{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:3397237"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:3397237","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Explainable Artificial Intelligence: An STS perspective","abstract":"Η παρούσα διπλωματική επιχειρεί μια ολοκληρωμένη διερεύνηση της Ερμηνεύσιμης Τεχνητής Νοημοσύνης (Explainable Artificial Intelligence - XAI) με τη συνέργεια προοπτικών τόσο από την τεχνική έρευνα της Τεχνητής Νοημοσύνης όσο και από τον τομέα του Science, Technology, and Society - Science and Technology Studies (STS). Βασισμένοι σε μια ενδελεχή βιβλιογραφική ανασκόπηση, αναλύουμε τις πολύπλευρες αφηγήσεις που προκύπτουν από τη βιβλιογραφία του STS σχετικά με την Ερμηνεύσιμη Τεχνητή Νοημοσύνη, δίνοντας έμφαση στις κοινωνικές, ηθικές και φιλοσοφικές διαστάσεις. Στη συνέχεια περιηγούμαστε σε τεχνικούς δρόμους, καταδυόμενοι στις μεθόδους και τις κριτικές που προέρχονται από την ίδια την κοινότητα της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ). Στον πυρήνα του λόγου μας βρίσκεται η κατανόηση ότι τα συστήματα ΤΝ δεν είναι απλώς τεχνικές οντότητες, αλλά εγγενώς συνυφασμένα με τις κοινωνικές δομές και την πολιτική. Αντιμετωπίζουμε την επιτακτική ανάγκη να αντιληφθούμε την ΤΝ όχι μόνο από την άποψη της αλγοριθμικής διαφάνειας αλλά και της ευθυγράμμισής της με την ανθρώπινη νόηση, τα κοινωνικά πρότυπα και τις δυναμικές εξουσίας. Μέσω αυτού του πρίσματος, ξετυλίγουμε τις προκλήσεις της ασαφούς ορολογίας, της απουσίας καθολικών στόχων και της περίπλοκης αλληλεπίδρασης μεταξύ διαφάνειας, εμπιστοσύνης και ερμηνευσιμότητας στον τομέα του ΧΑΙ. Μελέτες υπαρκτών προβλημάτων, που εκτείνονται από συστήματα μουσικών συστάσεων έως την τεχνητή νοημοσύνη στην ογκολογία, προσφέρουν απτές απεικονίσεις, γεφυρώνοντας τις θεωρητικές γνώσεις με τα πρακτικά σενάρια. Αυτές οι αφηγήσεις λειτουργούν ως βάση για τον έλεγχο και την επικύρωση της διεπιστημονικής μας προσέγγισης, τονίζοντας τη σημασία των σχεδιασμών με επίκεντρο τον χρήστη και την πολιτική που ενσωματώνεται στα συστήματα ΤΝ. Συνθέτοντας αυτές τις αναλύσεις, χαράσουμε μια πορεία προς μια πιο ολοκληρωμένη, ολιστική και τεκμηριωμένη προσέγγιση του XAI - μια προσέγγιση που προασπίζεται τόσο την τεχνική αυστηρότητα όσο και την κοινωνική απήχηση. Καθώς βρισκόμαστε σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη συνεχίζει να αναδιαμορφώνει τον κόσμο μας, το έργο αυτό θέτει τις βάσεις για πιο υπεύθυνη, λεπτομερή και χωρίς αποκλεισμούς πρόοδο στο πεδίο της επεξηγηματικότητας και ερμηνευσιμότητας.","abstract_html":"Η παρούσα διπλωματική επιχειρεί μια ολοκληρωμένη διερεύνηση της Ερμηνεύσιμης Τεχνητής Νοημοσύνης (Explainable Artificial Intelligence - XAI) με τη συνέργεια προοπτικών τόσο από την τεχνική έρευνα της Τεχνητής Νοημοσύνης όσο και από τον τομέα του Science, Technology, and Society - Science and Technology Studies (STS). Βασισμένοι σε μια ενδελεχή βιβλιογραφική ανασκόπηση, αναλύουμε τις πολύπλευρες αφηγήσεις που προκύπτουν από τη βιβλιογραφία του STS σχετικά με την Ερμηνεύσιμη Τεχνητή Νοημοσύνη, δίνοντας έμφαση στις κοινωνικές, ηθικές και φιλοσοφικές διαστάσεις. Στη συνέχεια περιηγούμαστε σε τεχνικούς δρόμους, καταδυόμενοι στις μεθόδους και τις κριτικές που προέρχονται από την ίδια την κοινότητα της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ). Στον πυρήνα του λόγου μας βρίσκεται η κατανόηση ότι τα συστήματα ΤΝ δεν είναι απλώς τεχνικές οντότητες, αλλά εγγενώς συνυφασμένα με τις κοινωνικές δομές και την πολιτική. Αντιμετωπίζουμε την επιτακτική ανάγκη να αντιληφθούμε την ΤΝ όχι μόνο από την άποψη της αλγοριθμικής διαφάνειας αλλά και της ευθυγράμμισής της με την ανθρώπινη νόηση, τα κοινωνικά πρότυπα και τις δυναμικές εξουσίας. Μέσω αυτού του πρίσματος, ξετυλίγουμε τις προκλήσεις της ασαφούς ορολογίας, της απουσίας καθολικών στόχων και της περίπλοκης αλληλεπίδρασης μεταξύ διαφάνειας, εμπιστοσύνης και ερμηνευσιμότητας στον τομέα του ΧΑΙ. Μελέτες υπαρκτών προβλημάτων, που εκτείνονται από συστήματα μουσικών συστάσεων έως την τεχνητή νοημοσύνη στην ογκολογία, προσφέρουν απτές απεικονίσεις, γεφυρώνοντας τις θεωρητικές γνώσεις με τα πρακτικά σενάρια. Αυτές οι αφηγήσεις λειτουργούν ως βάση για τον έλεγχο και την επικύρωση της διεπιστημονικής μας προσέγγισης, τονίζοντας τη σημασία των σχεδιασμών με επίκεντρο τον χρήστη και την πολιτική που ενσωματώνεται στα συστήματα ΤΝ. Συνθέτοντας αυτές τις αναλύσεις, χαράσουμε μια πορεία προς μια πιο ολοκληρωμένη, ολιστική και τεκμηριωμένη προσέγγιση του XAI - μια προσέγγιση που προασπίζεται τόσο την τεχνική αυστηρότητα όσο και την κοινωνική απήχηση. Καθώς βρισκόμαστε σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη συνεχίζει να αναδιαμορφώνει τον κόσμο μας, το έργο αυτό θέτει τις βάσεις για πιο υπεύθυνη, λεπτομερή και χωρίς αποκλεισμούς πρόοδο στο πεδίο της επεξηγηματικότητας και ερμηνευσιμότητας.","abstract_has_math":false,"creators":["Μενής-Μαστρομιχαλάκης Ορφέας","Menis-Mastromichalakis Orfeas"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2024,"date_issued":"2024","date_published":"2024","updated_at":"2026-11-19T06:29:19Z","subjects":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"languages":["English"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3397237"],"render_values":[{"text":"uoadl:3397237","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3397237","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3397237","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A3397237","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Μενής-Μαστρομιχαλάκης Ορφέας","Menis-Mastromichalakis Orfeas"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2024"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Θετικές Επιστήμες","Science"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["English"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3397237","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3397237"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η παρούσα διπλωματική επιχειρεί μια ολοκληρωμένη διερεύνηση της Ερμηνεύσιμης Τεχνητής Νοημοσύνης (Explainable Artificial Intelligence - XAI) με τη συνέργεια προοπτικών τόσο από την τεχνική έρευνα της Τεχνητής Νοημοσύνης όσο και από τον τομέα του Science, Technology, and Society - Science and Technology Studies (STS). Βασισμένοι σε μια ενδελεχή βιβλιογραφική ανασκόπηση, αναλύουμε τις πολύπλευρες αφηγήσεις που προκύπτουν από τη βιβλιογραφία του STS σχετικά με την Ερμηνεύσιμη Τεχνητή Νοημοσύνη, δίνοντας έμφαση στις κοινωνικές, ηθικές και φιλοσοφικές διαστάσεις. Στη συνέχεια περιηγούμαστε σε τεχνικούς δρόμους, καταδυόμενοι στις μεθόδους και τις κριτικές που προέρχονται από την ίδια την κοινότητα της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ). Στον πυρήνα του λόγου μας βρίσκεται η κατανόηση ότι τα συστήματα ΤΝ δεν είναι απλώς τεχνικές οντότητες, αλλά εγγενώς συνυφασμένα με τις κοινωνικές δομές και την πολιτική. Αντιμετωπίζουμε την επιτακτική ανάγκη να αντιληφθούμε την ΤΝ όχι μόνο από την άποψη της αλγοριθμικής διαφάνειας αλλά και της ευθυγράμμισής της με την ανθρώπινη νόηση, τα κοινωνικά πρότυπα και τις δυναμικές εξουσίας. Μέσω αυτού του πρίσματος, ξετυλίγουμε τις προκλήσεις της ασαφούς ορολογίας, της απουσίας καθολικών στόχων και της περίπλοκης αλληλεπίδρασης μεταξύ διαφάνειας, εμπιστοσύνης και ερμηνευσιμότητας στον τομέα του ΧΑΙ. Μελέτες υπαρκτών προβλημάτων, που εκτείνονται από συστήματα μουσικών συστάσεων έως την τεχνητή νοημοσύνη στην ογκολογία, προσφέρουν απτές απεικονίσεις, γεφυρώνοντας τις θεωρητικές γνώσεις με τα πρακτικά σενάρια. Αυτές οι αφηγήσεις λειτουργούν ως βάση για τον έλεγχο και την επικύρωση της διεπιστημονικής μας προσέγγισης, τονίζοντας τη σημασία των σχεδιασμών με επίκεντρο τον χρήστη και την πολιτική που ενσωματώνεται στα συστήματα ΤΝ. Συνθέτοντας αυτές τις αναλύσεις, χαράσουμε μια πορεία προς μια πιο ολοκληρωμένη, ολιστική και τεκμηριωμένη προσέγγιση του XAI - μια προσέγγιση που προασπίζεται τόσο την τεχνική αυστηρότητα όσο και την κοινωνική απήχηση. Καθώς βρισκόμαστε σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη συνεχίζει να αναδιαμορφώνει τον κόσμο μας, το έργο αυτό θέτει τις βάσεις για πιο υπεύθυνη, λεπτομερή και χωρίς αποκλεισμούς πρόοδο στο πεδίο της επεξηγηματικότητας και ερμηνευσιμότητας.","This thesis undertakes a comprehensive exploration of Explainable Artificial Intelligence (XAI) by synergizing perspectives from both technical AI research and Science, Technology, and Society - Science and Technology Studies (STS). Anchored in a thorough literature review, we dissect multifaceted narratives emerging from STS literature on XAI, emphasizing the societal, ethical, and philosophical dimensions of explainability. We then navigate technical avenues, diving into the methods and critiques emanating from the AI community itself. At the core of our discourse is the understanding that AI systems are not merely technical entities but intrinsically woven into the fabric of societal structures and politics. We address the pressing need to perceive AI in terms not only of algorithmic transparency but also of its alignment with human cognition, societal norms, and power dynamics. Through this lens, we unravel the challenges of unclear terminology, the absence of universal objectives, and the intricate interplay between transparency, trust, and interpretability in XAI. Real-world case studies, spanning from music recommendation systems to AI in oncology, offer tangible illustrations, bridging theoretical insights with practical scenarios. These narratives act as crucibles to test and validate our interdisciplinary approach, emphasizing the significance of user-centric designs and the politics embedded within AI systems. By synthesizing these analyses, we illuminate a path towards a more integrated, holistic, and informed approach to XAI—one that champions both technical rigor and societal resonance. As we find ourselves in an era where AI continues to reshape our world, this work sets the stage for more responsible, nuanced, and inclusive advancements in the realm of explainability."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Explainable Artificial Intelligence: An STS perspective"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Μενής-Μαστρομιχαλάκης Ορφέας","Menis-Mastromichalakis Orfeas"],"dc:date":["2024"],"dc:description":["Η παρούσα διπλωματική επιχειρεί μια ολοκληρωμένη διερεύνηση της Ερμηνεύσιμης Τεχνητής Νοημοσύνης (Explainable Artificial Intelligence - XAI) με τη συνέργεια προοπτικών τόσο από την τεχνική έρευνα της Τεχνητής Νοημοσύνης όσο και από τον τομέα του Science, Technology, and Society - Science and Technology Studies (STS). Βασισμένοι σε μια ενδελεχή βιβλιογραφική ανασκόπηση, αναλύουμε τις πολύπλευρες αφηγήσεις που προκύπτουν από τη βιβλιογραφία του STS σχετικά με την Ερμηνεύσιμη Τεχνητή Νοημοσύνη, δίνοντας έμφαση στις κοινωνικές, ηθικές και φιλοσοφικές διαστάσεις. Στη συνέχεια περιηγούμαστε σε τεχνικούς δρόμους, καταδυόμενοι στις μεθόδους και τις κριτικές που προέρχονται από την ίδια την κοινότητα της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ). Στον πυρήνα του λόγου μας βρίσκεται η κατανόηση ότι τα συστήματα ΤΝ δεν είναι απλώς τεχνικές οντότητες, αλλά εγγενώς συνυφασμένα με τις κοινωνικές δομές και την πολιτική. Αντιμετωπίζουμε την επιτακτική ανάγκη να αντιληφθούμε την ΤΝ όχι μόνο από την άποψη της αλγοριθμικής διαφάνειας αλλά και της ευθυγράμμισής της με την ανθρώπινη νόηση, τα κοινωνικά πρότυπα και τις δυναμικές εξουσίας. Μέσω αυτού του πρίσματος, ξετυλίγουμε τις προκλήσεις της ασαφούς ορολογίας, της απουσίας καθολικών στόχων και της περίπλοκης αλληλεπίδρασης μεταξύ διαφάνειας, εμπιστοσύνης και ερμηνευσιμότητας στον τομέα του ΧΑΙ. Μελέτες υπαρκτών προβλημάτων, που εκτείνονται από συστήματα μουσικών συστάσεων έως την τεχνητή νοημοσύνη στην ογκολογία, προσφέρουν απτές απεικονίσεις, γεφυρώνοντας τις θεωρητικές γνώσεις με τα πρακτικά σενάρια. Αυτές οι αφηγήσεις λειτουργούν ως βάση για τον έλεγχο και την επικύρωση της διεπιστημονικής μας προσέγγισης, τονίζοντας τη σημασία των σχεδιασμών με επίκεντρο τον χρήστη και την πολιτική που ενσωματώνεται στα συστήματα ΤΝ. Συνθέτοντας αυτές τις αναλύσεις, χαράσουμε μια πορεία προς μια πιο ολοκληρωμένη, ολιστική και τεκμηριωμένη προσέγγιση του XAI - μια προσέγγιση που προασπίζεται τόσο την τεχνική αυστηρότητα όσο και την κοινωνική απήχηση. Καθώς βρισκόμαστε σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη συνεχίζει να αναδιαμορφώνει τον κόσμο μας, το έργο αυτό θέτει τις βάσεις για πιο υπεύθυνη, λεπτομερή και χωρίς αποκλεισμούς πρόοδο στο πεδίο της επεξηγηματικότητας και ερμηνευσιμότητας.","This thesis undertakes a comprehensive exploration of Explainable Artificial Intelligence (XAI) by synergizing perspectives from both technical AI research and Science, Technology, and Society - Science and Technology Studies (STS). Anchored in a thorough literature review, we dissect multifaceted narratives emerging from STS literature on XAI, emphasizing the societal, ethical, and philosophical dimensions of explainability. We then navigate technical avenues, diving into the methods and critiques emanating from the AI community itself. At the core of our discourse is the understanding that AI systems are not merely technical entities but intrinsically woven into the fabric of societal structures and politics. We address the pressing need to perceive AI in terms not only of algorithmic transparency but also of its alignment with human cognition, societal norms, and power dynamics. Through this lens, we unravel the challenges of unclear terminology, the absence of universal objectives, and the intricate interplay between transparency, trust, and interpretability in XAI. Real-world case studies, spanning from music recommendation systems to AI in oncology, offer tangible illustrations, bridging theoretical insights with practical scenarios. These narratives act as crucibles to test and validate our interdisciplinary approach, emphasizing the significance of user-centric designs and the politics embedded within AI systems. By synthesizing these analyses, we illuminate a path towards a more integrated, holistic, and informed approach to XAI—one that champions both technical rigor and societal resonance. As we find ourselves in an era where AI continues to reshape our world, this work sets the stage for more responsible, nuanced, and inclusive advancements in the realm of explainability."],"dc:identifier":["uoadl:3397237","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3397237"],"dc:language":["English"],"dc:subject":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"dc:title":["Explainable Artificial Intelligence: An STS perspective"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T06:29:19Z"}