{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:3336553"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:3336553","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Evaluation of mandibular cortical bone in a healthy paediatric population","abstract":"Σκοπός: Ο πρωταρχικός στόχος της μελέτης ήταν η συστηματική καταγραφή και αξιολόγηση ποιοτικά και ποσοτικά του συμπαγούς οστού της κάτω γνάθου σε υγιή παιδιά και εφήβους ηλικίας 6-18 ετών. Οι δευτερεύοντες στόχοι ήταν η αξιολόγηση της κατανομής της οστικής πυκνότητας και της ποιότητας του συμπαγούς οστού σε διάφορες ομάδες φύλου και ηλικίας. Επίσης η διερεύνηση της πιθανότητας η οστική πυκνότητα να επηρεάζεται από παράγοντες που γενικά μεταβάλλουν την σύγκλειση και έμμεσα τις μασητικές δυνάμεις, όπως η παρουσία εκτεταμένων τερηδονικών βλαβών, ελλειπόντων δοντιών, εκτεταμένων αποκαταστάσεων σύνθετης ρητίνης και ανοξείδωτων προκατασκευασμένων στεφανών. Απώτερος στόχος της μελέτης ήταν η δημιουργία πινάκων αναφοράς του πάχους του συμπαγούς οστού σε υγιή ελληνικό πληθυσμό παιδιών και εφήβων. Υλικό & Μέθοδος: Πρόκειται για διπλή τυφλή αναδρομική μελέτη κοορτής που αξιολόγησε το συμπαγές οστό μέσω 660 οδοντιατρικών πανοραμικών ακτινογραφιών που ελήφθησαν στην Οδοντιατρική Σχολή Αθηνών στο πλαίσιο των οδοντιατρικών αναγκών των ασθενών. Αναζητήθηκαν τα οδοντιατρικά αρχεία όλων των ασθενών ηλικίας 6-18 ετών του Τμήματος Παιδοδοντιατρικής και του Τμήματος Ορθοδοντικής (Οδοντιατρική Σχολή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών) που υποβλήθηκαν σε θεραπεία μεταξύ των ετών 2012 έως 2021, για τους οποίους υπήρχε διαθέσιμη οδοντιατρική πανοραμική ακτινογραφία. Η περίοδος που επιλέχθηκε εξασφάλισε ότι όλες οι ακτινογραφίες είναι συγκρίσιμες, καθώς έχουν πραγματοποιηθεί με το ίδιο ακτινογραφικό μηχάνημα και η πιθανή μεγέθυνση είναι η ίδια. Τα κριτήρια επιλογής ήταν ακτινογραφίες που ανήκουν σε άτομα ηλικίας 6-18 ετών, ελληνικής καταγωγής. Θα έπρεπε να υπάρχει διαθέσιμο πλήρες ιατρικό και οδοντιατρικό ιστορικό και οι πανοραμικές ακτινογραφίες να έχουν καλή ποιότητα. Τα κριτήρια αποκλεισμού ήταν ακτινογραφίες που ανήκουν σε άτομα ηλικίας > 18 ετών, σε άτομα με νοσήματα ή καταστάσεις που τα ίδια ή η θεραπεία τους επηρεάζει το οστό π.χ. διατροφικές διαταραχές, πρωορότητα, πρώιμη ήβη, μυοσκελετικές διαταραχές κ.α. Επίσης άτομα που υποβάλλονται ή έχουν υποβληθεί σε ορθοδοντική θεραπεία και ακτινογραφίες που να είναι κακής ποιότητας. Οι πανοραμικές ακτινογραφίες χωρίστηκαν σε ισόποσες ομάδες ανάλογα με την ηλικία και το φύλο. Το συμπαγές οστό της κάτω γνάθου αξιολογήθηκε ποσοτικά και ποιοτικά, χρησιμοποιώντας δυο ανθρωπομετρικούς δείκτες. Η ποσοτική αξιολόγηση έγινε χρησιμοποιώντας τον δείκτη Mandibular Cortical Width (MCW), ο οποίος αξιολογεί το πάχος του συμπαγούς πετάλου της κάτω γνάθου άπω του γενειακού τρήματος. Εφαρμόστηκε η μέθοδος των Paulsson-Björnsson και συν.(2015). Συγκεκριμένα, σε κάθε ημιμόριο σχεδιάστηκε η εφαπτομένη στο χείλος της κάτω γνάθου και στη συνέχεια σχεδιάστηκαν 4 κάθετες γραμμές που περνούν από τα ακόλουθα 4 σημεία: 1. Μια γραμμή που περνά εμπρός από το πρόσθιο χείλος του κλάδου της κάτω γνάθου και τέμνει την περιοχή μπροστά από τη γωνία της κάτω γνάθου (Antegonion). 2. Από την εγγύς επιφάνεια στο ύψος της αδαμαντινοοδοντινικής ένωσης του πρώτου μόνιμου γομφίου. 3. Από τα υψηλότερα σημεία του φύματος του δευτέρου προγομφίου. 4. Από τα υψηλότερα σημεία του φύματος του πρώτου προγομφίου. Αντίστοιχα η ποιοτική ανάλυση έγινε χρησιμοποιώντας τον δείκτη Mandibular Cortical Index (MCI),σύμφωνα με τη μελέτη των Klemetti και συν. (1994), ο οποίος αξιολογεί τη μορφολογία του ορίου του συμπαγούς πετάλου με το σπογγώδες στην περιοχή άπω του γενειακού τρήματος. Ο δείκτης αυτός έχει 3 στάδια ανάλογα με τη βαρύτητα (C1, C2, C3). Όσον αφορά τη ποσοτική αξιολόγηση, το πάχος του συμπαγούς οστού μετρήθηκε με το λογισμικό Image J (Image J 1.50c4 για Windows XP). Καθώς το λογισμικό μετρά το μήκος σε pixel (1024x1024 εικονοστοιχεία- 8-bit- 1 MB), όλες οι μετρήσεις μετατράπηκαν σε mm χρησιμοποιώντας έναν υπολογισμένο συντελεστή. Οι διαστάσεις των pixel στο φυσικό κόσμο, βασίστηκαν στο μέγεθος των pixel χρησιμοποιώντας ένα γνωστό δείγμα. Για κάθε ακτινογραφία, η μέση τιμή από τις δύο μετρήσεις για κάθε σημείο και η συνολική μέση τιμή από όλα τα σημεία υπολογίστηκε και καταγράφηκε σε ειδικά σχεδιασμένο φύλλο καταγραφής. Η αξιολόγηση και η ανάλυση όλων των ακτινογραφιών πραγματοποιήθηκε με τυχαία σειρά από δύο βαθμονομημένους παρατηρητές. Οι αξιολογητές ενήργησαν τυφλά όσον αφορά τα δημογραφικά χαρακτηριστικά του ασθενούς, δεδομένου ότι όλες οι ακτινογραφίες αναμείχθηκαν αρχικά από έναν τρίτο ερευνητή που δεν συμμετείχε στη διαδικασία αξιολόγησης. Ο τρίτος ερευνητής, ο οποίος ήταν επίσης βαθμονομημένος, συμμετείχε στην προετοιμασία των ακτινογραφιών για την ποσοτική ανάλυση, δηλαδή στη χάραξη των γραμμών που απαιτούνταν για την ανάλυση και στην περικοπή των ακτινογραφιών έτσι ώστε να είναι ορατή μόνο η κάτω γνάθος για να διευκολυνθεί η ανάλυση. Τυχόν διαφορές μεταξύ των αξιολογητών επιλύονταν με συζήτηση και, εάν δεν επιτυγχανόταν συμφωνία, ζητούνταν η γνώμη ενός τρίτου αξιολογητή που δεν είχε προηγουμένως εμπλακεί στις ανωτέρω διαδικασίες. 100 ακτινογραφίες επανεξετάστηκαν μετά από ένα μήνα από τους ίδιους εξεταστές για να ελεγχθεί η αξιοπιστία µμεταξύ των παρατηρητών. Αποτελέσματα: Η μέση ηλικία των ασθενών ήταν 11,7 έτη (SD: 3,37 έτη). Όσον αφορά τον τύπο της οδοντοφυΐας, το 30,6% των ασθενών ήταν στην πρώιμη μικτή οδοντοφυΐα, το 23,3% στην όψιμη μικτή και το 46,1% στην μόνιμη οδοντοφυΐα. Όσον αφορά την ποιοτική αξιολόγηση, παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ της μορφολογίας του οστού και του φύλου, με τα κορίτσια να εμφανίζουν συχνότερα ομοιογενές οστό (C1) σε σύγκριση με τα αγόρια που εμφανίζουν συχνότερα C2. Επίσης στατιστικά σημαντική συσχέτιση βρέθηκε και με τις ηλικιακές ομάδες. Συγκεκριμένα, το συμπαγές οστό γίνεται λιγότερο ομοιογενές με την πάροδο της ηλικίας, ιδιαίτερα από την ηλικία των 8-11 και 14+ ετών. Επιπρόσθετα, η μελέτη μας έδειξε στατιστικά σημαντικές διαφορές όσον αφορά τη συσχέτιση μεταξύ της μορφολογίας του συμπαγούς οστού και του τύπου της οδοντοφυΐας, δηλαδή διαπιστώσαμε ότι στη μικτή οδοντοφυΐα επικρατεί η κατηγορία C1 και στη μόνιμη οδοντοφυΐα μειώνεται και αυξάνεται η C2. Όσον αφορά την ποσοτική αξιολόγηση αντίστοιχα υπάρχει στατιστικά σημαντική αύξηση του πάχους του συμπαγούς οστού με την πάροδο της ηλικίας, ιδιαίτερα από την ηλικία των 8-9 και έπειτα. Αυτό το ηλικιακό σκαλοπάτι φαίνεται να σχετίζεται με την έναρξη της εφηβείας και τις ορμονικές αλλαγές. Δεν βρέθηκε συσχέτιση μεταξύ της μορφολογίας του συμπαγούς οστού σύμφωνα με τον δείκτη MCI ή του πάχους του οστού και της παρουσίας τερηδονικών βλαβών, ελλειπόντων δοντιών, αποκαταστάσεων σύνθετης ρητίνης και προκατασκευασμένων ανοξείδωτων στεφάνων. Επιπλέον, δημιουργήσαμε πίνακες αναφοράς της μορφολογίας και του πάχους του συμπαγούς οστού σε υγιή ελληνικό πληθυσμό παιδιών και εφήβων. Συμπεράσματα: Στο πλαίσιο των περιορισμών της παρούσας μελέτης, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι: - Διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ του φύλου και της μορφολογίας του συμπαγούς οστού σύμφωνα με τον δείκτη MCI. Το συμπαγές οστό είναι ομοιόμορφο συχνότερα στα κορίτσια σε σύγκριση με τα αγόρια. - Το στάδιο ανάπτυξης της οδοντοφυΐας συσχετίστηκε στατιστικά σημαντικά με το πάχος του συμπαγούς οστού, δηλαδή το πάχος του συμπαγούς οστού ήταν υψηλότερο στη μόνιμη οδοντοφυΐα σε σύγκριση με την πρώιμη ή την όψιμη μικτή οδοντοφυΐα. - Δεν υπάρχει συσχέτιση μεταξύ του πάχους του συμπαγούς οστού ή της μορφολογίας του οστού και παραγόντων όπως η ύπαρξη εκτεταμένης τερηδόνας, ελλειπόντων δοντιών, αποκαταστάσεων σύνθετης ρητίνης και προκατασκευασμένων ανοξείδωτων στεφανών. - Απαιτούνται ευρύτερες και καλά σχεδιασμένες μελέτες για να υποστηριχθούν οι συσχετίσεις μεταξύ ηλικίας/φύλου και μορφολογίας ή πάχους οστού. - Η ποιότητα των οστών που ανιχνεύεται στις οδοντιατρικές ακτινογραφίες θα μπορούσε να αποτελεί πρωταρχικό σημάδι μιας υποκείμενης συστηματικής διαταραχής και, ως εκ τούτου, οι οδοντίατροι θα μπορούσαν να διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο στην έγκαιρη ανίχνευση και την παραπομπή των ασθενών για περαιτέρω έλεγχο.","abstract_html":"Σκοπός: Ο πρωταρχικός στόχος της μελέτης ήταν η συστηματική καταγραφή και αξιολόγηση ποιοτικά και ποσοτικά του συμπαγούς οστού της κάτω γνάθου σε υγιή παιδιά και εφήβους ηλικίας 6-18 ετών. Οι δευτερεύοντες στόχοι ήταν η αξιολόγηση της κατανομής της οστικής πυκνότητας και της ποιότητας του συμπαγούς οστού σε διάφορες ομάδες φύλου και ηλικίας. Επίσης η διερεύνηση της πιθανότητας η οστική πυκνότητα να επηρεάζεται από παράγοντες που γενικά μεταβάλλουν την σύγκλειση και έμμεσα τις μασητικές δυνάμεις, όπως η παρουσία εκτεταμένων τερηδονικών βλαβών, ελλειπόντων δοντιών, εκτεταμένων αποκαταστάσεων σύνθετης ρητίνης και ανοξείδωτων προκατασκευασμένων στεφανών. Απώτερος στόχος της μελέτης ήταν η δημιουργία πινάκων αναφοράς του πάχους του συμπαγούς οστού σε υγιή ελληνικό πληθυσμό παιδιών και εφήβων. Υλικό &amp; Μέθοδος: Πρόκειται για διπλή τυφλή αναδρομική μελέτη κοορτής που αξιολόγησε το συμπαγές οστό μέσω 660 οδοντιατρικών πανοραμικών ακτινογραφιών που ελήφθησαν στην Οδοντιατρική Σχολή Αθηνών στο πλαίσιο των οδοντιατρικών αναγκών των ασθενών. Αναζητήθηκαν τα οδοντιατρικά αρχεία όλων των ασθενών ηλικίας 6-18 ετών του Τμήματος Παιδοδοντιατρικής και του Τμήματος Ορθοδοντικής (Οδοντιατρική Σχολή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών) που υποβλήθηκαν σε θεραπεία μεταξύ των ετών 2012 έως 2021, για τους οποίους υπήρχε διαθέσιμη οδοντιατρική πανοραμική ακτινογραφία. Η περίοδος που επιλέχθηκε εξασφάλισε ότι όλες οι ακτινογραφίες είναι συγκρίσιμες, καθώς έχουν πραγματοποιηθεί με το ίδιο ακτινογραφικό μηχάνημα και η πιθανή μεγέθυνση είναι η ίδια. Τα κριτήρια επιλογής ήταν ακτινογραφίες που ανήκουν σε άτομα ηλικίας 6-18 ετών, ελληνικής καταγωγής. Θα έπρεπε να υπάρχει διαθέσιμο πλήρες ιατρικό και οδοντιατρικό ιστορικό και οι πανοραμικές ακτινογραφίες να έχουν καλή ποιότητα. Τα κριτήρια αποκλεισμού ήταν ακτινογραφίες που ανήκουν σε άτομα ηλικίας &gt; 18 ετών, σε άτομα με νοσήματα ή καταστάσεις που τα ίδια ή η θεραπεία τους επηρεάζει το οστό π.χ. διατροφικές διαταραχές, πρωορότητα, πρώιμη ήβη, μυοσκελετικές διαταραχές κ.α. Επίσης άτομα που υποβάλλονται ή έχουν υποβληθεί σε ορθοδοντική θεραπεία και ακτινογραφίες που να είναι κακής ποιότητας. Οι πανοραμικές ακτινογραφίες χωρίστηκαν σε ισόποσες ομάδες ανάλογα με την ηλικία και το φύλο. Το συμπαγές οστό της κάτω γνάθου αξιολογήθηκε ποσοτικά και ποιοτικά, χρησιμοποιώντας δυο ανθρωπομετρικούς δείκτες. Η ποσοτική αξιολόγηση έγινε χρησιμοποιώντας τον δείκτη Mandibular Cortical Width (MCW), ο οποίος αξιολογεί το πάχος του συμπαγούς πετάλου της κάτω γνάθου άπω του γενειακού τρήματος. Εφαρμόστηκε η μέθοδος των Paulsson-Björnsson και συν.(2015). Συγκεκριμένα, σε κάθε ημιμόριο σχεδιάστηκε η εφαπτομένη στο χείλος της κάτω γνάθου και στη συνέχεια σχεδιάστηκαν 4 κάθετες γραμμές που περνούν από τα ακόλουθα 4 σημεία: 1. Μια γραμμή που περνά εμπρός από το πρόσθιο χείλος του κλάδου της κάτω γνάθου και τέμνει την περιοχή μπροστά από τη γωνία της κάτω γνάθου (Antegonion). 2. Από την εγγύς επιφάνεια στο ύψος της αδαμαντινοοδοντινικής ένωσης του πρώτου μόνιμου γομφίου. 3. Από τα υψηλότερα σημεία του φύματος του δευτέρου προγομφίου. 4. Από τα υψηλότερα σημεία του φύματος του πρώτου προγομφίου. Αντίστοιχα η ποιοτική ανάλυση έγινε χρησιμοποιώντας τον δείκτη Mandibular Cortical Index (MCI),σύμφωνα με τη μελέτη των Klemetti και συν. (1994), ο οποίος αξιολογεί τη μορφολογία του ορίου του συμπαγούς πετάλου με το σπογγώδες στην περιοχή άπω του γενειακού τρήματος. Ο δείκτης αυτός έχει 3 στάδια ανάλογα με τη βαρύτητα (C1, C2, C3). Όσον αφορά τη ποσοτική αξιολόγηση, το πάχος του συμπαγούς οστού μετρήθηκε με το λογισμικό Image J (Image J 1.50c4 για Windows XP). Καθώς το λογισμικό μετρά το μήκος σε pixel (1024x1024 εικονοστοιχεία- 8-bit- 1 MB), όλες οι μετρήσεις μετατράπηκαν σε mm χρησιμοποιώντας έναν υπολογισμένο συντελεστή. Οι διαστάσεις των pixel στο φυσικό κόσμο, βασίστηκαν στο μέγεθος των pixel χρησιμοποιώντας ένα γνωστό δείγμα. Για κάθε ακτινογραφία, η μέση τιμή από τις δύο μετρήσεις για κάθε σημείο και η συνολική μέση τιμή από όλα τα σημεία υπολογίστηκε και καταγράφηκε σε ειδικά σχεδιασμένο φύλλο καταγραφής. Η αξιολόγηση και η ανάλυση όλων των ακτινογραφιών πραγματοποιήθηκε με τυχαία σειρά από δύο βαθμονομημένους παρατηρητές. Οι αξιολογητές ενήργησαν τυφλά όσον αφορά τα δημογραφικά χαρακτηριστικά του ασθενούς, δεδομένου ότι όλες οι ακτινογραφίες αναμείχθηκαν αρχικά από έναν τρίτο ερευνητή που δεν συμμετείχε στη διαδικασία αξιολόγησης. Ο τρίτος ερευνητής, ο οποίος ήταν επίσης βαθμονομημένος, συμμετείχε στην προετοιμασία των ακτινογραφιών για την ποσοτική ανάλυση, δηλαδή στη χάραξη των γραμμών που απαιτούνταν για την ανάλυση και στην περικοπή των ακτινογραφιών έτσι ώστε να είναι ορατή μόνο η κάτω γνάθος για να διευκολυνθεί η ανάλυση. Τυχόν διαφορές μεταξύ των αξιολογητών επιλύονταν με συζήτηση και, εάν δεν επιτυγχανόταν συμφωνία, ζητούνταν η γνώμη ενός τρίτου αξιολογητή που δεν είχε προηγουμένως εμπλακεί στις ανωτέρω διαδικασίες. 100 ακτινογραφίες επανεξετάστηκαν μετά από ένα μήνα από τους ίδιους εξεταστές για να ελεγχθεί η αξιοπιστία µμεταξύ των παρατηρητών. Αποτελέσματα: Η μέση ηλικία των ασθενών ήταν 11,7 έτη (SD: 3,37 έτη). Όσον αφορά τον τύπο της οδοντοφυΐας, το 30,6% των ασθενών ήταν στην πρώιμη μικτή οδοντοφυΐα, το 23,3% στην όψιμη μικτή και το 46,1% στην μόνιμη οδοντοφυΐα. Όσον αφορά την ποιοτική αξιολόγηση, παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ της μορφολογίας του οστού και του φύλου, με τα κορίτσια να εμφανίζουν συχνότερα ομοιογενές οστό (C1) σε σύγκριση με τα αγόρια που εμφανίζουν συχνότερα C2. Επίσης στατιστικά σημαντική συσχέτιση βρέθηκε και με τις ηλικιακές ομάδες. Συγκεκριμένα, το συμπαγές οστό γίνεται λιγότερο ομοιογενές με την πάροδο της ηλικίας, ιδιαίτερα από την ηλικία των 8-11 και 14+ ετών. Επιπρόσθετα, η μελέτη μας έδειξε στατιστικά σημαντικές διαφορές όσον αφορά τη συσχέτιση μεταξύ της μορφολογίας του συμπαγούς οστού και του τύπου της οδοντοφυΐας, δηλαδή διαπιστώσαμε ότι στη μικτή οδοντοφυΐα επικρατεί η κατηγορία C1 και στη μόνιμη οδοντοφυΐα μειώνεται και αυξάνεται η C2. Όσον αφορά την ποσοτική αξιολόγηση αντίστοιχα υπάρχει στατιστικά σημαντική αύξηση του πάχους του συμπαγούς οστού με την πάροδο της ηλικίας, ιδιαίτερα από την ηλικία των 8-9 και έπειτα. Αυτό το ηλικιακό σκαλοπάτι φαίνεται να σχετίζεται με την έναρξη της εφηβείας και τις ορμονικές αλλαγές. Δεν βρέθηκε συσχέτιση μεταξύ της μορφολογίας του συμπαγούς οστού σύμφωνα με τον δείκτη MCI ή του πάχους του οστού και της παρουσίας τερηδονικών βλαβών, ελλειπόντων δοντιών, αποκαταστάσεων σύνθετης ρητίνης και προκατασκευασμένων ανοξείδωτων στεφάνων. Επιπλέον, δημιουργήσαμε πίνακες αναφοράς της μορφολογίας και του πάχους του συμπαγούς οστού σε υγιή ελληνικό πληθυσμό παιδιών και εφήβων. Συμπεράσματα: Στο πλαίσιο των περιορισμών της παρούσας μελέτης, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι: - Διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ του φύλου και της μορφολογίας του συμπαγούς οστού σύμφωνα με τον δείκτη MCI. Το συμπαγές οστό είναι ομοιόμορφο συχνότερα στα κορίτσια σε σύγκριση με τα αγόρια. - Το στάδιο ανάπτυξης της οδοντοφυΐας συσχετίστηκε στατιστικά σημαντικά με το πάχος του συμπαγούς οστού, δηλαδή το πάχος του συμπαγούς οστού ήταν υψηλότερο στη μόνιμη οδοντοφυΐα σε σύγκριση με την πρώιμη ή την όψιμη μικτή οδοντοφυΐα. - Δεν υπάρχει συσχέτιση μεταξύ του πάχους του συμπαγούς οστού ή της μορφολογίας του οστού και παραγόντων όπως η ύπαρξη εκτεταμένης τερηδόνας, ελλειπόντων δοντιών, αποκαταστάσεων σύνθετης ρητίνης και προκατασκευασμένων ανοξείδωτων στεφανών. - Απαιτούνται ευρύτερες και καλά σχεδιασμένες μελέτες για να υποστηριχθούν οι συσχετίσεις μεταξύ ηλικίας/φύλου και μορφολογίας ή πάχους οστού. - Η ποιότητα των οστών που ανιχνεύεται στις οδοντιατρικές ακτινογραφίες θα μπορούσε να αποτελεί πρωταρχικό σημάδι μιας υποκείμενης συστηματικής διαταραχής και, ως εκ τούτου, οι οδοντίατροι θα μπορούσαν να διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο στην έγκαιρη ανίχνευση και την παραπομπή των ασθενών για περαιτέρω έλεγχο.","abstract_has_math":false,"creators":["Κωτσαντή Μαριλένα","Kotsanti Marilena"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2023,"date_issued":"2023","date_published":"2023","updated_at":"2026-11-19T06:22:54Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["English"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3336553"],"render_values":[{"text":"uoadl:3336553","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3336553","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3336553","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A3336553","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Κωτσαντή Μαριλένα","Kotsanti Marilena"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2023"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["English"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3336553","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3336553"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Σκοπός: Ο πρωταρχικός στόχος της μελέτης ήταν η συστηματική καταγραφή και αξιολόγηση ποιοτικά και ποσοτικά του συμπαγούς οστού της κάτω γνάθου σε υγιή παιδιά και εφήβους ηλικίας 6-18 ετών. Οι δευτερεύοντες στόχοι ήταν η αξιολόγηση της κατανομής της οστικής πυκνότητας και της ποιότητας του συμπαγούς οστού σε διάφορες ομάδες φύλου και ηλικίας. Επίσης η διερεύνηση της πιθανότητας η οστική πυκνότητα να επηρεάζεται από παράγοντες που γενικά μεταβάλλουν την σύγκλειση και έμμεσα τις μασητικές δυνάμεις, όπως η παρουσία εκτεταμένων τερηδονικών βλαβών, ελλειπόντων δοντιών, εκτεταμένων αποκαταστάσεων σύνθετης ρητίνης και ανοξείδωτων προκατασκευασμένων στεφανών. Απώτερος στόχος της μελέτης ήταν η δημιουργία πινάκων αναφοράς του πάχους του συμπαγούς οστού σε υγιή ελληνικό πληθυσμό παιδιών και εφήβων. Υλικό & Μέθοδος: Πρόκειται για διπλή τυφλή αναδρομική μελέτη κοορτής που αξιολόγησε το συμπαγές οστό μέσω 660 οδοντιατρικών πανοραμικών ακτινογραφιών που ελήφθησαν στην Οδοντιατρική Σχολή Αθηνών στο πλαίσιο των οδοντιατρικών αναγκών των ασθενών. Αναζητήθηκαν τα οδοντιατρικά αρχεία όλων των ασθενών ηλικίας 6-18 ετών του Τμήματος Παιδοδοντιατρικής και του Τμήματος Ορθοδοντικής (Οδοντιατρική Σχολή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών) που υποβλήθηκαν σε θεραπεία μεταξύ των ετών 2012 έως 2021, για τους οποίους υπήρχε διαθέσιμη οδοντιατρική πανοραμική ακτινογραφία. Η περίοδος που επιλέχθηκε εξασφάλισε ότι όλες οι ακτινογραφίες είναι συγκρίσιμες, καθώς έχουν πραγματοποιηθεί με το ίδιο ακτινογραφικό μηχάνημα και η πιθανή μεγέθυνση είναι η ίδια. Τα κριτήρια επιλογής ήταν ακτινογραφίες που ανήκουν σε άτομα ηλικίας 6-18 ετών, ελληνικής καταγωγής. Θα έπρεπε να υπάρχει διαθέσιμο πλήρες ιατρικό και οδοντιατρικό ιστορικό και οι πανοραμικές ακτινογραφίες να έχουν καλή ποιότητα. Τα κριτήρια αποκλεισμού ήταν ακτινογραφίες που ανήκουν σε άτομα ηλικίας > 18 ετών, σε άτομα με νοσήματα ή καταστάσεις που τα ίδια ή η θεραπεία τους επηρεάζει το οστό π.χ. διατροφικές διαταραχές, πρωορότητα, πρώιμη ήβη, μυοσκελετικές διαταραχές κ.α. Επίσης άτομα που υποβάλλονται ή έχουν υποβληθεί σε ορθοδοντική θεραπεία και ακτινογραφίες που να είναι κακής ποιότητας. Οι πανοραμικές ακτινογραφίες χωρίστηκαν σε ισόποσες ομάδες ανάλογα με την ηλικία και το φύλο. Το συμπαγές οστό της κάτω γνάθου αξιολογήθηκε ποσοτικά και ποιοτικά, χρησιμοποιώντας δυο ανθρωπομετρικούς δείκτες. Η ποσοτική αξιολόγηση έγινε χρησιμοποιώντας τον δείκτη Mandibular Cortical Width (MCW), ο οποίος αξιολογεί το πάχος του συμπαγούς πετάλου της κάτω γνάθου άπω του γενειακού τρήματος. Εφαρμόστηκε η μέθοδος των Paulsson-Björnsson και συν.(2015). Συγκεκριμένα, σε κάθε ημιμόριο σχεδιάστηκε η εφαπτομένη στο χείλος της κάτω γνάθου και στη συνέχεια σχεδιάστηκαν 4 κάθετες γραμμές που περνούν από τα ακόλουθα 4 σημεία: 1. Μια γραμμή που περνά εμπρός από το πρόσθιο χείλος του κλάδου της κάτω γνάθου και τέμνει την περιοχή μπροστά από τη γωνία της κάτω γνάθου (Antegonion). 2. Από την εγγύς επιφάνεια στο ύψος της αδαμαντινοοδοντινικής ένωσης του πρώτου μόνιμου γομφίου. 3. Από τα υψηλότερα σημεία του φύματος του δευτέρου προγομφίου. 4. Από τα υψηλότερα σημεία του φύματος του πρώτου προγομφίου. Αντίστοιχα η ποιοτική ανάλυση έγινε χρησιμοποιώντας τον δείκτη Mandibular Cortical Index (MCI),σύμφωνα με τη μελέτη των Klemetti και συν. (1994), ο οποίος αξιολογεί τη μορφολογία του ορίου του συμπαγούς πετάλου με το σπογγώδες στην περιοχή άπω του γενειακού τρήματος. Ο δείκτης αυτός έχει 3 στάδια ανάλογα με τη βαρύτητα (C1, C2, C3). Όσον αφορά τη ποσοτική αξιολόγηση, το πάχος του συμπαγούς οστού μετρήθηκε με το λογισμικό Image J (Image J 1.50c4 για Windows XP). Καθώς το λογισμικό μετρά το μήκος σε pixel (1024x1024 εικονοστοιχεία- 8-bit- 1 MB), όλες οι μετρήσεις μετατράπηκαν σε mm χρησιμοποιώντας έναν υπολογισμένο συντελεστή. Οι διαστάσεις των pixel στο φυσικό κόσμο, βασίστηκαν στο μέγεθος των pixel χρησιμοποιώντας ένα γνωστό δείγμα. Για κάθε ακτινογραφία, η μέση τιμή από τις δύο μετρήσεις για κάθε σημείο και η συνολική μέση τιμή από όλα τα σημεία υπολογίστηκε και καταγράφηκε σε ειδικά σχεδιασμένο φύλλο καταγραφής. Η αξιολόγηση και η ανάλυση όλων των ακτινογραφιών πραγματοποιήθηκε με τυχαία σειρά από δύο βαθμονομημένους παρατηρητές. Οι αξιολογητές ενήργησαν τυφλά όσον αφορά τα δημογραφικά χαρακτηριστικά του ασθενούς, δεδομένου ότι όλες οι ακτινογραφίες αναμείχθηκαν αρχικά από έναν τρίτο ερευνητή που δεν συμμετείχε στη διαδικασία αξιολόγησης. Ο τρίτος ερευνητής, ο οποίος ήταν επίσης βαθμονομημένος, συμμετείχε στην προετοιμασία των ακτινογραφιών για την ποσοτική ανάλυση, δηλαδή στη χάραξη των γραμμών που απαιτούνταν για την ανάλυση και στην περικοπή των ακτινογραφιών έτσι ώστε να είναι ορατή μόνο η κάτω γνάθος για να διευκολυνθεί η ανάλυση. Τυχόν διαφορές μεταξύ των αξιολογητών επιλύονταν με συζήτηση και, εάν δεν επιτυγχανόταν συμφωνία, ζητούνταν η γνώμη ενός τρίτου αξιολογητή που δεν είχε προηγουμένως εμπλακεί στις ανωτέρω διαδικασίες. 100 ακτινογραφίες επανεξετάστηκαν μετά από ένα μήνα από τους ίδιους εξεταστές για να ελεγχθεί η αξιοπιστία µμεταξύ των παρατηρητών. Αποτελέσματα: Η μέση ηλικία των ασθενών ήταν 11,7 έτη (SD: 3,37 έτη). Όσον αφορά τον τύπο της οδοντοφυΐας, το 30,6% των ασθενών ήταν στην πρώιμη μικτή οδοντοφυΐα, το 23,3% στην όψιμη μικτή και το 46,1% στην μόνιμη οδοντοφυΐα. Όσον αφορά την ποιοτική αξιολόγηση, παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ της μορφολογίας του οστού και του φύλου, με τα κορίτσια να εμφανίζουν συχνότερα ομοιογενές οστό (C1) σε σύγκριση με τα αγόρια που εμφανίζουν συχνότερα C2. Επίσης στατιστικά σημαντική συσχέτιση βρέθηκε και με τις ηλικιακές ομάδες. Συγκεκριμένα, το συμπαγές οστό γίνεται λιγότερο ομοιογενές με την πάροδο της ηλικίας, ιδιαίτερα από την ηλικία των 8-11 και 14+ ετών. Επιπρόσθετα, η μελέτη μας έδειξε στατιστικά σημαντικές διαφορές όσον αφορά τη συσχέτιση μεταξύ της μορφολογίας του συμπαγούς οστού και του τύπου της οδοντοφυΐας, δηλαδή διαπιστώσαμε ότι στη μικτή οδοντοφυΐα επικρατεί η κατηγορία C1 και στη μόνιμη οδοντοφυΐα μειώνεται και αυξάνεται η C2. Όσον αφορά την ποσοτική αξιολόγηση αντίστοιχα υπάρχει στατιστικά σημαντική αύξηση του πάχους του συμπαγούς οστού με την πάροδο της ηλικίας, ιδιαίτερα από την ηλικία των 8-9 και έπειτα. Αυτό το ηλικιακό σκαλοπάτι φαίνεται να σχετίζεται με την έναρξη της εφηβείας και τις ορμονικές αλλαγές. Δεν βρέθηκε συσχέτιση μεταξύ της μορφολογίας του συμπαγούς οστού σύμφωνα με τον δείκτη MCI ή του πάχους του οστού και της παρουσίας τερηδονικών βλαβών, ελλειπόντων δοντιών, αποκαταστάσεων σύνθετης ρητίνης και προκατασκευασμένων ανοξείδωτων στεφάνων. Επιπλέον, δημιουργήσαμε πίνακες αναφοράς της μορφολογίας και του πάχους του συμπαγούς οστού σε υγιή ελληνικό πληθυσμό παιδιών και εφήβων. Συμπεράσματα: Στο πλαίσιο των περιορισμών της παρούσας μελέτης, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι: - Διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ του φύλου και της μορφολογίας του συμπαγούς οστού σύμφωνα με τον δείκτη MCI. Το συμπαγές οστό είναι ομοιόμορφο συχνότερα στα κορίτσια σε σύγκριση με τα αγόρια. - Το στάδιο ανάπτυξης της οδοντοφυΐας συσχετίστηκε στατιστικά σημαντικά με το πάχος του συμπαγούς οστού, δηλαδή το πάχος του συμπαγούς οστού ήταν υψηλότερο στη μόνιμη οδοντοφυΐα σε σύγκριση με την πρώιμη ή την όψιμη μικτή οδοντοφυΐα. - Δεν υπάρχει συσχέτιση μεταξύ του πάχους του συμπαγούς οστού ή της μορφολογίας του οστού και παραγόντων όπως η ύπαρξη εκτεταμένης τερηδόνας, ελλειπόντων δοντιών, αποκαταστάσεων σύνθετης ρητίνης και προκατασκευασμένων ανοξείδωτων στεφανών. - Απαιτούνται ευρύτερες και καλά σχεδιασμένες μελέτες για να υποστηριχθούν οι συσχετίσεις μεταξύ ηλικίας/φύλου και μορφολογίας ή πάχους οστού. - Η ποιότητα των οστών που ανιχνεύεται στις οδοντιατρικές ακτινογραφίες θα μπορούσε να αποτελεί πρωταρχικό σημάδι μιας υποκείμενης συστηματικής διαταραχής και, ως εκ τούτου, οι οδοντίατροι θα μπορούσαν να διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο στην έγκαιρη ανίχνευση και την παραπομπή των ασθενών για περαιτέρω έλεγχο.","Introduction The skeletal system plays a pivotal role in children's growth, development, and overall health. Bones provide structural support, protect vital organs, facilitate movement, and serve as a reservoir for minerals essential for numerous physiological processes. Understanding the intricacies of bone health in a healthy paediatric population is of utmost importance, as it lays the foundation for lifelong musculoskeletal well-being. Bone mineral density, is one of the most important factors to measure bone quality, as it is a reliable and non-invasive method. There are various available techniques that have been used to assess and/or quantify bone density. Radiographic imaging, such as dual-energy X-ray absorptiometry (DXA), remains the gold standard for evaluating bone mineral density. Another frequently used technique is panoramic radiography. Many valid indicators have been developed and used to analyze bone quality and quantity in panoramic radiographs, two of which are the Mandibular cortical index (MCI) and Mandibular Cortical Width Index (MCW). These two indices were created during the past several decades to evaluate the mandibular bone mass's quality and quantity and detect resorption in panoramic radiography. Aim The primary aim of the study is to systematically record and evaluate qualitatively and quantitatively the cortical bone of healthy children aged 6-18 years. Secondary objectives are: 1. To evaluate the distribution of bone density in different gender and age groups. 2. To evaluate cortical bone quality in different gender and age groups. 3. To investigate the possibility that bone density is affected by factors that generally alter occlusion and indirectly masticatory forces such as the presence of extensive carious lesions, missing teeth, extensive resin composite restorations, and Stainless-Steel Crowns. The ultimate goal of the study is to create reference tables of the thickness of the cortical bone in a healthy Greek population of children and adolescents. Material and Methods It was a double-blinded retrospective cohort study evaluating mandibular cortical bone of healthy children and adolescents through dental panoramic radiographs taken in the context of the patient’s dental needs. The dental records of all patients from the Department of Paediatric Dentistry and the Department of Orthodontics (Dental School, National and Kapodistrian University of Athens) treated between 2012 and 2021 were searched for patients, aged 6-18 years of age, with a dental panoramic radiograph available. The period selected ensured that all radiographs are comparable as they have been performed with the same radiographic machine and the possible magnification is the same. Panoramic radiographs of 660 children aged 6-18 were divided into different groups according to age and gender. The inclusion criteria were panoramic radiographs of good quality of patients with updated medical and dental records. Exclusion criteria were panoramic radiographs of poor quality of patients with diseases/ conditions/ treatments affecting the bone e.g. eating disorders, prematurity, early puberty, musculoskeletal disorders, etc. and of patients undergoing/ undergone orthodontic treatment. Quantitative assessment was performed by measuring the cortical bone width bilaterally using the Mandibular cortical width (MCW) Index (according to Paulsson-Björnsson et al. 2015) and qualitative assessment using mandibular cortical index (MCI) (according to Klemetti et al 1994). MCI is a qualitative index that evaluates the morphology of the threshold of the cortical bone with the trabecular bone distally to the mental foramen at both sides of the mandible. It is categorized according to a three-point scale C1, C2, C3. MCW is a quantitative index that evaluates the thickness of the cortical bone in both sides of the mandible. In each side a line was drawn along the lower border of the mandible, followed by four perpendicular lines to the tangent at the following points: 1. Antegonion 2. the mesial cementoenamel junction of the first molar perpendicular to the mandibular base 3. the most superior cusp tip of the second premolar perpendicular to the mandibular base 4. the most superior cusp tip of the first premolar perpendicular to the mandibular base The thickness of the cortical bone was measured using the software Image J (Image J 1.50c4 for Windows XP). As the software measures length in pixels (1024x1024 pixels; 8-bit; 1 MB), all measurements were converted into mm using a calculated coefficient factor. The examiners were calibrated prior to the initiation of the study for both qualitative and quantitative evaluation. Results The mean age of the patients was 11.7 years (SD: 3.37 years). Regarding the stage of dentition, for 30.6% of the patients it was early mixed, 23.3% late mixed and 46.1% permanent. A statistically significant correlation was observed between bone morphology and gender, with girls having more frequent even and sharp endosteal margin of the cortex(C1) compared to boys and boys having more frequent endosteal margin which shows semilunar defects(C2). When bone was evaluated on both the right and left side as in total, a statistically significant correlation was observed with age groups. In particular, the endosteal margin of the cortex was even and sharp on both sides frequently in patients aged 8 to 11 years old compared to other ages. On the other hand, the endosteal margin showed semilunar defects (lacunar resorption) and/or seems to form endosteal cortical residues on one or both sides were more frequent in patients 14+ years old. In addition, a statistically significant positive relationship was found between all points assessing bone thickness and age (years), meaning that as age increases, bone thickness also increases. Our study also showed statistical differences in terms of the correlation between cortical bone thickness and type of dentition, namely between mixed dentition and permanent dentition. We found that in mixed dentition C1 predominates and in permanent dentition decreases and increases C2. Νο correlation was found between bone morphology according MCI Index or bone thickness and the presence of carious lesions, missing teeth, resin composite restorations, and stainless-steel crowns. Furthermore, we created reference tables of bone morphology and the thickness of the cortical bone in a healthy Greek population of children and adolescents. Conclusions Within the limitations of this study, it can be concluded that: • A statistically significant difference was found between gender and bone morphology according to MCI Index. The endosteal margin of the cortex is even and sharp more frequent in girls compared to boys and shows seminular defects more frequent in boys than girls. • The developmental stage of dentition was statistically significant correlated with the cortical bone thickness, i.e. cortical bone thickness was significantly higher in permanent dentition compared to early or late mixed dentition. • There is no correlation between cortical bone thickness or bone morphology and factors such as the existence of extensive caries, composites, stainless steel crowns and missing teeth. • More broad and well-designed studies are required to support the correlations between age/gender and bone morphology or thickness. • The results of this study can be an important guide for the clinical dentist, who may check the cortical bone thickness in a panoramic radiograph and refer the patient for further examination. Early detection and adequate treatment of low BMD is essential especially when osteoporosis prevention should occur on time or when orthodontic treatment will occur (bone density affects tooth movement)."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Evaluation of mandibular cortical bone in a healthy paediatric population"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Κωτσαντή Μαριλένα","Kotsanti Marilena"],"dc:date":["2023"],"dc:description":["Σκοπός: Ο πρωταρχικός στόχος της μελέτης ήταν η συστηματική καταγραφή και αξιολόγηση ποιοτικά και ποσοτικά του συμπαγούς οστού της κάτω γνάθου σε υγιή παιδιά και εφήβους ηλικίας 6-18 ετών. Οι δευτερεύοντες στόχοι ήταν η αξιολόγηση της κατανομής της οστικής πυκνότητας και της ποιότητας του συμπαγούς οστού σε διάφορες ομάδες φύλου και ηλικίας. Επίσης η διερεύνηση της πιθανότητας η οστική πυκνότητα να επηρεάζεται από παράγοντες που γενικά μεταβάλλουν την σύγκλειση και έμμεσα τις μασητικές δυνάμεις, όπως η παρουσία εκτεταμένων τερηδονικών βλαβών, ελλειπόντων δοντιών, εκτεταμένων αποκαταστάσεων σύνθετης ρητίνης και ανοξείδωτων προκατασκευασμένων στεφανών. Απώτερος στόχος της μελέτης ήταν η δημιουργία πινάκων αναφοράς του πάχους του συμπαγούς οστού σε υγιή ελληνικό πληθυσμό παιδιών και εφήβων. Υλικό & Μέθοδος: Πρόκειται για διπλή τυφλή αναδρομική μελέτη κοορτής που αξιολόγησε το συμπαγές οστό μέσω 660 οδοντιατρικών πανοραμικών ακτινογραφιών που ελήφθησαν στην Οδοντιατρική Σχολή Αθηνών στο πλαίσιο των οδοντιατρικών αναγκών των ασθενών. Αναζητήθηκαν τα οδοντιατρικά αρχεία όλων των ασθενών ηλικίας 6-18 ετών του Τμήματος Παιδοδοντιατρικής και του Τμήματος Ορθοδοντικής (Οδοντιατρική Σχολή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών) που υποβλήθηκαν σε θεραπεία μεταξύ των ετών 2012 έως 2021, για τους οποίους υπήρχε διαθέσιμη οδοντιατρική πανοραμική ακτινογραφία. Η περίοδος που επιλέχθηκε εξασφάλισε ότι όλες οι ακτινογραφίες είναι συγκρίσιμες, καθώς έχουν πραγματοποιηθεί με το ίδιο ακτινογραφικό μηχάνημα και η πιθανή μεγέθυνση είναι η ίδια. Τα κριτήρια επιλογής ήταν ακτινογραφίες που ανήκουν σε άτομα ηλικίας 6-18 ετών, ελληνικής καταγωγής. Θα έπρεπε να υπάρχει διαθέσιμο πλήρες ιατρικό και οδοντιατρικό ιστορικό και οι πανοραμικές ακτινογραφίες να έχουν καλή ποιότητα. Τα κριτήρια αποκλεισμού ήταν ακτινογραφίες που ανήκουν σε άτομα ηλικίας > 18 ετών, σε άτομα με νοσήματα ή καταστάσεις που τα ίδια ή η θεραπεία τους επηρεάζει το οστό π.χ. διατροφικές διαταραχές, πρωορότητα, πρώιμη ήβη, μυοσκελετικές διαταραχές κ.α. Επίσης άτομα που υποβάλλονται ή έχουν υποβληθεί σε ορθοδοντική θεραπεία και ακτινογραφίες που να είναι κακής ποιότητας. Οι πανοραμικές ακτινογραφίες χωρίστηκαν σε ισόποσες ομάδες ανάλογα με την ηλικία και το φύλο. Το συμπαγές οστό της κάτω γνάθου αξιολογήθηκε ποσοτικά και ποιοτικά, χρησιμοποιώντας δυο ανθρωπομετρικούς δείκτες. Η ποσοτική αξιολόγηση έγινε χρησιμοποιώντας τον δείκτη Mandibular Cortical Width (MCW), ο οποίος αξιολογεί το πάχος του συμπαγούς πετάλου της κάτω γνάθου άπω του γενειακού τρήματος. Εφαρμόστηκε η μέθοδος των Paulsson-Björnsson και συν.(2015). Συγκεκριμένα, σε κάθε ημιμόριο σχεδιάστηκε η εφαπτομένη στο χείλος της κάτω γνάθου και στη συνέχεια σχεδιάστηκαν 4 κάθετες γραμμές που περνούν από τα ακόλουθα 4 σημεία: 1. Μια γραμμή που περνά εμπρός από το πρόσθιο χείλος του κλάδου της κάτω γνάθου και τέμνει την περιοχή μπροστά από τη γωνία της κάτω γνάθου (Antegonion). 2. Από την εγγύς επιφάνεια στο ύψος της αδαμαντινοοδοντινικής ένωσης του πρώτου μόνιμου γομφίου. 3. Από τα υψηλότερα σημεία του φύματος του δευτέρου προγομφίου. 4. Από τα υψηλότερα σημεία του φύματος του πρώτου προγομφίου. Αντίστοιχα η ποιοτική ανάλυση έγινε χρησιμοποιώντας τον δείκτη Mandibular Cortical Index (MCI),σύμφωνα με τη μελέτη των Klemetti και συν. (1994), ο οποίος αξιολογεί τη μορφολογία του ορίου του συμπαγούς πετάλου με το σπογγώδες στην περιοχή άπω του γενειακού τρήματος. Ο δείκτης αυτός έχει 3 στάδια ανάλογα με τη βαρύτητα (C1, C2, C3). Όσον αφορά τη ποσοτική αξιολόγηση, το πάχος του συμπαγούς οστού μετρήθηκε με το λογισμικό Image J (Image J 1.50c4 για Windows XP). Καθώς το λογισμικό μετρά το μήκος σε pixel (1024x1024 εικονοστοιχεία- 8-bit- 1 MB), όλες οι μετρήσεις μετατράπηκαν σε mm χρησιμοποιώντας έναν υπολογισμένο συντελεστή. Οι διαστάσεις των pixel στο φυσικό κόσμο, βασίστηκαν στο μέγεθος των pixel χρησιμοποιώντας ένα γνωστό δείγμα. Για κάθε ακτινογραφία, η μέση τιμή από τις δύο μετρήσεις για κάθε σημείο και η συνολική μέση τιμή από όλα τα σημεία υπολογίστηκε και καταγράφηκε σε ειδικά σχεδιασμένο φύλλο καταγραφής. Η αξιολόγηση και η ανάλυση όλων των ακτινογραφιών πραγματοποιήθηκε με τυχαία σειρά από δύο βαθμονομημένους παρατηρητές. Οι αξιολογητές ενήργησαν τυφλά όσον αφορά τα δημογραφικά χαρακτηριστικά του ασθενούς, δεδομένου ότι όλες οι ακτινογραφίες αναμείχθηκαν αρχικά από έναν τρίτο ερευνητή που δεν συμμετείχε στη διαδικασία αξιολόγησης. Ο τρίτος ερευνητής, ο οποίος ήταν επίσης βαθμονομημένος, συμμετείχε στην προετοιμασία των ακτινογραφιών για την ποσοτική ανάλυση, δηλαδή στη χάραξη των γραμμών που απαιτούνταν για την ανάλυση και στην περικοπή των ακτινογραφιών έτσι ώστε να είναι ορατή μόνο η κάτω γνάθος για να διευκολυνθεί η ανάλυση. Τυχόν διαφορές μεταξύ των αξιολογητών επιλύονταν με συζήτηση και, εάν δεν επιτυγχανόταν συμφωνία, ζητούνταν η γνώμη ενός τρίτου αξιολογητή που δεν είχε προηγουμένως εμπλακεί στις ανωτέρω διαδικασίες. 100 ακτινογραφίες επανεξετάστηκαν μετά από ένα μήνα από τους ίδιους εξεταστές για να ελεγχθεί η αξιοπιστία µμεταξύ των παρατηρητών. Αποτελέσματα: Η μέση ηλικία των ασθενών ήταν 11,7 έτη (SD: 3,37 έτη). Όσον αφορά τον τύπο της οδοντοφυΐας, το 30,6% των ασθενών ήταν στην πρώιμη μικτή οδοντοφυΐα, το 23,3% στην όψιμη μικτή και το 46,1% στην μόνιμη οδοντοφυΐα. Όσον αφορά την ποιοτική αξιολόγηση, παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ της μορφολογίας του οστού και του φύλου, με τα κορίτσια να εμφανίζουν συχνότερα ομοιογενές οστό (C1) σε σύγκριση με τα αγόρια που εμφανίζουν συχνότερα C2. Επίσης στατιστικά σημαντική συσχέτιση βρέθηκε και με τις ηλικιακές ομάδες. Συγκεκριμένα, το συμπαγές οστό γίνεται λιγότερο ομοιογενές με την πάροδο της ηλικίας, ιδιαίτερα από την ηλικία των 8-11 και 14+ ετών. Επιπρόσθετα, η μελέτη μας έδειξε στατιστικά σημαντικές διαφορές όσον αφορά τη συσχέτιση μεταξύ της μορφολογίας του συμπαγούς οστού και του τύπου της οδοντοφυΐας, δηλαδή διαπιστώσαμε ότι στη μικτή οδοντοφυΐα επικρατεί η κατηγορία C1 και στη μόνιμη οδοντοφυΐα μειώνεται και αυξάνεται η C2. Όσον αφορά την ποσοτική αξιολόγηση αντίστοιχα υπάρχει στατιστικά σημαντική αύξηση του πάχους του συμπαγούς οστού με την πάροδο της ηλικίας, ιδιαίτερα από την ηλικία των 8-9 και έπειτα. Αυτό το ηλικιακό σκαλοπάτι φαίνεται να σχετίζεται με την έναρξη της εφηβείας και τις ορμονικές αλλαγές. Δεν βρέθηκε συσχέτιση μεταξύ της μορφολογίας του συμπαγούς οστού σύμφωνα με τον δείκτη MCI ή του πάχους του οστού και της παρουσίας τερηδονικών βλαβών, ελλειπόντων δοντιών, αποκαταστάσεων σύνθετης ρητίνης και προκατασκευασμένων ανοξείδωτων στεφάνων. Επιπλέον, δημιουργήσαμε πίνακες αναφοράς της μορφολογίας και του πάχους του συμπαγούς οστού σε υγιή ελληνικό πληθυσμό παιδιών και εφήβων. Συμπεράσματα: Στο πλαίσιο των περιορισμών της παρούσας μελέτης, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι: - Διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ του φύλου και της μορφολογίας του συμπαγούς οστού σύμφωνα με τον δείκτη MCI. Το συμπαγές οστό είναι ομοιόμορφο συχνότερα στα κορίτσια σε σύγκριση με τα αγόρια. - Το στάδιο ανάπτυξης της οδοντοφυΐας συσχετίστηκε στατιστικά σημαντικά με το πάχος του συμπαγούς οστού, δηλαδή το πάχος του συμπαγούς οστού ήταν υψηλότερο στη μόνιμη οδοντοφυΐα σε σύγκριση με την πρώιμη ή την όψιμη μικτή οδοντοφυΐα. - Δεν υπάρχει συσχέτιση μεταξύ του πάχους του συμπαγούς οστού ή της μορφολογίας του οστού και παραγόντων όπως η ύπαρξη εκτεταμένης τερηδόνας, ελλειπόντων δοντιών, αποκαταστάσεων σύνθετης ρητίνης και προκατασκευασμένων ανοξείδωτων στεφανών. - Απαιτούνται ευρύτερες και καλά σχεδιασμένες μελέτες για να υποστηριχθούν οι συσχετίσεις μεταξύ ηλικίας/φύλου και μορφολογίας ή πάχους οστού. - Η ποιότητα των οστών που ανιχνεύεται στις οδοντιατρικές ακτινογραφίες θα μπορούσε να αποτελεί πρωταρχικό σημάδι μιας υποκείμενης συστηματικής διαταραχής και, ως εκ τούτου, οι οδοντίατροι θα μπορούσαν να διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο στην έγκαιρη ανίχνευση και την παραπομπή των ασθενών για περαιτέρω έλεγχο.","Introduction The skeletal system plays a pivotal role in children's growth, development, and overall health. Bones provide structural support, protect vital organs, facilitate movement, and serve as a reservoir for minerals essential for numerous physiological processes. Understanding the intricacies of bone health in a healthy paediatric population is of utmost importance, as it lays the foundation for lifelong musculoskeletal well-being. Bone mineral density, is one of the most important factors to measure bone quality, as it is a reliable and non-invasive method. There are various available techniques that have been used to assess and/or quantify bone density. Radiographic imaging, such as dual-energy X-ray absorptiometry (DXA), remains the gold standard for evaluating bone mineral density. Another frequently used technique is panoramic radiography. Many valid indicators have been developed and used to analyze bone quality and quantity in panoramic radiographs, two of which are the Mandibular cortical index (MCI) and Mandibular Cortical Width Index (MCW). These two indices were created during the past several decades to evaluate the mandibular bone mass's quality and quantity and detect resorption in panoramic radiography. Aim The primary aim of the study is to systematically record and evaluate qualitatively and quantitatively the cortical bone of healthy children aged 6-18 years. Secondary objectives are: 1. To evaluate the distribution of bone density in different gender and age groups. 2. To evaluate cortical bone quality in different gender and age groups. 3. To investigate the possibility that bone density is affected by factors that generally alter occlusion and indirectly masticatory forces such as the presence of extensive carious lesions, missing teeth, extensive resin composite restorations, and Stainless-Steel Crowns. The ultimate goal of the study is to create reference tables of the thickness of the cortical bone in a healthy Greek population of children and adolescents. Material and Methods It was a double-blinded retrospective cohort study evaluating mandibular cortical bone of healthy children and adolescents through dental panoramic radiographs taken in the context of the patient’s dental needs. The dental records of all patients from the Department of Paediatric Dentistry and the Department of Orthodontics (Dental School, National and Kapodistrian University of Athens) treated between 2012 and 2021 were searched for patients, aged 6-18 years of age, with a dental panoramic radiograph available. The period selected ensured that all radiographs are comparable as they have been performed with the same radiographic machine and the possible magnification is the same. Panoramic radiographs of 660 children aged 6-18 were divided into different groups according to age and gender. The inclusion criteria were panoramic radiographs of good quality of patients with updated medical and dental records. Exclusion criteria were panoramic radiographs of poor quality of patients with diseases/ conditions/ treatments affecting the bone e.g. eating disorders, prematurity, early puberty, musculoskeletal disorders, etc. and of patients undergoing/ undergone orthodontic treatment. Quantitative assessment was performed by measuring the cortical bone width bilaterally using the Mandibular cortical width (MCW) Index (according to Paulsson-Björnsson et al. 2015) and qualitative assessment using mandibular cortical index (MCI) (according to Klemetti et al 1994). MCI is a qualitative index that evaluates the morphology of the threshold of the cortical bone with the trabecular bone distally to the mental foramen at both sides of the mandible. It is categorized according to a three-point scale C1, C2, C3. MCW is a quantitative index that evaluates the thickness of the cortical bone in both sides of the mandible. In each side a line was drawn along the lower border of the mandible, followed by four perpendicular lines to the tangent at the following points: 1. Antegonion 2. the mesial cementoenamel junction of the first molar perpendicular to the mandibular base 3. the most superior cusp tip of the second premolar perpendicular to the mandibular base 4. the most superior cusp tip of the first premolar perpendicular to the mandibular base The thickness of the cortical bone was measured using the software Image J (Image J 1.50c4 for Windows XP). As the software measures length in pixels (1024x1024 pixels; 8-bit; 1 MB), all measurements were converted into mm using a calculated coefficient factor. The examiners were calibrated prior to the initiation of the study for both qualitative and quantitative evaluation. Results The mean age of the patients was 11.7 years (SD: 3.37 years). Regarding the stage of dentition, for 30.6% of the patients it was early mixed, 23.3% late mixed and 46.1% permanent. A statistically significant correlation was observed between bone morphology and gender, with girls having more frequent even and sharp endosteal margin of the cortex(C1) compared to boys and boys having more frequent endosteal margin which shows semilunar defects(C2). When bone was evaluated on both the right and left side as in total, a statistically significant correlation was observed with age groups. In particular, the endosteal margin of the cortex was even and sharp on both sides frequently in patients aged 8 to 11 years old compared to other ages. On the other hand, the endosteal margin showed semilunar defects (lacunar resorption) and/or seems to form endosteal cortical residues on one or both sides were more frequent in patients 14+ years old. In addition, a statistically significant positive relationship was found between all points assessing bone thickness and age (years), meaning that as age increases, bone thickness also increases. Our study also showed statistical differences in terms of the correlation between cortical bone thickness and type of dentition, namely between mixed dentition and permanent dentition. We found that in mixed dentition C1 predominates and in permanent dentition decreases and increases C2. Νο correlation was found between bone morphology according MCI Index or bone thickness and the presence of carious lesions, missing teeth, resin composite restorations, and stainless-steel crowns. Furthermore, we created reference tables of bone morphology and the thickness of the cortical bone in a healthy Greek population of children and adolescents. Conclusions Within the limitations of this study, it can be concluded that: • A statistically significant difference was found between gender and bone morphology according to MCI Index. The endosteal margin of the cortex is even and sharp more frequent in girls compared to boys and shows seminular defects more frequent in boys than girls. • The developmental stage of dentition was statistically significant correlated with the cortical bone thickness, i.e. cortical bone thickness was significantly higher in permanent dentition compared to early or late mixed dentition. • There is no correlation between cortical bone thickness or bone morphology and factors such as the existence of extensive caries, composites, stainless steel crowns and missing teeth. • More broad and well-designed studies are required to support the correlations between age/gender and bone morphology or thickness. • The results of this study can be an important guide for the clinical dentist, who may check the cortical bone thickness in a panoramic radiograph and refer the patient for further examination. Early detection and adequate treatment of low BMD is essential especially when osteoporosis prevention should occur on time or when orthodontic treatment will occur (bone density affects tooth movement)."],"dc:identifier":["uoadl:3336553","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3336553"],"dc:language":["English"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Evaluation of mandibular cortical bone in a healthy paediatric population"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T06:22:54Z"}