{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:3237167"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:3237167","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Κριτική σκέψη, στοχασμός και ωριμότητα στα εν χρήσει σχολικά εγχειρίδια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του Γυμνασίου","abstract":"Σε μια εποχή ραγδαίων αλλαγών και έντονων εξελίξεων σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο η ενδυνάμωση της κριτικής σκέψης και του κριτικού αναστοχασμού των μαθητών κρίνεται αναγκαία. Άλλωστε, ένας από τους βασικούς στόχους της σύγχρονης εκπαιδευτικής διαδικασίας αποτελεί η καλλιέργεια της κριτικής ικανότητας των μαθητών/-τριών και της ανεξαρτησίας της σκέψης τους, ώστε να οδηγηθούν μακριά από δογματισμούς και προκαταλήψεις και να έχουν τη δυνατότητα να αξιολογούν ανεπηρέαστοι τα διάφορα θέματα της ζωής τους. Μάλιστα, η Λογοτεχνία αποτελεί το πιο πρόσφορο παιδαγωγικό εργαλείο για την ολόπλευρη ανάπτυξη των μαθητών και για την καλλιέργεια των δεξιοτήτων τους. Δύο αλληλένδετες παιδαγωγικές διαστάσεις της Λογοτεχνίας αποτελούν η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και η προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας (Μαλαφάντης, 2006· 2015). Πράγματι, έχει φανεί πως η επαφή των μαθητών με τα λογοτεχνικά έργα οξύνει την κριτική τους ικανότητα μέσα από πεδία στοχασμού και κριτικού προβληματισμού και τους ενθαρρύνει να σκέφτονται κριτικά. Έτσι, ανταλλάσσουν απόψεις και στοχάζονται για κοινωνικά θέματα της καθημερινότητάς τους, διαμορφώνοντας κριτική στάση απέναντι σε ζητήματα της ατομικής και κοινωνικής ζωής. Στην παρούσα έρευνα επιχειρήθηκε κριτική προσέγγιση του Δ.Ε.Π.Π.Σ.-Α.Π.Σ. (2003) του Γυμνασίου για το μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και ανίχνευση στους σκοπούς και στόχους του των παιδαγωγικών διαστάσεων της Λογοτεχνίας, που συνδέονται με την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και την προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας. Επιπλέον, η έρευνα εστίασε στη μελέτη όλων των λογοτεχνικών έργων, που ανθολογούνται στα σχολικά εγχειρίδια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (2006 - σήμερα) των τριών τάξεων του Γυμνασίου, ως προς τον εντοπισμό κοινωνικών προβλημάτων, με στόχο να διαπιστωθεί εάν παρέχουν ερεθίσματα προς αξιοποίηση από τον/την εκπαιδευτικό για την ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας και την προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας των μαθητών/-τριών. Για την κριτική αποτίμηση των σκοπών και στόχων του Δ.Ε.Π.Π.Σ.-Α.Π.Σ. (2003) του Γυμνασίου για το μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας επιλέχθηκε ως μεθοδολογικό πλαίσιο η κριτική ανάλυση λόγου (Fairclough, 1995), ενώ για τη διερεύνηση των λογοτεχνικών κειμένων η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε ήταν η ποσοτική και ποιοτική ανάλυση περιεχομένου σε συνδυασμό με την ερμηνευτική προσέγγιση (κριτική ανάλυση και σχολιασμός) από τις μεθόδους ποιοτικής ανάλυσης περιεχομένου (Krippendorff, 2004a· Neuendorf, 2016· Σακαλάκη, 2001). Με τη χρήση της συγκεκριμένης μεθόδου και μετά από σχολαστικό και εξαντλητικό έλεγχο των λογοτεχνικών έργων αναδείχτηκε ένας μεγάλος αριθμός κοινωνικών προβλημάτων (266 κοινωνικά προβλήματα), τα οποία ταξινομήθηκαν σε 20 γενικές κατηγορίες. Στη συνέχεια, εντοπίστηκαν τα λογοτεχνικά έργα που παρουσιάζουν τις περισσότερες κατηγορίες κοινωνικών προβλημάτων και προσφέρουν τη δυνατότητα στον εκπαιδευτικό να τα χρησιμοποιήσει κατά τη διδασκαλία του, για να προάγει την κριτική και αναστοχαστική σκέψη των μαθητών/-τριών και να ενθαρρύνει την ωριμότητα. Επομένως, σημαντικό εύρημα της έρευνας αποτελεί η ανάδειξη συγκεκριμένων λογοτεχνικών έργων από τα σχολικά εγχειρίδια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του Γυμνασίου, τα οποία κρίνονται ως τα πιο πρόσφορα για αξιοποίηση από τον/την εκπαιδευτικό στη σχολική τάξη. Τέλος, διατυπώνονται προτάσεις για την ανάδειξη και προαγωγή των δύο υπό μελέτη παιδαγωγικών διαστάσεων της Λογοτεχνίας στο πλαίσιο της διδασκαλίας του μαθήματος της Λογοτεχνίας στο Γυμνάσιο. Καθώς η παρούσα μελέτη πραγματοποιείται σε περίοδο προσδοκώμενων αλλαγών στον χώρο της Παιδείας, όπου επισημαίνεται η αναγκαιότητα της βελτίωσης και αναμόρφωσης των σχολικών εγχειριδίων και των Αναλυτικών Προγραμμάτων, θεωρούμε ότι τα ευρήματά της θα μπορούσαν να συμβάλουν προς αυτόν τον σκοπό και να αποτελέσουν αφορμή και αφετηρία για προβληματισμό των φορέων, που έχουν την ευθύνη του εκπαιδευτικού σχεδιασμού. Επιπρόσθετα, τα ευρήματα της έρευνας είναι δυνατόν να αποτελέσουν χρήσιμα στοιχεία για ανατροφοδότηση και βελτίωση της διδασκαλίας της Λογοτεχνίας από τους φιλολόγους και να συνεισφέρουν στην πρόκληση κοινωνικού προβληματισμού, στην καλλιέργεια της κριτικής ικανότητας και στην προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας των μαθητών/-τριών.","abstract_html":"Σε μια εποχή ραγδαίων αλλαγών και έντονων εξελίξεων σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο η ενδυνάμωση της κριτικής σκέψης και του κριτικού αναστοχασμού των μαθητών κρίνεται αναγκαία. Άλλωστε, ένας από τους βασικούς στόχους της σύγχρονης εκπαιδευτικής διαδικασίας αποτελεί η καλλιέργεια της κριτικής ικανότητας των μαθητών/-τριών και της ανεξαρτησίας της σκέψης τους, ώστε να οδηγηθούν μακριά από δογματισμούς και προκαταλήψεις και να έχουν τη δυνατότητα να αξιολογούν ανεπηρέαστοι τα διάφορα θέματα της ζωής τους. Μάλιστα, η Λογοτεχνία αποτελεί το πιο πρόσφορο παιδαγωγικό εργαλείο για την ολόπλευρη ανάπτυξη των μαθητών και για την καλλιέργεια των δεξιοτήτων τους. Δύο αλληλένδετες παιδαγωγικές διαστάσεις της Λογοτεχνίας αποτελούν η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και η προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας (Μαλαφάντης, 2006· 2015). Πράγματι, έχει φανεί πως η επαφή των μαθητών με τα λογοτεχνικά έργα οξύνει την κριτική τους ικανότητα μέσα από πεδία στοχασμού και κριτικού προβληματισμού και τους ενθαρρύνει να σκέφτονται κριτικά. Έτσι, ανταλλάσσουν απόψεις και στοχάζονται για κοινωνικά θέματα της καθημερινότητάς τους, διαμορφώνοντας κριτική στάση απέναντι σε ζητήματα της ατομικής και κοινωνικής ζωής. Στην παρούσα έρευνα επιχειρήθηκε κριτική προσέγγιση του Δ.Ε.Π.Π.Σ.-Α.Π.Σ. (2003) του Γυμνασίου για το μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και ανίχνευση στους σκοπούς και στόχους του των παιδαγωγικών διαστάσεων της Λογοτεχνίας, που συνδέονται με την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και την προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας. Επιπλέον, η έρευνα εστίασε στη μελέτη όλων των λογοτεχνικών έργων, που ανθολογούνται στα σχολικά εγχειρίδια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (2006 - σήμερα) των τριών τάξεων του Γυμνασίου, ως προς τον εντοπισμό κοινωνικών προβλημάτων, με στόχο να διαπιστωθεί εάν παρέχουν ερεθίσματα προς αξιοποίηση από τον/την εκπαιδευτικό για την ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας και την προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας των μαθητών/-τριών. Για την κριτική αποτίμηση των σκοπών και στόχων του Δ.Ε.Π.Π.Σ.-Α.Π.Σ. (2003) του Γυμνασίου για το μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας επιλέχθηκε ως μεθοδολογικό πλαίσιο η κριτική ανάλυση λόγου (Fairclough, 1995), ενώ για τη διερεύνηση των λογοτεχνικών κειμένων η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε ήταν η ποσοτική και ποιοτική ανάλυση περιεχομένου σε συνδυασμό με την ερμηνευτική προσέγγιση (κριτική ανάλυση και σχολιασμός) από τις μεθόδους ποιοτικής ανάλυσης περιεχομένου (Krippendorff, 2004a· Neuendorf, 2016· Σακαλάκη, 2001). Με τη χρήση της συγκεκριμένης μεθόδου και μετά από σχολαστικό και εξαντλητικό έλεγχο των λογοτεχνικών έργων αναδείχτηκε ένας μεγάλος αριθμός κοινωνικών προβλημάτων (266 κοινωνικά προβλήματα), τα οποία ταξινομήθηκαν σε 20 γενικές κατηγορίες. Στη συνέχεια, εντοπίστηκαν τα λογοτεχνικά έργα που παρουσιάζουν τις περισσότερες κατηγορίες κοινωνικών προβλημάτων και προσφέρουν τη δυνατότητα στον εκπαιδευτικό να τα χρησιμοποιήσει κατά τη διδασκαλία του, για να προάγει την κριτική και αναστοχαστική σκέψη των μαθητών/-τριών και να ενθαρρύνει την ωριμότητα. Επομένως, σημαντικό εύρημα της έρευνας αποτελεί η ανάδειξη συγκεκριμένων λογοτεχνικών έργων από τα σχολικά εγχειρίδια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του Γυμνασίου, τα οποία κρίνονται ως τα πιο πρόσφορα για αξιοποίηση από τον/την εκπαιδευτικό στη σχολική τάξη. Τέλος, διατυπώνονται προτάσεις για την ανάδειξη και προαγωγή των δύο υπό μελέτη παιδαγωγικών διαστάσεων της Λογοτεχνίας στο πλαίσιο της διδασκαλίας του μαθήματος της Λογοτεχνίας στο Γυμνάσιο. Καθώς η παρούσα μελέτη πραγματοποιείται σε περίοδο προσδοκώμενων αλλαγών στον χώρο της Παιδείας, όπου επισημαίνεται η αναγκαιότητα της βελτίωσης και αναμόρφωσης των σχολικών εγχειριδίων και των Αναλυτικών Προγραμμάτων, θεωρούμε ότι τα ευρήματά της θα μπορούσαν να συμβάλουν προς αυτόν τον σκοπό και να αποτελέσουν αφορμή και αφετηρία για προβληματισμό των φορέων, που έχουν την ευθύνη του εκπαιδευτικού σχεδιασμού. Επιπρόσθετα, τα ευρήματα της έρευνας είναι δυνατόν να αποτελέσουν χρήσιμα στοιχεία για ανατροφοδότηση και βελτίωση της διδασκαλίας της Λογοτεχνίας από τους φιλολόγους και να συνεισφέρουν στην πρόκληση κοινωνικού προβληματισμού, στην καλλιέργεια της κριτικής ικανότητας και στην προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας των μαθητών/-τριών.","abstract_has_math":false,"creators":["Τσατήρη Μαρία","Tsatiri Maria"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2022,"date_issued":"2022","date_published":"2022","updated_at":"2026-11-19T06:19:56Z","subjects":["Γλώσσα – Λογοτεχνία","Language – Literature"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3237167"],"render_values":[{"text":"uoadl:3237167","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3237167","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3237167","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A3237167","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Τσατήρη Μαρία","Tsatiri Maria"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2022"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Γλώσσα – Λογοτεχνία","Language – Literature"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3237167","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3237167"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Σε μια εποχή ραγδαίων αλλαγών και έντονων εξελίξεων σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο η ενδυνάμωση της κριτικής σκέψης και του κριτικού αναστοχασμού των μαθητών κρίνεται αναγκαία. Άλλωστε, ένας από τους βασικούς στόχους της σύγχρονης εκπαιδευτικής διαδικασίας αποτελεί η καλλιέργεια της κριτικής ικανότητας των μαθητών/-τριών και της ανεξαρτησίας της σκέψης τους, ώστε να οδηγηθούν μακριά από δογματισμούς και προκαταλήψεις και να έχουν τη δυνατότητα να αξιολογούν ανεπηρέαστοι τα διάφορα θέματα της ζωής τους. Μάλιστα, η Λογοτεχνία αποτελεί το πιο πρόσφορο παιδαγωγικό εργαλείο για την ολόπλευρη ανάπτυξη των μαθητών και για την καλλιέργεια των δεξιοτήτων τους. Δύο αλληλένδετες παιδαγωγικές διαστάσεις της Λογοτεχνίας αποτελούν η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και η προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας (Μαλαφάντης, 2006· 2015). Πράγματι, έχει φανεί πως η επαφή των μαθητών με τα λογοτεχνικά έργα οξύνει την κριτική τους ικανότητα μέσα από πεδία στοχασμού και κριτικού προβληματισμού και τους ενθαρρύνει να σκέφτονται κριτικά. Έτσι, ανταλλάσσουν απόψεις και στοχάζονται για κοινωνικά θέματα της καθημερινότητάς τους, διαμορφώνοντας κριτική στάση απέναντι σε ζητήματα της ατομικής και κοινωνικής ζωής. Στην παρούσα έρευνα επιχειρήθηκε κριτική προσέγγιση του Δ.Ε.Π.Π.Σ.-Α.Π.Σ. (2003) του Γυμνασίου για το μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και ανίχνευση στους σκοπούς και στόχους του των παιδαγωγικών διαστάσεων της Λογοτεχνίας, που συνδέονται με την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και την προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας. Επιπλέον, η έρευνα εστίασε στη μελέτη όλων των λογοτεχνικών έργων, που ανθολογούνται στα σχολικά εγχειρίδια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (2006 - σήμερα) των τριών τάξεων του Γυμνασίου, ως προς τον εντοπισμό κοινωνικών προβλημάτων, με στόχο να διαπιστωθεί εάν παρέχουν ερεθίσματα προς αξιοποίηση από τον/την εκπαιδευτικό για την ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας και την προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας των μαθητών/-τριών. Για την κριτική αποτίμηση των σκοπών και στόχων του Δ.Ε.Π.Π.Σ.-Α.Π.Σ. (2003) του Γυμνασίου για το μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας επιλέχθηκε ως μεθοδολογικό πλαίσιο η κριτική ανάλυση λόγου (Fairclough, 1995), ενώ για τη διερεύνηση των λογοτεχνικών κειμένων η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε ήταν η ποσοτική και ποιοτική ανάλυση περιεχομένου σε συνδυασμό με την ερμηνευτική προσέγγιση (κριτική ανάλυση και σχολιασμός) από τις μεθόδους ποιοτικής ανάλυσης περιεχομένου (Krippendorff, 2004a· Neuendorf, 2016· Σακαλάκη, 2001). Με τη χρήση της συγκεκριμένης μεθόδου και μετά από σχολαστικό και εξαντλητικό έλεγχο των λογοτεχνικών έργων αναδείχτηκε ένας μεγάλος αριθμός κοινωνικών προβλημάτων (266 κοινωνικά προβλήματα), τα οποία ταξινομήθηκαν σε 20 γενικές κατηγορίες. Στη συνέχεια, εντοπίστηκαν τα λογοτεχνικά έργα που παρουσιάζουν τις περισσότερες κατηγορίες κοινωνικών προβλημάτων και προσφέρουν τη δυνατότητα στον εκπαιδευτικό να τα χρησιμοποιήσει κατά τη διδασκαλία του, για να προάγει την κριτική και αναστοχαστική σκέψη των μαθητών/-τριών και να ενθαρρύνει την ωριμότητα. Επομένως, σημαντικό εύρημα της έρευνας αποτελεί η ανάδειξη συγκεκριμένων λογοτεχνικών έργων από τα σχολικά εγχειρίδια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του Γυμνασίου, τα οποία κρίνονται ως τα πιο πρόσφορα για αξιοποίηση από τον/την εκπαιδευτικό στη σχολική τάξη. Τέλος, διατυπώνονται προτάσεις για την ανάδειξη και προαγωγή των δύο υπό μελέτη παιδαγωγικών διαστάσεων της Λογοτεχνίας στο πλαίσιο της διδασκαλίας του μαθήματος της Λογοτεχνίας στο Γυμνάσιο. Καθώς η παρούσα μελέτη πραγματοποιείται σε περίοδο προσδοκώμενων αλλαγών στον χώρο της Παιδείας, όπου επισημαίνεται η αναγκαιότητα της βελτίωσης και αναμόρφωσης των σχολικών εγχειριδίων και των Αναλυτικών Προγραμμάτων, θεωρούμε ότι τα ευρήματά της θα μπορούσαν να συμβάλουν προς αυτόν τον σκοπό και να αποτελέσουν αφορμή και αφετηρία για προβληματισμό των φορέων, που έχουν την ευθύνη του εκπαιδευτικού σχεδιασμού. Επιπρόσθετα, τα ευρήματα της έρευνας είναι δυνατόν να αποτελέσουν χρήσιμα στοιχεία για ανατροφοδότηση και βελτίωση της διδασκαλίας της Λογοτεχνίας από τους φιλολόγους και να συνεισφέρουν στην πρόκληση κοινωνικού προβληματισμού, στην καλλιέργεια της κριτικής ικανότητας και στην προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας των μαθητών/-τριών.","In a time of radical change and intense social and political development, the reinforcement of the students’ critical thinking and critical reflection is deemed imperative. Besides, developing students’ critical ability and independent thinking constitutes one of the basic aims of modern educational practices in an effort to steer clear of absolutism and biases and be capable of assessing the different aspects of their lives impartially. In essence, Literature as a pedagogical tool forms a fruitful breeding ground for the comprehensive development of the students and the enhancement of their skills. Two interrelated pedagogical dimensions of Literature are the development of critical thinking and the promotion of reflection and maturity (Malafantis, 2006· 2015). Indeed, it has been shown that the students’ contact with literary works sharpens their critical ability through reflective scopes and critical troubleshooting encouraging them to think critically. Thus, they exchange opinions and reflect on social aspects of their everyday lives, developing a critical stance towards issues of their individual as well as social lives. The present study attempted a critical approach of the Middle School Curriculum (2003) on the subject of Modern Greek Literature in order to detect in its goals and aims the pedagogical dimensions of Literature connected to the development of critical thinking and promotion of reflection and maturity. Furthermore, the study focused on examining all literary works included in the textbooks of Modern Greek Literature (2006 - today) used throughout the three years of Middle School detecting the social issues posed aiming to determine whether they provide stimuli for the teacher to capitalize on for the development of their students’ critical thinking and promotion of reflection and maturity. In the process of critically evaluating the goals and aims of the Middle School Curriculum (2003) on the subject of Modern Greek Literature Critical Discourse Analysis (Fairclough, 1995) was the methodology framework opted for whereas for the research of the literary texts the method utilized was a combination of Quantitative and Qualitative Content Analysis and the Interpretive Approach (critical analysis and commentary) out of the methods of Qualitative Content Analysis (Krippendorff, 2004a· Neuendorf, 2016· Sakalaki, 2001). Through the use of the particular method and after a meticulous inspection of the literary works, a great number of social issues emerged (266 social issues) which were classified into 20 main categories. Subsequently, the literary works which depict the most categories of social issues and provide the teacher with the opportunity to utilize during their teaching in order to promote their students’ critical and reflective thinking and encourage maturity were identified. Hence, a significant outcome of this study is the emergence of certain literary works from the Modern Greek Literature textbooks of Middle School, which are deemed as the most fruitful breeding ground for use inside the classroom by the teacher. Finally, proposals are made as to the promotion of the two pedagogical dimensions of Literature within the teaching framework of the subject of Modern Greek Literature in Middle School. Since the present study is conducted in a period of expected reformation in the field of Education where the need for renewing and reshaping the school handbooks has been highlighted, we consider that its findings could contribute to this end and work as a springboard for consideration on the part of the authorities in charge of the educational planning. Additionally, the findings of the study could prove to be key elements for feedback and the enhancement of the teaching of Literature by philologists as well as contribute to raising social awareness, developing critical thinking and promoting the students’ reflection and maturity."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Κριτική σκέψη, στοχασμός και ωριμότητα στα εν χρήσει σχολικά εγχειρίδια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του Γυμνασίου"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Τσατήρη Μαρία","Tsatiri Maria"],"dc:date":["2022"],"dc:description":["Σε μια εποχή ραγδαίων αλλαγών και έντονων εξελίξεων σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο η ενδυνάμωση της κριτικής σκέψης και του κριτικού αναστοχασμού των μαθητών κρίνεται αναγκαία. Άλλωστε, ένας από τους βασικούς στόχους της σύγχρονης εκπαιδευτικής διαδικασίας αποτελεί η καλλιέργεια της κριτικής ικανότητας των μαθητών/-τριών και της ανεξαρτησίας της σκέψης τους, ώστε να οδηγηθούν μακριά από δογματισμούς και προκαταλήψεις και να έχουν τη δυνατότητα να αξιολογούν ανεπηρέαστοι τα διάφορα θέματα της ζωής τους. Μάλιστα, η Λογοτεχνία αποτελεί το πιο πρόσφορο παιδαγωγικό εργαλείο για την ολόπλευρη ανάπτυξη των μαθητών και για την καλλιέργεια των δεξιοτήτων τους. Δύο αλληλένδετες παιδαγωγικές διαστάσεις της Λογοτεχνίας αποτελούν η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και η προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας (Μαλαφάντης, 2006· 2015). Πράγματι, έχει φανεί πως η επαφή των μαθητών με τα λογοτεχνικά έργα οξύνει την κριτική τους ικανότητα μέσα από πεδία στοχασμού και κριτικού προβληματισμού και τους ενθαρρύνει να σκέφτονται κριτικά. Έτσι, ανταλλάσσουν απόψεις και στοχάζονται για κοινωνικά θέματα της καθημερινότητάς τους, διαμορφώνοντας κριτική στάση απέναντι σε ζητήματα της ατομικής και κοινωνικής ζωής. Στην παρούσα έρευνα επιχειρήθηκε κριτική προσέγγιση του Δ.Ε.Π.Π.Σ.-Α.Π.Σ. (2003) του Γυμνασίου για το μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και ανίχνευση στους σκοπούς και στόχους του των παιδαγωγικών διαστάσεων της Λογοτεχνίας, που συνδέονται με την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και την προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας. Επιπλέον, η έρευνα εστίασε στη μελέτη όλων των λογοτεχνικών έργων, που ανθολογούνται στα σχολικά εγχειρίδια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (2006 - σήμερα) των τριών τάξεων του Γυμνασίου, ως προς τον εντοπισμό κοινωνικών προβλημάτων, με στόχο να διαπιστωθεί εάν παρέχουν ερεθίσματα προς αξιοποίηση από τον/την εκπαιδευτικό για την ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας και την προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας των μαθητών/-τριών. Για την κριτική αποτίμηση των σκοπών και στόχων του Δ.Ε.Π.Π.Σ.-Α.Π.Σ. (2003) του Γυμνασίου για το μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας επιλέχθηκε ως μεθοδολογικό πλαίσιο η κριτική ανάλυση λόγου (Fairclough, 1995), ενώ για τη διερεύνηση των λογοτεχνικών κειμένων η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε ήταν η ποσοτική και ποιοτική ανάλυση περιεχομένου σε συνδυασμό με την ερμηνευτική προσέγγιση (κριτική ανάλυση και σχολιασμός) από τις μεθόδους ποιοτικής ανάλυσης περιεχομένου (Krippendorff, 2004a· Neuendorf, 2016· Σακαλάκη, 2001). Με τη χρήση της συγκεκριμένης μεθόδου και μετά από σχολαστικό και εξαντλητικό έλεγχο των λογοτεχνικών έργων αναδείχτηκε ένας μεγάλος αριθμός κοινωνικών προβλημάτων (266 κοινωνικά προβλήματα), τα οποία ταξινομήθηκαν σε 20 γενικές κατηγορίες. Στη συνέχεια, εντοπίστηκαν τα λογοτεχνικά έργα που παρουσιάζουν τις περισσότερες κατηγορίες κοινωνικών προβλημάτων και προσφέρουν τη δυνατότητα στον εκπαιδευτικό να τα χρησιμοποιήσει κατά τη διδασκαλία του, για να προάγει την κριτική και αναστοχαστική σκέψη των μαθητών/-τριών και να ενθαρρύνει την ωριμότητα. Επομένως, σημαντικό εύρημα της έρευνας αποτελεί η ανάδειξη συγκεκριμένων λογοτεχνικών έργων από τα σχολικά εγχειρίδια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του Γυμνασίου, τα οποία κρίνονται ως τα πιο πρόσφορα για αξιοποίηση από τον/την εκπαιδευτικό στη σχολική τάξη. Τέλος, διατυπώνονται προτάσεις για την ανάδειξη και προαγωγή των δύο υπό μελέτη παιδαγωγικών διαστάσεων της Λογοτεχνίας στο πλαίσιο της διδασκαλίας του μαθήματος της Λογοτεχνίας στο Γυμνάσιο. Καθώς η παρούσα μελέτη πραγματοποιείται σε περίοδο προσδοκώμενων αλλαγών στον χώρο της Παιδείας, όπου επισημαίνεται η αναγκαιότητα της βελτίωσης και αναμόρφωσης των σχολικών εγχειριδίων και των Αναλυτικών Προγραμμάτων, θεωρούμε ότι τα ευρήματά της θα μπορούσαν να συμβάλουν προς αυτόν τον σκοπό και να αποτελέσουν αφορμή και αφετηρία για προβληματισμό των φορέων, που έχουν την ευθύνη του εκπαιδευτικού σχεδιασμού. Επιπρόσθετα, τα ευρήματα της έρευνας είναι δυνατόν να αποτελέσουν χρήσιμα στοιχεία για ανατροφοδότηση και βελτίωση της διδασκαλίας της Λογοτεχνίας από τους φιλολόγους και να συνεισφέρουν στην πρόκληση κοινωνικού προβληματισμού, στην καλλιέργεια της κριτικής ικανότητας και στην προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας των μαθητών/-τριών.","In a time of radical change and intense social and political development, the reinforcement of the students’ critical thinking and critical reflection is deemed imperative. Besides, developing students’ critical ability and independent thinking constitutes one of the basic aims of modern educational practices in an effort to steer clear of absolutism and biases and be capable of assessing the different aspects of their lives impartially. In essence, Literature as a pedagogical tool forms a fruitful breeding ground for the comprehensive development of the students and the enhancement of their skills. Two interrelated pedagogical dimensions of Literature are the development of critical thinking and the promotion of reflection and maturity (Malafantis, 2006· 2015). Indeed, it has been shown that the students’ contact with literary works sharpens their critical ability through reflective scopes and critical troubleshooting encouraging them to think critically. Thus, they exchange opinions and reflect on social aspects of their everyday lives, developing a critical stance towards issues of their individual as well as social lives. The present study attempted a critical approach of the Middle School Curriculum (2003) on the subject of Modern Greek Literature in order to detect in its goals and aims the pedagogical dimensions of Literature connected to the development of critical thinking and promotion of reflection and maturity. Furthermore, the study focused on examining all literary works included in the textbooks of Modern Greek Literature (2006 - today) used throughout the three years of Middle School detecting the social issues posed aiming to determine whether they provide stimuli for the teacher to capitalize on for the development of their students’ critical thinking and promotion of reflection and maturity. In the process of critically evaluating the goals and aims of the Middle School Curriculum (2003) on the subject of Modern Greek Literature Critical Discourse Analysis (Fairclough, 1995) was the methodology framework opted for whereas for the research of the literary texts the method utilized was a combination of Quantitative and Qualitative Content Analysis and the Interpretive Approach (critical analysis and commentary) out of the methods of Qualitative Content Analysis (Krippendorff, 2004a· Neuendorf, 2016· Sakalaki, 2001). Through the use of the particular method and after a meticulous inspection of the literary works, a great number of social issues emerged (266 social issues) which were classified into 20 main categories. Subsequently, the literary works which depict the most categories of social issues and provide the teacher with the opportunity to utilize during their teaching in order to promote their students’ critical and reflective thinking and encourage maturity were identified. Hence, a significant outcome of this study is the emergence of certain literary works from the Modern Greek Literature textbooks of Middle School, which are deemed as the most fruitful breeding ground for use inside the classroom by the teacher. Finally, proposals are made as to the promotion of the two pedagogical dimensions of Literature within the teaching framework of the subject of Modern Greek Literature in Middle School. Since the present study is conducted in a period of expected reformation in the field of Education where the need for renewing and reshaping the school handbooks has been highlighted, we consider that its findings could contribute to this end and work as a springboard for consideration on the part of the authorities in charge of the educational planning. Additionally, the findings of the study could prove to be key elements for feedback and the enhancement of the teaching of Literature by philologists as well as contribute to raising social awareness, developing critical thinking and promoting the students’ reflection and maturity."],"dc:identifier":["uoadl:3237167","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3237167"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Γλώσσα – Λογοτεχνία","Language – Literature"],"dc:title":["Κριτική σκέψη, στοχασμός και ωριμότητα στα εν χρήσει σχολικά εγχειρίδια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του Γυμνασίου"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T06:19:56Z"}