μέσα απο την βιβλιογραφική έρευνα και την κριτική αποδόμηση των αναλυόμενων κειμένων του Ζ.Παπαντωνίου, ο ‘αλα τούρκα’, αλλά και ο ‘αλα γκρέκα’, «τροπισμός» της επιτέλεσης της αστικής λαϊκής μουσικής των προσφυγικών, κυρίως, πληθυσμών στο μουσικό ‘δίκτυο’ των καφέ αμάν και του ρεμπέτικου τραγουδιού, στοχοποιήθηκε ως ετερότητα, όχι μόνο ως Λόγος (περιεχόμενο στίχων) αλλά και ως Μορφή (ανατολική τροπικότητα, ρυθμολογία και άλλα χαρακτηριστικά ως «τροπισμός», π.χ. χώροι και πλαίσιο της μουσικής επιτέλεσης), που αμφισβητεί το κυρίαρχο ‘εθνικό αφήγημα’ και τα αντίστοιχα δίκτυα εξουσίας ως μορφή ‘παρέκκλισης’. Επίσης, όπως δείχνουν τα δεδομένα μας, η απαγόρευση των Μανέδων και η επιβολή κατασταλτικής λογοκρισίας στο αστικό λαϊκό τραγούδι έχει και ταξική αιτιολόγηση, ταυτόχρονα με την ταυτοτική και ιδεολογικοπολιτική, σε άμεση σύνδεση με το οικονομικό και τεχνολογικό περιβάλλον (νεωτερικό και βιομηχανικό), που απαιτούσε εκσυγχρονισμένη και περισσότερο δυτικότροπη οργανολογία και τονική εναρμόνιση (συγκερασμός μουσικών κλιμάκων) στην δισκογραφική και επιτελεστική παραγωγή, με απώτερο στόχο, και αποτέλεσμα τελικα, τον έλεγχο της κοινής γνώμης και αισθητικής καθώς και του εργατικού κινήματος με την διαμόρφωση κατάλληλου περιβάλλοντος για την συνειδητή και εκούσια ή ακούσια αυτολογοκρισία των δημιουργών, οι οποίοι θα διαμορφώσουν νέες «επινοημένες» μουσικές «παραδόσεις» και «τροπισμούς» συμβατούς με τα νεωτερικά προτάγματα, το ‘εθνικό’ αφήγημα της ‘ιστορικής συνέχειας’ και την μικροαστική ηθική. Η ελληνική αστική κοινωνία θα αργήσει πολύ να αποδεχθεί την γέννηση ενός νέου αστικού λαϊκού πολιτισμού ο οποίος αντιτίθεται αρχικά στην επιβολή πλαισίων αστικής αισθητικής, κατά τη διαδικασία αστικοποίησης και δυτικόστροφου ‘εκσυγχρονισμού’, και αποκτά αντισυμβατικό και κοινωνικα κριτικό χαρακτήρα. Έχει γίνει πλέον αντιληπτό ότι η οριστική στροφή (των κρατικών θεσμών, των εκπαιδευτικών ιδιαίτερα) στην ευρωπαϊκή τονική εναρμόνιση (συγχορδιακή αρμονία) και η αναγκαστική θεσμοποιημένη (λογοκρισία) και μακροχρόνια εγκατάλειψη του ανατολικού τροπικού (modal) μονοφωνικού μουσικού συστήματος (θεωρία των Μακάμ) σηματοδότησε τη δημιουργία χασμάτων στη μουσική δημιουργία και ιδιαίτερα στην τέχνη του αυτοσχεδιασμού, αφού το συγκεκριμένο μουσικό σύστημα αποτελούσε το θεωρητικό μουσικολογικό τής πλαίσιο και υπόβαθρο. Η αρνητική αντιμετώπιση που έτυχαν οι πάσης μορφής αυτοσχεδιαστικοί ‘τροπισμοί’, με προεξέχοντες τους (α)μανέδες και η παραγκώνιση των ‘τροπισμών’ αυτών φαίνεται πως είχε πολύ μεγάλη διάρκεια και ένταση, ώστε να δημιουργηθεί χάσμα και φθορά στη λειτουργία της προφορικής παράδοσης ως μέσο διάδοσης και ανάπλασης της λαϊκής μουσικής δημιουργίας. Έχουμε εντοπίσει και αναλύσει, όσο το δυνατόν, αρκετές απο τις πολιτικές, κοινωνικές, αισθητικές και ψυχολογικές παραμέτρους των νέων ‘αναγκαστικών’ κατασκευών και επινοήσεων ή μετασχηματισμών στην αστική λαϊκή μουσική και στο τραγούδι, ως συνέπειες των λογοκριτικών πρακτικών και απαγορεύσεων των ‘τροπισμών’ του μουσικού κόσμου του (α)μανέ και των χορευτικών του εκδοχών (τσιφτετέλι), του ανατολικού τροπικού μουσικού συστήματος και του αντισυμβατικού, κοινωνικά κριτικού στιχουργικού περιεχομένου του ρεμπέτικου τραγουδιού. Έχουμε, επίσης, εντοπίσει και περιγράψει συσχετισμούς ρυθμολογικούς, αλλά και υφολογικούς, των λατινοαμερικάνικων και ινδικών μουσικών δικτύων με τα αντίστοιχα ρυθμολογικά μουσικά δίκτυα της ‘καθ’ημάς’ Εγγύς, αλλά και της αραβοπερσικής Μέσης, Ανατολής. Υπάρχουν, από ότι φαίνεται, ισχυρές ενδείξεις ότι η προώθηση, απο την κορυφή της κοινωνικής πυραμίδας, του ‘αλα φράγκα’ ‘τροπισμού’ μιας νέας ‘επινοημένης’ γραφικής Ανατολής (οπωσδήποτε, μακριά απο τα σύνορα με την Τουρκία), μιας Ανατολής εξωτικής και αλλότριας τόσο ως προς το στιχουργικό περιεχόμενο (φυγή στον εξωτισμό, μοιρολατρία και απόγνωση αντί για διαμαρτυρία, στροφή σε ερωτικά θέματα) των λαϊκών τραγουδιών, όσο και ως προς την μορφολογία τους (δυτική τονική συγχορδιακή εναρμόνιση και οργανολογία, προσθήκες λατινοαμερικάνικης, αραβικής και ινδικής ρυθμολογίας) έρχεται να αντικαταστήσει τους επίσης κατασκευασμένους, αλλά απο την βάση της κοινωνικής πυραμίδας (ως ‘θυτική λειτουργία’ αλλά και ‘παράσταση’), ‘αλα τούρκα’ και ‘αλα γκρέκα’ αστικούς λαϊκούς μουσικοχορευτικούς ‘τροπισμούς’ της ‘καθ’ημάς Ανατολής’. Οι νέες επινοήσεις διαμορφώνονται κατά το τρίπτυχο ‘εξελληνισμός-εξευγενισμός-εξιδανίκευση’ ώστε να εξυπηρετηθεί και να επαληθευθεί με ιδανικό τρόπο το αφήγημα και ιδεολόγημα της ‘εθνικής ‘εξαίρεσης’ ή ‘ιδιαιτερότητας’ ή, ακόμα καλύτερα, της ‘μοναδικότητας’. Η κριτική ανάλυση και αποδόμηση των κειμένων αυτών στάθηκε αρκετή, κατά τη γνώμη μας, για να στηρίξει την επαλήθευση των δύο πρώτων σκελών (1) και (2) της υπόθεσης εργασίας (βλ. σελ.36). Όμως, για την επαλήθευση του τρίτου σκέλους (3) (βλ. σελ. 37) σταθήκαμε ανεπαρκείς, καθώς δεν προνοήσαμε να εισάγουμε, στο σώμα της έρευνας, υλικό απο την περίοδο που ακολουθεί την επιβολή των λογοκριτικών πρακτικών, το οποίο θα αντανακλούσε τις συνέπειες τους στη μουσική ζωή, στους φορείς και στους αποδέκτες του. Υπάρχει περιθώριο διόρθωσης και επέκτασης της έρευνας στην αντίστοιχη φιλολογία, όπως έδειξε η βιβλιογραφική έρευνα που μας παρέθεσε αρκετές ενδείξεις, αλλά είναι αναγκαία η περιπτωσιολογική έρευνα η οποία θα περιλαμβάνει και τις μουσικολογικές μελορυθμολογικές διαστάσεις και παραμέτρους των νέων μουσικών ‘επινοημένων τροπισμών’ που προέκυψαν υπό έναν ασφυκτικό κλοιό πιέσεων και αναγκαστικών επιδράσεων. Τέλος, επισημάναμε τη σημασία της ένταξης στην εκπαίδευση της έρευνας του λαϊκού (μουσικού) πολιτισμού, ως σημαντικό εργαλείο για την επικαιροποίηση του, αφού μέσω της έρευνας για την ελληνική λαϊκή μουσική μπορούμε να αρχίσουμε να κατανοούμε την αλυσίδα που συνδέει πολύ περισσότερους λαϊκούς πολιτισμούς σε ολόκληρο τον κόσμο, γεγονός που δεν είναι σημαντικό μόνο για την ελληνική μουσική εκπαίδευση και δημιουργία αλλά και για την εξέλιξη των λαϊκών μουσικών σπουδών σε παγκόσμιο επίπεδο.","abstract_html":"ΠΕΡΙΛΗΨΗ Κύριος στόχος αυτής της μελέτης είναι η επαλήθευση της διαπίστωσης των αναλογικών συσχετισμών μεταξύ της επιτελεστικής και δισκογραφικής ιστορίας των αστικών λαϊκών μουσικών παραδόσεων και των πολιτικοκοινωνικών μετασχηματισμών του κοινωνικού χώρου των παραδόσεων αυτών. Ειδικότερα, προσπαθήσαμε να παραθέσουμε μιαν ερμηνευτική αιτιολόγηση του καθεστωτικού λειτουργισμού και παρεμβατισμού, άμεσου ή έμμεσου, να αναδείξουμε τις πολιτικές, ταξικές και πολιτισμικές σκοπιμότητες που τον περιβάλλουν καθώς και να περιγράψουμε το φαινόμενο της εναλλαγής πολιτισμικών επινοήσεων σε άμεση συνάφεια με το κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι και την διαδικασία κατασκευής νέων παραδόσεων, νέων ‘τροπισμών’ είτε πρωτότυπων, είτε μέσω μεταλλαγής, παραποίησης ή παύσης των παλαιών, αναλόγως των υπαγορεύσεων του εκάστοτε καθεστωτικού λειτουργισμού και παρεμβατισμού ή της ‘αγοράς’(σε άμεση διάδραση με κάθε καθεστώς). Στο πνεύμα του δομολειτουργισμού, υπό το πρίσμα των κονστρουκτιβιστών και διαμέσου της θεωρίας των δικτύων και της οικουμενικής μουσικής ιστοριογραφίας, μελετήσαμε την συγκεκριμένη περίπτωση των δύο (2) λιβελλογραφημάτων του Ζ.Παπαντωνίου (1917, 1938) εναντίον του (α)μανέ, όπου επιχειρεί την σπίλωσή του. Η ανάλυση και αποδόμηση των κειμένων του, τα οποία συμπυκνώνουν το ‘αντιανατολικό’ πνεύμα και το εκφράζουν κατά το ύφος και ήθος όσων εκπροσωπούσαν το λόγιο δυτικοκεντρικό κατεστημένο, μας βοήθησαν να κάνουμε αναγωγές αναζητώντας τις συνδέσεις των δεδομένων σχετικά με τα προς απάντηση ερωτήματα. Έτσι, σε γενικές γραμμές, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι τα δίκτυα εξουσίας, με συνυφασμένα ταυτοτικά χαρακτηριστικά και ταξικά συμφέροντα στη διαμόρφωση του οικονομοπολιτικού περιβάλλοντος, διαχειρίσθηκαν την παραγωγή και διάχυση πολιτισμικών μουσικών φαινομένων με τρόπο που να ανταποκρίνεται στη συντήρηση των συμφερόντων και ταυτοτήτων αυτών, των οποίων τις ψυχοκοινωνικές και ιδεολογικοπολιτικές παραμέτρους, στις συγκεκριμένες ιστορικές και οικονομικές συνθήκες του Μεσοπολέμου και νωρίτερα, αναδείξαμε σε όλο το παρόν κείμενο, αναφερόμενοι στην επιχείρηση σπίλωσης των ‘τροπισμών’ της αστικής λαϊκής μουσικής, του ρεμπέτικου τραγουδιού και του (α)μανέ και στην επιβολή κατασταλτικής και προληπτικής λογοκρισίας στο στιχουργικό περιεχόμενο και στην μουσικολογική μορφή τους. Aπό ότι φαίνεται, μέσα απο την βιβλιογραφική έρευνα και την κριτική αποδόμηση των αναλυόμενων κειμένων του Ζ.Παπαντωνίου, ο ‘αλα τούρκα’, αλλά και ο ‘αλα γκρέκα’, «τροπισμός» της επιτέλεσης της αστικής λαϊκής μουσικής των προσφυγικών, κυρίως, πληθυσμών στο μουσικό ‘δίκτυο’ των καφέ αμάν και του ρεμπέτικου τραγουδιού, στοχοποιήθηκε ως ετερότητα, όχι μόνο ως Λόγος (περιεχόμενο στίχων) αλλά και ως Μορφή (ανατολική τροπικότητα, ρυθμολογία και άλλα χαρακτηριστικά ως «τροπισμός», π.χ. χώροι και πλαίσιο της μουσικής επιτέλεσης), που αμφισβητεί το κυρίαρχο ‘εθνικό αφήγημα’ και τα αντίστοιχα δίκτυα εξουσίας ως μορφή ‘παρέκκλισης’. Επίσης, όπως δείχνουν τα δεδομένα μας, η απαγόρευση των Μανέδων και η επιβολή κατασταλτικής λογοκρισίας στο αστικό λαϊκό τραγούδι έχει και ταξική αιτιολόγηση, ταυτόχρονα με την ταυτοτική και ιδεολογικοπολιτική, σε άμεση σύνδεση με το οικονομικό και τεχνολογικό περιβάλλον (νεωτερικό και βιομηχανικό), που απαιτούσε εκσυγχρονισμένη και περισσότερο δυτικότροπη οργανολογία και τονική εναρμόνιση (συγκερασμός μουσικών κλιμάκων) στην δισκογραφική και επιτελεστική παραγωγή, με απώτερο στόχο, και αποτέλεσμα τελικα, τον έλεγχο της κοινής γνώμης και αισθητικής καθώς και του εργατικού κινήματος με την διαμόρφωση κατάλληλου περιβάλλοντος για την συνειδητή και εκούσια ή ακούσια αυτολογοκρισία των δημιουργών, οι οποίοι θα διαμορφώσουν νέες «επινοημένες» μουσικές «παραδόσεις» και «τροπισμούς» συμβατούς με τα νεωτερικά προτάγματα, το ‘εθνικό’ αφήγημα της ‘ιστορικής συνέχειας’ και την μικροαστική ηθική. Η ελληνική αστική κοινωνία θα αργήσει πολύ να αποδεχθεί την γέννηση ενός νέου αστικού λαϊκού πολιτισμού ο οποίος αντιτίθεται αρχικά στην επιβολή πλαισίων αστικής αισθητικής, κατά τη διαδικασία αστικοποίησης και δυτικόστροφου ‘εκσυγχρονισμού’, και αποκτά αντισυμβατικό και κοινωνικα κριτικό χαρακτήρα. Έχει γίνει πλέον αντιληπτό ότι η οριστική στροφή (των κρατικών θεσμών, των εκπαιδευτικών ιδιαίτερα) στην ευρωπαϊκή τονική εναρμόνιση (συγχορδιακή αρμονία) και η αναγκαστική θεσμοποιημένη (λογοκρισία) και μακροχρόνια εγκατάλειψη του ανατολικού τροπικού (modal) μονοφωνικού μουσικού συστήματος (θεωρία των Μακάμ) σηματοδότησε τη δημιουργία χασμάτων στη μουσική δημιουργία και ιδιαίτερα στην τέχνη του αυτοσχεδιασμού, αφού το συγκεκριμένο μουσικό σύστημα αποτελούσε το θεωρητικό μουσικολογικό τής πλαίσιο και υπόβαθρο. Η αρνητική αντιμετώπιση που έτυχαν οι πάσης μορφής αυτοσχεδιαστικοί ‘τροπισμοί’, με προεξέχοντες τους (α)μανέδες και η παραγκώνιση των ‘τροπισμών’ αυτών φαίνεται πως είχε πολύ μεγάλη διάρκεια και ένταση, ώστε να δημιουργηθεί χάσμα και φθορά στη λειτουργία της προφορικής παράδοσης ως μέσο διάδοσης και ανάπλασης της λαϊκής μουσικής δημιουργίας. Έχουμε εντοπίσει και αναλύσει, όσο το δυνατόν, αρκετές απο τις πολιτικές, κοινωνικές, αισθητικές και ψυχολογικές παραμέτρους των νέων ‘αναγκαστικών’ κατασκευών και επινοήσεων ή μετασχηματισμών στην αστική λαϊκή μουσική και στο τραγούδι, ως συνέπειες των λογοκριτικών πρακτικών και απαγορεύσεων των ‘τροπισμών’ του μουσικού κόσμου του (α)μανέ και των χορευτικών του εκδοχών (τσιφτετέλι), του ανατολικού τροπικού μουσικού συστήματος και του αντισυμβατικού, κοινωνικά κριτικού στιχουργικού περιεχομένου του ρεμπέτικου τραγουδιού. Έχουμε, επίσης, εντοπίσει και περιγράψει συσχετισμούς ρυθμολογικούς, αλλά και υφολογικούς, των λατινοαμερικάνικων και ινδικών μουσικών δικτύων με τα αντίστοιχα ρυθμολογικά μουσικά δίκτυα της ‘καθ’ημάς’ Εγγύς, αλλά και της αραβοπερσικής Μέσης, Ανατολής. Υπάρχουν, από ότι φαίνεται, ισχυρές ενδείξεις ότι η προώθηση, απο την κορυφή της κοινωνικής πυραμίδας, του ‘αλα φράγκα’ ‘τροπισμού’ μιας νέας ‘επινοημένης’ γραφικής Ανατολής (οπωσδήποτε, μακριά απο τα σύνορα με την Τουρκία), μιας Ανατολής εξωτικής και αλλότριας τόσο ως προς το στιχουργικό περιεχόμενο (φυγή στον εξωτισμό, μοιρολατρία και απόγνωση αντί για διαμαρτυρία, στροφή σε ερωτικά θέματα) των λαϊκών τραγουδιών, όσο και ως προς την μορφολογία τους (δυτική τονική συγχορδιακή εναρμόνιση και οργανολογία, προσθήκες λατινοαμερικάνικης, αραβικής και ινδικής ρυθμολογίας) έρχεται να αντικαταστήσει τους επίσης κατασκευασμένους, αλλά απο την βάση της κοινωνικής πυραμίδας (ως ‘θυτική λειτουργία’ αλλά και ‘παράσταση’), ‘αλα τούρκα’ και ‘αλα γκρέκα’ αστικούς λαϊκούς μουσικοχορευτικούς ‘τροπισμούς’ της ‘καθ’ημάς Ανατολής’. Οι νέες επινοήσεις διαμορφώνονται κατά το τρίπτυχο ‘εξελληνισμός-εξευγενισμός-εξιδανίκευση’ ώστε να εξυπηρετηθεί και να επαληθευθεί με ιδανικό τρόπο το αφήγημα και ιδεολόγημα της ‘εθνικής ‘εξαίρεσης’ ή ‘ιδιαιτερότητας’ ή, ακόμα καλύτερα, της ‘μοναδικότητας’. Η κριτική ανάλυση και αποδόμηση των κειμένων αυτών στάθηκε αρκετή, κατά τη γνώμη μας, για να στηρίξει την επαλήθευση των δύο πρώτων σκελών (1) και (2) της υπόθεσης εργασίας (βλ. σελ.36). Όμως, για την επαλήθευση του τρίτου σκέλους (3) (βλ. σελ. 37) σταθήκαμε ανεπαρκείς, καθώς δεν προνοήσαμε να εισάγουμε, στο σώμα της έρευνας, υλικό απο την περίοδο που ακολουθεί την επιβολή των λογοκριτικών πρακτικών, το οποίο θα αντανακλούσε τις συνέπειες τους στη μουσική ζωή, στους φορείς και στους αποδέκτες του. Υπάρχει περιθώριο διόρθωσης και επέκτασης της έρευνας στην αντίστοιχη φιλολογία, όπως έδειξε η βιβλιογραφική έρευνα που μας παρέθεσε αρκετές ενδείξεις, αλλά είναι αναγκαία η περιπτωσιολογική έρευνα η οποία θα περιλαμβάνει και τις μουσικολογικές μελορυθμολογικές διαστάσεις και παραμέτρους των νέων μουσικών ‘επινοημένων τροπισμών’ που προέκυψαν υπό έναν ασφυκτικό κλοιό πιέσεων και αναγκαστικών επιδράσεων. Τέλος, επισημάναμε τη σημασία της ένταξης στην εκπαίδευση της έρευνας του λαϊκού (μουσικού) πολιτισμού, ως σημαντικό εργαλείο για την επικαιροποίηση του, αφού μέσω της έρευνας για την ελληνική λαϊκή μουσική μπορούμε να αρχίσουμε να κατανοούμε την αλυσίδα που συνδέει πολύ περισσότερους λαϊκούς πολιτισμούς σε ολόκληρο τον κόσμο, γεγονός που δεν είναι σημαντικό μόνο για την ελληνική μουσική εκπαίδευση και δημιουργία αλλά και για την εξέλιξη των λαϊκών μουσικών σπουδών σε παγκόσμιο επίπεδο.","abstract_has_math":false,"creators":["Μαρινίδης Δήμος","Marinidis Dimos"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2022,"date_issued":"2022","date_published":"2022","updated_at":"2026-11-19T06:19:22Z","subjects":["Γεωγραφία - Ανθρωπολογία – Λαογραφία","Geography - Anthropology - Folklore"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3232999"],"render_values":[{"text":"uoadl:3232999","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3232999","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3232999","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A3232999","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Μαρινίδης Δήμος","Marinidis Dimos"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2022"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Γεωγραφία - Ανθρωπολογία – Λαογραφία","Geography - Anthropology - Folklore"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3232999","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3232999"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["ΠΕΡΙΛΗΨΗ Κύριος στόχος αυτής της μελέτης είναι η επαλήθευση της διαπίστωσης των αναλογικών συσχετισμών μεταξύ της επιτελεστικής και δισκογραφικής ιστορίας των αστικών λαϊκών μουσικών παραδόσεων και των πολιτικοκοινωνικών μετασχηματισμών του κοινωνικού χώρου των παραδόσεων αυτών. Ειδικότερα, προσπαθήσαμε να παραθέσουμε μιαν ερμηνευτική αιτιολόγηση του καθεστωτικού λειτουργισμού και παρεμβατισμού, άμεσου ή έμμεσου, να αναδείξουμε τις πολιτικές, ταξικές και πολιτισμικές σκοπιμότητες που τον περιβάλλουν καθώς και να περιγράψουμε το φαινόμενο της εναλλαγής πολιτισμικών επινοήσεων σε άμεση συνάφεια με το κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι και την διαδικασία κατασκευής νέων παραδόσεων, νέων ‘τροπισμών’ είτε πρωτότυπων, είτε μέσω μεταλλαγής, παραποίησης ή παύσης των παλαιών, αναλόγως των υπαγορεύσεων του εκάστοτε καθεστωτικού λειτουργισμού και παρεμβατισμού ή της ‘αγοράς’(σε άμεση διάδραση με κάθε καθεστώς). Στο πνεύμα του δομολειτουργισμού, υπό το πρίσμα των κονστρουκτιβιστών και διαμέσου της θεωρίας των δικτύων και της οικουμενικής μουσικής ιστοριογραφίας, μελετήσαμε την συγκεκριμένη περίπτωση των δύο (2) λιβελλογραφημάτων του Ζ.Παπαντωνίου (1917, 1938) εναντίον του (α)μανέ, όπου επιχειρεί την σπίλωσή του. Η ανάλυση και αποδόμηση των κειμένων του, τα οποία συμπυκνώνουν το ‘αντιανατολικό’ πνεύμα και το εκφράζουν κατά το ύφος και ήθος όσων εκπροσωπούσαν το λόγιο δυτικοκεντρικό κατεστημένο, μας βοήθησαν να κάνουμε αναγωγές αναζητώντας τις συνδέσεις των δεδομένων σχετικά με τα προς απάντηση ερωτήματα. Έτσι, σε γενικές γραμμές, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι τα δίκτυα εξουσίας, με συνυφασμένα ταυτοτικά χαρακτηριστικά και ταξικά συμφέροντα στη διαμόρφωση του οικονομοπολιτικού περιβάλλοντος, διαχειρίσθηκαν την παραγωγή και διάχυση πολιτισμικών μουσικών φαινομένων με τρόπο που να ανταποκρίνεται στη συντήρηση των συμφερόντων και ταυτοτήτων αυτών, των οποίων τις ψυχοκοινωνικές και ιδεολογικοπολιτικές παραμέτρους, στις συγκεκριμένες ιστορικές και οικονομικές συνθήκες του Μεσοπολέμου και νωρίτερα, αναδείξαμε σε όλο το παρόν κείμενο, αναφερόμενοι στην επιχείρηση σπίλωσης των ‘τροπισμών’ της αστικής λαϊκής μουσικής, του ρεμπέτικου τραγουδιού και του (α)μανέ και στην επιβολή κατασταλτικής και προληπτικής λογοκρισίας στο στιχουργικό περιεχόμενο και στην μουσικολογική μορφή τους. Aπό ότι φαίνεται, μέσα απο την βιβλιογραφική έρευνα και την κριτική αποδόμηση των αναλυόμενων κειμένων του Ζ.Παπαντωνίου, ο ‘αλα τούρκα’, αλλά και ο ‘αλα γκρέκα’, «τροπισμός» της επιτέλεσης της αστικής λαϊκής μουσικής των προσφυγικών, κυρίως, πληθυσμών στο μουσικό ‘δίκτυο’ των καφέ αμάν και του ρεμπέτικου τραγουδιού, στοχοποιήθηκε ως ετερότητα, όχι μόνο ως Λόγος (περιεχόμενο στίχων) αλλά και ως Μορφή (ανατολική τροπικότητα, ρυθμολογία και άλλα χαρακτηριστικά ως «τροπισμός», π.χ. χώροι και πλαίσιο της μουσικής επιτέλεσης), που αμφισβητεί το κυρίαρχο ‘εθνικό αφήγημα’ και τα αντίστοιχα δίκτυα εξουσίας ως μορφή ‘παρέκκλισης’. Επίσης, όπως δείχνουν τα δεδομένα μας, η απαγόρευση των Μανέδων και η επιβολή κατασταλτικής λογοκρισίας στο αστικό λαϊκό τραγούδι έχει και ταξική αιτιολόγηση, ταυτόχρονα με την ταυτοτική και ιδεολογικοπολιτική, σε άμεση σύνδεση με το οικονομικό και τεχνολογικό περιβάλλον (νεωτερικό και βιομηχανικό), που απαιτούσε εκσυγχρονισμένη και περισσότερο δυτικότροπη οργανολογία και τονική εναρμόνιση (συγκερασμός μουσικών κλιμάκων) στην δισκογραφική και επιτελεστική παραγωγή, με απώτερο στόχο, και αποτέλεσμα τελικα, τον έλεγχο της κοινής γνώμης και αισθητικής καθώς και του εργατικού κινήματος με την διαμόρφωση κατάλληλου περιβάλλοντος για την συνειδητή και εκούσια ή ακούσια αυτολογοκρισία των δημιουργών, οι οποίοι θα διαμορφώσουν νέες «επινοημένες» μουσικές «παραδόσεις» και «τροπισμούς» συμβατούς με τα νεωτερικά προτάγματα, το ‘εθνικό’ αφήγημα της ‘ιστορικής συνέχειας’ και την μικροαστική ηθική. Η ελληνική αστική κοινωνία θα αργήσει πολύ να αποδεχθεί την γέννηση ενός νέου αστικού λαϊκού πολιτισμού ο οποίος αντιτίθεται αρχικά στην επιβολή πλαισίων αστικής αισθητικής, κατά τη διαδικασία αστικοποίησης και δυτικόστροφου ‘εκσυγχρονισμού’, και αποκτά αντισυμβατικό και κοινωνικα κριτικό χαρακτήρα. Έχει γίνει πλέον αντιληπτό ότι η οριστική στροφή (των κρατικών θεσμών, των εκπαιδευτικών ιδιαίτερα) στην ευρωπαϊκή τονική εναρμόνιση (συγχορδιακή αρμονία) και η αναγκαστική θεσμοποιημένη (λογοκρισία) και μακροχρόνια εγκατάλειψη του ανατολικού τροπικού (modal) μονοφωνικού μουσικού συστήματος (θεωρία των Μακάμ) σηματοδότησε τη δημιουργία χασμάτων στη μουσική δημιουργία και ιδιαίτερα στην τέχνη του αυτοσχεδιασμού, αφού το συγκεκριμένο μουσικό σύστημα αποτελούσε το θεωρητικό μουσικολογικό τής πλαίσιο και υπόβαθρο. Η αρνητική αντιμετώπιση που έτυχαν οι πάσης μορφής αυτοσχεδιαστικοί ‘τροπισμοί’, με προεξέχοντες τους (α)μανέδες και η παραγκώνιση των ‘τροπισμών’ αυτών φαίνεται πως είχε πολύ μεγάλη διάρκεια και ένταση, ώστε να δημιουργηθεί χάσμα και φθορά στη λειτουργία της προφορικής παράδοσης ως μέσο διάδοσης και ανάπλασης της λαϊκής μουσικής δημιουργίας. Έχουμε εντοπίσει και αναλύσει, όσο το δυνατόν, αρκετές απο τις πολιτικές, κοινωνικές, αισθητικές και ψυχολογικές παραμέτρους των νέων ‘αναγκαστικών’ κατασκευών και επινοήσεων ή μετασχηματισμών στην αστική λαϊκή μουσική και στο τραγούδι, ως συνέπειες των λογοκριτικών πρακτικών και απαγορεύσεων των ‘τροπισμών’ του μουσικού κόσμου του (α)μανέ και των χορευτικών του εκδοχών (τσιφτετέλι), του ανατολικού τροπικού μουσικού συστήματος και του αντισυμβατικού, κοινωνικά κριτικού στιχουργικού περιεχομένου του ρεμπέτικου τραγουδιού. Έχουμε, επίσης, εντοπίσει και περιγράψει συσχετισμούς ρυθμολογικούς, αλλά και υφολογικούς, των λατινοαμερικάνικων και ινδικών μουσικών δικτύων με τα αντίστοιχα ρυθμολογικά μουσικά δίκτυα της ‘καθ’ημάς’ Εγγύς, αλλά και της αραβοπερσικής Μέσης, Ανατολής. Υπάρχουν, από ότι φαίνεται, ισχυρές ενδείξεις ότι η προώθηση, απο την κορυφή της κοινωνικής πυραμίδας, του ‘αλα φράγκα’ ‘τροπισμού’ μιας νέας ‘επινοημένης’ γραφικής Ανατολής (οπωσδήποτε, μακριά απο τα σύνορα με την Τουρκία), μιας Ανατολής εξωτικής και αλλότριας τόσο ως προς το στιχουργικό περιεχόμενο (φυγή στον εξωτισμό, μοιρολατρία και απόγνωση αντί για διαμαρτυρία, στροφή σε ερωτικά θέματα) των λαϊκών τραγουδιών, όσο και ως προς την μορφολογία τους (δυτική τονική συγχορδιακή εναρμόνιση και οργανολογία, προσθήκες λατινοαμερικάνικης, αραβικής και ινδικής ρυθμολογίας) έρχεται να αντικαταστήσει τους επίσης κατασκευασμένους, αλλά απο την βάση της κοινωνικής πυραμίδας (ως ‘θυτική λειτουργία’ αλλά και ‘παράσταση’), ‘αλα τούρκα’ και ‘αλα γκρέκα’ αστικούς λαϊκούς μουσικοχορευτικούς ‘τροπισμούς’ της ‘καθ’ημάς Ανατολής’. Οι νέες επινοήσεις διαμορφώνονται κατά το τρίπτυχο ‘εξελληνισμός-εξευγενισμός-εξιδανίκευση’ ώστε να εξυπηρετηθεί και να επαληθευθεί με ιδανικό τρόπο το αφήγημα και ιδεολόγημα της ‘εθνικής ‘εξαίρεσης’ ή ‘ιδιαιτερότητας’ ή, ακόμα καλύτερα, της ‘μοναδικότητας’. Η κριτική ανάλυση και αποδόμηση των κειμένων αυτών στάθηκε αρκετή, κατά τη γνώμη μας, για να στηρίξει την επαλήθευση των δύο πρώτων σκελών (1) και (2) της υπόθεσης εργασίας (βλ. σελ.36). Όμως, για την επαλήθευση του τρίτου σκέλους (3) (βλ. σελ. 37) σταθήκαμε ανεπαρκείς, καθώς δεν προνοήσαμε να εισάγουμε, στο σώμα της έρευνας, υλικό απο την περίοδο που ακολουθεί την επιβολή των λογοκριτικών πρακτικών, το οποίο θα αντανακλούσε τις συνέπειες τους στη μουσική ζωή, στους φορείς και στους αποδέκτες του. Υπάρχει περιθώριο διόρθωσης και επέκτασης της έρευνας στην αντίστοιχη φιλολογία, όπως έδειξε η βιβλιογραφική έρευνα που μας παρέθεσε αρκετές ενδείξεις, αλλά είναι αναγκαία η περιπτωσιολογική έρευνα η οποία θα περιλαμβάνει και τις μουσικολογικές μελορυθμολογικές διαστάσεις και παραμέτρους των νέων μουσικών ‘επινοημένων τροπισμών’ που προέκυψαν υπό έναν ασφυκτικό κλοιό πιέσεων και αναγκαστικών επιδράσεων. Τέλος, επισημάναμε τη σημασία της ένταξης στην εκπαίδευση της έρευνας του λαϊκού (μουσικού) πολιτισμού, ως σημαντικό εργαλείο για την επικαιροποίηση του, αφού μέσω της έρευνας για την ελληνική λαϊκή μουσική μπορούμε να αρχίσουμε να κατανοούμε την αλυσίδα που συνδέει πολύ περισσότερους λαϊκούς πολιτισμούς σε ολόκληρο τον κόσμο, γεγονός που δεν είναι σημαντικό μόνο για την ελληνική μουσική εκπαίδευση και δημιουργία αλλά και για την εξέλιξη των λαϊκών μουσικών σπουδών σε παγκόσμιο επίπεδο.","SUMMARY The central aim of this study is the verification of the existed proportional correlations between the perfomative, and recorded, history of urban folk music traditions and the history of social political changes which transformed the social environment of these traditions. More specifically, we’ve tried to cite an interpretation of the regime’s functionalism and direct, or indirect, interventionism together with bringing and pointing out the political, class divisional and cultural dimensions on the regime’s interests which can explain its interventions. We’ve also tried to describe the phenomenon of swapping of cultural ‘inventions’ through the interpretation of the procedure of constructing new traditions and ‘modalities’, original or modified (through the transformation or elimination of the old ‘modalities’), as highly relevant to the progress of the social political status and in accordance to commercial demands and the regime’s dictations and manipulations. In the spirit of structural functionalism, through the aspects of social constructivism and according to the theory of music networks and the theory of universal music history, we have studied the specific cases of the two (2) libels against (a)mane by author Zacharias Papantoniou (1917, 1938), a stigmatization attempt. His texts concentrate the ‘anti-Anatolian’ or ‘anti-oriental’ style and ethos of those who represent the western oriented intelligentsia and scholar’s status quo of the Interwar era and earlier. Analyzing and deconstructing his texts helped us to answer our study questions by converting the data into cohesive connections. In general, we could claim that the authority networks, having their identity’s characteristics in accordance to their class interests during the formation (by them) of the socioeconomic environment, have manipulated the production and diffusion of cultural music phenomena in a way that could only respond to the maintenance of these identities and class divisional interests. In our present text these efforts for the maintenance of class interests and social control, together with their social, psychological, ideological and political aspects, were made obvious during our analysis and deconstruction of the continuous stigmatization attempts against the ‘modalities’ of urban folk music, rebetiko songs and (a)mane (vocal improvisation) that preceded the final prohibition acts of law in the specific historical and economic conditions of the late Interwar era, such as the imposition of suppressive and preventive censorship on the lyrical content and on the musicological and rythmical forms of these urban folk music, singing and dancing ‘modalities’. As it seems, through our literature research and our critical deconstruction and analysis of the Z.Papantoniou texts, the ala turka and ala greka ‘modalities’ on the performance of urban folk music (mainly by the Greek Anatolian refugee population within the music networks of café aman and rebetiko) were persecuted as a heterogeneous and diverse deviation which disputes and discredits the mainstream and dominant ‘national narrative’ and its related authority networks not only because of its lyrical content but also because of its musical forms (oriental modal scales, rhythmology and other ‘modality’ features, such as for e.g. the places of the performance and sociocultural framework that accompanies it). Furthermore, as our data indicate, the prohibition of (a)mane and the imposition of censorship on urban folk music and songs have also a class divisional aspect (together with the western culture oriented ideological aspect) directly connected to the economic and technological environment (modern capitalist and industrial) which demanded updated modernized and more westernized classical organology and tonal harmonization (temperament of music scales, abandonment of the ‘Maqam’ system) on music performance and discography productions. As a result, which indicates authority networks’ motivations, there was a an obvious and successful control attempt over public opinion and shaping of aesthetics in order to control the development of working class social and political movements, also driving music composers and lyricists into conscious voluntary or involuntary self-censorship. These music composers and lyricists will elaborate, form and arrange new ‘invented’ music ‘traditions’ and ‘modalities’ in accordance to modern industrial demands, to the ‘national narrative’ of ‘historical continuous’ and to the ethics and aesthetics of the petit-bourgeois. Thus, the Greek ruling class and the civil society denied, for a long period of time, the acceptance of the birth of a new urban folk (and low class) culture which, at least at the beginning, opposed the imposition of a civil aesthetics framework (in accordance to the urbanization and western capitalism oriented modernization) and formed an unconventional and social critical character, stance and attitude. It is now obvious that the permanent institutional (especially on music education) turn towards European tonal (chordal) harmonization and the obligatory institutionalization (through the censorship’s imposition) of the abandonment, for a long period of time, of the Anatolian modal monophonic music system (system of ‘Maqam’) has triggered the creation of noticeable gaps in music creation and, especially, in the art of improvisation, since the specific art form (at least in the Aegean area) has its basis and musicological framework within this music system (‘Maqam’). Most forms of improvisational ‘modalities’, such as the projected case of (a)mane, were regarded and treated rather negatively and crowded out intensively for a long period of time resulting in the creation of cultural gaps which degenerated and distorted the functions of oral tradition as a mean of diffusion and recreation of the folk music creation. We have detected and analyzed as many aspects as we could from the vast amount of political, social, aesthetic and psychological dimensions of the new ‘obligatory’ constructions, inventions and reformations in urban folk music and songs, as the consequences of the censorship practices and imposed prohibitions on the modalities of the music world of (a)mane and its dancing aspects (e.g. ciftetelli), on the forms of Anatolian modal music system (‘Maqam’) and on the unconventional and socially critical lyric content of rebetiko songs. We have also tracked down and described rythmological and style correlations and connections with Latin American and Indian music networks as the equivalent substitutes of the rythmological music networks of the (Anatolian Greek and Turkish) Near and (Arabic-Persian) Middle East. There are, as it seems, significant data that indicate the preference of the elite (the summit of the social pyramid) in promoting an ‘ala franka’ ‘modality’ of a new ‘invented’ option of a graphic, exotic Orient (not touching any Greek borders..) alienated not only in terms of the new lyric content (escape to exoticism, fatalism and despair instead of denouncement and protest, turn to sentimental love themes mostly) of folk songs, but also in terms of musicological forms (western tonal harmonization and organology, supplementation of Latin American, Arabic and Indian rythmology pattern inputs). This new ‘ala franka’ modality comes to replace the also ‘invented’ (though from the basis of the social pyramid, mainly rural and urban working class) old ‘ala turka’ and ‘ala greka’ urban folk dance and music modalities of the Near East (Anatolian peninsula). The new ‘inventions’ are formed and shaped by the three-fold social admittance, or approval, filters of ‘hellenization-refinement-idealization’ in order to ideally serve and justify the narrative and ideology of national (cultural)‘exception’ or ‘distinctiveness’ or, even better, ‘uniqueness’. The critical analysis and deconstruction of the two texts was, in our opinion, sufficient enough to support the verification of the two first parts (1) and (2) of our study’s hypothesis (see pg. 36). However, for the verification of the third part (3) of our hypothesis (see pg. 37) we have proved ourselves insufficient to bring not only indications but evidence, as we didn’t foresee the need of entering and examine, in the body of our investigation, data and information material from the period which succeeded the imposition of censorship practices, which could reflect and bring to our knowledge the consequences of censorship on music life, music transmitters and receivers. There is some allowance for correction and extension of our study to the equivalent bibliography, as our literature research has indicated, though it is obvious the necessity of a new case study research which would include also the musicological and rythmological aspects and dimensions of the new ‘invented’ music ‘modalities which emerged through the suffocating grip of strains, oppression and forced impact. Finally, we have pointed out the significance of the need to incorporate Greek folk music culture research (musicological and ethno musicological) in the country’s music educational system as an important tool for an updating revival of people’s music, since through this research we could start understanding the importance of the existing line which connects many more folk (music) cultures all over the world, which is a highly significant factor not only for Greek music education and creation but also for the evolution of folk music life and studies globally"]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["\"Διάδραση και λογοκρισία στο μικρασιάτικο αστικό λαϊκό και ρεμπέτικο τραγούδι\""]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Μαρινίδης Δήμος","Marinidis Dimos"],"dc:date":["2022"],"dc:description":["ΠΕΡΙΛΗΨΗ Κύριος στόχος αυτής της μελέτης είναι η επαλήθευση της διαπίστωσης των αναλογικών συσχετισμών μεταξύ της επιτελεστικής και δισκογραφικής ιστορίας των αστικών λαϊκών μουσικών παραδόσεων και των πολιτικοκοινωνικών μετασχηματισμών του κοινωνικού χώρου των παραδόσεων αυτών. Ειδικότερα, προσπαθήσαμε να παραθέσουμε μιαν ερμηνευτική αιτιολόγηση του καθεστωτικού λειτουργισμού και παρεμβατισμού, άμεσου ή έμμεσου, να αναδείξουμε τις πολιτικές, ταξικές και πολιτισμικές σκοπιμότητες που τον περιβάλλουν καθώς και να περιγράψουμε το φαινόμενο της εναλλαγής πολιτισμικών επινοήσεων σε άμεση συνάφεια με το κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι και την διαδικασία κατασκευής νέων παραδόσεων, νέων ‘τροπισμών’ είτε πρωτότυπων, είτε μέσω μεταλλαγής, παραποίησης ή παύσης των παλαιών, αναλόγως των υπαγορεύσεων του εκάστοτε καθεστωτικού λειτουργισμού και παρεμβατισμού ή της ‘αγοράς’(σε άμεση διάδραση με κάθε καθεστώς). Στο πνεύμα του δομολειτουργισμού, υπό το πρίσμα των κονστρουκτιβιστών και διαμέσου της θεωρίας των δικτύων και της οικουμενικής μουσικής ιστοριογραφίας, μελετήσαμε την συγκεκριμένη περίπτωση των δύο (2) λιβελλογραφημάτων του Ζ.Παπαντωνίου (1917, 1938) εναντίον του (α)μανέ, όπου επιχειρεί την σπίλωσή του. Η ανάλυση και αποδόμηση των κειμένων του, τα οποία συμπυκνώνουν το ‘αντιανατολικό’ πνεύμα και το εκφράζουν κατά το ύφος και ήθος όσων εκπροσωπούσαν το λόγιο δυτικοκεντρικό κατεστημένο, μας βοήθησαν να κάνουμε αναγωγές αναζητώντας τις συνδέσεις των δεδομένων σχετικά με τα προς απάντηση ερωτήματα. Έτσι, σε γενικές γραμμές, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι τα δίκτυα εξουσίας, με συνυφασμένα ταυτοτικά χαρακτηριστικά και ταξικά συμφέροντα στη διαμόρφωση του οικονομοπολιτικού περιβάλλοντος, διαχειρίσθηκαν την παραγωγή και διάχυση πολιτισμικών μουσικών φαινομένων με τρόπο που να ανταποκρίνεται στη συντήρηση των συμφερόντων και ταυτοτήτων αυτών, των οποίων τις ψυχοκοινωνικές και ιδεολογικοπολιτικές παραμέτρους, στις συγκεκριμένες ιστορικές και οικονομικές συνθήκες του Μεσοπολέμου και νωρίτερα, αναδείξαμε σε όλο το παρόν κείμενο, αναφερόμενοι στην επιχείρηση σπίλωσης των ‘τροπισμών’ της αστικής λαϊκής μουσικής, του ρεμπέτικου τραγουδιού και του (α)μανέ και στην επιβολή κατασταλτικής και προληπτικής λογοκρισίας στο στιχουργικό περιεχόμενο και στην μουσικολογική μορφή τους. Aπό ότι φαίνεται, μέσα απο την βιβλιογραφική έρευνα και την κριτική αποδόμηση των αναλυόμενων κειμένων του Ζ.Παπαντωνίου, ο ‘αλα τούρκα’, αλλά και ο ‘αλα γκρέκα’, «τροπισμός» της επιτέλεσης της αστικής λαϊκής μουσικής των προσφυγικών, κυρίως, πληθυσμών στο μουσικό ‘δίκτυο’ των καφέ αμάν και του ρεμπέτικου τραγουδιού, στοχοποιήθηκε ως ετερότητα, όχι μόνο ως Λόγος (περιεχόμενο στίχων) αλλά και ως Μορφή (ανατολική τροπικότητα, ρυθμολογία και άλλα χαρακτηριστικά ως «τροπισμός», π.χ. χώροι και πλαίσιο της μουσικής επιτέλεσης), που αμφισβητεί το κυρίαρχο ‘εθνικό αφήγημα’ και τα αντίστοιχα δίκτυα εξουσίας ως μορφή ‘παρέκκλισης’. Επίσης, όπως δείχνουν τα δεδομένα μας, η απαγόρευση των Μανέδων και η επιβολή κατασταλτικής λογοκρισίας στο αστικό λαϊκό τραγούδι έχει και ταξική αιτιολόγηση, ταυτόχρονα με την ταυτοτική και ιδεολογικοπολιτική, σε άμεση σύνδεση με το οικονομικό και τεχνολογικό περιβάλλον (νεωτερικό και βιομηχανικό), που απαιτούσε εκσυγχρονισμένη και περισσότερο δυτικότροπη οργανολογία και τονική εναρμόνιση (συγκερασμός μουσικών κλιμάκων) στην δισκογραφική και επιτελεστική παραγωγή, με απώτερο στόχο, και αποτέλεσμα τελικα, τον έλεγχο της κοινής γνώμης και αισθητικής καθώς και του εργατικού κινήματος με την διαμόρφωση κατάλληλου περιβάλλοντος για την συνειδητή και εκούσια ή ακούσια αυτολογοκρισία των δημιουργών, οι οποίοι θα διαμορφώσουν νέες «επινοημένες» μουσικές «παραδόσεις» και «τροπισμούς» συμβατούς με τα νεωτερικά προτάγματα, το ‘εθνικό’ αφήγημα της ‘ιστορικής συνέχειας’ και την μικροαστική ηθική. Η ελληνική αστική κοινωνία θα αργήσει πολύ να αποδεχθεί την γέννηση ενός νέου αστικού λαϊκού πολιτισμού ο οποίος αντιτίθεται αρχικά στην επιβολή πλαισίων αστικής αισθητικής, κατά τη διαδικασία αστικοποίησης και δυτικόστροφου ‘εκσυγχρονισμού’, και αποκτά αντισυμβατικό και κοινωνικα κριτικό χαρακτήρα. Έχει γίνει πλέον αντιληπτό ότι η οριστική στροφή (των κρατικών θεσμών, των εκπαιδευτικών ιδιαίτερα) στην ευρωπαϊκή τονική εναρμόνιση (συγχορδιακή αρμονία) και η αναγκαστική θεσμοποιημένη (λογοκρισία) και μακροχρόνια εγκατάλειψη του ανατολικού τροπικού (modal) μονοφωνικού μουσικού συστήματος (θεωρία των Μακάμ) σηματοδότησε τη δημιουργία χασμάτων στη μουσική δημιουργία και ιδιαίτερα στην τέχνη του αυτοσχεδιασμού, αφού το συγκεκριμένο μουσικό σύστημα αποτελούσε το θεωρητικό μουσικολογικό τής πλαίσιο και υπόβαθρο. Η αρνητική αντιμετώπιση που έτυχαν οι πάσης μορφής αυτοσχεδιαστικοί ‘τροπισμοί’, με προεξέχοντες τους (α)μανέδες και η παραγκώνιση των ‘τροπισμών’ αυτών φαίνεται πως είχε πολύ μεγάλη διάρκεια και ένταση, ώστε να δημιουργηθεί χάσμα και φθορά στη λειτουργία της προφορικής παράδοσης ως μέσο διάδοσης και ανάπλασης της λαϊκής μουσικής δημιουργίας. Έχουμε εντοπίσει και αναλύσει, όσο το δυνατόν, αρκετές απο τις πολιτικές, κοινωνικές, αισθητικές και ψυχολογικές παραμέτρους των νέων ‘αναγκαστικών’ κατασκευών και επινοήσεων ή μετασχηματισμών στην αστική λαϊκή μουσική και στο τραγούδι, ως συνέπειες των λογοκριτικών πρακτικών και απαγορεύσεων των ‘τροπισμών’ του μουσικού κόσμου του (α)μανέ και των χορευτικών του εκδοχών (τσιφτετέλι), του ανατολικού τροπικού μουσικού συστήματος και του αντισυμβατικού, κοινωνικά κριτικού στιχουργικού περιεχομένου του ρεμπέτικου τραγουδιού. Έχουμε, επίσης, εντοπίσει και περιγράψει συσχετισμούς ρυθμολογικούς, αλλά και υφολογικούς, των λατινοαμερικάνικων και ινδικών μουσικών δικτύων με τα αντίστοιχα ρυθμολογικά μουσικά δίκτυα της ‘καθ’ημάς’ Εγγύς, αλλά και της αραβοπερσικής Μέσης, Ανατολής. Υπάρχουν, από ότι φαίνεται, ισχυρές ενδείξεις ότι η προώθηση, απο την κορυφή της κοινωνικής πυραμίδας, του ‘αλα φράγκα’ ‘τροπισμού’ μιας νέας ‘επινοημένης’ γραφικής Ανατολής (οπωσδήποτε, μακριά απο τα σύνορα με την Τουρκία), μιας Ανατολής εξωτικής και αλλότριας τόσο ως προς το στιχουργικό περιεχόμενο (φυγή στον εξωτισμό, μοιρολατρία και απόγνωση αντί για διαμαρτυρία, στροφή σε ερωτικά θέματα) των λαϊκών τραγουδιών, όσο και ως προς την μορφολογία τους (δυτική τονική συγχορδιακή εναρμόνιση και οργανολογία, προσθήκες λατινοαμερικάνικης, αραβικής και ινδικής ρυθμολογίας) έρχεται να αντικαταστήσει τους επίσης κατασκευασμένους, αλλά απο την βάση της κοινωνικής πυραμίδας (ως ‘θυτική λειτουργία’ αλλά και ‘παράσταση’), ‘αλα τούρκα’ και ‘αλα γκρέκα’ αστικούς λαϊκούς μουσικοχορευτικούς ‘τροπισμούς’ της ‘καθ’ημάς Ανατολής’. Οι νέες επινοήσεις διαμορφώνονται κατά το τρίπτυχο ‘εξελληνισμός-εξευγενισμός-εξιδανίκευση’ ώστε να εξυπηρετηθεί και να επαληθευθεί με ιδανικό τρόπο το αφήγημα και ιδεολόγημα της ‘εθνικής ‘εξαίρεσης’ ή ‘ιδιαιτερότητας’ ή, ακόμα καλύτερα, της ‘μοναδικότητας’. Η κριτική ανάλυση και αποδόμηση των κειμένων αυτών στάθηκε αρκετή, κατά τη γνώμη μας, για να στηρίξει την επαλήθευση των δύο πρώτων σκελών (1) και (2) της υπόθεσης εργασίας (βλ. σελ.36). Όμως, για την επαλήθευση του τρίτου σκέλους (3) (βλ. σελ. 37) σταθήκαμε ανεπαρκείς, καθώς δεν προνοήσαμε να εισάγουμε, στο σώμα της έρευνας, υλικό απο την περίοδο που ακολουθεί την επιβολή των λογοκριτικών πρακτικών, το οποίο θα αντανακλούσε τις συνέπειες τους στη μουσική ζωή, στους φορείς και στους αποδέκτες του. Υπάρχει περιθώριο διόρθωσης και επέκτασης της έρευνας στην αντίστοιχη φιλολογία, όπως έδειξε η βιβλιογραφική έρευνα που μας παρέθεσε αρκετές ενδείξεις, αλλά είναι αναγκαία η περιπτωσιολογική έρευνα η οποία θα περιλαμβάνει και τις μουσικολογικές μελορυθμολογικές διαστάσεις και παραμέτρους των νέων μουσικών ‘επινοημένων τροπισμών’ που προέκυψαν υπό έναν ασφυκτικό κλοιό πιέσεων και αναγκαστικών επιδράσεων. Τέλος, επισημάναμε τη σημασία της ένταξης στην εκπαίδευση της έρευνας του λαϊκού (μουσικού) πολιτισμού, ως σημαντικό εργαλείο για την επικαιροποίηση του, αφού μέσω της έρευνας για την ελληνική λαϊκή μουσική μπορούμε να αρχίσουμε να κατανοούμε την αλυσίδα που συνδέει πολύ περισσότερους λαϊκούς πολιτισμούς σε ολόκληρο τον κόσμο, γεγονός που δεν είναι σημαντικό μόνο για την ελληνική μουσική εκπαίδευση και δημιουργία αλλά και για την εξέλιξη των λαϊκών μουσικών σπουδών σε παγκόσμιο επίπεδο.","SUMMARY The central aim of this study is the verification of the existed proportional correlations between the perfomative, and recorded, history of urban folk music traditions and the history of social political changes which transformed the social environment of these traditions. More specifically, we’ve tried to cite an interpretation of the regime’s functionalism and direct, or indirect, interventionism together with bringing and pointing out the political, class divisional and cultural dimensions on the regime’s interests which can explain its interventions. We’ve also tried to describe the phenomenon of swapping of cultural ‘inventions’ through the interpretation of the procedure of constructing new traditions and ‘modalities’, original or modified (through the transformation or elimination of the old ‘modalities’), as highly relevant to the progress of the social political status and in accordance to commercial demands and the regime’s dictations and manipulations. In the spirit of structural functionalism, through the aspects of social constructivism and according to the theory of music networks and the theory of universal music history, we have studied the specific cases of the two (2) libels against (a)mane by author Zacharias Papantoniou (1917, 1938), a stigmatization attempt. His texts concentrate the ‘anti-Anatolian’ or ‘anti-oriental’ style and ethos of those who represent the western oriented intelligentsia and scholar’s status quo of the Interwar era and earlier. Analyzing and deconstructing his texts helped us to answer our study questions by converting the data into cohesive connections. In general, we could claim that the authority networks, having their identity’s characteristics in accordance to their class interests during the formation (by them) of the socioeconomic environment, have manipulated the production and diffusion of cultural music phenomena in a way that could only respond to the maintenance of these identities and class divisional interests. In our present text these efforts for the maintenance of class interests and social control, together with their social, psychological, ideological and political aspects, were made obvious during our analysis and deconstruction of the continuous stigmatization attempts against the ‘modalities’ of urban folk music, rebetiko songs and (a)mane (vocal improvisation) that preceded the final prohibition acts of law in the specific historical and economic conditions of the late Interwar era, such as the imposition of suppressive and preventive censorship on the lyrical content and on the musicological and rythmical forms of these urban folk music, singing and dancing ‘modalities’. As it seems, through our literature research and our critical deconstruction and analysis of the Z.Papantoniou texts, the ala turka and ala greka ‘modalities’ on the performance of urban folk music (mainly by the Greek Anatolian refugee population within the music networks of café aman and rebetiko) were persecuted as a heterogeneous and diverse deviation which disputes and discredits the mainstream and dominant ‘national narrative’ and its related authority networks not only because of its lyrical content but also because of its musical forms (oriental modal scales, rhythmology and other ‘modality’ features, such as for e.g. the places of the performance and sociocultural framework that accompanies it). Furthermore, as our data indicate, the prohibition of (a)mane and the imposition of censorship on urban folk music and songs have also a class divisional aspect (together with the western culture oriented ideological aspect) directly connected to the economic and technological environment (modern capitalist and industrial) which demanded updated modernized and more westernized classical organology and tonal harmonization (temperament of music scales, abandonment of the ‘Maqam’ system) on music performance and discography productions. As a result, which indicates authority networks’ motivations, there was a an obvious and successful control attempt over public opinion and shaping of aesthetics in order to control the development of working class social and political movements, also driving music composers and lyricists into conscious voluntary or involuntary self-censorship. These music composers and lyricists will elaborate, form and arrange new ‘invented’ music ‘traditions’ and ‘modalities’ in accordance to modern industrial demands, to the ‘national narrative’ of ‘historical continuous’ and to the ethics and aesthetics of the petit-bourgeois. Thus, the Greek ruling class and the civil society denied, for a long period of time, the acceptance of the birth of a new urban folk (and low class) culture which, at least at the beginning, opposed the imposition of a civil aesthetics framework (in accordance to the urbanization and western capitalism oriented modernization) and formed an unconventional and social critical character, stance and attitude. It is now obvious that the permanent institutional (especially on music education) turn towards European tonal (chordal) harmonization and the obligatory institutionalization (through the censorship’s imposition) of the abandonment, for a long period of time, of the Anatolian modal monophonic music system (system of ‘Maqam’) has triggered the creation of noticeable gaps in music creation and, especially, in the art of improvisation, since the specific art form (at least in the Aegean area) has its basis and musicological framework within this music system (‘Maqam’). Most forms of improvisational ‘modalities’, such as the projected case of (a)mane, were regarded and treated rather negatively and crowded out intensively for a long period of time resulting in the creation of cultural gaps which degenerated and distorted the functions of oral tradition as a mean of diffusion and recreation of the folk music creation. We have detected and analyzed as many aspects as we could from the vast amount of political, social, aesthetic and psychological dimensions of the new ‘obligatory’ constructions, inventions and reformations in urban folk music and songs, as the consequences of the censorship practices and imposed prohibitions on the modalities of the music world of (a)mane and its dancing aspects (e.g. ciftetelli), on the forms of Anatolian modal music system (‘Maqam’) and on the unconventional and socially critical lyric content of rebetiko songs. We have also tracked down and described rythmological and style correlations and connections with Latin American and Indian music networks as the equivalent substitutes of the rythmological music networks of the (Anatolian Greek and Turkish) Near and (Arabic-Persian) Middle East. There are, as it seems, significant data that indicate the preference of the elite (the summit of the social pyramid) in promoting an ‘ala franka’ ‘modality’ of a new ‘invented’ option of a graphic, exotic Orient (not touching any Greek borders..) alienated not only in terms of the new lyric content (escape to exoticism, fatalism and despair instead of denouncement and protest, turn to sentimental love themes mostly) of folk songs, but also in terms of musicological forms (western tonal harmonization and organology, supplementation of Latin American, Arabic and Indian rythmology pattern inputs). This new ‘ala franka’ modality comes to replace the also ‘invented’ (though from the basis of the social pyramid, mainly rural and urban working class) old ‘ala turka’ and ‘ala greka’ urban folk dance and music modalities of the Near East (Anatolian peninsula). The new ‘inventions’ are formed and shaped by the three-fold social admittance, or approval, filters of ‘hellenization-refinement-idealization’ in order to ideally serve and justify the narrative and ideology of national (cultural)‘exception’ or ‘distinctiveness’ or, even better, ‘uniqueness’. The critical analysis and deconstruction of the two texts was, in our opinion, sufficient enough to support the verification of the two first parts (1) and (2) of our study’s hypothesis (see pg. 36). However, for the verification of the third part (3) of our hypothesis (see pg. 37) we have proved ourselves insufficient to bring not only indications but evidence, as we didn’t foresee the need of entering and examine, in the body of our investigation, data and information material from the period which succeeded the imposition of censorship practices, which could reflect and bring to our knowledge the consequences of censorship on music life, music transmitters and receivers. There is some allowance for correction and extension of our study to the equivalent bibliography, as our literature research has indicated, though it is obvious the necessity of a new case study research which would include also the musicological and rythmological aspects and dimensions of the new ‘invented’ music ‘modalities which emerged through the suffocating grip of strains, oppression and forced impact. Finally, we have pointed out the significance of the need to incorporate Greek folk music culture research (musicological and ethno musicological) in the country’s music educational system as an important tool for an updating revival of people’s music, since through this research we could start understanding the importance of the existing line which connects many more folk (music) cultures all over the world, which is a highly significant factor not only for Greek music education and creation but also for the evolution of folk music life and studies globally"],"dc:identifier":["uoadl:3232999","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3232999"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Γεωγραφία - Ανθρωπολογία – Λαογραφία","Geography - Anthropology - Folklore"],"dc:title":["\"Διάδραση και λογοκρισία στο μικρασιάτικο αστικό λαϊκό και ρεμπέτικο τραγούδι\""],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T06:19:22Z"}