{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:3363463"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:3363463","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Τοπογραφία του μέσου Αλιάκμονα κατά τη βυζαντινή περίοδο (5ος αιώνας ως την οθωμανική κατάκτηση)","abstract":"Η περιοχή του μέσου ρου του Αλιάκμονα αποτελεί διακριτή γεωγραφική ενότητα που αντιστοιχεί στο νότιο τμήμα της σημερινής ΠΕ Κοζάνης. Ορίζεται στα ανατολικά και νότια από τις κλιτύες ενός συνεχούς οροσυμπλέγματος, που διαμορφώνεται από τα Πιέρια όρη, τα Καμβούνια και τον Τίταρο, στα δυτικά από τον Μπούρινο, και βορειοανατολικά από το όρος Σκοπός. Από τα ορεινά περάσματα διέρχονται οδικές αρτηρίες με διαχρονική χρήση και αξία, οι οποίες οδηγούν από τη Θεσσαλονίκη στη Θεσσαλία και την Ήπειρο, καθώς και από τα κεντρικά βαλκάνια στη νότια Ελλάδα. Σε συνδυασμό με την κομβική θέση της περιοχής, ο Αλιάκμονας και οι πολυάριθμοι παραπόταμοι, διαμόρφωναν ιδανικές συνθήκες εγκατάστασης που ανέκαθεν ευνοούσαν το σχηματισμό παραδοσιακών γεωργικών και κτηνοτροφικών κοινοτήτων. Η πρωτοβυζαντινή Καισάρεια βρισκόταν πάνω σε σημαντικό πόρο διάβασης στη βόρεια όχθη του ποταμού και αποτέλεσε έδρα επισκόπου υπό τη δικαιοδοσία του μητροπολίτη Λάρισας με αρχαιότερη ασφαλή μαρτυρία το 431,. Από τις αρχές του 7ου αιώνα, η διείσδυση και εγκατάσταση σλαβικών και άλλων πιθανώς ομάδων, συνετέλεσε στη δημιουργία κοινοτήτων με ποικίλο εθνοτικό υπόβαθρο, πραγματικότητα που ενδεχομένως διατηρήθηκε ως το τέλος της εξεταζόμενης περιόδου. Η βυζαντινή παρουσία γίνεται ξανά ορατή στις γραπτές πηγές στο τέλος του 9ου με αρχές του 10ου αιώνα. Τα Σέρβια που έκτοτε αποτέλεσαν το οικονομικό και διοικητικό κέντρο της περιοχής, ιδρύονται στη νότια πλευρά του Αλιάκμονα πάνω σε εξαιρετικά στρατηγική θέση, αρχικά ως μεθοριακό κάστρο. Μετά την κατάλυση του βουλγαρικού κράτους, η πόλη εξελίχθηκε σε σημαντικό οικιστικό κέντρο που αποτέλεσε έδρα ενός εκτεταμένου θέματος με δικαιοδοσία κατά μήκος των δρόμων προς τη Θεσσαλία και την Ήπειρο. Η εργασία έχει ως στόχο την κατά το δυνατόν ανασύνθεση της εικόνας της περιοχής του μέσου Αλιάκμονα από τον 5ο αιώνα μέχρι την οθωμανική κατάκτηση, σε ό,τι αφορά τις οικιστικές θέσεις, το οδικό δίκτυο, τα μνημεία, καθώς και την πολεοδομική οργάνωση και εξέλιξη της πόλης των Σερβίων. Η εξέταση της περιοχής βασίζεται στη σχολαστική συγκέντρωση, μελέτη και παρουσίαση υπό μορφή καταλόγου όλων των αρχαιολογικών ειδήσεων και ερευνών στον εξεταζόμενο χώρο, επικουρούμενη από την προσωπική αυτοψία σε όσες θέσεις κατέστη αυτό δυνατό. Εξαιτίας της ανεπάρκειας των γραπτών πηγών βυζαντινής περιόδου, συνεκτιμήθηκαν κριτικά πληροφορίες από το πρωιμότερο οθωμανικό κατάστιχο της επαρχίας Σερβίων και βυζαντινές πηγές από όμορες περιοχές. Οι μέχρι τώρα εντοπισμένες αρχαιολογικές θέσεις τοποθετήθηκαν στο χάρτη της περιοχής ανά είδος, ενώ στο τελευταίο μέρος της εργασίας αποτυπώνονται συνολικές παρατηρήσεις, συμπεράσματα και προβληματισμοί.","abstract_html":"Η περιοχή του μέσου ρου του Αλιάκμονα αποτελεί διακριτή γεωγραφική ενότητα που αντιστοιχεί στο νότιο τμήμα της σημερινής ΠΕ Κοζάνης. Ορίζεται στα ανατολικά και νότια από τις κλιτύες ενός συνεχούς οροσυμπλέγματος, που διαμορφώνεται από τα Πιέρια όρη, τα Καμβούνια και τον Τίταρο, στα δυτικά από τον Μπούρινο, και βορειοανατολικά από το όρος Σκοπός. Από τα ορεινά περάσματα διέρχονται οδικές αρτηρίες με διαχρονική χρήση και αξία, οι οποίες οδηγούν από τη Θεσσαλονίκη στη Θεσσαλία και την Ήπειρο, καθώς και από τα κεντρικά βαλκάνια στη νότια Ελλάδα. Σε συνδυασμό με την κομβική θέση της περιοχής, ο Αλιάκμονας και οι πολυάριθμοι παραπόταμοι, διαμόρφωναν ιδανικές συνθήκες εγκατάστασης που ανέκαθεν ευνοούσαν το σχηματισμό παραδοσιακών γεωργικών και κτηνοτροφικών κοινοτήτων. Η πρωτοβυζαντινή Καισάρεια βρισκόταν πάνω σε σημαντικό πόρο διάβασης στη βόρεια όχθη του ποταμού και αποτέλεσε έδρα επισκόπου υπό τη δικαιοδοσία του μητροπολίτη Λάρισας με αρχαιότερη ασφαλή μαρτυρία το 431,. Από τις αρχές του 7ου αιώνα, η διείσδυση και εγκατάσταση σλαβικών και άλλων πιθανώς ομάδων, συνετέλεσε στη δημιουργία κοινοτήτων με ποικίλο εθνοτικό υπόβαθρο, πραγματικότητα που ενδεχομένως διατηρήθηκε ως το τέλος της εξεταζόμενης περιόδου. Η βυζαντινή παρουσία γίνεται ξανά ορατή στις γραπτές πηγές στο τέλος του 9ου με αρχές του 10ου αιώνα. Τα Σέρβια που έκτοτε αποτέλεσαν το οικονομικό και διοικητικό κέντρο της περιοχής, ιδρύονται στη νότια πλευρά του Αλιάκμονα πάνω σε εξαιρετικά στρατηγική θέση, αρχικά ως μεθοριακό κάστρο. Μετά την κατάλυση του βουλγαρικού κράτους, η πόλη εξελίχθηκε σε σημαντικό οικιστικό κέντρο που αποτέλεσε έδρα ενός εκτεταμένου θέματος με δικαιοδοσία κατά μήκος των δρόμων προς τη Θεσσαλία και την Ήπειρο. Η εργασία έχει ως στόχο την κατά το δυνατόν ανασύνθεση της εικόνας της περιοχής του μέσου Αλιάκμονα από τον 5ο αιώνα μέχρι την οθωμανική κατάκτηση, σε ό,τι αφορά τις οικιστικές θέσεις, το οδικό δίκτυο, τα μνημεία, καθώς και την πολεοδομική οργάνωση και εξέλιξη της πόλης των Σερβίων. Η εξέταση της περιοχής βασίζεται στη σχολαστική συγκέντρωση, μελέτη και παρουσίαση υπό μορφή καταλόγου όλων των αρχαιολογικών ειδήσεων και ερευνών στον εξεταζόμενο χώρο, επικουρούμενη από την προσωπική αυτοψία σε όσες θέσεις κατέστη αυτό δυνατό. Εξαιτίας της ανεπάρκειας των γραπτών πηγών βυζαντινής περιόδου, συνεκτιμήθηκαν κριτικά πληροφορίες από το πρωιμότερο οθωμανικό κατάστιχο της επαρχίας Σερβίων και βυζαντινές πηγές από όμορες περιοχές. Οι μέχρι τώρα εντοπισμένες αρχαιολογικές θέσεις τοποθετήθηκαν στο χάρτη της περιοχής ανά είδος, ενώ στο τελευταίο μέρος της εργασίας αποτυπώνονται συνολικές παρατηρήσεις, συμπεράσματα και προβληματισμοί.","abstract_has_math":false,"creators":["Γκαντέρης Χρήστος","Gkanteris Christos"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2023,"date_issued":"2023","date_published":"2023","updated_at":"2026-11-19T06:24:18Z","subjects":["Αρχαιολογία","Archaeology"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3363463"],"render_values":[{"text":"uoadl:3363463","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3363463","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3363463","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A3363463","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Γκαντέρης Χρήστος","Gkanteris Christos"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2023"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Αρχαιολογία","Archaeology"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3363463","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3363463"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η περιοχή του μέσου ρου του Αλιάκμονα αποτελεί διακριτή γεωγραφική ενότητα που αντιστοιχεί στο νότιο τμήμα της σημερινής ΠΕ Κοζάνης. Ορίζεται στα ανατολικά και νότια από τις κλιτύες ενός συνεχούς οροσυμπλέγματος, που διαμορφώνεται από τα Πιέρια όρη, τα Καμβούνια και τον Τίταρο, στα δυτικά από τον Μπούρινο, και βορειοανατολικά από το όρος Σκοπός. Από τα ορεινά περάσματα διέρχονται οδικές αρτηρίες με διαχρονική χρήση και αξία, οι οποίες οδηγούν από τη Θεσσαλονίκη στη Θεσσαλία και την Ήπειρο, καθώς και από τα κεντρικά βαλκάνια στη νότια Ελλάδα. Σε συνδυασμό με την κομβική θέση της περιοχής, ο Αλιάκμονας και οι πολυάριθμοι παραπόταμοι, διαμόρφωναν ιδανικές συνθήκες εγκατάστασης που ανέκαθεν ευνοούσαν το σχηματισμό παραδοσιακών γεωργικών και κτηνοτροφικών κοινοτήτων. Η πρωτοβυζαντινή Καισάρεια βρισκόταν πάνω σε σημαντικό πόρο διάβασης στη βόρεια όχθη του ποταμού και αποτέλεσε έδρα επισκόπου υπό τη δικαιοδοσία του μητροπολίτη Λάρισας με αρχαιότερη ασφαλή μαρτυρία το 431,. Από τις αρχές του 7ου αιώνα, η διείσδυση και εγκατάσταση σλαβικών και άλλων πιθανώς ομάδων, συνετέλεσε στη δημιουργία κοινοτήτων με ποικίλο εθνοτικό υπόβαθρο, πραγματικότητα που ενδεχομένως διατηρήθηκε ως το τέλος της εξεταζόμενης περιόδου. Η βυζαντινή παρουσία γίνεται ξανά ορατή στις γραπτές πηγές στο τέλος του 9ου με αρχές του 10ου αιώνα. Τα Σέρβια που έκτοτε αποτέλεσαν το οικονομικό και διοικητικό κέντρο της περιοχής, ιδρύονται στη νότια πλευρά του Αλιάκμονα πάνω σε εξαιρετικά στρατηγική θέση, αρχικά ως μεθοριακό κάστρο. Μετά την κατάλυση του βουλγαρικού κράτους, η πόλη εξελίχθηκε σε σημαντικό οικιστικό κέντρο που αποτέλεσε έδρα ενός εκτεταμένου θέματος με δικαιοδοσία κατά μήκος των δρόμων προς τη Θεσσαλία και την Ήπειρο. Η εργασία έχει ως στόχο την κατά το δυνατόν ανασύνθεση της εικόνας της περιοχής του μέσου Αλιάκμονα από τον 5ο αιώνα μέχρι την οθωμανική κατάκτηση, σε ό,τι αφορά τις οικιστικές θέσεις, το οδικό δίκτυο, τα μνημεία, καθώς και την πολεοδομική οργάνωση και εξέλιξη της πόλης των Σερβίων. Η εξέταση της περιοχής βασίζεται στη σχολαστική συγκέντρωση, μελέτη και παρουσίαση υπό μορφή καταλόγου όλων των αρχαιολογικών ειδήσεων και ερευνών στον εξεταζόμενο χώρο, επικουρούμενη από την προσωπική αυτοψία σε όσες θέσεις κατέστη αυτό δυνατό. Εξαιτίας της ανεπάρκειας των γραπτών πηγών βυζαντινής περιόδου, συνεκτιμήθηκαν κριτικά πληροφορίες από το πρωιμότερο οθωμανικό κατάστιχο της επαρχίας Σερβίων και βυζαντινές πηγές από όμορες περιοχές. Οι μέχρι τώρα εντοπισμένες αρχαιολογικές θέσεις τοποθετήθηκαν στο χάρτη της περιοχής ανά είδος, ενώ στο τελευταίο μέρος της εργασίας αποτυπώνονται συνολικές παρατηρήσεις, συμπεράσματα και προβληματισμοί.","The area through which the middle part of the Haliakmon river flows, forms a distinct geographical unit corresponding to the southern part of modern day Kozani prefecture in southwestern Macedonia. The slopes of a continuous mountain complex formed by Pieria, Kamvounia and Titaros mountains from the east and south, Bourinos in the west, and Skopos in north east, define the limits of the region. Interlocal communication had always been conducted through narrow mountain passages of high importance, especially those leading from Thessaloniki to Thessaly and Epirus, and from central Balkans to southern Greece. In addition to the region’s key strategic position, Haliakmon and its numerous tributaries formed ideal conditions that had always favoured agricultural activities and animal husbandry. The early byzantine settlement of Kaisareia was located close to an important ford on the north bank of the river. The earliest written testimony mentioning a bishopric comes from 431. It shows that Kaisareia was under the jurisdiction of the Metropolitan of Larissa, implying close ties of southwestern Macedonia with Thessaly. From the beginning of the 7th century, Slavic and perhaps various other ethnic groups started to settle in the region. The newcomers possibly merged with the indigenous population, forming new communities of varied ethnic and linguistic background which seem to had been persisted until the end of the byzantine period. East Roman presence in the region is again attested in the late 9th - early 10th century. The seat of the bishopric is now found in Servia, initially a frontier castle on a crossroads of major importance, which after the dissolution of the bulgarian state will evolve into a significant administrative center and a seat of a large byzantine thema. The present study aims to reconstruct a coherent overview of the region regarding the settlement network, the monuments, the road network as well as the spatial and urban organization of Servia and its evolution. Due to the sparsity of information provided by written sources, the earliest ottoman tax registers as well as byzantine sources of neighbouring regions are critically taken into account. Excavations in byzantine sites conducted during the last three decades offer invaluable but inconsistent data. The study of the available archaeological data is supplemented with personal inspection at a number of monuments and sites."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Τοπογραφία του μέσου Αλιάκμονα κατά τη βυζαντινή περίοδο (5ος αιώνας ως την οθωμανική κατάκτηση)"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Γκαντέρης Χρήστος","Gkanteris Christos"],"dc:date":["2023"],"dc:description":["Η περιοχή του μέσου ρου του Αλιάκμονα αποτελεί διακριτή γεωγραφική ενότητα που αντιστοιχεί στο νότιο τμήμα της σημερινής ΠΕ Κοζάνης. Ορίζεται στα ανατολικά και νότια από τις κλιτύες ενός συνεχούς οροσυμπλέγματος, που διαμορφώνεται από τα Πιέρια όρη, τα Καμβούνια και τον Τίταρο, στα δυτικά από τον Μπούρινο, και βορειοανατολικά από το όρος Σκοπός. Από τα ορεινά περάσματα διέρχονται οδικές αρτηρίες με διαχρονική χρήση και αξία, οι οποίες οδηγούν από τη Θεσσαλονίκη στη Θεσσαλία και την Ήπειρο, καθώς και από τα κεντρικά βαλκάνια στη νότια Ελλάδα. Σε συνδυασμό με την κομβική θέση της περιοχής, ο Αλιάκμονας και οι πολυάριθμοι παραπόταμοι, διαμόρφωναν ιδανικές συνθήκες εγκατάστασης που ανέκαθεν ευνοούσαν το σχηματισμό παραδοσιακών γεωργικών και κτηνοτροφικών κοινοτήτων. Η πρωτοβυζαντινή Καισάρεια βρισκόταν πάνω σε σημαντικό πόρο διάβασης στη βόρεια όχθη του ποταμού και αποτέλεσε έδρα επισκόπου υπό τη δικαιοδοσία του μητροπολίτη Λάρισας με αρχαιότερη ασφαλή μαρτυρία το 431,. Από τις αρχές του 7ου αιώνα, η διείσδυση και εγκατάσταση σλαβικών και άλλων πιθανώς ομάδων, συνετέλεσε στη δημιουργία κοινοτήτων με ποικίλο εθνοτικό υπόβαθρο, πραγματικότητα που ενδεχομένως διατηρήθηκε ως το τέλος της εξεταζόμενης περιόδου. Η βυζαντινή παρουσία γίνεται ξανά ορατή στις γραπτές πηγές στο τέλος του 9ου με αρχές του 10ου αιώνα. Τα Σέρβια που έκτοτε αποτέλεσαν το οικονομικό και διοικητικό κέντρο της περιοχής, ιδρύονται στη νότια πλευρά του Αλιάκμονα πάνω σε εξαιρετικά στρατηγική θέση, αρχικά ως μεθοριακό κάστρο. Μετά την κατάλυση του βουλγαρικού κράτους, η πόλη εξελίχθηκε σε σημαντικό οικιστικό κέντρο που αποτέλεσε έδρα ενός εκτεταμένου θέματος με δικαιοδοσία κατά μήκος των δρόμων προς τη Θεσσαλία και την Ήπειρο. Η εργασία έχει ως στόχο την κατά το δυνατόν ανασύνθεση της εικόνας της περιοχής του μέσου Αλιάκμονα από τον 5ο αιώνα μέχρι την οθωμανική κατάκτηση, σε ό,τι αφορά τις οικιστικές θέσεις, το οδικό δίκτυο, τα μνημεία, καθώς και την πολεοδομική οργάνωση και εξέλιξη της πόλης των Σερβίων. Η εξέταση της περιοχής βασίζεται στη σχολαστική συγκέντρωση, μελέτη και παρουσίαση υπό μορφή καταλόγου όλων των αρχαιολογικών ειδήσεων και ερευνών στον εξεταζόμενο χώρο, επικουρούμενη από την προσωπική αυτοψία σε όσες θέσεις κατέστη αυτό δυνατό. Εξαιτίας της ανεπάρκειας των γραπτών πηγών βυζαντινής περιόδου, συνεκτιμήθηκαν κριτικά πληροφορίες από το πρωιμότερο οθωμανικό κατάστιχο της επαρχίας Σερβίων και βυζαντινές πηγές από όμορες περιοχές. Οι μέχρι τώρα εντοπισμένες αρχαιολογικές θέσεις τοποθετήθηκαν στο χάρτη της περιοχής ανά είδος, ενώ στο τελευταίο μέρος της εργασίας αποτυπώνονται συνολικές παρατηρήσεις, συμπεράσματα και προβληματισμοί.","The area through which the middle part of the Haliakmon river flows, forms a distinct geographical unit corresponding to the southern part of modern day Kozani prefecture in southwestern Macedonia. The slopes of a continuous mountain complex formed by Pieria, Kamvounia and Titaros mountains from the east and south, Bourinos in the west, and Skopos in north east, define the limits of the region. Interlocal communication had always been conducted through narrow mountain passages of high importance, especially those leading from Thessaloniki to Thessaly and Epirus, and from central Balkans to southern Greece. In addition to the region’s key strategic position, Haliakmon and its numerous tributaries formed ideal conditions that had always favoured agricultural activities and animal husbandry. The early byzantine settlement of Kaisareia was located close to an important ford on the north bank of the river. The earliest written testimony mentioning a bishopric comes from 431. It shows that Kaisareia was under the jurisdiction of the Metropolitan of Larissa, implying close ties of southwestern Macedonia with Thessaly. From the beginning of the 7th century, Slavic and perhaps various other ethnic groups started to settle in the region. The newcomers possibly merged with the indigenous population, forming new communities of varied ethnic and linguistic background which seem to had been persisted until the end of the byzantine period. East Roman presence in the region is again attested in the late 9th - early 10th century. The seat of the bishopric is now found in Servia, initially a frontier castle on a crossroads of major importance, which after the dissolution of the bulgarian state will evolve into a significant administrative center and a seat of a large byzantine thema. The present study aims to reconstruct a coherent overview of the region regarding the settlement network, the monuments, the road network as well as the spatial and urban organization of Servia and its evolution. Due to the sparsity of information provided by written sources, the earliest ottoman tax registers as well as byzantine sources of neighbouring regions are critically taken into account. Excavations in byzantine sites conducted during the last three decades offer invaluable but inconsistent data. The study of the available archaeological data is supplemented with personal inspection at a number of monuments and sites."],"dc:identifier":["uoadl:3363463","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3363463"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Αρχαιολογία","Archaeology"],"dc:title":["Τοπογραφία του μέσου Αλιάκμονα κατά τη βυζαντινή περίοδο (5ος αιώνας ως την οθωμανική κατάκτηση)"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T06:24:18Z"}