{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:3330544"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:3330544","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Η έννοια της ελευθερίας στον Τζον Στιούαρτ Μιλ (Περί Ελευθερίας) συγκρινόμενη με την αντιμετώπιση της ελεύθερης σκέψης από τον Ιμμάνουελ Καντ (Θεμελίωση της Μεταφυσικής των Ηθών)","abstract":"Η ελευθερία σύμφωνα με τον Μιλ, οφείλει να διερευνάται και να εξετάζεται εντός των ορίων της κοινωνίας (παρόλο που εμφανίστηκε και η αντίθετη μερίδα), γεγονός που έχει απασχολήσει πληθώρα επιστημόνων στο ιστορικό γίγνεσθαι, οι οποίοι προφανώς βίωσαν καταστάσεις, ιδίως κατά την πρώιμη ιστορία που οι άνθρωποι ήταν αναγκασμένοι να υποστούν τον τυραννικό ζυγό της άρχουσας τάξης. Ο λαός βέβαια, φαίνεται ότι διεκδίκησε κάποια από τα δικαιώματά του, έχοντας σαν αποτέλεσμα να θέσει περιοριστικά μέτρα στους εκάστοτε άρχοντες, όχι τόσο κατοχυρώνοντας την επιβολή συνταγματικών μέτρων για τον περιορισμό της ασυδοσίας των κυβερνώντων, όσο με την επιβολή του «ασύλου» που έδινε το δικαίωμα στις κατώτερες τάξεις να εξεγερθούν και να διεκδικήσουν τα φιλελεύθερα δικαιώματά τους. Γεγονός όμως που τελικά θωρήθηκε ως υπερβολή, ακόμη και στα πλαίσια λαϊκών εξεγέρσεων-επαναστάσεων (Γαλλική), επειδή πιστεύεται ότι ξεπέρασαν τα όρια της ελευθερίας. Στα πλαίσια της αμφισβήτησης της εξουσίας, ο λαός προσπάθησε μέσω του λαϊκού κόμματος να κατακτήσει την ταύτιση των αρχόντων με τα χαμηλότερα στρώματα, έχοντας σαν αποτέλεσμα, αφού περάσει μία περίοδος θεωρητικής συμφωνίας των διοικούντων με τους διοικούμενους, να απαιτηθεί η κυριαρχία της πλειοψηφίας που όφειλε να έχει τον απόλυτο έλεγχο επί των υπολοίπων μελών της κοινωνίας. Τελικά όμως, ακόμη και η λαϊκή έκφραση της εξουσίας, κατόρθωσε να ξεπεράσει τα όρια και να καταδυναστεύσει τον ίδιο της τον εαυτό, με τη λεγόμενη «τυραννία της πλειοψηφίας». Ίσως, το πιο πρόσφορο μοντέλο διακυβέρνησης να απαιτεί συνδυασμό γραπτών και άγραφων νόμων, οι οποίοι θα μπορούσαν να συμβιβάσουν τα διεστώτα και να αποφευχθούν οι άστοχες αιματηρές εξεγέρσεις που ενδεχομένως να κατευθύνονται από υποχθόνιους διοικητικούς παράγοντες. Αντιθέτως όμως, δεν ενδείκνυται η λεγόμενη εθελοδουλία των υπηκόων, επειδή με αυτόν τον τρόπο επιβάλλεται πλαγίως, μία αυθυποβαλλόμενη-κατώτερη λαϊκή (υποτελής) μερίδα ανθρώπων που σε καμία περίπτωση δεν είναι αρεστή στον Μιλ. Όσον αφορά στο θρησκευτικό πλαίσιο, ο Μιλ δε φαίνεται να τάσσεται υπέρ ενός συγκεκριμένου δόγματος, παρόλο που δε διαφωνεί ευθέως με κάποια θρησκεία, χωρίς όμως να παραγνωρίζει τον εκάστοτε δογματισμό και την διάθεση προσηλυτισμού από την πλειονότητα των δογμάτων. Στην Αγγλία πάντως, δεν είναι σίγουρο ότι επικρατούσε το γράμμα του νόμου, επειδή οι πολίτες ήταν υποστηρικτές δύο διαφορετικών απόψεων, αφενός μεν της επιβολής του νόμου, αφετέρου δε της κυριαρχίας του πλειοψηφικού πακέτου διακυβέρνησης. Η πρόκληση της μη βλάβης στους άλλους, είναι ο κανόνας που προφανώς συντρόφευε τη μιλιανή θεωρία, έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η αξία του ωφελιμιστικού φιλοσοφικού ρεύματος, βάσει του οποίου θα μπορεί κάθε πολίτης να είναι και να νιώθει προστατευμένος στους κοινωνικούς κόλπους, όπου διάγει τον βίο του, στα πλαίσια αποφυγής πάσης φύσεως κατάχρησης της ελευθερίας. Η προσωπική ελευθερία μπορεί και δικαιούται να είναι απεριόριστη, υπό τον όρο να μην ξεπερνά τα όρια επιβολής της απέναντι στον συνάνθρωπο. Ο κάθε πολίτης δύναται να διαθέσει και να χρησιμοποιήσει την προσωπική του ελευθερία, αρκεί να μην καταπατά τα δικαιώματα των άλλων ανθρώπων. Σε αυτά τα πλαίσια, επιβάλλεται επίσης, η απόλυτη εφαρμογή και τήρηση των κρατικών ή κοινωνικών γραπτών και άγραφων νόμων, στοχεύοντας στο κοινό καλό της πλειοψηφίας και στην ευταξία. Η ελευθερία του τύπου αμφισβητήθηκε σε μεγάλο βαθμό στη συγκεκριμένη εποχή, έχοντας σαν αποτέλεσμα την κατακριτέα φίμωση του τύπου από τους κυβερνώντες, σε συνεργασία με την εκκλησία. Η παρακώληση πάσης φύσεως ελεύθερης έκφρασης, ιδιαίτερα μέσω της διαλογικής διαδικασίας, με το πρόσχημα του ενδεχόμενου λάθους, προφανώς και χαρακτήριζε το κράτος, στο οποίο πρωτίστως αναφέρεται ο Μιλ, ο οποίος δείχνει υποστηρικτής της αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας και ταυτόχρονα απεχθάνεται πάσης φύσεως φανατισμό. Η πολυφωνία και η ελεύθερη έκφραση όλων ανεξαιρέτως των απόψεων είναι απολύτως αποδεκτή, σε αντίθεση με την παρεμπόδιση της ανθρώπινης ελεύθερης έκφρασης, της ενδεχόμενης χειραγώγησης και της κατευθυνόμενης διαλεκτικής μεθόδου που χρησιμοποιούσε ο ίδιος ο Σωκράτης. Αντίθετα βέβαια με τη θρησκευτική καθοδήγηση, τάχθηκε η προτεσταντική εκκλησία, η οποία βρίσκει περισσότερους υποστηρικτές, όσον αφορά την ελεύθερη έκφραση που αντιτίθεται στον προσηλυτισμό και στην παρακώλυση κάθε φιλελεύθερης εκπαιδευτικής διαδικασίας. Η έκφραση της ατομικής ελευθερίας μπορεί να έχει απεριόριστη εμβέλεια, αρκεί να μην παρεμποδίζει την αντίστοιχη έκφραση των υπολοίπων μελών της κοινωνίας και να μην έχει επιβλαβείς συνέπειες και βλέψεις για τον συνάνθρωπο. Η μετριότητα, η στασιμότητα, η ρουτίνα και ο μιμητισμός, είναι όπως ορθά επισημαίνεται, τα χειρότερα ανθρώπινα χαρακτηριστικά που προφανώς, λειτουργούν ως τροχοπέδη απέναντι σε οποιαδήποτε ατομική και κοινωνική πρόοδο. Το οποιοδήποτε κοινωνικό συμβόλαιο που κρίνεται άκρως απαραίτητο και επιβάλλεται σε κάθε σύγχρονη κοινωνία, διασφαλίζει, καθορίζει και κατοχυρώνει τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις αντίστοιχες υποχρεώσεις, στοχεύοντας στην ομαλή διεξαγωγή, ενός έντιμου, ευυπόληπτου και απροβλημάτιστου βίου που προφανώς οφείλει να χαρακτηρίζεται από σταθερότητα, με αντίστοιχες τάσεις διηνεκούς βελτίωσης. Στις καθημερινές διαφωνίες των ανθρώπων οφείλει να παρεμβαίνει η κοινωνία, είτε με τους αδιάβλητους νόμους της, είτε με τους εξίσου απαράβατους-άγραφους κανόνες που δεν μπορούν να παραβιάζονται σε ατομικό επίπεδο, επειδή έχουν δοκιμαστεί και επιβεβαιωθεί με την πάροδο του χρόνου. Επίσης, οποιαδήποτε παρακώλυση εμπορικής δραστηριότητας, με ευτελείς και αβάσιμες δικαιολογίες, οφείλει να αποδοκιμάζεται από το σύνολο της κοινωνίας, είτε αναφέρεται σε καθαρά εμπορική δραστηριότητα, είτε ακόμη και σε θρησκευτική έκφραση του δημόσιου αισθήματος, προς αποφυγή ενδεχόμενων διενέξεων του κοινωνικού συνόλου. Κάθε ατομική εκδήλωση με στόχο την έκφραση προσωπικού ενδιαφέροντος που δεν επηρεάζει το συνάνθρωπο, είναι προφανώς αποδεκτή από τον Μιλ. Δεν μπορεί η πολιτεία να παρεμβαίνει και να καθορίζει την ατομικότητα, εφόσον δεν προκαλείται κάποια βλάβη στον άλλο. Δυστυχώς όμως, η συγκεκριμένη εποχή χαρακτηρίζεται ξεκάθαρα για την παρεμπόδιση συγκεκριμένων εμπορικών συναλλαγών και εισαγωγών, εφόσον κρινόταν ότι έχει φαινομενικό αντίκτυπο στο κοινωνικό σύνολο, όπως η χρήση του αλκοόλ, η χρήση του δηλητήριου, κλπ. Τέτοιες τακτικές περιορισμού και χαλιναγώγησης είναι κατακριτέες, επειδή μαζί με την εκπαιδευτική χειραγώγηση, κατατάσσονται στα τυραννικά καθεστώτα που δε συνάδουν με τις φιλελεύθερες τακτικές. Ξεκινώντας ο Καντ από την αρχαία Ελληνική φιλοσοφική κατάτμηση του κλάδου, καταλήγει στη σπουδαιότητα της έλλογης γνώσης που θωρακίζει την ανθρώπινη προσωπικότητα, απέναντι στην εμπειρική διάσταση που καθορίζεται από τη φυσική αναγκαιότητα και προφανώς περιορίζει την ελεύθερη έκφραση, η οποία μπορεί να απογειώσει την ανθρώπινη φύση. Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, η μεταφυσική των ηθών θα βοηθήσει τον εμπειρικά κατώτερο άνθρωπο να ξεπεράσει τα αισθητικά εμπόδια του φυσικού βασιλείου, έτσι ώστε να προσεγγίσει απερίσπαστος την ηθική διάσταση και καθαρότητα ενός ανώτερα διακείμενου και καθαρού βίου που σε κάθε περίπτωση, παρόλο που καλείται να συμπορευθεί με το εμπειρικά υποδεέστερο τμήμα του οργανισμού του, δύναται δια της μεταφυσικής διάστασης και της δεοντοκρατίας της apriori καθαρότητας του Λόγου, να μεταβεί στις ανώτερες πνευματικές σφαίρες. Η έλλογη ανθρώπινη φύση και ο Λόγος, δεν μπορούν να οδηγήσουν τον άνθρωπο στην ευδαιμονία, η οποία δεν είναι αυτοσκοπός. Δεν οφείλει ο άνθρωπος να πράττει σύμφωνα με το καθήκον αλλά από καθήκον και αυτό θα το κατακτήσει με τη βοήθεια της καλής θέλησης που θα τον συντροφεύει καθ’ όλη τη διάρκεια του ηθικού βίου του. Το καθήκον δεν εξαναγκάζει τον άνθρωπο αλλά συνεπικουρεί τις πράξεις του, έτσι ώστε να κατακτήσει και να διατηρήσει την ηθικότητα, επειδή σέβεται τον νόμο. Οι υποθετικές προσταγές σε συνεργασία και όχι σε αντιπαράθεση με τις κατηγορικές προσταγές, θα οδηγήσουν με ασφάλεια τον άνθρωπο, μέσω του καθαρού πρακτικού Λόγου, στην πολυπόθητη οδό της ηθικής διάστασης, αφού με την αυτόνομη θέληση και όχι με την ετερονομία της βούλησης, κατορθώνει να υπερβεί τα εμπόδια των παθητικών ενστίκτων που προέρχονται από την κατώτερη φύση του. Παρόλο λοιπόν που άνθρωπος δεν μπορεί να κατανοήσει απόλυτα την καθαρότητα του Λόγου και την ανωτερότητα του πνευματικού μέρους του, οφείλει να συνδυάσει τα δύο μέρη του και όχι να καθυποτάξει το φυσικό έναντι του νοητού. Διά μέσου αυτού του συνδυασμού θα κατορθώσει να συμπεριληφθεί στο βασίλειο των σκοπών και να τεθεί ως ο απόλυτος νομοθέτης που οι αρχές του και οι πράξεις του θα επιβεβαιωθούν δια του αλάθητου μέρους του καθήκοντος. Ο συνδυασμός αναλυτικών και συνθετικών προτάσεων, δίνει τη δυνατότητα στον δυνάμει ηθικό άνθρωπο να επιβεβαιώσει τις κλίσεις του στην απαιτούμενη καθημερινότητα αλλά ταυτόχρονα να διασφαλίσει μία θέση στη μεταφυσική διάσταση της πολύτιμης ύπαρξής του. Καταληκτικά, «αν και δεν κατανοεί απόλυτα την κατηγορική προσταγή, καλείται να την εφαρμόσει», αν επιθυμεί να υπερβεί τη ματαιότητα του φυσικού κόσμου και να «προσεγγίσει την ανώτερη αιτία».","abstract_html":"Η ελευθερία σύμφωνα με τον Μιλ, οφείλει να διερευνάται και να εξετάζεται εντός των ορίων της κοινωνίας (παρόλο που εμφανίστηκε και η αντίθετη μερίδα), γεγονός που έχει απασχολήσει πληθώρα επιστημόνων στο ιστορικό γίγνεσθαι, οι οποίοι προφανώς βίωσαν καταστάσεις, ιδίως κατά την πρώιμη ιστορία που οι άνθρωποι ήταν αναγκασμένοι να υποστούν τον τυραννικό ζυγό της άρχουσας τάξης. Ο λαός βέβαια, φαίνεται ότι διεκδίκησε κάποια από τα δικαιώματά του, έχοντας σαν αποτέλεσμα να θέσει περιοριστικά μέτρα στους εκάστοτε άρχοντες, όχι τόσο κατοχυρώνοντας την επιβολή συνταγματικών μέτρων για τον περιορισμό της ασυδοσίας των κυβερνώντων, όσο με την επιβολή του «ασύλου» που έδινε το δικαίωμα στις κατώτερες τάξεις να εξεγερθούν και να διεκδικήσουν τα φιλελεύθερα δικαιώματά τους. Γεγονός όμως που τελικά θωρήθηκε ως υπερβολή, ακόμη και στα πλαίσια λαϊκών εξεγέρσεων-επαναστάσεων (Γαλλική), επειδή πιστεύεται ότι ξεπέρασαν τα όρια της ελευθερίας. Στα πλαίσια της αμφισβήτησης της εξουσίας, ο λαός προσπάθησε μέσω του λαϊκού κόμματος να κατακτήσει την ταύτιση των αρχόντων με τα χαμηλότερα στρώματα, έχοντας σαν αποτέλεσμα, αφού περάσει μία περίοδος θεωρητικής συμφωνίας των διοικούντων με τους διοικούμενους, να απαιτηθεί η κυριαρχία της πλειοψηφίας που όφειλε να έχει τον απόλυτο έλεγχο επί των υπολοίπων μελών της κοινωνίας. Τελικά όμως, ακόμη και η λαϊκή έκφραση της εξουσίας, κατόρθωσε να ξεπεράσει τα όρια και να καταδυναστεύσει τον ίδιο της τον εαυτό, με τη λεγόμενη «τυραννία της πλειοψηφίας». Ίσως, το πιο πρόσφορο μοντέλο διακυβέρνησης να απαιτεί συνδυασμό γραπτών και άγραφων νόμων, οι οποίοι θα μπορούσαν να συμβιβάσουν τα διεστώτα και να αποφευχθούν οι άστοχες αιματηρές εξεγέρσεις που ενδεχομένως να κατευθύνονται από υποχθόνιους διοικητικούς παράγοντες. Αντιθέτως όμως, δεν ενδείκνυται η λεγόμενη εθελοδουλία των υπηκόων, επειδή με αυτόν τον τρόπο επιβάλλεται πλαγίως, μία αυθυποβαλλόμενη-κατώτερη λαϊκή (υποτελής) μερίδα ανθρώπων που σε καμία περίπτωση δεν είναι αρεστή στον Μιλ. Όσον αφορά στο θρησκευτικό πλαίσιο, ο Μιλ δε φαίνεται να τάσσεται υπέρ ενός συγκεκριμένου δόγματος, παρόλο που δε διαφωνεί ευθέως με κάποια θρησκεία, χωρίς όμως να παραγνωρίζει τον εκάστοτε δογματισμό και την διάθεση προσηλυτισμού από την πλειονότητα των δογμάτων. Στην Αγγλία πάντως, δεν είναι σίγουρο ότι επικρατούσε το γράμμα του νόμου, επειδή οι πολίτες ήταν υποστηρικτές δύο διαφορετικών απόψεων, αφενός μεν της επιβολής του νόμου, αφετέρου δε της κυριαρχίας του πλειοψηφικού πακέτου διακυβέρνησης. Η πρόκληση της μη βλάβης στους άλλους, είναι ο κανόνας που προφανώς συντρόφευε τη μιλιανή θεωρία, έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η αξία του ωφελιμιστικού φιλοσοφικού ρεύματος, βάσει του οποίου θα μπορεί κάθε πολίτης να είναι και να νιώθει προστατευμένος στους κοινωνικούς κόλπους, όπου διάγει τον βίο του, στα πλαίσια αποφυγής πάσης φύσεως κατάχρησης της ελευθερίας. Η προσωπική ελευθερία μπορεί και δικαιούται να είναι απεριόριστη, υπό τον όρο να μην ξεπερνά τα όρια επιβολής της απέναντι στον συνάνθρωπο. Ο κάθε πολίτης δύναται να διαθέσει και να χρησιμοποιήσει την προσωπική του ελευθερία, αρκεί να μην καταπατά τα δικαιώματα των άλλων ανθρώπων. Σε αυτά τα πλαίσια, επιβάλλεται επίσης, η απόλυτη εφαρμογή και τήρηση των κρατικών ή κοινωνικών γραπτών και άγραφων νόμων, στοχεύοντας στο κοινό καλό της πλειοψηφίας και στην ευταξία. Η ελευθερία του τύπου αμφισβητήθηκε σε μεγάλο βαθμό στη συγκεκριμένη εποχή, έχοντας σαν αποτέλεσμα την κατακριτέα φίμωση του τύπου από τους κυβερνώντες, σε συνεργασία με την εκκλησία. Η παρακώληση πάσης φύσεως ελεύθερης έκφρασης, ιδιαίτερα μέσω της διαλογικής διαδικασίας, με το πρόσχημα του ενδεχόμενου λάθους, προφανώς και χαρακτήριζε το κράτος, στο οποίο πρωτίστως αναφέρεται ο Μιλ, ο οποίος δείχνει υποστηρικτής της αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας και ταυτόχρονα απεχθάνεται πάσης φύσεως φανατισμό. Η πολυφωνία και η ελεύθερη έκφραση όλων ανεξαιρέτως των απόψεων είναι απολύτως αποδεκτή, σε αντίθεση με την παρεμπόδιση της ανθρώπινης ελεύθερης έκφρασης, της ενδεχόμενης χειραγώγησης και της κατευθυνόμενης διαλεκτικής μεθόδου που χρησιμοποιούσε ο ίδιος ο Σωκράτης. Αντίθετα βέβαια με τη θρησκευτική καθοδήγηση, τάχθηκε η προτεσταντική εκκλησία, η οποία βρίσκει περισσότερους υποστηρικτές, όσον αφορά την ελεύθερη έκφραση που αντιτίθεται στον προσηλυτισμό και στην παρακώλυση κάθε φιλελεύθερης εκπαιδευτικής διαδικασίας. Η έκφραση της ατομικής ελευθερίας μπορεί να έχει απεριόριστη εμβέλεια, αρκεί να μην παρεμποδίζει την αντίστοιχη έκφραση των υπολοίπων μελών της κοινωνίας και να μην έχει επιβλαβείς συνέπειες και βλέψεις για τον συνάνθρωπο. Η μετριότητα, η στασιμότητα, η ρουτίνα και ο μιμητισμός, είναι όπως ορθά επισημαίνεται, τα χειρότερα ανθρώπινα χαρακτηριστικά που προφανώς, λειτουργούν ως τροχοπέδη απέναντι σε οποιαδήποτε ατομική και κοινωνική πρόοδο. Το οποιοδήποτε κοινωνικό συμβόλαιο που κρίνεται άκρως απαραίτητο και επιβάλλεται σε κάθε σύγχρονη κοινωνία, διασφαλίζει, καθορίζει και κατοχυρώνει τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις αντίστοιχες υποχρεώσεις, στοχεύοντας στην ομαλή διεξαγωγή, ενός έντιμου, ευυπόληπτου και απροβλημάτιστου βίου που προφανώς οφείλει να χαρακτηρίζεται από σταθερότητα, με αντίστοιχες τάσεις διηνεκούς βελτίωσης. Στις καθημερινές διαφωνίες των ανθρώπων οφείλει να παρεμβαίνει η κοινωνία, είτε με τους αδιάβλητους νόμους της, είτε με τους εξίσου απαράβατους-άγραφους κανόνες που δεν μπορούν να παραβιάζονται σε ατομικό επίπεδο, επειδή έχουν δοκιμαστεί και επιβεβαιωθεί με την πάροδο του χρόνου. Επίσης, οποιαδήποτε παρακώλυση εμπορικής δραστηριότητας, με ευτελείς και αβάσιμες δικαιολογίες, οφείλει να αποδοκιμάζεται από το σύνολο της κοινωνίας, είτε αναφέρεται σε καθαρά εμπορική δραστηριότητα, είτε ακόμη και σε θρησκευτική έκφραση του δημόσιου αισθήματος, προς αποφυγή ενδεχόμενων διενέξεων του κοινωνικού συνόλου. Κάθε ατομική εκδήλωση με στόχο την έκφραση προσωπικού ενδιαφέροντος που δεν επηρεάζει το συνάνθρωπο, είναι προφανώς αποδεκτή από τον Μιλ. Δεν μπορεί η πολιτεία να παρεμβαίνει και να καθορίζει την ατομικότητα, εφόσον δεν προκαλείται κάποια βλάβη στον άλλο. Δυστυχώς όμως, η συγκεκριμένη εποχή χαρακτηρίζεται ξεκάθαρα για την παρεμπόδιση συγκεκριμένων εμπορικών συναλλαγών και εισαγωγών, εφόσον κρινόταν ότι έχει φαινομενικό αντίκτυπο στο κοινωνικό σύνολο, όπως η χρήση του αλκοόλ, η χρήση του δηλητήριου, κλπ. Τέτοιες τακτικές περιορισμού και χαλιναγώγησης είναι κατακριτέες, επειδή μαζί με την εκπαιδευτική χειραγώγηση, κατατάσσονται στα τυραννικά καθεστώτα που δε συνάδουν με τις φιλελεύθερες τακτικές. Ξεκινώντας ο Καντ από την αρχαία Ελληνική φιλοσοφική κατάτμηση του κλάδου, καταλήγει στη σπουδαιότητα της έλλογης γνώσης που θωρακίζει την ανθρώπινη προσωπικότητα, απέναντι στην εμπειρική διάσταση που καθορίζεται από τη φυσική αναγκαιότητα και προφανώς περιορίζει την ελεύθερη έκφραση, η οποία μπορεί να απογειώσει την ανθρώπινη φύση. Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, η μεταφυσική των ηθών θα βοηθήσει τον εμπειρικά κατώτερο άνθρωπο να ξεπεράσει τα αισθητικά εμπόδια του φυσικού βασιλείου, έτσι ώστε να προσεγγίσει απερίσπαστος την ηθική διάσταση και καθαρότητα ενός ανώτερα διακείμενου και καθαρού βίου που σε κάθε περίπτωση, παρόλο που καλείται να συμπορευθεί με το εμπειρικά υποδεέστερο τμήμα του οργανισμού του, δύναται δια της μεταφυσικής διάστασης και της δεοντοκρατίας της apriori καθαρότητας του Λόγου, να μεταβεί στις ανώτερες πνευματικές σφαίρες. Η έλλογη ανθρώπινη φύση και ο Λόγος, δεν μπορούν να οδηγήσουν τον άνθρωπο στην ευδαιμονία, η οποία δεν είναι αυτοσκοπός. Δεν οφείλει ο άνθρωπος να πράττει σύμφωνα με το καθήκον αλλά από καθήκον και αυτό θα το κατακτήσει με τη βοήθεια της καλής θέλησης που θα τον συντροφεύει καθ’ όλη τη διάρκεια του ηθικού βίου του. Το καθήκον δεν εξαναγκάζει τον άνθρωπο αλλά συνεπικουρεί τις πράξεις του, έτσι ώστε να κατακτήσει και να διατηρήσει την ηθικότητα, επειδή σέβεται τον νόμο. Οι υποθετικές προσταγές σε συνεργασία και όχι σε αντιπαράθεση με τις κατηγορικές προσταγές, θα οδηγήσουν με ασφάλεια τον άνθρωπο, μέσω του καθαρού πρακτικού Λόγου, στην πολυπόθητη οδό της ηθικής διάστασης, αφού με την αυτόνομη θέληση και όχι με την ετερονομία της βούλησης, κατορθώνει να υπερβεί τα εμπόδια των παθητικών ενστίκτων που προέρχονται από την κατώτερη φύση του. Παρόλο λοιπόν που άνθρωπος δεν μπορεί να κατανοήσει απόλυτα την καθαρότητα του Λόγου και την ανωτερότητα του πνευματικού μέρους του, οφείλει να συνδυάσει τα δύο μέρη του και όχι να καθυποτάξει το φυσικό έναντι του νοητού. Διά μέσου αυτού του συνδυασμού θα κατορθώσει να συμπεριληφθεί στο βασίλειο των σκοπών και να τεθεί ως ο απόλυτος νομοθέτης που οι αρχές του και οι πράξεις του θα επιβεβαιωθούν δια του αλάθητου μέρους του καθήκοντος. Ο συνδυασμός αναλυτικών και συνθετικών προτάσεων, δίνει τη δυνατότητα στον δυνάμει ηθικό άνθρωπο να επιβεβαιώσει τις κλίσεις του στην απαιτούμενη καθημερινότητα αλλά ταυτόχρονα να διασφαλίσει μία θέση στη μεταφυσική διάσταση της πολύτιμης ύπαρξής του. Καταληκτικά, «αν και δεν κατανοεί απόλυτα την κατηγορική προσταγή, καλείται να την εφαρμόσει», αν επιθυμεί να υπερβεί τη ματαιότητα του φυσικού κόσμου και να «προσεγγίσει την ανώτερη αιτία».","abstract_has_math":false,"creators":["Κονταράκης Ιωάννης","Kontarakis Ioannis"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2023,"date_issued":"2023","date_published":"2023","updated_at":"2026-11-19T06:22:16Z","subjects":["Φιλοσοφία- Ψυχολογία","Philosophy - Psychology"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3330544"],"render_values":[{"text":"uoadl:3330544","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3330544","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3330544","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A3330544","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Κονταράκης Ιωάννης","Kontarakis Ioannis"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2023"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Φιλοσοφία- Ψυχολογία","Philosophy - Psychology"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3330544","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3330544"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η ελευθερία σύμφωνα με τον Μιλ, οφείλει να διερευνάται και να εξετάζεται εντός των ορίων της κοινωνίας (παρόλο που εμφανίστηκε και η αντίθετη μερίδα), γεγονός που έχει απασχολήσει πληθώρα επιστημόνων στο ιστορικό γίγνεσθαι, οι οποίοι προφανώς βίωσαν καταστάσεις, ιδίως κατά την πρώιμη ιστορία που οι άνθρωποι ήταν αναγκασμένοι να υποστούν τον τυραννικό ζυγό της άρχουσας τάξης. Ο λαός βέβαια, φαίνεται ότι διεκδίκησε κάποια από τα δικαιώματά του, έχοντας σαν αποτέλεσμα να θέσει περιοριστικά μέτρα στους εκάστοτε άρχοντες, όχι τόσο κατοχυρώνοντας την επιβολή συνταγματικών μέτρων για τον περιορισμό της ασυδοσίας των κυβερνώντων, όσο με την επιβολή του «ασύλου» που έδινε το δικαίωμα στις κατώτερες τάξεις να εξεγερθούν και να διεκδικήσουν τα φιλελεύθερα δικαιώματά τους. Γεγονός όμως που τελικά θωρήθηκε ως υπερβολή, ακόμη και στα πλαίσια λαϊκών εξεγέρσεων-επαναστάσεων (Γαλλική), επειδή πιστεύεται ότι ξεπέρασαν τα όρια της ελευθερίας. Στα πλαίσια της αμφισβήτησης της εξουσίας, ο λαός προσπάθησε μέσω του λαϊκού κόμματος να κατακτήσει την ταύτιση των αρχόντων με τα χαμηλότερα στρώματα, έχοντας σαν αποτέλεσμα, αφού περάσει μία περίοδος θεωρητικής συμφωνίας των διοικούντων με τους διοικούμενους, να απαιτηθεί η κυριαρχία της πλειοψηφίας που όφειλε να έχει τον απόλυτο έλεγχο επί των υπολοίπων μελών της κοινωνίας. Τελικά όμως, ακόμη και η λαϊκή έκφραση της εξουσίας, κατόρθωσε να ξεπεράσει τα όρια και να καταδυναστεύσει τον ίδιο της τον εαυτό, με τη λεγόμενη «τυραννία της πλειοψηφίας». Ίσως, το πιο πρόσφορο μοντέλο διακυβέρνησης να απαιτεί συνδυασμό γραπτών και άγραφων νόμων, οι οποίοι θα μπορούσαν να συμβιβάσουν τα διεστώτα και να αποφευχθούν οι άστοχες αιματηρές εξεγέρσεις που ενδεχομένως να κατευθύνονται από υποχθόνιους διοικητικούς παράγοντες. Αντιθέτως όμως, δεν ενδείκνυται η λεγόμενη εθελοδουλία των υπηκόων, επειδή με αυτόν τον τρόπο επιβάλλεται πλαγίως, μία αυθυποβαλλόμενη-κατώτερη λαϊκή (υποτελής) μερίδα ανθρώπων που σε καμία περίπτωση δεν είναι αρεστή στον Μιλ. Όσον αφορά στο θρησκευτικό πλαίσιο, ο Μιλ δε φαίνεται να τάσσεται υπέρ ενός συγκεκριμένου δόγματος, παρόλο που δε διαφωνεί ευθέως με κάποια θρησκεία, χωρίς όμως να παραγνωρίζει τον εκάστοτε δογματισμό και την διάθεση προσηλυτισμού από την πλειονότητα των δογμάτων. Στην Αγγλία πάντως, δεν είναι σίγουρο ότι επικρατούσε το γράμμα του νόμου, επειδή οι πολίτες ήταν υποστηρικτές δύο διαφορετικών απόψεων, αφενός μεν της επιβολής του νόμου, αφετέρου δε της κυριαρχίας του πλειοψηφικού πακέτου διακυβέρνησης. Η πρόκληση της μη βλάβης στους άλλους, είναι ο κανόνας που προφανώς συντρόφευε τη μιλιανή θεωρία, έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η αξία του ωφελιμιστικού φιλοσοφικού ρεύματος, βάσει του οποίου θα μπορεί κάθε πολίτης να είναι και να νιώθει προστατευμένος στους κοινωνικούς κόλπους, όπου διάγει τον βίο του, στα πλαίσια αποφυγής πάσης φύσεως κατάχρησης της ελευθερίας. Η προσωπική ελευθερία μπορεί και δικαιούται να είναι απεριόριστη, υπό τον όρο να μην ξεπερνά τα όρια επιβολής της απέναντι στον συνάνθρωπο. Ο κάθε πολίτης δύναται να διαθέσει και να χρησιμοποιήσει την προσωπική του ελευθερία, αρκεί να μην καταπατά τα δικαιώματα των άλλων ανθρώπων. Σε αυτά τα πλαίσια, επιβάλλεται επίσης, η απόλυτη εφαρμογή και τήρηση των κρατικών ή κοινωνικών γραπτών και άγραφων νόμων, στοχεύοντας στο κοινό καλό της πλειοψηφίας και στην ευταξία. Η ελευθερία του τύπου αμφισβητήθηκε σε μεγάλο βαθμό στη συγκεκριμένη εποχή, έχοντας σαν αποτέλεσμα την κατακριτέα φίμωση του τύπου από τους κυβερνώντες, σε συνεργασία με την εκκλησία. Η παρακώληση πάσης φύσεως ελεύθερης έκφρασης, ιδιαίτερα μέσω της διαλογικής διαδικασίας, με το πρόσχημα του ενδεχόμενου λάθους, προφανώς και χαρακτήριζε το κράτος, στο οποίο πρωτίστως αναφέρεται ο Μιλ, ο οποίος δείχνει υποστηρικτής της αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας και ταυτόχρονα απεχθάνεται πάσης φύσεως φανατισμό. Η πολυφωνία και η ελεύθερη έκφραση όλων ανεξαιρέτως των απόψεων είναι απολύτως αποδεκτή, σε αντίθεση με την παρεμπόδιση της ανθρώπινης ελεύθερης έκφρασης, της ενδεχόμενης χειραγώγησης και της κατευθυνόμενης διαλεκτικής μεθόδου που χρησιμοποιούσε ο ίδιος ο Σωκράτης. Αντίθετα βέβαια με τη θρησκευτική καθοδήγηση, τάχθηκε η προτεσταντική εκκλησία, η οποία βρίσκει περισσότερους υποστηρικτές, όσον αφορά την ελεύθερη έκφραση που αντιτίθεται στον προσηλυτισμό και στην παρακώλυση κάθε φιλελεύθερης εκπαιδευτικής διαδικασίας. Η έκφραση της ατομικής ελευθερίας μπορεί να έχει απεριόριστη εμβέλεια, αρκεί να μην παρεμποδίζει την αντίστοιχη έκφραση των υπολοίπων μελών της κοινωνίας και να μην έχει επιβλαβείς συνέπειες και βλέψεις για τον συνάνθρωπο. Η μετριότητα, η στασιμότητα, η ρουτίνα και ο μιμητισμός, είναι όπως ορθά επισημαίνεται, τα χειρότερα ανθρώπινα χαρακτηριστικά που προφανώς, λειτουργούν ως τροχοπέδη απέναντι σε οποιαδήποτε ατομική και κοινωνική πρόοδο. Το οποιοδήποτε κοινωνικό συμβόλαιο που κρίνεται άκρως απαραίτητο και επιβάλλεται σε κάθε σύγχρονη κοινωνία, διασφαλίζει, καθορίζει και κατοχυρώνει τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις αντίστοιχες υποχρεώσεις, στοχεύοντας στην ομαλή διεξαγωγή, ενός έντιμου, ευυπόληπτου και απροβλημάτιστου βίου που προφανώς οφείλει να χαρακτηρίζεται από σταθερότητα, με αντίστοιχες τάσεις διηνεκούς βελτίωσης. Στις καθημερινές διαφωνίες των ανθρώπων οφείλει να παρεμβαίνει η κοινωνία, είτε με τους αδιάβλητους νόμους της, είτε με τους εξίσου απαράβατους-άγραφους κανόνες που δεν μπορούν να παραβιάζονται σε ατομικό επίπεδο, επειδή έχουν δοκιμαστεί και επιβεβαιωθεί με την πάροδο του χρόνου. Επίσης, οποιαδήποτε παρακώλυση εμπορικής δραστηριότητας, με ευτελείς και αβάσιμες δικαιολογίες, οφείλει να αποδοκιμάζεται από το σύνολο της κοινωνίας, είτε αναφέρεται σε καθαρά εμπορική δραστηριότητα, είτε ακόμη και σε θρησκευτική έκφραση του δημόσιου αισθήματος, προς αποφυγή ενδεχόμενων διενέξεων του κοινωνικού συνόλου. Κάθε ατομική εκδήλωση με στόχο την έκφραση προσωπικού ενδιαφέροντος που δεν επηρεάζει το συνάνθρωπο, είναι προφανώς αποδεκτή από τον Μιλ. Δεν μπορεί η πολιτεία να παρεμβαίνει και να καθορίζει την ατομικότητα, εφόσον δεν προκαλείται κάποια βλάβη στον άλλο. Δυστυχώς όμως, η συγκεκριμένη εποχή χαρακτηρίζεται ξεκάθαρα για την παρεμπόδιση συγκεκριμένων εμπορικών συναλλαγών και εισαγωγών, εφόσον κρινόταν ότι έχει φαινομενικό αντίκτυπο στο κοινωνικό σύνολο, όπως η χρήση του αλκοόλ, η χρήση του δηλητήριου, κλπ. Τέτοιες τακτικές περιορισμού και χαλιναγώγησης είναι κατακριτέες, επειδή μαζί με την εκπαιδευτική χειραγώγηση, κατατάσσονται στα τυραννικά καθεστώτα που δε συνάδουν με τις φιλελεύθερες τακτικές. Ξεκινώντας ο Καντ από την αρχαία Ελληνική φιλοσοφική κατάτμηση του κλάδου, καταλήγει στη σπουδαιότητα της έλλογης γνώσης που θωρακίζει την ανθρώπινη προσωπικότητα, απέναντι στην εμπειρική διάσταση που καθορίζεται από τη φυσική αναγκαιότητα και προφανώς περιορίζει την ελεύθερη έκφραση, η οποία μπορεί να απογειώσει την ανθρώπινη φύση. Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, η μεταφυσική των ηθών θα βοηθήσει τον εμπειρικά κατώτερο άνθρωπο να ξεπεράσει τα αισθητικά εμπόδια του φυσικού βασιλείου, έτσι ώστε να προσεγγίσει απερίσπαστος την ηθική διάσταση και καθαρότητα ενός ανώτερα διακείμενου και καθαρού βίου που σε κάθε περίπτωση, παρόλο που καλείται να συμπορευθεί με το εμπειρικά υποδεέστερο τμήμα του οργανισμού του, δύναται δια της μεταφυσικής διάστασης και της δεοντοκρατίας της apriori καθαρότητας του Λόγου, να μεταβεί στις ανώτερες πνευματικές σφαίρες. Η έλλογη ανθρώπινη φύση και ο Λόγος, δεν μπορούν να οδηγήσουν τον άνθρωπο στην ευδαιμονία, η οποία δεν είναι αυτοσκοπός. Δεν οφείλει ο άνθρωπος να πράττει σύμφωνα με το καθήκον αλλά από καθήκον και αυτό θα το κατακτήσει με τη βοήθεια της καλής θέλησης που θα τον συντροφεύει καθ’ όλη τη διάρκεια του ηθικού βίου του. Το καθήκον δεν εξαναγκάζει τον άνθρωπο αλλά συνεπικουρεί τις πράξεις του, έτσι ώστε να κατακτήσει και να διατηρήσει την ηθικότητα, επειδή σέβεται τον νόμο. Οι υποθετικές προσταγές σε συνεργασία και όχι σε αντιπαράθεση με τις κατηγορικές προσταγές, θα οδηγήσουν με ασφάλεια τον άνθρωπο, μέσω του καθαρού πρακτικού Λόγου, στην πολυπόθητη οδό της ηθικής διάστασης, αφού με την αυτόνομη θέληση και όχι με την ετερονομία της βούλησης, κατορθώνει να υπερβεί τα εμπόδια των παθητικών ενστίκτων που προέρχονται από την κατώτερη φύση του. Παρόλο λοιπόν που άνθρωπος δεν μπορεί να κατανοήσει απόλυτα την καθαρότητα του Λόγου και την ανωτερότητα του πνευματικού μέρους του, οφείλει να συνδυάσει τα δύο μέρη του και όχι να καθυποτάξει το φυσικό έναντι του νοητού. Διά μέσου αυτού του συνδυασμού θα κατορθώσει να συμπεριληφθεί στο βασίλειο των σκοπών και να τεθεί ως ο απόλυτος νομοθέτης που οι αρχές του και οι πράξεις του θα επιβεβαιωθούν δια του αλάθητου μέρους του καθήκοντος. Ο συνδυασμός αναλυτικών και συνθετικών προτάσεων, δίνει τη δυνατότητα στον δυνάμει ηθικό άνθρωπο να επιβεβαιώσει τις κλίσεις του στην απαιτούμενη καθημερινότητα αλλά ταυτόχρονα να διασφαλίσει μία θέση στη μεταφυσική διάσταση της πολύτιμης ύπαρξής του. Καταληκτικά, «αν και δεν κατανοεί απόλυτα την κατηγορική προσταγή, καλείται να την εφαρμόσει», αν επιθυμεί να υπερβεί τη ματαιότητα του φυσικού κόσμου και να «προσεγγίσει την ανώτερη αιτία».","Freedom, according to Mill, must be explored and examined within the limits of society (although the opposite part also appeared), a fact that has preoccupied many scientists in historical development, who obviously experienced situations, especially during early history, that the people were forced to bear the tyrannical yoke of the ruling class. The people, of course, seem to have asserted some of their rights, with the result of imposing restrictive measures on the respective rulers, not so much by enshrining the imposition of constitutional measures to limit the indecency of the rulers, as by imposing the \"asylum\" that gave the right for the lower classes to rise up and claim their liberal rights. However, a fact that was eventually seen as an exaggeration, even in the context of popular uprisings-revolutions (French), because it was believed that they exceeded the limits of freedom. In the context of the questioning of power, the people tried through the popular party to conquer the identification of the rulers with the lower strata, with the result that, after a period of theoretical agreement between the rulers and the ruled, the rule of the majority which was supposed to be demanded has absolute control over the rest of society. In the end, however, even the popular expression of power managed to overcome the limits and oppress itself, with the so-called \"tyranny of the majority\". Perhaps, the most expedient model of governance would require a combination of written and unwritten laws, which could reconcile the two states and avoid the misguided bloody rebellions that might be directed by hypocritical administrative actors. On the contrary, however, the so-called volunteering of the subjects is not indicated, because in this way a self-submitted-inferior popular (subordinate) portion of people is imposed sideways, which is in no way to Mil's liking. As far as the religious context is concerned, Mill does not seem to be in favor of a specific doctrine, even though he does not directly disagree with any religion, but without ignoring the dogmatism and conversion disposition of the majority of denominations. In England, however, it is not certain that the letter of the law prevailed, because the citizens were supporters of two different views, on the one hand the enforcement of the law, and on the other hand the dominance of the majority rule package. Causing non-harm to others is the rule that apparently accompanied the Millian theory, so as to enable the value of utilitarian philosophical trend, based on which every citizen can be and feel protected in the social spheres, where he leads his life, in the context of avoiding any kind of abuse of freedom. Personal freedom can and has the right to be unlimited, provided that it does not exceed the limits of its imposition towards fellow human beings. Every citizen can dispose of and use his personal freedom, as long as he does not encroach on the rights of other people. In these contexts, the absolute application and observance of state or social written and unwritten laws is also required, aiming at the common good of the majority and order. The freedom of the press was greatly questioned in this particular era, resulting in the reprehensible silencing of the press by the rulers, in collaboration with the church. The suppression of all kinds of free expression, especially through the dialogic process, under the pretext of possible error, obviously characterized the state, to which Mill primarily refers, who shows a supporter of ancient Greek philosophy and at the same time abhors all kinds of fanaticism. The polyphony and free expression of all regardless of opinion is perfectly acceptable, in contrast to the inhibition of human free expression, the eventual manipulation and directed dialectical method used by Socrates himself. Contrary to religious guidance, of course, was the Protestant church, which finds more supporters, in terms of free expression that opposes proselytizing and the obstruction of any liberal educational process. The expression of individual freedom can have unlimited scope, as long as it does not interfere with the corresponding expression of the other members of society and does not have harmful consequences and aspirations for fellow human beings. Mediocrity, stagnation, routine and mimicry are, as rightly pointed out, the worst human characteristics that apparently act as brakes against any individual and social progress. Any social contract that is deemed highly necessary and imposed in every modern society, ensures, defines and secures human rights and the corresponding obligations, aiming at the orderly conduct of an honest, respectable and problem-free life which must obviously be characterized by stability, with corresponding trends of continuous improvement. In the daily disputes of people, society must intervene, either with its inviolable laws, or with the equally inviolable-unwritten rules that cannot be violated at the individual level, because they have been tested and confirmed over time. Also, any obstruction of commercial activity, with trivial and unfounded justifications, must be disapproved by the whole of society, whether it refers to a purely commercial activity, or even to a religious expression of public sentiment, in order to avoid potential conflicts of society as a whole. Any individual event aimed at expressing personal interest that does not affect fellow human beings is apparently acceptable to Mill. The state cannot intervene and determine individuality, as long as no harm is caused to the other. Unfortunately, however, this particular era is clearly marked for the obstruction of certain trades and imports, as long as they were judged to have an apparent impact on society as a whole, such as the use of alcohol, the use of poison, etc. Such restraint and restraint tactics are reprehensible, because together with educational manipulation, they rank among the tyrannical regimes that are inconsistent with liberal tactics. Starting from the ancient Greek philosophical division of the branch, Kant concludes with the importance of rational knowledge that shields the human personality, against the empirical dimension determined by natural necessity and apparently limiting free expression, which can elevate human nature. According to his words, the metaphysics of morals will help the empirically inferior man to overcome the aesthetic barriers of the natural kingdom, so that he can approach the moral dimension and purity of a higher situated and pure life which in any case, even though he is called to associate with the empirically subordinate part of his organism, he can, through the metaphysical dimension and the deontocracy of the a priori purity of the Word, move to the higher spiritual spheres. Reasonable human nature and Reason cannot lead man to bliss, which is not an end in itself. Man should not act according to duty but out of duty and he will conquer this with the help of good will that will accompany him throughout his moral life. Duty does not compel man but assists his actions, so that he acquires and maintains morality, because he respects the law. Hypothetical precepts in cooperation and not in opposition to categorical precepts, will safely lead man, through pure practical Reason, to the longed-for path of the moral dimension, since with the autonomous will and not with the heteronomy of the will, he manages to transcend the hindrances of passive instincts arising from his lower nature. Therefore, even though man cannot fully understand the purity of the Word and the superiority of its spiritual part, he must combine the two parts and not subjugate the physical over the intellectual. By means of this combination he will manage to be included in the realm of purposes and set up as the absolute lawgiver whose principles and actions will be confirmed by the infallible part of duty. The combination of analytical and synthetic propositions enables the potentially moral man to confirm his inclinations in the required daily life but at the same time to ensure a place in the metaphysical dimension of his precious existence. Ultimately, \"although he does not fully understand the categorical imperative, he is called upon to apply it,\" if he wishes to transcend the futility of the physical world and \"approach the higher cause.\""]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Η έννοια της ελευθερίας στον Τζον Στιούαρτ Μιλ (Περί Ελευθερίας) συγκρινόμενη με την αντιμετώπιση της ελεύθερης σκέψης από τον Ιμμάνουελ Καντ (Θεμελίωση της Μεταφυσικής των Ηθών)"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Κονταράκης Ιωάννης","Kontarakis Ioannis"],"dc:date":["2023"],"dc:description":["Η ελευθερία σύμφωνα με τον Μιλ, οφείλει να διερευνάται και να εξετάζεται εντός των ορίων της κοινωνίας (παρόλο που εμφανίστηκε και η αντίθετη μερίδα), γεγονός που έχει απασχολήσει πληθώρα επιστημόνων στο ιστορικό γίγνεσθαι, οι οποίοι προφανώς βίωσαν καταστάσεις, ιδίως κατά την πρώιμη ιστορία που οι άνθρωποι ήταν αναγκασμένοι να υποστούν τον τυραννικό ζυγό της άρχουσας τάξης. Ο λαός βέβαια, φαίνεται ότι διεκδίκησε κάποια από τα δικαιώματά του, έχοντας σαν αποτέλεσμα να θέσει περιοριστικά μέτρα στους εκάστοτε άρχοντες, όχι τόσο κατοχυρώνοντας την επιβολή συνταγματικών μέτρων για τον περιορισμό της ασυδοσίας των κυβερνώντων, όσο με την επιβολή του «ασύλου» που έδινε το δικαίωμα στις κατώτερες τάξεις να εξεγερθούν και να διεκδικήσουν τα φιλελεύθερα δικαιώματά τους. Γεγονός όμως που τελικά θωρήθηκε ως υπερβολή, ακόμη και στα πλαίσια λαϊκών εξεγέρσεων-επαναστάσεων (Γαλλική), επειδή πιστεύεται ότι ξεπέρασαν τα όρια της ελευθερίας. Στα πλαίσια της αμφισβήτησης της εξουσίας, ο λαός προσπάθησε μέσω του λαϊκού κόμματος να κατακτήσει την ταύτιση των αρχόντων με τα χαμηλότερα στρώματα, έχοντας σαν αποτέλεσμα, αφού περάσει μία περίοδος θεωρητικής συμφωνίας των διοικούντων με τους διοικούμενους, να απαιτηθεί η κυριαρχία της πλειοψηφίας που όφειλε να έχει τον απόλυτο έλεγχο επί των υπολοίπων μελών της κοινωνίας. Τελικά όμως, ακόμη και η λαϊκή έκφραση της εξουσίας, κατόρθωσε να ξεπεράσει τα όρια και να καταδυναστεύσει τον ίδιο της τον εαυτό, με τη λεγόμενη «τυραννία της πλειοψηφίας». Ίσως, το πιο πρόσφορο μοντέλο διακυβέρνησης να απαιτεί συνδυασμό γραπτών και άγραφων νόμων, οι οποίοι θα μπορούσαν να συμβιβάσουν τα διεστώτα και να αποφευχθούν οι άστοχες αιματηρές εξεγέρσεις που ενδεχομένως να κατευθύνονται από υποχθόνιους διοικητικούς παράγοντες. Αντιθέτως όμως, δεν ενδείκνυται η λεγόμενη εθελοδουλία των υπηκόων, επειδή με αυτόν τον τρόπο επιβάλλεται πλαγίως, μία αυθυποβαλλόμενη-κατώτερη λαϊκή (υποτελής) μερίδα ανθρώπων που σε καμία περίπτωση δεν είναι αρεστή στον Μιλ. Όσον αφορά στο θρησκευτικό πλαίσιο, ο Μιλ δε φαίνεται να τάσσεται υπέρ ενός συγκεκριμένου δόγματος, παρόλο που δε διαφωνεί ευθέως με κάποια θρησκεία, χωρίς όμως να παραγνωρίζει τον εκάστοτε δογματισμό και την διάθεση προσηλυτισμού από την πλειονότητα των δογμάτων. Στην Αγγλία πάντως, δεν είναι σίγουρο ότι επικρατούσε το γράμμα του νόμου, επειδή οι πολίτες ήταν υποστηρικτές δύο διαφορετικών απόψεων, αφενός μεν της επιβολής του νόμου, αφετέρου δε της κυριαρχίας του πλειοψηφικού πακέτου διακυβέρνησης. Η πρόκληση της μη βλάβης στους άλλους, είναι ο κανόνας που προφανώς συντρόφευε τη μιλιανή θεωρία, έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η αξία του ωφελιμιστικού φιλοσοφικού ρεύματος, βάσει του οποίου θα μπορεί κάθε πολίτης να είναι και να νιώθει προστατευμένος στους κοινωνικούς κόλπους, όπου διάγει τον βίο του, στα πλαίσια αποφυγής πάσης φύσεως κατάχρησης της ελευθερίας. Η προσωπική ελευθερία μπορεί και δικαιούται να είναι απεριόριστη, υπό τον όρο να μην ξεπερνά τα όρια επιβολής της απέναντι στον συνάνθρωπο. Ο κάθε πολίτης δύναται να διαθέσει και να χρησιμοποιήσει την προσωπική του ελευθερία, αρκεί να μην καταπατά τα δικαιώματα των άλλων ανθρώπων. Σε αυτά τα πλαίσια, επιβάλλεται επίσης, η απόλυτη εφαρμογή και τήρηση των κρατικών ή κοινωνικών γραπτών και άγραφων νόμων, στοχεύοντας στο κοινό καλό της πλειοψηφίας και στην ευταξία. Η ελευθερία του τύπου αμφισβητήθηκε σε μεγάλο βαθμό στη συγκεκριμένη εποχή, έχοντας σαν αποτέλεσμα την κατακριτέα φίμωση του τύπου από τους κυβερνώντες, σε συνεργασία με την εκκλησία. Η παρακώληση πάσης φύσεως ελεύθερης έκφρασης, ιδιαίτερα μέσω της διαλογικής διαδικασίας, με το πρόσχημα του ενδεχόμενου λάθους, προφανώς και χαρακτήριζε το κράτος, στο οποίο πρωτίστως αναφέρεται ο Μιλ, ο οποίος δείχνει υποστηρικτής της αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας και ταυτόχρονα απεχθάνεται πάσης φύσεως φανατισμό. Η πολυφωνία και η ελεύθερη έκφραση όλων ανεξαιρέτως των απόψεων είναι απολύτως αποδεκτή, σε αντίθεση με την παρεμπόδιση της ανθρώπινης ελεύθερης έκφρασης, της ενδεχόμενης χειραγώγησης και της κατευθυνόμενης διαλεκτικής μεθόδου που χρησιμοποιούσε ο ίδιος ο Σωκράτης. Αντίθετα βέβαια με τη θρησκευτική καθοδήγηση, τάχθηκε η προτεσταντική εκκλησία, η οποία βρίσκει περισσότερους υποστηρικτές, όσον αφορά την ελεύθερη έκφραση που αντιτίθεται στον προσηλυτισμό και στην παρακώλυση κάθε φιλελεύθερης εκπαιδευτικής διαδικασίας. Η έκφραση της ατομικής ελευθερίας μπορεί να έχει απεριόριστη εμβέλεια, αρκεί να μην παρεμποδίζει την αντίστοιχη έκφραση των υπολοίπων μελών της κοινωνίας και να μην έχει επιβλαβείς συνέπειες και βλέψεις για τον συνάνθρωπο. Η μετριότητα, η στασιμότητα, η ρουτίνα και ο μιμητισμός, είναι όπως ορθά επισημαίνεται, τα χειρότερα ανθρώπινα χαρακτηριστικά που προφανώς, λειτουργούν ως τροχοπέδη απέναντι σε οποιαδήποτε ατομική και κοινωνική πρόοδο. Το οποιοδήποτε κοινωνικό συμβόλαιο που κρίνεται άκρως απαραίτητο και επιβάλλεται σε κάθε σύγχρονη κοινωνία, διασφαλίζει, καθορίζει και κατοχυρώνει τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις αντίστοιχες υποχρεώσεις, στοχεύοντας στην ομαλή διεξαγωγή, ενός έντιμου, ευυπόληπτου και απροβλημάτιστου βίου που προφανώς οφείλει να χαρακτηρίζεται από σταθερότητα, με αντίστοιχες τάσεις διηνεκούς βελτίωσης. Στις καθημερινές διαφωνίες των ανθρώπων οφείλει να παρεμβαίνει η κοινωνία, είτε με τους αδιάβλητους νόμους της, είτε με τους εξίσου απαράβατους-άγραφους κανόνες που δεν μπορούν να παραβιάζονται σε ατομικό επίπεδο, επειδή έχουν δοκιμαστεί και επιβεβαιωθεί με την πάροδο του χρόνου. Επίσης, οποιαδήποτε παρακώλυση εμπορικής δραστηριότητας, με ευτελείς και αβάσιμες δικαιολογίες, οφείλει να αποδοκιμάζεται από το σύνολο της κοινωνίας, είτε αναφέρεται σε καθαρά εμπορική δραστηριότητα, είτε ακόμη και σε θρησκευτική έκφραση του δημόσιου αισθήματος, προς αποφυγή ενδεχόμενων διενέξεων του κοινωνικού συνόλου. Κάθε ατομική εκδήλωση με στόχο την έκφραση προσωπικού ενδιαφέροντος που δεν επηρεάζει το συνάνθρωπο, είναι προφανώς αποδεκτή από τον Μιλ. Δεν μπορεί η πολιτεία να παρεμβαίνει και να καθορίζει την ατομικότητα, εφόσον δεν προκαλείται κάποια βλάβη στον άλλο. Δυστυχώς όμως, η συγκεκριμένη εποχή χαρακτηρίζεται ξεκάθαρα για την παρεμπόδιση συγκεκριμένων εμπορικών συναλλαγών και εισαγωγών, εφόσον κρινόταν ότι έχει φαινομενικό αντίκτυπο στο κοινωνικό σύνολο, όπως η χρήση του αλκοόλ, η χρήση του δηλητήριου, κλπ. Τέτοιες τακτικές περιορισμού και χαλιναγώγησης είναι κατακριτέες, επειδή μαζί με την εκπαιδευτική χειραγώγηση, κατατάσσονται στα τυραννικά καθεστώτα που δε συνάδουν με τις φιλελεύθερες τακτικές. Ξεκινώντας ο Καντ από την αρχαία Ελληνική φιλοσοφική κατάτμηση του κλάδου, καταλήγει στη σπουδαιότητα της έλλογης γνώσης που θωρακίζει την ανθρώπινη προσωπικότητα, απέναντι στην εμπειρική διάσταση που καθορίζεται από τη φυσική αναγκαιότητα και προφανώς περιορίζει την ελεύθερη έκφραση, η οποία μπορεί να απογειώσει την ανθρώπινη φύση. Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, η μεταφυσική των ηθών θα βοηθήσει τον εμπειρικά κατώτερο άνθρωπο να ξεπεράσει τα αισθητικά εμπόδια του φυσικού βασιλείου, έτσι ώστε να προσεγγίσει απερίσπαστος την ηθική διάσταση και καθαρότητα ενός ανώτερα διακείμενου και καθαρού βίου που σε κάθε περίπτωση, παρόλο που καλείται να συμπορευθεί με το εμπειρικά υποδεέστερο τμήμα του οργανισμού του, δύναται δια της μεταφυσικής διάστασης και της δεοντοκρατίας της apriori καθαρότητας του Λόγου, να μεταβεί στις ανώτερες πνευματικές σφαίρες. Η έλλογη ανθρώπινη φύση και ο Λόγος, δεν μπορούν να οδηγήσουν τον άνθρωπο στην ευδαιμονία, η οποία δεν είναι αυτοσκοπός. Δεν οφείλει ο άνθρωπος να πράττει σύμφωνα με το καθήκον αλλά από καθήκον και αυτό θα το κατακτήσει με τη βοήθεια της καλής θέλησης που θα τον συντροφεύει καθ’ όλη τη διάρκεια του ηθικού βίου του. Το καθήκον δεν εξαναγκάζει τον άνθρωπο αλλά συνεπικουρεί τις πράξεις του, έτσι ώστε να κατακτήσει και να διατηρήσει την ηθικότητα, επειδή σέβεται τον νόμο. Οι υποθετικές προσταγές σε συνεργασία και όχι σε αντιπαράθεση με τις κατηγορικές προσταγές, θα οδηγήσουν με ασφάλεια τον άνθρωπο, μέσω του καθαρού πρακτικού Λόγου, στην πολυπόθητη οδό της ηθικής διάστασης, αφού με την αυτόνομη θέληση και όχι με την ετερονομία της βούλησης, κατορθώνει να υπερβεί τα εμπόδια των παθητικών ενστίκτων που προέρχονται από την κατώτερη φύση του. Παρόλο λοιπόν που άνθρωπος δεν μπορεί να κατανοήσει απόλυτα την καθαρότητα του Λόγου και την ανωτερότητα του πνευματικού μέρους του, οφείλει να συνδυάσει τα δύο μέρη του και όχι να καθυποτάξει το φυσικό έναντι του νοητού. Διά μέσου αυτού του συνδυασμού θα κατορθώσει να συμπεριληφθεί στο βασίλειο των σκοπών και να τεθεί ως ο απόλυτος νομοθέτης που οι αρχές του και οι πράξεις του θα επιβεβαιωθούν δια του αλάθητου μέρους του καθήκοντος. Ο συνδυασμός αναλυτικών και συνθετικών προτάσεων, δίνει τη δυνατότητα στον δυνάμει ηθικό άνθρωπο να επιβεβαιώσει τις κλίσεις του στην απαιτούμενη καθημερινότητα αλλά ταυτόχρονα να διασφαλίσει μία θέση στη μεταφυσική διάσταση της πολύτιμης ύπαρξής του. Καταληκτικά, «αν και δεν κατανοεί απόλυτα την κατηγορική προσταγή, καλείται να την εφαρμόσει», αν επιθυμεί να υπερβεί τη ματαιότητα του φυσικού κόσμου και να «προσεγγίσει την ανώτερη αιτία».","Freedom, according to Mill, must be explored and examined within the limits of society (although the opposite part also appeared), a fact that has preoccupied many scientists in historical development, who obviously experienced situations, especially during early history, that the people were forced to bear the tyrannical yoke of the ruling class. The people, of course, seem to have asserted some of their rights, with the result of imposing restrictive measures on the respective rulers, not so much by enshrining the imposition of constitutional measures to limit the indecency of the rulers, as by imposing the \"asylum\" that gave the right for the lower classes to rise up and claim their liberal rights. However, a fact that was eventually seen as an exaggeration, even in the context of popular uprisings-revolutions (French), because it was believed that they exceeded the limits of freedom. In the context of the questioning of power, the people tried through the popular party to conquer the identification of the rulers with the lower strata, with the result that, after a period of theoretical agreement between the rulers and the ruled, the rule of the majority which was supposed to be demanded has absolute control over the rest of society. In the end, however, even the popular expression of power managed to overcome the limits and oppress itself, with the so-called \"tyranny of the majority\". Perhaps, the most expedient model of governance would require a combination of written and unwritten laws, which could reconcile the two states and avoid the misguided bloody rebellions that might be directed by hypocritical administrative actors. On the contrary, however, the so-called volunteering of the subjects is not indicated, because in this way a self-submitted-inferior popular (subordinate) portion of people is imposed sideways, which is in no way to Mil's liking. As far as the religious context is concerned, Mill does not seem to be in favor of a specific doctrine, even though he does not directly disagree with any religion, but without ignoring the dogmatism and conversion disposition of the majority of denominations. In England, however, it is not certain that the letter of the law prevailed, because the citizens were supporters of two different views, on the one hand the enforcement of the law, and on the other hand the dominance of the majority rule package. Causing non-harm to others is the rule that apparently accompanied the Millian theory, so as to enable the value of utilitarian philosophical trend, based on which every citizen can be and feel protected in the social spheres, where he leads his life, in the context of avoiding any kind of abuse of freedom. Personal freedom can and has the right to be unlimited, provided that it does not exceed the limits of its imposition towards fellow human beings. Every citizen can dispose of and use his personal freedom, as long as he does not encroach on the rights of other people. In these contexts, the absolute application and observance of state or social written and unwritten laws is also required, aiming at the common good of the majority and order. The freedom of the press was greatly questioned in this particular era, resulting in the reprehensible silencing of the press by the rulers, in collaboration with the church. The suppression of all kinds of free expression, especially through the dialogic process, under the pretext of possible error, obviously characterized the state, to which Mill primarily refers, who shows a supporter of ancient Greek philosophy and at the same time abhors all kinds of fanaticism. The polyphony and free expression of all regardless of opinion is perfectly acceptable, in contrast to the inhibition of human free expression, the eventual manipulation and directed dialectical method used by Socrates himself. Contrary to religious guidance, of course, was the Protestant church, which finds more supporters, in terms of free expression that opposes proselytizing and the obstruction of any liberal educational process. The expression of individual freedom can have unlimited scope, as long as it does not interfere with the corresponding expression of the other members of society and does not have harmful consequences and aspirations for fellow human beings. Mediocrity, stagnation, routine and mimicry are, as rightly pointed out, the worst human characteristics that apparently act as brakes against any individual and social progress. Any social contract that is deemed highly necessary and imposed in every modern society, ensures, defines and secures human rights and the corresponding obligations, aiming at the orderly conduct of an honest, respectable and problem-free life which must obviously be characterized by stability, with corresponding trends of continuous improvement. In the daily disputes of people, society must intervene, either with its inviolable laws, or with the equally inviolable-unwritten rules that cannot be violated at the individual level, because they have been tested and confirmed over time. Also, any obstruction of commercial activity, with trivial and unfounded justifications, must be disapproved by the whole of society, whether it refers to a purely commercial activity, or even to a religious expression of public sentiment, in order to avoid potential conflicts of society as a whole. Any individual event aimed at expressing personal interest that does not affect fellow human beings is apparently acceptable to Mill. The state cannot intervene and determine individuality, as long as no harm is caused to the other. Unfortunately, however, this particular era is clearly marked for the obstruction of certain trades and imports, as long as they were judged to have an apparent impact on society as a whole, such as the use of alcohol, the use of poison, etc. Such restraint and restraint tactics are reprehensible, because together with educational manipulation, they rank among the tyrannical regimes that are inconsistent with liberal tactics. Starting from the ancient Greek philosophical division of the branch, Kant concludes with the importance of rational knowledge that shields the human personality, against the empirical dimension determined by natural necessity and apparently limiting free expression, which can elevate human nature. According to his words, the metaphysics of morals will help the empirically inferior man to overcome the aesthetic barriers of the natural kingdom, so that he can approach the moral dimension and purity of a higher situated and pure life which in any case, even though he is called to associate with the empirically subordinate part of his organism, he can, through the metaphysical dimension and the deontocracy of the a priori purity of the Word, move to the higher spiritual spheres. Reasonable human nature and Reason cannot lead man to bliss, which is not an end in itself. Man should not act according to duty but out of duty and he will conquer this with the help of good will that will accompany him throughout his moral life. Duty does not compel man but assists his actions, so that he acquires and maintains morality, because he respects the law. Hypothetical precepts in cooperation and not in opposition to categorical precepts, will safely lead man, through pure practical Reason, to the longed-for path of the moral dimension, since with the autonomous will and not with the heteronomy of the will, he manages to transcend the hindrances of passive instincts arising from his lower nature. Therefore, even though man cannot fully understand the purity of the Word and the superiority of its spiritual part, he must combine the two parts and not subjugate the physical over the intellectual. By means of this combination he will manage to be included in the realm of purposes and set up as the absolute lawgiver whose principles and actions will be confirmed by the infallible part of duty. The combination of analytical and synthetic propositions enables the potentially moral man to confirm his inclinations in the required daily life but at the same time to ensure a place in the metaphysical dimension of his precious existence. Ultimately, \"although he does not fully understand the categorical imperative, he is called upon to apply it,\" if he wishes to transcend the futility of the physical world and \"approach the higher cause.\""],"dc:identifier":["uoadl:3330544","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3330544"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Φιλοσοφία- Ψυχολογία","Philosophy - Psychology"],"dc:title":["Η έννοια της ελευθερίας στον Τζον Στιούαρτ Μιλ (Περί Ελευθερίας) συγκρινόμενη με την αντιμετώπιση της ελεύθερης σκέψης από τον Ιμμάνουελ Καντ (Θεμελίωση της Μεταφυσικής των Ηθών)"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T06:22:16Z"}