{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:3331646"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:3331646","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΠΗΓΩΝ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΙΣΟΤΟΠΙΚΩΝ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΣΕ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΤΑΛΑΝΤΗΣ, ΝΟΜΟΥ ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ","abstract":"Η παρούσα διπλωματική εργασία με τίτλο «Διερεύνηση των Πηγών Προέλευσης του Αζώτου με τη Χρήση Ισοτοπικών Αναλύσεων Νιτρικών Ιόντων σε Υπόγεια Νερά από την Ευρύτερη Περιοχή της Αταλάντης, Νομού Φθιώτιδας», εκπονήθηκε στα πλαίσια του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Επιστήμες Γης & Περιβάλλον» του Τμήματος Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με Ειδίκευση «Ορυκτοί Πόροι – Πετρολογία & Διαχείριση Περιβάλλοντος». Σκοπός της διπλωματικής εργασίας είναι ο εντοπισμός της υφιστάμενης νιτρορύπανσης στην ευρύτερη περιοχή της Αταλάντης, του νομού Φθιώτιδας και για πρώτη φορά ο προσδιορισμός των πηγών προέλευσης των νιτρικών ιόντων, μέσω ισοτοπικών αναλύσεων των στοιχείων αζώτου (δ15N-NO3-) και οξυγόνου (δ18O-NO3-), στο μόριο των νιτρικών ιόντων των υπόγειων νερών της περιοχής, καθώς και των διεργασιών της ισοτοπικής σύνθεσης και μετασχηματισμού των αζωτούχων ενώσεων. Ως περιοχή μελέτης ορίζεται η ευρύτερη περιοχή της υδρολογικής λεκάνης της Αταλάντης, Νομού Φθιώτιδας. Πρόκειται για μια έντονα αγροτική περιοχή με σχετικά μικρό αστικό ιστό, που παρόλα αυτά δεν διαθέτει οργανωμένο σύστημα συλλογής και επεξεργασίας των οικιακών λυμάτων. Γεωτεκτονικά, ανήκει στην Υποπελαγονική Ενότητα, καθώς η λεκάνη καλύπτεται από αλλουβιακές προσχώσεις του Τεταρτογενούς, ενώ τα περιβάλλοντα πετρώματα είναι Νεογενείς αργιλικές μάργες, γραουβάκες – χαλαζίτες του Παλαιοζωικού, με φακούς περιδοτιτών και επιπλέον ασβεστόλιθοι – δολομίτες Ιουρασικής ηλικίας. Ως νιτρορύπανση ορίζεται η ρύπανση των νερών, ενός συστήματος υπόγειου νερού, από την παρουσία νιτρικών ιόντων, πάνω από την επιτρεπόμενη τιμή των 50 mg L-1 για το πόσιμο νερό, που ορίζεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.) και την αντίστοιχη Ευρωπαϊκή Οδηγία (2020/2184). Η έντονη παρουσία υψηλών συγκεντρώσεων νιτρικών ιόντων στα υπόγεια νερά, φαίνεται να απαντάται κυρίως σε αγροτικές περιοχές. Τόσο η χρήση νιτρικών και αμμωνιακών λιπασμάτων και οργανικών λιπασμάτων, όσο και η απουσία οργανωμένου συστήματος συλλογής και επεξεργασίας των οικιακών λυμάτων, είναι χαρακτηριστικές και συνήθεις πηγές νιτρορύπανσης. Μια ενιαία δειγματοληπτική εκστρατεία πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2021, δηλαδή κατά την ξηρή περίοδο. Συνολικά, συλλέχθηκαν 41 δείγματα υπόγειων υδάτων από παραγωγικές γεωτρήσεις άρδευσης, αρκετές από τις οποίες χρησιμοποιούνται και για ιδιωτική κατανάλωση. Τα βάθη των γεωτρήσεων κυμαίνονταν από 20 έως 200 m, με μέσο βάθος τα 60 m. Κατά τη δειγματοληψία, προσδιορίστηκαν in situ παράμετροι όπως pH, διαλυμένο οξυγόνο (DO), δυναμικό οξειδοαναγωγής (Eh), ηλεκτρική αγωγιμότητα (EC) και ολικά διαλυμένα στερεά (TDS), χρησιμοποιώντας ένα προ βαθμονομημένο φορητό πολυπαραμετρικό μετρητή. Όλα τα δείγματα αναλύθηκαν για κύρια κατιόντα (Ca2+, K+, Mg2+, Na+) και ιχνοστοιχεία, θρεπτικά ιόντα (NO3-, NO2-, NH4+, PO43-) και κύρια ανιόντα (Cl-, HCO3-, SO42-). Επιπλέον, 32 από τα 41 δείγματα, αναλύθηκαν για ισοτοπική σύσταση νιτρικών ιόντων (δ15N και δ18O - NO3-). Τα 32 δείγματα επιλέχθηκαν με σκοπό να καλύψουν όλο το φάσμα των τιμών συγκέντρωσης νιτρικών από τη χαμηλότερη έως την υψηλότερη. Ο προσδιορισμός των συγκεντρώσεων νιτρικών ιόντων έγινε στο εργαστήριο Περιβαλλοντικής Χημείας, του Τμήματος Χημείας του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, χρησιμοποιώντας σύστημα ιοντικής χρωματογραφίας, ενώ τα δείγματα αναλύθηκαν για ισότοπα αζώτου και οξυγόνου στα νιτρικά ιόντα στο Isotope Bioscience Laboratory – ISOFYS, στο Πανεπιστήμιο της Γάνδης, στο Βέλγιο, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο βακτηριακής απονιτροποίησης (Casciotti et al., 2002). Η αβεβαιότητα των αναλυτικών μετρήσεων ήταν ± 0,2 ‰ και ± 0,4 ‰ για τα δ15Ν και δ18Ο αντίστοιχα. Επίσης, οι υπόλοιπες χημικές αναλύσεις (ICP-OES, ICP-MS) των δειγμάτων σε κύρια κατιόντα και ιχνοστοιχεία, πραγματοποιήθηκαν στο University of Life Sciences Prague Faculty of Environmental Sciences, Department of Environmental Geosciences, στην Τσεχία. Το pH κυμάνθηκε από 7,00 έως 7,69 υποδεικνύοντας ουδέτερες έως ελαφρώς αλκαλικές συνθήκες. Οι τιμές διαλυμένου O2 (DO) και Eh κυμάνθηκαν από 1,47 έως 8,06 mg L-1 (μέση τιμή 6,13 mg L-1) και από -333 έως 291 mV (μέση τιμή 89,3 mV), αντίστοιχα. Οι παραπάνω τιμές δείχνουν ότι τα περισσότερα από τα δείγματα βρίσκονται σε οξικές συνθήκες. Όλες οι συγκεντρώσεις χημικών ιόντων ήταν κάτω από τις οριακές τιμές για το πόσιμο νερό (WHO, 2004), εκτός από τα νιτρικά ιόντα. Συνολικά, οι τιμές των νιτρικών κυμάνθηκαν από κάτω από το όριο ανίχνευσης (DL = 0,5 mg L-1) έως 337 mg L-1 (μέση τιμή 68,8 mg L-1), δηλαδή υπερβαίνουν το ανώτατο όριο των 50 mg NO3- L-1 (WHO, 2004) στο ~66 % των δειγμάτων. Οι τιμές δ15N-NO3- στα δείγματα υπόγειων υδάτων κυμάνθηκαν μεταξύ +2,0 ‰ και +14,5 ‰, με μέσο όρο 6.5±3.3 ‰. Οι τιμές δ18O-NO3- ήταν μεταξύ ±0,3 ‰ και +11,0 ‰, με μέσο όρο 4,7±2,4 ‰. Τα περισσότερα από τα δείγματα (~72 %) εμπίπτουν στα επικαλυπτόμενα πεδία για οργανικό Ν στο έδαφος, NH4+ λιπάσματα, οργανικό λίπασμα και λύματα, υποδεικνύοντας ότι πολλαπλές πηγές νιτρικών αλάτων ευθύνονται για τη νιτρορύπανση του υδροφόρου ορίζοντα. Οι τιμές δ15N-NO3- και δ18O-NO3- παρουσιάζουν χωρική μεταβλητότητα αντανακλώντας διαφορετικές πηγές Ν στον υδροφόρο ορίζοντα. Για παράδειγμα, τα δείγματα υπόγειων υδάτων που βρίσκονται πιο κοντά στον οικισμό Λιβανάτες, παρουσιάζουν τις υψηλότερες τιμές δ15N-NO3-, ενώ εκείνα από το κεντρικό τμήμα της λεκάνης, που είναι κυρίως γεωργική έκταση, παρουσιάζουν πολύ χαμηλότερες τιμές. Σε ορισμένα δείγματα, ο συνδυασμός υψηλών τιμών δ15N-NO3-, με χαμηλές τιμές σε διαλυμένο οξυγόνο (DO) και δυναμικό οξειδοαναγωγής (Eh), αποτελούν ένδειξη επίδρασης διεργασιών απονιτροποίησης υπό αναγωγικές συνθήκες σε ορισμένα μέρη του υδροφόρου ορίζοντα (Nikolenko et al., 2017). Από την άλλη, τα δείγματα, κυρίως από το κεντρικό τμήμα της λεκάνης, εμφανίζουν χαμηλότερες τιμές δ18O-NO3- και υψηλές τιμές DO, που θα μπορούσαν να είναι ενδεικτικές διεργασιών νιτροποίησης (Nikolenko et al., 2017). Επιπρόσθετα, τα δείγματα νερού που πάρθηκαν από σημεία κοντά στην ακτογραμμή, έπειτα από τη στατιστική ανάλυση, αποδίδουν υψηλές τιμές ηλεκτρικής αγωγιμότητας, σε σχέση με τα δείγματα από το κεντρικό τμήμα της λεκάνης, όχι όμως σε επίπεδο υφαλμύρινσης του υδροφόρου ορίζοντα. Σε αυτή τη μελέτη, εντοπίστηκαν δύο κύριες πηγές νιτρικών στη λεκάνη της Αταλάντης κατά τη διάρκεια της ξηρής περιόδου χρησιμοποιώντας ιχνηθέτες ισοτόπων: τα λιπάσματα ευθύνονται κυρίως για τη νιτρορύπανση στο κεντρικό τμήμα της λεκάνης, ενώ η έκπλυση μη επεξεργασμένων αποβλήτων από σηπτικά συστήματα υποβάθμισε τα υπόγεια ύδατα κοντά τον οικισμό Λιβανάτες. Η σχέση μεταξύ των φυσικοχημικών παραμέτρων, όπως δυναμικού οξειδοαναγωγής (Eh) και διαλυμένου οξυγόνου (DO) με τα νιτρικά ισότοπα, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η απονιτροποίηση συμβαίνει, κυρίως, στο βόρειο τμήμα της λεκάνης, κοντά στον οικισμό Λιβανάτες, ενώ η νιτροποίηση εντοπίζεται, κυρίως, στο κεντρικό τμήμα της λεκάνης και στα δείγματα που συλλέχθηκαν κοντά στην ακτογραμμή. Όσο αναφορά τις υψηλές τιμές ηλεκτρικής αγωγιμότητας, για τα δείγματα νερού κοντά στην ακτογραμμή, φαίνεται να ευθύνονται τα σταγονίδια της θάλασσας (sea spray), ενώ οι υψηλές τιμές σε Cr(VI), σε ορισμένα δείγματα, φαίνεται να είναι αποτέλεσμα γεωγενούς προέλευσης του χρωμίου (υπερβασικά πετρώματα), ωστόσο πιθανή είναι και η προέλευση του από τη χρήση των φωσφορικών λιπασμάτων (Vogel et al., 2020).","abstract_html":"Η παρούσα διπλωματική εργασία με τίτλο «Διερεύνηση των Πηγών Προέλευσης του Αζώτου με τη Χρήση Ισοτοπικών Αναλύσεων Νιτρικών Ιόντων σε Υπόγεια Νερά από την Ευρύτερη Περιοχή της Αταλάντης, Νομού Φθιώτιδας», εκπονήθηκε στα πλαίσια του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Επιστήμες Γης &amp; Περιβάλλον» του Τμήματος Γεωλογίας &amp; Γεωπεριβάλλοντος του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με Ειδίκευση «Ορυκτοί Πόροι – Πετρολογία &amp; Διαχείριση Περιβάλλοντος». Σκοπός της διπλωματικής εργασίας είναι ο εντοπισμός της υφιστάμενης νιτρορύπανσης στην ευρύτερη περιοχή της Αταλάντης, του νομού Φθιώτιδας και για πρώτη φορά ο προσδιορισμός των πηγών προέλευσης των νιτρικών ιόντων, μέσω ισοτοπικών αναλύσεων των στοιχείων αζώτου (δ15N-NO3-) και οξυγόνου (δ18O-NO3-), στο μόριο των νιτρικών ιόντων των υπόγειων νερών της περιοχής, καθώς και των διεργασιών της ισοτοπικής σύνθεσης και μετασχηματισμού των αζωτούχων ενώσεων. Ως περιοχή μελέτης ορίζεται η ευρύτερη περιοχή της υδρολογικής λεκάνης της Αταλάντης, Νομού Φθιώτιδας. Πρόκειται για μια έντονα αγροτική περιοχή με σχετικά μικρό αστικό ιστό, που παρόλα αυτά δεν διαθέτει οργανωμένο σύστημα συλλογής και επεξεργασίας των οικιακών λυμάτων. Γεωτεκτονικά, ανήκει στην Υποπελαγονική Ενότητα, καθώς η λεκάνη καλύπτεται από αλλουβιακές προσχώσεις του Τεταρτογενούς, ενώ τα περιβάλλοντα πετρώματα είναι Νεογενείς αργιλικές μάργες, γραουβάκες – χαλαζίτες του Παλαιοζωικού, με φακούς περιδοτιτών και επιπλέον ασβεστόλιθοι – δολομίτες Ιουρασικής ηλικίας. Ως νιτρορύπανση ορίζεται η ρύπανση των νερών, ενός συστήματος υπόγειου νερού, από την παρουσία νιτρικών ιόντων, πάνω από την επιτρεπόμενη τιμή των 50 mg L-1 για το πόσιμο νερό, που ορίζεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.) και την αντίστοιχη Ευρωπαϊκή Οδηγία (2020/2184). Η έντονη παρουσία υψηλών συγκεντρώσεων νιτρικών ιόντων στα υπόγεια νερά, φαίνεται να απαντάται κυρίως σε αγροτικές περιοχές. Τόσο η χρήση νιτρικών και αμμωνιακών λιπασμάτων και οργανικών λιπασμάτων, όσο και η απουσία οργανωμένου συστήματος συλλογής και επεξεργασίας των οικιακών λυμάτων, είναι χαρακτηριστικές και συνήθεις πηγές νιτρορύπανσης. Μια ενιαία δειγματοληπτική εκστρατεία πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2021, δηλαδή κατά την ξηρή περίοδο. Συνολικά, συλλέχθηκαν 41 δείγματα υπόγειων υδάτων από παραγωγικές γεωτρήσεις άρδευσης, αρκετές από τις οποίες χρησιμοποιούνται και για ιδιωτική κατανάλωση. Τα βάθη των γεωτρήσεων κυμαίνονταν από 20 έως 200 m, με μέσο βάθος τα 60 m. Κατά τη δειγματοληψία, προσδιορίστηκαν in situ παράμετροι όπως pH, διαλυμένο οξυγόνο (DO), δυναμικό οξειδοαναγωγής (Eh), ηλεκτρική αγωγιμότητα (EC) και ολικά διαλυμένα στερεά (TDS), χρησιμοποιώντας ένα προ βαθμονομημένο φορητό πολυπαραμετρικό μετρητή. Όλα τα δείγματα αναλύθηκαν για κύρια κατιόντα (Ca2+, K+, Mg2+, Na+) και ιχνοστοιχεία, θρεπτικά ιόντα (NO3-, NO2-, NH4+, PO43-) και κύρια ανιόντα (Cl-, HCO3-, SO42-). Επιπλέον, 32 από τα 41 δείγματα, αναλύθηκαν για ισοτοπική σύσταση νιτρικών ιόντων (δ15N και δ18O - NO3-). Τα 32 δείγματα επιλέχθηκαν με σκοπό να καλύψουν όλο το φάσμα των τιμών συγκέντρωσης νιτρικών από τη χαμηλότερη έως την υψηλότερη. Ο προσδιορισμός των συγκεντρώσεων νιτρικών ιόντων έγινε στο εργαστήριο Περιβαλλοντικής Χημείας, του Τμήματος Χημείας του Εθνικού &amp; Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, χρησιμοποιώντας σύστημα ιοντικής χρωματογραφίας, ενώ τα δείγματα αναλύθηκαν για ισότοπα αζώτου και οξυγόνου στα νιτρικά ιόντα στο Isotope Bioscience Laboratory – ISOFYS, στο Πανεπιστήμιο της Γάνδης, στο Βέλγιο, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο βακτηριακής απονιτροποίησης (Casciotti et al., 2002). Η αβεβαιότητα των αναλυτικών μετρήσεων ήταν ± 0,2 ‰ και ± 0,4 ‰ για τα δ15Ν και δ18Ο αντίστοιχα. Επίσης, οι υπόλοιπες χημικές αναλύσεις (ICP-OES, ICP-MS) των δειγμάτων σε κύρια κατιόντα και ιχνοστοιχεία, πραγματοποιήθηκαν στο University of Life Sciences Prague Faculty of Environmental Sciences, Department of Environmental Geosciences, στην Τσεχία. Το pH κυμάνθηκε από 7,00 έως 7,69 υποδεικνύοντας ουδέτερες έως ελαφρώς αλκαλικές συνθήκες. Οι τιμές διαλυμένου O2 (DO) και Eh κυμάνθηκαν από 1,47 έως 8,06 mg L-1 (μέση τιμή 6,13 mg L-1) και από -333 έως 291 mV (μέση τιμή 89,3 mV), αντίστοιχα. Οι παραπάνω τιμές δείχνουν ότι τα περισσότερα από τα δείγματα βρίσκονται σε οξικές συνθήκες. Όλες οι συγκεντρώσεις χημικών ιόντων ήταν κάτω από τις οριακές τιμές για το πόσιμο νερό (WHO, 2004), εκτός από τα νιτρικά ιόντα. Συνολικά, οι τιμές των νιτρικών κυμάνθηκαν από κάτω από το όριο ανίχνευσης (DL = 0,5 mg L-1) έως 337 mg L-1 (μέση τιμή 68,8 mg L-1), δηλαδή υπερβαίνουν το ανώτατο όριο των 50 mg NO3- L-1 (WHO, 2004) στο ~66 % των δειγμάτων. Οι τιμές δ15N-NO3- στα δείγματα υπόγειων υδάτων κυμάνθηκαν μεταξύ +2,0 ‰ και +14,5 ‰, με μέσο όρο 6.5±3.3 ‰. Οι τιμές δ18O-NO3- ήταν μεταξύ ±0,3 ‰ και +11,0 ‰, με μέσο όρο 4,7±2,4 ‰. Τα περισσότερα από τα δείγματα (~72 %) εμπίπτουν στα επικαλυπτόμενα πεδία για οργανικό Ν στο έδαφος, NH4+ λιπάσματα, οργανικό λίπασμα και λύματα, υποδεικνύοντας ότι πολλαπλές πηγές νιτρικών αλάτων ευθύνονται για τη νιτρορύπανση του υδροφόρου ορίζοντα. Οι τιμές δ15N-NO3- και δ18O-NO3- παρουσιάζουν χωρική μεταβλητότητα αντανακλώντας διαφορετικές πηγές Ν στον υδροφόρο ορίζοντα. Για παράδειγμα, τα δείγματα υπόγειων υδάτων που βρίσκονται πιο κοντά στον οικισμό Λιβανάτες, παρουσιάζουν τις υψηλότερες τιμές δ15N-NO3-, ενώ εκείνα από το κεντρικό τμήμα της λεκάνης, που είναι κυρίως γεωργική έκταση, παρουσιάζουν πολύ χαμηλότερες τιμές. Σε ορισμένα δείγματα, ο συνδυασμός υψηλών τιμών δ15N-NO3-, με χαμηλές τιμές σε διαλυμένο οξυγόνο (DO) και δυναμικό οξειδοαναγωγής (Eh), αποτελούν ένδειξη επίδρασης διεργασιών απονιτροποίησης υπό αναγωγικές συνθήκες σε ορισμένα μέρη του υδροφόρου ορίζοντα (Nikolenko et al., 2017). Από την άλλη, τα δείγματα, κυρίως από το κεντρικό τμήμα της λεκάνης, εμφανίζουν χαμηλότερες τιμές δ18O-NO3- και υψηλές τιμές DO, που θα μπορούσαν να είναι ενδεικτικές διεργασιών νιτροποίησης (Nikolenko et al., 2017). Επιπρόσθετα, τα δείγματα νερού που πάρθηκαν από σημεία κοντά στην ακτογραμμή, έπειτα από τη στατιστική ανάλυση, αποδίδουν υψηλές τιμές ηλεκτρικής αγωγιμότητας, σε σχέση με τα δείγματα από το κεντρικό τμήμα της λεκάνης, όχι όμως σε επίπεδο υφαλμύρινσης του υδροφόρου ορίζοντα. Σε αυτή τη μελέτη, εντοπίστηκαν δύο κύριες πηγές νιτρικών στη λεκάνη της Αταλάντης κατά τη διάρκεια της ξηρής περιόδου χρησιμοποιώντας ιχνηθέτες ισοτόπων: τα λιπάσματα ευθύνονται κυρίως για τη νιτρορύπανση στο κεντρικό τμήμα της λεκάνης, ενώ η έκπλυση μη επεξεργασμένων αποβλήτων από σηπτικά συστήματα υποβάθμισε τα υπόγεια ύδατα κοντά τον οικισμό Λιβανάτες. Η σχέση μεταξύ των φυσικοχημικών παραμέτρων, όπως δυναμικού οξειδοαναγωγής (Eh) και διαλυμένου οξυγόνου (DO) με τα νιτρικά ισότοπα, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η απονιτροποίηση συμβαίνει, κυρίως, στο βόρειο τμήμα της λεκάνης, κοντά στον οικισμό Λιβανάτες, ενώ η νιτροποίηση εντοπίζεται, κυρίως, στο κεντρικό τμήμα της λεκάνης και στα δείγματα που συλλέχθηκαν κοντά στην ακτογραμμή. Όσο αναφορά τις υψηλές τιμές ηλεκτρικής αγωγιμότητας, για τα δείγματα νερού κοντά στην ακτογραμμή, φαίνεται να ευθύνονται τα σταγονίδια της θάλασσας (sea spray), ενώ οι υψηλές τιμές σε Cr(VI), σε ορισμένα δείγματα, φαίνεται να είναι αποτέλεσμα γεωγενούς προέλευσης του χρωμίου (υπερβασικά πετρώματα), ωστόσο πιθανή είναι και η προέλευση του από τη χρήση των φωσφορικών λιπασμάτων (Vogel et al., 2020).","abstract_has_math":false,"creators":["Αντωνοπούλου Μαρία - Χριστίνα","Antonopoulou Maria - Christina"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2023,"date_issued":"2023","date_published":"2023","updated_at":"2026-11-19T06:22:22Z","subjects":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3331646"],"render_values":[{"text":"uoadl:3331646","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3331646","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3331646","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A3331646","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Αντωνοπούλου Μαρία - Χριστίνα","Antonopoulou Maria - Christina"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2023"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Θετικές Επιστήμες","Science"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3331646","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3331646"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η παρούσα διπλωματική εργασία με τίτλο «Διερεύνηση των Πηγών Προέλευσης του Αζώτου με τη Χρήση Ισοτοπικών Αναλύσεων Νιτρικών Ιόντων σε Υπόγεια Νερά από την Ευρύτερη Περιοχή της Αταλάντης, Νομού Φθιώτιδας», εκπονήθηκε στα πλαίσια του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Επιστήμες Γης & Περιβάλλον» του Τμήματος Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με Ειδίκευση «Ορυκτοί Πόροι – Πετρολογία & Διαχείριση Περιβάλλοντος». Σκοπός της διπλωματικής εργασίας είναι ο εντοπισμός της υφιστάμενης νιτρορύπανσης στην ευρύτερη περιοχή της Αταλάντης, του νομού Φθιώτιδας και για πρώτη φορά ο προσδιορισμός των πηγών προέλευσης των νιτρικών ιόντων, μέσω ισοτοπικών αναλύσεων των στοιχείων αζώτου (δ15N-NO3-) και οξυγόνου (δ18O-NO3-), στο μόριο των νιτρικών ιόντων των υπόγειων νερών της περιοχής, καθώς και των διεργασιών της ισοτοπικής σύνθεσης και μετασχηματισμού των αζωτούχων ενώσεων. Ως περιοχή μελέτης ορίζεται η ευρύτερη περιοχή της υδρολογικής λεκάνης της Αταλάντης, Νομού Φθιώτιδας. Πρόκειται για μια έντονα αγροτική περιοχή με σχετικά μικρό αστικό ιστό, που παρόλα αυτά δεν διαθέτει οργανωμένο σύστημα συλλογής και επεξεργασίας των οικιακών λυμάτων. Γεωτεκτονικά, ανήκει στην Υποπελαγονική Ενότητα, καθώς η λεκάνη καλύπτεται από αλλουβιακές προσχώσεις του Τεταρτογενούς, ενώ τα περιβάλλοντα πετρώματα είναι Νεογενείς αργιλικές μάργες, γραουβάκες – χαλαζίτες του Παλαιοζωικού, με φακούς περιδοτιτών και επιπλέον ασβεστόλιθοι – δολομίτες Ιουρασικής ηλικίας. Ως νιτρορύπανση ορίζεται η ρύπανση των νερών, ενός συστήματος υπόγειου νερού, από την παρουσία νιτρικών ιόντων, πάνω από την επιτρεπόμενη τιμή των 50 mg L-1 για το πόσιμο νερό, που ορίζεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.) και την αντίστοιχη Ευρωπαϊκή Οδηγία (2020/2184). Η έντονη παρουσία υψηλών συγκεντρώσεων νιτρικών ιόντων στα υπόγεια νερά, φαίνεται να απαντάται κυρίως σε αγροτικές περιοχές. Τόσο η χρήση νιτρικών και αμμωνιακών λιπασμάτων και οργανικών λιπασμάτων, όσο και η απουσία οργανωμένου συστήματος συλλογής και επεξεργασίας των οικιακών λυμάτων, είναι χαρακτηριστικές και συνήθεις πηγές νιτρορύπανσης. Μια ενιαία δειγματοληπτική εκστρατεία πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2021, δηλαδή κατά την ξηρή περίοδο. Συνολικά, συλλέχθηκαν 41 δείγματα υπόγειων υδάτων από παραγωγικές γεωτρήσεις άρδευσης, αρκετές από τις οποίες χρησιμοποιούνται και για ιδιωτική κατανάλωση. Τα βάθη των γεωτρήσεων κυμαίνονταν από 20 έως 200 m, με μέσο βάθος τα 60 m. Κατά τη δειγματοληψία, προσδιορίστηκαν in situ παράμετροι όπως pH, διαλυμένο οξυγόνο (DO), δυναμικό οξειδοαναγωγής (Eh), ηλεκτρική αγωγιμότητα (EC) και ολικά διαλυμένα στερεά (TDS), χρησιμοποιώντας ένα προ βαθμονομημένο φορητό πολυπαραμετρικό μετρητή. Όλα τα δείγματα αναλύθηκαν για κύρια κατιόντα (Ca2+, K+, Mg2+, Na+) και ιχνοστοιχεία, θρεπτικά ιόντα (NO3-, NO2-, NH4+, PO43-) και κύρια ανιόντα (Cl-, HCO3-, SO42-). Επιπλέον, 32 από τα 41 δείγματα, αναλύθηκαν για ισοτοπική σύσταση νιτρικών ιόντων (δ15N και δ18O - NO3-). Τα 32 δείγματα επιλέχθηκαν με σκοπό να καλύψουν όλο το φάσμα των τιμών συγκέντρωσης νιτρικών από τη χαμηλότερη έως την υψηλότερη. Ο προσδιορισμός των συγκεντρώσεων νιτρικών ιόντων έγινε στο εργαστήριο Περιβαλλοντικής Χημείας, του Τμήματος Χημείας του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, χρησιμοποιώντας σύστημα ιοντικής χρωματογραφίας, ενώ τα δείγματα αναλύθηκαν για ισότοπα αζώτου και οξυγόνου στα νιτρικά ιόντα στο Isotope Bioscience Laboratory – ISOFYS, στο Πανεπιστήμιο της Γάνδης, στο Βέλγιο, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο βακτηριακής απονιτροποίησης (Casciotti et al., 2002). Η αβεβαιότητα των αναλυτικών μετρήσεων ήταν ± 0,2 ‰ και ± 0,4 ‰ για τα δ15Ν και δ18Ο αντίστοιχα. Επίσης, οι υπόλοιπες χημικές αναλύσεις (ICP-OES, ICP-MS) των δειγμάτων σε κύρια κατιόντα και ιχνοστοιχεία, πραγματοποιήθηκαν στο University of Life Sciences Prague Faculty of Environmental Sciences, Department of Environmental Geosciences, στην Τσεχία. Το pH κυμάνθηκε από 7,00 έως 7,69 υποδεικνύοντας ουδέτερες έως ελαφρώς αλκαλικές συνθήκες. Οι τιμές διαλυμένου O2 (DO) και Eh κυμάνθηκαν από 1,47 έως 8,06 mg L-1 (μέση τιμή 6,13 mg L-1) και από -333 έως 291 mV (μέση τιμή 89,3 mV), αντίστοιχα. Οι παραπάνω τιμές δείχνουν ότι τα περισσότερα από τα δείγματα βρίσκονται σε οξικές συνθήκες. Όλες οι συγκεντρώσεις χημικών ιόντων ήταν κάτω από τις οριακές τιμές για το πόσιμο νερό (WHO, 2004), εκτός από τα νιτρικά ιόντα. Συνολικά, οι τιμές των νιτρικών κυμάνθηκαν από κάτω από το όριο ανίχνευσης (DL = 0,5 mg L-1) έως 337 mg L-1 (μέση τιμή 68,8 mg L-1), δηλαδή υπερβαίνουν το ανώτατο όριο των 50 mg NO3- L-1 (WHO, 2004) στο ~66 % των δειγμάτων. Οι τιμές δ15N-NO3- στα δείγματα υπόγειων υδάτων κυμάνθηκαν μεταξύ +2,0 ‰ και +14,5 ‰, με μέσο όρο 6.5±3.3 ‰. Οι τιμές δ18O-NO3- ήταν μεταξύ ±0,3 ‰ και +11,0 ‰, με μέσο όρο 4,7±2,4 ‰. Τα περισσότερα από τα δείγματα (~72 %) εμπίπτουν στα επικαλυπτόμενα πεδία για οργανικό Ν στο έδαφος, NH4+ λιπάσματα, οργανικό λίπασμα και λύματα, υποδεικνύοντας ότι πολλαπλές πηγές νιτρικών αλάτων ευθύνονται για τη νιτρορύπανση του υδροφόρου ορίζοντα. Οι τιμές δ15N-NO3- και δ18O-NO3- παρουσιάζουν χωρική μεταβλητότητα αντανακλώντας διαφορετικές πηγές Ν στον υδροφόρο ορίζοντα. Για παράδειγμα, τα δείγματα υπόγειων υδάτων που βρίσκονται πιο κοντά στον οικισμό Λιβανάτες, παρουσιάζουν τις υψηλότερες τιμές δ15N-NO3-, ενώ εκείνα από το κεντρικό τμήμα της λεκάνης, που είναι κυρίως γεωργική έκταση, παρουσιάζουν πολύ χαμηλότερες τιμές. Σε ορισμένα δείγματα, ο συνδυασμός υψηλών τιμών δ15N-NO3-, με χαμηλές τιμές σε διαλυμένο οξυγόνο (DO) και δυναμικό οξειδοαναγωγής (Eh), αποτελούν ένδειξη επίδρασης διεργασιών απονιτροποίησης υπό αναγωγικές συνθήκες σε ορισμένα μέρη του υδροφόρου ορίζοντα (Nikolenko et al., 2017). Από την άλλη, τα δείγματα, κυρίως από το κεντρικό τμήμα της λεκάνης, εμφανίζουν χαμηλότερες τιμές δ18O-NO3- και υψηλές τιμές DO, που θα μπορούσαν να είναι ενδεικτικές διεργασιών νιτροποίησης (Nikolenko et al., 2017). Επιπρόσθετα, τα δείγματα νερού που πάρθηκαν από σημεία κοντά στην ακτογραμμή, έπειτα από τη στατιστική ανάλυση, αποδίδουν υψηλές τιμές ηλεκτρικής αγωγιμότητας, σε σχέση με τα δείγματα από το κεντρικό τμήμα της λεκάνης, όχι όμως σε επίπεδο υφαλμύρινσης του υδροφόρου ορίζοντα. Σε αυτή τη μελέτη, εντοπίστηκαν δύο κύριες πηγές νιτρικών στη λεκάνη της Αταλάντης κατά τη διάρκεια της ξηρής περιόδου χρησιμοποιώντας ιχνηθέτες ισοτόπων: τα λιπάσματα ευθύνονται κυρίως για τη νιτρορύπανση στο κεντρικό τμήμα της λεκάνης, ενώ η έκπλυση μη επεξεργασμένων αποβλήτων από σηπτικά συστήματα υποβάθμισε τα υπόγεια ύδατα κοντά τον οικισμό Λιβανάτες. Η σχέση μεταξύ των φυσικοχημικών παραμέτρων, όπως δυναμικού οξειδοαναγωγής (Eh) και διαλυμένου οξυγόνου (DO) με τα νιτρικά ισότοπα, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η απονιτροποίηση συμβαίνει, κυρίως, στο βόρειο τμήμα της λεκάνης, κοντά στον οικισμό Λιβανάτες, ενώ η νιτροποίηση εντοπίζεται, κυρίως, στο κεντρικό τμήμα της λεκάνης και στα δείγματα που συλλέχθηκαν κοντά στην ακτογραμμή. Όσο αναφορά τις υψηλές τιμές ηλεκτρικής αγωγιμότητας, για τα δείγματα νερού κοντά στην ακτογραμμή, φαίνεται να ευθύνονται τα σταγονίδια της θάλασσας (sea spray), ενώ οι υψηλές τιμές σε Cr(VI), σε ορισμένα δείγματα, φαίνεται να είναι αποτέλεσμα γεωγενούς προέλευσης του χρωμίου (υπερβασικά πετρώματα), ωστόσο πιθανή είναι και η προέλευση του από τη χρήση των φωσφορικών λιπασμάτων (Vogel et al., 2020).","The present diploma thesis entitled \"Tracing Nitrogen Sources and Transformations by using the Nitrate dual Isotopic Composition of Groundwaters from Atalanti, Fthiotida, Greece\", was prepared within the framework of the Master's Program \"Earth Sciences & Environment\" of the Department of Geology & Geoenvironment of the National and Kapodistrian University of Athens, with Specialization \"Mineral Resources - Petrology & Environmental Management\". The purpose of the thesis is to identify the existing nitrate pollution in the wider area of Atalanti, in the prefecture of Fthiotida and for the first time to determine the sources of nitrate ions, through isotopic analyzes of the elements nitrogen (δ 15N-NO3-) and oxygen (δ18O-NO3-), in the molecule of nitrate ions of the groundwater of the area, as well as the processes of the isotopic synthesis and transformation of nitrogenous compounds. The study area is defined as the wider area of the catchment area of Atalanti, Fthiotida Prefecture. It is an intensely rural area with a relatively small urban fabric, which nevertheless does not have an organized system for the collection and treatment of domestic wastewater. Geotectonically, it belongs to the Sub-Pelagonic Unit, as the basin is covered by alluvial sediments of the Quaternary, while the surrounding rocks are Neogene argillaceous marls, greywackes - quartzites of the Paleozoic, with lenses of peridotites and additional limestones - dolomites of Jurassic age. Nitrate pollution is defined as the pollution of the waters of an aquifer system by the presence of nitrate ion, above the permitted value of 50 mg L-1 for drinking water, defined by the World Health Organization (WHO) and the corresponding European Directive (2020/2184). The intense presence of high concentrations of nitrate ions in the groundwater seems to be found mainly in rural areas. Both the use of nitrate and ammonium fertilizers and manure, as well as the absence of an organized system for the collection and treatment of domestic wastewater, are typical and common sources of nitrate pollution. A single sampling campaign was carried out in June 2021, i.e., during the dry season. In total, 41 groundwater samples were collected from productive irrigation boreholes, several of which were also used for drinking water supply purposes. The depths of the boreholes ranged from 20 to 200 m, with an average depth of 60 m. During sampling, in-situ parameters were determined such as pH, dissolved oxygen (DO), redox potential (Eh), electrical conductivity (EC) and total dissolved solids (TDS), using a pre-calibrated portable multiparameter meter. All samples were analyzed for major cations (Ca2+, K+, Mg2+, Na+) and trace elements, nutrient ions (NO3-, NO2-, NH4+, PO43-) and main anions (Cl-, HCO3-, SO42-). In addition, 32 of the 41 samples, were analyzed for isotopic composition of nitrate ions (δ15N and δ18O of NO3-). Τhe 32 samples were selected with the intention to cover the whole range of nitrate concentration values from the lowest to the highest ones. The determination of nitrate ions concentrations was done in the laboratory of Environmental Chemistry, of the Department of Chemistry of NKUA, using an ion chromatography system, whereas the samples were analyzed for nitrate isotopes at the Isotope Bioscience Laboratory – ISOFYS, Ghent University, Gent, Belgium using a bacteria denitrification method (Casciotti et al., 2002). The analytical uncertainties were ± 0.2 ‰ and ± 0.4 ‰ for δ15N and δ18O, respectively. Also, the rest of the chemical analyzes (ICP-OES, ICP-MS) of the samples in major cations and trace elements, were carried out at the University of Life Sciences Prague Faculty of Environmental Sciences, Department of Environmental Geosciences, in the Czech Republic. The pH ranged from 7.00 to 7.69 indicating neutral to slightly alkaline conditions. The Dissolved O2 (DO) and Eh values ranged from 1.47 to 8.06 mg L-1 (median 6.13 mg L-1) and from -333 to 291 mV (median 89.3 mV), respectively. These indicated that most of the samples are under oxic conditions. All chemical ion concentrations were below the threshold values for drinking water (WHO, 2004), except for nitrate ions. Overall, the nitrate values ranged from below detection limit (DL = 0.5 mg L-1) to 337 mg L-1 (median 68.8 mg L-1), that is, they exceeded the threshold value of 50 mg NO3-L-1 (WHO, 2004) in ~66 % of the samples. The δ15N-NO3- values in the groundwater samples ranged between +2.0 ‰ and +14.5 ‰, with an average of 6.5±3.3 ‰, whereas the δ18O-NO3- values were between ±0.3 ‰ and +11.0 ‰, with an average of 4.7±2.4 ‰. Most of the samples (~72 %) fell within the overlapping ranges for organic N in soil, NH4+ fertilizers, manure, and sewage effluents, indicating that multiple nitrate sources are responsible for the nitrate contamination of the aquifer. The δ15N-NO3- and δ18O-NO3- values exhibited spatial variability reflecting diverse N sources in the aquifer. For example, the groundwater samples located closer to the urban area “Livanates”, showed the highest δ15N-NO3- values, whereas those from the central part of the basin, which is mostly agricultural, had much lower. In some samples the combination of high δ15N-NO3- values and low DO and Eh values reflecting the possible occurrence of denitrification processes under reducing conditions in some parts of the aquifer (Nikolenko et al., 2017). On the other hand, the samples, mainly from the central part of the basin, showed lower δ18O-NO3-, and high DO values, which could be indicative of nitrification processes (Nikolenko et al., 2017). In this study, two major nitrate sources were identified in the Atalanti basin during dry season using chemical and isotope tracers: fertilizers are mostly responsible for nitrate pollution in the central part of the basin, whereas leaching of untreated wastes from septic systems deteriorated the groundwater near the settlement of Livanates. The relationship between the physicochemical parameters, such as redox (Eh) and dissolved oxygen (DO) and nitrate isotopes lead to the conclusion that the denitrification most likely occurs in the northern part of the basin, near the Livanates settlement, whereas nitrification was more evidently detected in the central part. As for the high values of electrical conductivity, for the samples near the coastline, it seems that the sea sprays (marine aerosols) are responsible, while the high values in Cr(VI), in some samples, seem to be of indigenous origin (ultramafic rocks), or and its occurrence is also possible from the use of phosphate fertilizers (Vogel et al., 2020)."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΠΗΓΩΝ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΙΣΟΤΟΠΙΚΩΝ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΣΕ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΤΑΛΑΝΤΗΣ, ΝΟΜΟΥ ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Αντωνοπούλου Μαρία - Χριστίνα","Antonopoulou Maria - Christina"],"dc:date":["2023"],"dc:description":["Η παρούσα διπλωματική εργασία με τίτλο «Διερεύνηση των Πηγών Προέλευσης του Αζώτου με τη Χρήση Ισοτοπικών Αναλύσεων Νιτρικών Ιόντων σε Υπόγεια Νερά από την Ευρύτερη Περιοχή της Αταλάντης, Νομού Φθιώτιδας», εκπονήθηκε στα πλαίσια του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Επιστήμες Γης & Περιβάλλον» του Τμήματος Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με Ειδίκευση «Ορυκτοί Πόροι – Πετρολογία & Διαχείριση Περιβάλλοντος». Σκοπός της διπλωματικής εργασίας είναι ο εντοπισμός της υφιστάμενης νιτρορύπανσης στην ευρύτερη περιοχή της Αταλάντης, του νομού Φθιώτιδας και για πρώτη φορά ο προσδιορισμός των πηγών προέλευσης των νιτρικών ιόντων, μέσω ισοτοπικών αναλύσεων των στοιχείων αζώτου (δ15N-NO3-) και οξυγόνου (δ18O-NO3-), στο μόριο των νιτρικών ιόντων των υπόγειων νερών της περιοχής, καθώς και των διεργασιών της ισοτοπικής σύνθεσης και μετασχηματισμού των αζωτούχων ενώσεων. Ως περιοχή μελέτης ορίζεται η ευρύτερη περιοχή της υδρολογικής λεκάνης της Αταλάντης, Νομού Φθιώτιδας. Πρόκειται για μια έντονα αγροτική περιοχή με σχετικά μικρό αστικό ιστό, που παρόλα αυτά δεν διαθέτει οργανωμένο σύστημα συλλογής και επεξεργασίας των οικιακών λυμάτων. Γεωτεκτονικά, ανήκει στην Υποπελαγονική Ενότητα, καθώς η λεκάνη καλύπτεται από αλλουβιακές προσχώσεις του Τεταρτογενούς, ενώ τα περιβάλλοντα πετρώματα είναι Νεογενείς αργιλικές μάργες, γραουβάκες – χαλαζίτες του Παλαιοζωικού, με φακούς περιδοτιτών και επιπλέον ασβεστόλιθοι – δολομίτες Ιουρασικής ηλικίας. Ως νιτρορύπανση ορίζεται η ρύπανση των νερών, ενός συστήματος υπόγειου νερού, από την παρουσία νιτρικών ιόντων, πάνω από την επιτρεπόμενη τιμή των 50 mg L-1 για το πόσιμο νερό, που ορίζεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.) και την αντίστοιχη Ευρωπαϊκή Οδηγία (2020/2184). Η έντονη παρουσία υψηλών συγκεντρώσεων νιτρικών ιόντων στα υπόγεια νερά, φαίνεται να απαντάται κυρίως σε αγροτικές περιοχές. Τόσο η χρήση νιτρικών και αμμωνιακών λιπασμάτων και οργανικών λιπασμάτων, όσο και η απουσία οργανωμένου συστήματος συλλογής και επεξεργασίας των οικιακών λυμάτων, είναι χαρακτηριστικές και συνήθεις πηγές νιτρορύπανσης. Μια ενιαία δειγματοληπτική εκστρατεία πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2021, δηλαδή κατά την ξηρή περίοδο. Συνολικά, συλλέχθηκαν 41 δείγματα υπόγειων υδάτων από παραγωγικές γεωτρήσεις άρδευσης, αρκετές από τις οποίες χρησιμοποιούνται και για ιδιωτική κατανάλωση. Τα βάθη των γεωτρήσεων κυμαίνονταν από 20 έως 200 m, με μέσο βάθος τα 60 m. Κατά τη δειγματοληψία, προσδιορίστηκαν in situ παράμετροι όπως pH, διαλυμένο οξυγόνο (DO), δυναμικό οξειδοαναγωγής (Eh), ηλεκτρική αγωγιμότητα (EC) και ολικά διαλυμένα στερεά (TDS), χρησιμοποιώντας ένα προ βαθμονομημένο φορητό πολυπαραμετρικό μετρητή. Όλα τα δείγματα αναλύθηκαν για κύρια κατιόντα (Ca2+, K+, Mg2+, Na+) και ιχνοστοιχεία, θρεπτικά ιόντα (NO3-, NO2-, NH4+, PO43-) και κύρια ανιόντα (Cl-, HCO3-, SO42-). Επιπλέον, 32 από τα 41 δείγματα, αναλύθηκαν για ισοτοπική σύσταση νιτρικών ιόντων (δ15N και δ18O - NO3-). Τα 32 δείγματα επιλέχθηκαν με σκοπό να καλύψουν όλο το φάσμα των τιμών συγκέντρωσης νιτρικών από τη χαμηλότερη έως την υψηλότερη. Ο προσδιορισμός των συγκεντρώσεων νιτρικών ιόντων έγινε στο εργαστήριο Περιβαλλοντικής Χημείας, του Τμήματος Χημείας του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, χρησιμοποιώντας σύστημα ιοντικής χρωματογραφίας, ενώ τα δείγματα αναλύθηκαν για ισότοπα αζώτου και οξυγόνου στα νιτρικά ιόντα στο Isotope Bioscience Laboratory – ISOFYS, στο Πανεπιστήμιο της Γάνδης, στο Βέλγιο, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο βακτηριακής απονιτροποίησης (Casciotti et al., 2002). Η αβεβαιότητα των αναλυτικών μετρήσεων ήταν ± 0,2 ‰ και ± 0,4 ‰ για τα δ15Ν και δ18Ο αντίστοιχα. Επίσης, οι υπόλοιπες χημικές αναλύσεις (ICP-OES, ICP-MS) των δειγμάτων σε κύρια κατιόντα και ιχνοστοιχεία, πραγματοποιήθηκαν στο University of Life Sciences Prague Faculty of Environmental Sciences, Department of Environmental Geosciences, στην Τσεχία. Το pH κυμάνθηκε από 7,00 έως 7,69 υποδεικνύοντας ουδέτερες έως ελαφρώς αλκαλικές συνθήκες. Οι τιμές διαλυμένου O2 (DO) και Eh κυμάνθηκαν από 1,47 έως 8,06 mg L-1 (μέση τιμή 6,13 mg L-1) και από -333 έως 291 mV (μέση τιμή 89,3 mV), αντίστοιχα. Οι παραπάνω τιμές δείχνουν ότι τα περισσότερα από τα δείγματα βρίσκονται σε οξικές συνθήκες. Όλες οι συγκεντρώσεις χημικών ιόντων ήταν κάτω από τις οριακές τιμές για το πόσιμο νερό (WHO, 2004), εκτός από τα νιτρικά ιόντα. Συνολικά, οι τιμές των νιτρικών κυμάνθηκαν από κάτω από το όριο ανίχνευσης (DL = 0,5 mg L-1) έως 337 mg L-1 (μέση τιμή 68,8 mg L-1), δηλαδή υπερβαίνουν το ανώτατο όριο των 50 mg NO3- L-1 (WHO, 2004) στο ~66 % των δειγμάτων. Οι τιμές δ15N-NO3- στα δείγματα υπόγειων υδάτων κυμάνθηκαν μεταξύ +2,0 ‰ και +14,5 ‰, με μέσο όρο 6.5±3.3 ‰. Οι τιμές δ18O-NO3- ήταν μεταξύ ±0,3 ‰ και +11,0 ‰, με μέσο όρο 4,7±2,4 ‰. Τα περισσότερα από τα δείγματα (~72 %) εμπίπτουν στα επικαλυπτόμενα πεδία για οργανικό Ν στο έδαφος, NH4+ λιπάσματα, οργανικό λίπασμα και λύματα, υποδεικνύοντας ότι πολλαπλές πηγές νιτρικών αλάτων ευθύνονται για τη νιτρορύπανση του υδροφόρου ορίζοντα. Οι τιμές δ15N-NO3- και δ18O-NO3- παρουσιάζουν χωρική μεταβλητότητα αντανακλώντας διαφορετικές πηγές Ν στον υδροφόρο ορίζοντα. Για παράδειγμα, τα δείγματα υπόγειων υδάτων που βρίσκονται πιο κοντά στον οικισμό Λιβανάτες, παρουσιάζουν τις υψηλότερες τιμές δ15N-NO3-, ενώ εκείνα από το κεντρικό τμήμα της λεκάνης, που είναι κυρίως γεωργική έκταση, παρουσιάζουν πολύ χαμηλότερες τιμές. Σε ορισμένα δείγματα, ο συνδυασμός υψηλών τιμών δ15N-NO3-, με χαμηλές τιμές σε διαλυμένο οξυγόνο (DO) και δυναμικό οξειδοαναγωγής (Eh), αποτελούν ένδειξη επίδρασης διεργασιών απονιτροποίησης υπό αναγωγικές συνθήκες σε ορισμένα μέρη του υδροφόρου ορίζοντα (Nikolenko et al., 2017). Από την άλλη, τα δείγματα, κυρίως από το κεντρικό τμήμα της λεκάνης, εμφανίζουν χαμηλότερες τιμές δ18O-NO3- και υψηλές τιμές DO, που θα μπορούσαν να είναι ενδεικτικές διεργασιών νιτροποίησης (Nikolenko et al., 2017). Επιπρόσθετα, τα δείγματα νερού που πάρθηκαν από σημεία κοντά στην ακτογραμμή, έπειτα από τη στατιστική ανάλυση, αποδίδουν υψηλές τιμές ηλεκτρικής αγωγιμότητας, σε σχέση με τα δείγματα από το κεντρικό τμήμα της λεκάνης, όχι όμως σε επίπεδο υφαλμύρινσης του υδροφόρου ορίζοντα. Σε αυτή τη μελέτη, εντοπίστηκαν δύο κύριες πηγές νιτρικών στη λεκάνη της Αταλάντης κατά τη διάρκεια της ξηρής περιόδου χρησιμοποιώντας ιχνηθέτες ισοτόπων: τα λιπάσματα ευθύνονται κυρίως για τη νιτρορύπανση στο κεντρικό τμήμα της λεκάνης, ενώ η έκπλυση μη επεξεργασμένων αποβλήτων από σηπτικά συστήματα υποβάθμισε τα υπόγεια ύδατα κοντά τον οικισμό Λιβανάτες. Η σχέση μεταξύ των φυσικοχημικών παραμέτρων, όπως δυναμικού οξειδοαναγωγής (Eh) και διαλυμένου οξυγόνου (DO) με τα νιτρικά ισότοπα, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η απονιτροποίηση συμβαίνει, κυρίως, στο βόρειο τμήμα της λεκάνης, κοντά στον οικισμό Λιβανάτες, ενώ η νιτροποίηση εντοπίζεται, κυρίως, στο κεντρικό τμήμα της λεκάνης και στα δείγματα που συλλέχθηκαν κοντά στην ακτογραμμή. Όσο αναφορά τις υψηλές τιμές ηλεκτρικής αγωγιμότητας, για τα δείγματα νερού κοντά στην ακτογραμμή, φαίνεται να ευθύνονται τα σταγονίδια της θάλασσας (sea spray), ενώ οι υψηλές τιμές σε Cr(VI), σε ορισμένα δείγματα, φαίνεται να είναι αποτέλεσμα γεωγενούς προέλευσης του χρωμίου (υπερβασικά πετρώματα), ωστόσο πιθανή είναι και η προέλευση του από τη χρήση των φωσφορικών λιπασμάτων (Vogel et al., 2020).","The present diploma thesis entitled \"Tracing Nitrogen Sources and Transformations by using the Nitrate dual Isotopic Composition of Groundwaters from Atalanti, Fthiotida, Greece\", was prepared within the framework of the Master's Program \"Earth Sciences & Environment\" of the Department of Geology & Geoenvironment of the National and Kapodistrian University of Athens, with Specialization \"Mineral Resources - Petrology & Environmental Management\". The purpose of the thesis is to identify the existing nitrate pollution in the wider area of Atalanti, in the prefecture of Fthiotida and for the first time to determine the sources of nitrate ions, through isotopic analyzes of the elements nitrogen (δ 15N-NO3-) and oxygen (δ18O-NO3-), in the molecule of nitrate ions of the groundwater of the area, as well as the processes of the isotopic synthesis and transformation of nitrogenous compounds. The study area is defined as the wider area of the catchment area of Atalanti, Fthiotida Prefecture. It is an intensely rural area with a relatively small urban fabric, which nevertheless does not have an organized system for the collection and treatment of domestic wastewater. Geotectonically, it belongs to the Sub-Pelagonic Unit, as the basin is covered by alluvial sediments of the Quaternary, while the surrounding rocks are Neogene argillaceous marls, greywackes - quartzites of the Paleozoic, with lenses of peridotites and additional limestones - dolomites of Jurassic age. Nitrate pollution is defined as the pollution of the waters of an aquifer system by the presence of nitrate ion, above the permitted value of 50 mg L-1 for drinking water, defined by the World Health Organization (WHO) and the corresponding European Directive (2020/2184). The intense presence of high concentrations of nitrate ions in the groundwater seems to be found mainly in rural areas. Both the use of nitrate and ammonium fertilizers and manure, as well as the absence of an organized system for the collection and treatment of domestic wastewater, are typical and common sources of nitrate pollution. A single sampling campaign was carried out in June 2021, i.e., during the dry season. In total, 41 groundwater samples were collected from productive irrigation boreholes, several of which were also used for drinking water supply purposes. The depths of the boreholes ranged from 20 to 200 m, with an average depth of 60 m. During sampling, in-situ parameters were determined such as pH, dissolved oxygen (DO), redox potential (Eh), electrical conductivity (EC) and total dissolved solids (TDS), using a pre-calibrated portable multiparameter meter. All samples were analyzed for major cations (Ca2+, K+, Mg2+, Na+) and trace elements, nutrient ions (NO3-, NO2-, NH4+, PO43-) and main anions (Cl-, HCO3-, SO42-). In addition, 32 of the 41 samples, were analyzed for isotopic composition of nitrate ions (δ15N and δ18O of NO3-). Τhe 32 samples were selected with the intention to cover the whole range of nitrate concentration values from the lowest to the highest ones. The determination of nitrate ions concentrations was done in the laboratory of Environmental Chemistry, of the Department of Chemistry of NKUA, using an ion chromatography system, whereas the samples were analyzed for nitrate isotopes at the Isotope Bioscience Laboratory – ISOFYS, Ghent University, Gent, Belgium using a bacteria denitrification method (Casciotti et al., 2002). The analytical uncertainties were ± 0.2 ‰ and ± 0.4 ‰ for δ15N and δ18O, respectively. Also, the rest of the chemical analyzes (ICP-OES, ICP-MS) of the samples in major cations and trace elements, were carried out at the University of Life Sciences Prague Faculty of Environmental Sciences, Department of Environmental Geosciences, in the Czech Republic. The pH ranged from 7.00 to 7.69 indicating neutral to slightly alkaline conditions. The Dissolved O2 (DO) and Eh values ranged from 1.47 to 8.06 mg L-1 (median 6.13 mg L-1) and from -333 to 291 mV (median 89.3 mV), respectively. These indicated that most of the samples are under oxic conditions. All chemical ion concentrations were below the threshold values for drinking water (WHO, 2004), except for nitrate ions. Overall, the nitrate values ranged from below detection limit (DL = 0.5 mg L-1) to 337 mg L-1 (median 68.8 mg L-1), that is, they exceeded the threshold value of 50 mg NO3-L-1 (WHO, 2004) in ~66 % of the samples. The δ15N-NO3- values in the groundwater samples ranged between +2.0 ‰ and +14.5 ‰, with an average of 6.5±3.3 ‰, whereas the δ18O-NO3- values were between ±0.3 ‰ and +11.0 ‰, with an average of 4.7±2.4 ‰. Most of the samples (~72 %) fell within the overlapping ranges for organic N in soil, NH4+ fertilizers, manure, and sewage effluents, indicating that multiple nitrate sources are responsible for the nitrate contamination of the aquifer. The δ15N-NO3- and δ18O-NO3- values exhibited spatial variability reflecting diverse N sources in the aquifer. For example, the groundwater samples located closer to the urban area “Livanates”, showed the highest δ15N-NO3- values, whereas those from the central part of the basin, which is mostly agricultural, had much lower. In some samples the combination of high δ15N-NO3- values and low DO and Eh values reflecting the possible occurrence of denitrification processes under reducing conditions in some parts of the aquifer (Nikolenko et al., 2017). On the other hand, the samples, mainly from the central part of the basin, showed lower δ18O-NO3-, and high DO values, which could be indicative of nitrification processes (Nikolenko et al., 2017). In this study, two major nitrate sources were identified in the Atalanti basin during dry season using chemical and isotope tracers: fertilizers are mostly responsible for nitrate pollution in the central part of the basin, whereas leaching of untreated wastes from septic systems deteriorated the groundwater near the settlement of Livanates. The relationship between the physicochemical parameters, such as redox (Eh) and dissolved oxygen (DO) and nitrate isotopes lead to the conclusion that the denitrification most likely occurs in the northern part of the basin, near the Livanates settlement, whereas nitrification was more evidently detected in the central part. As for the high values of electrical conductivity, for the samples near the coastline, it seems that the sea sprays (marine aerosols) are responsible, while the high values in Cr(VI), in some samples, seem to be of indigenous origin (ultramafic rocks), or and its occurrence is also possible from the use of phosphate fertilizers (Vogel et al., 2020)."],"dc:identifier":["uoadl:3331646","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3331646"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"dc:title":["ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΠΗΓΩΝ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΙΣΟΤΟΠΙΚΩΝ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΣΕ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΤΑΛΑΝΤΗΣ, ΝΟΜΟΥ ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T06:22:22Z"}