{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:3407904"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:3407904","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Υπολογισμός του RBE για δέσμες πρωτονίων ενέργειας 1-250 MeV: Σύγκριση εμπειρικών και βιοφυσικών μοντέλων","abstract":"Υπόβαθρο: Στην αδρονιακή θεραπεία με πρωτόνια, τα πλάνα θεραπείας σχεδιάζονται με την υπόθεση ότι η σχετική βιολογική αποτελεσματικότητα (RBE) των πρωτονίων είναι σταθερή και ίση με 1.1. Τα πειραματικά δεδομένα, ωστόσο, δείχνουν ότι το RBE δεν είναι σταθερό, αλλά εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως η δόση, η ποιότητα της ακτινοβολίας, ο τύπος του ιστού και το βιολογικό αποτέλεσμα. Ως εκ τούτου, έχουν προταθεί αρκετά μοντέλα που ενσωματώνουν τις παραπάνω παραμέτρους στον υπολογισμό του RBE. Τα μοντέλα αυτά χωρίζονται σε δύο κατηγορίες, τα εμπειρικά και τα βιοφυσικά. Τα εμπειρικά μοντέλα συνήθως χρησιμοποιούν την σταθμισμένη μέση τιμή της γραμμικώς μεταφερόμενης ενέργειας (LETD) ως δείκτη της ποιότητας της ακτινοβολίας, ενώ τα βιοφυσικά χρησιμοποιούν το μικροδοσιμετρικό της ανάλογο, την σταθμισμένη μέση τιμή της γραμμιώδους ενέργειας (yD). Μεθοδολογία: Στην παρούσα εργασία, χρησιμοποιούμε δύο αναλυτικά μικροδοσιμετρικά μοντέλα, καθώς και τον κώδικα Monte Carlo damage simulation (MCDS) για τον υπολογισμό των yD και LETD μονοενεργειακών δεσμών πρωτονίων με ενέργειες από 1 MeV έως 250 MeV. Στη συνέχεια, οι τιμές αυτές χρησιμοποιήθηκαν για τον προσδιορισμό του RBE πέντε διαφορετικών τύπων κυττάρων μέσω δύο βιοφυσικών μοντέλων, τη θεωρία διπλής ακτινοβολίας δράσης (TDRA) και το μικροδοσιμετρικό-κινητικό μοντέλο (MKM) και 9 εμπειρικών μοντέλων που έχουν προταθεί για χρήση στην κλινική πράξη. Αποτελέσματα: Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι στα συμβατικά πρωτόκολλα κλασματοποίησης (2 Gy/συνεδρία), οι προβλεπόμενες τιμές του RBE μέσω των εμπειρικών και των βιοφυσικών μοντέλων, μπορούν να διαφέρουν έως και 10% από την συμβατική τιμή RBE=1.1, στο εύρος ενεργειών που σχετίζονται με την εγγύτερη περιοχή και το κέντρο της διαμορφωμένης κορυφής Bragg (SOBP). Στις ενέργειες που σχετίζονται με την απομακρυσμένη περιοχή του SOBP, οι αποκλίσεις φαίνεται να είναι ακόμα μεγαλύτερες, ιδίως σε βραδέως ανταποκρινόμενους ιστούς, όπου οι διαφορές μπορούν να φτάσουν έως και το 40%. Στα υποκλασματοποιημένα πρωτόκολλα θεραπείας (έως 7 Gy/συνεδρία), οι αποκλίσεις από την τιμή 1.1 είναι μικρότερες, άλλα παραμένουν σημαντικές, φτάνoντας έως και το 18%. Συμπεράσματα: Η παρούσα μελέτη δείχνει ότι τα εμπειρικά και τα βιοφυσικά μοντέλα προβλέπουν σημαντικές αποκλίσεις του RBE από την συμβατική τιμή 1.1, ιδιαίτερα σε βραδέως ανταποκρινόμενους ιστούς που βρίσκονται στις απομακρυσμένες περιοχές του στόχου. Επομένως απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στους υγιείς ιστούς που βρίσκονται σε αυτές τις περιοχές για την αποφυγή πιθανών παρενεργειών.","abstract_html":"Υπόβαθρο: Στην αδρονιακή θεραπεία με πρωτόνια, τα πλάνα θεραπείας σχεδιάζονται με την υπόθεση ότι η σχετική βιολογική αποτελεσματικότητα (RBE) των πρωτονίων είναι σταθερή και ίση με 1.1. Τα πειραματικά δεδομένα, ωστόσο, δείχνουν ότι το RBE δεν είναι σταθερό, αλλά εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως η δόση, η ποιότητα της ακτινοβολίας, ο τύπος του ιστού και το βιολογικό αποτέλεσμα. Ως εκ τούτου, έχουν προταθεί αρκετά μοντέλα που ενσωματώνουν τις παραπάνω παραμέτρους στον υπολογισμό του RBE. Τα μοντέλα αυτά χωρίζονται σε δύο κατηγορίες, τα εμπειρικά και τα βιοφυσικά. Τα εμπειρικά μοντέλα συνήθως χρησιμοποιούν την σταθμισμένη μέση τιμή της γραμμικώς μεταφερόμενης ενέργειας (LETD) ως δείκτη της ποιότητας της ακτινοβολίας, ενώ τα βιοφυσικά χρησιμοποιούν το μικροδοσιμετρικό της ανάλογο, την σταθμισμένη μέση τιμή της γραμμιώδους ενέργειας (yD). Μεθοδολογία: Στην παρούσα εργασία, χρησιμοποιούμε δύο αναλυτικά μικροδοσιμετρικά μοντέλα, καθώς και τον κώδικα Monte Carlo damage simulation (MCDS) για τον υπολογισμό των yD και LETD μονοενεργειακών δεσμών πρωτονίων με ενέργειες από 1 MeV έως 250 MeV. Στη συνέχεια, οι τιμές αυτές χρησιμοποιήθηκαν για τον προσδιορισμό του RBE πέντε διαφορετικών τύπων κυττάρων μέσω δύο βιοφυσικών μοντέλων, τη θεωρία διπλής ακτινοβολίας δράσης (TDRA) και το μικροδοσιμετρικό-κινητικό μοντέλο (MKM) και 9 εμπειρικών μοντέλων που έχουν προταθεί για χρήση στην κλινική πράξη. Αποτελέσματα: Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι στα συμβατικά πρωτόκολλα κλασματοποίησης (2 Gy/συνεδρία), οι προβλεπόμενες τιμές του RBE μέσω των εμπειρικών και των βιοφυσικών μοντέλων, μπορούν να διαφέρουν έως και 10% από την συμβατική τιμή RBE=1.1, στο εύρος ενεργειών που σχετίζονται με την εγγύτερη περιοχή και το κέντρο της διαμορφωμένης κορυφής Bragg (SOBP). Στις ενέργειες που σχετίζονται με την απομακρυσμένη περιοχή του SOBP, οι αποκλίσεις φαίνεται να είναι ακόμα μεγαλύτερες, ιδίως σε βραδέως ανταποκρινόμενους ιστούς, όπου οι διαφορές μπορούν να φτάσουν έως και το 40%. Στα υποκλασματοποιημένα πρωτόκολλα θεραπείας (έως 7 Gy/συνεδρία), οι αποκλίσεις από την τιμή 1.1 είναι μικρότερες, άλλα παραμένουν σημαντικές, φτάνoντας έως και το 18%. Συμπεράσματα: Η παρούσα μελέτη δείχνει ότι τα εμπειρικά και τα βιοφυσικά μοντέλα προβλέπουν σημαντικές αποκλίσεις του RBE από την συμβατική τιμή 1.1, ιδιαίτερα σε βραδέως ανταποκρινόμενους ιστούς που βρίσκονται στις απομακρυσμένες περιοχές του στόχου. Επομένως απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στους υγιείς ιστούς που βρίσκονται σε αυτές τις περιοχές για την αποφυγή πιθανών παρενεργειών.","abstract_has_math":false,"creators":["Δαλαλάς Δημήτριος","Dalalas Dimitrios"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2024,"date_issued":"2024","date_published":"2024","updated_at":"2026-11-19T06:30:00Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3407904"],"render_values":[{"text":"uoadl:3407904","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3407904","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3407904","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A3407904","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Δαλαλάς Δημήτριος","Dalalas Dimitrios"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2024"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3407904","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3407904"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Υπόβαθρο: Στην αδρονιακή θεραπεία με πρωτόνια, τα πλάνα θεραπείας σχεδιάζονται με την υπόθεση ότι η σχετική βιολογική αποτελεσματικότητα (RBE) των πρωτονίων είναι σταθερή και ίση με 1.1. Τα πειραματικά δεδομένα, ωστόσο, δείχνουν ότι το RBE δεν είναι σταθερό, αλλά εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως η δόση, η ποιότητα της ακτινοβολίας, ο τύπος του ιστού και το βιολογικό αποτέλεσμα. Ως εκ τούτου, έχουν προταθεί αρκετά μοντέλα που ενσωματώνουν τις παραπάνω παραμέτρους στον υπολογισμό του RBE. Τα μοντέλα αυτά χωρίζονται σε δύο κατηγορίες, τα εμπειρικά και τα βιοφυσικά. Τα εμπειρικά μοντέλα συνήθως χρησιμοποιούν την σταθμισμένη μέση τιμή της γραμμικώς μεταφερόμενης ενέργειας (LETD) ως δείκτη της ποιότητας της ακτινοβολίας, ενώ τα βιοφυσικά χρησιμοποιούν το μικροδοσιμετρικό της ανάλογο, την σταθμισμένη μέση τιμή της γραμμιώδους ενέργειας (yD). Μεθοδολογία: Στην παρούσα εργασία, χρησιμοποιούμε δύο αναλυτικά μικροδοσιμετρικά μοντέλα, καθώς και τον κώδικα Monte Carlo damage simulation (MCDS) για τον υπολογισμό των yD και LETD μονοενεργειακών δεσμών πρωτονίων με ενέργειες από 1 MeV έως 250 MeV. Στη συνέχεια, οι τιμές αυτές χρησιμοποιήθηκαν για τον προσδιορισμό του RBE πέντε διαφορετικών τύπων κυττάρων μέσω δύο βιοφυσικών μοντέλων, τη θεωρία διπλής ακτινοβολίας δράσης (TDRA) και το μικροδοσιμετρικό-κινητικό μοντέλο (MKM) και 9 εμπειρικών μοντέλων που έχουν προταθεί για χρήση στην κλινική πράξη. Αποτελέσματα: Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι στα συμβατικά πρωτόκολλα κλασματοποίησης (2 Gy/συνεδρία), οι προβλεπόμενες τιμές του RBE μέσω των εμπειρικών και των βιοφυσικών μοντέλων, μπορούν να διαφέρουν έως και 10% από την συμβατική τιμή RBE=1.1, στο εύρος ενεργειών που σχετίζονται με την εγγύτερη περιοχή και το κέντρο της διαμορφωμένης κορυφής Bragg (SOBP). Στις ενέργειες που σχετίζονται με την απομακρυσμένη περιοχή του SOBP, οι αποκλίσεις φαίνεται να είναι ακόμα μεγαλύτερες, ιδίως σε βραδέως ανταποκρινόμενους ιστούς, όπου οι διαφορές μπορούν να φτάσουν έως και το 40%. Στα υποκλασματοποιημένα πρωτόκολλα θεραπείας (έως 7 Gy/συνεδρία), οι αποκλίσεις από την τιμή 1.1 είναι μικρότερες, άλλα παραμένουν σημαντικές, φτάνoντας έως και το 18%. Συμπεράσματα: Η παρούσα μελέτη δείχνει ότι τα εμπειρικά και τα βιοφυσικά μοντέλα προβλέπουν σημαντικές αποκλίσεις του RBE από την συμβατική τιμή 1.1, ιδιαίτερα σε βραδέως ανταποκρινόμενους ιστούς που βρίσκονται στις απομακρυσμένες περιοχές του στόχου. Επομένως απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στους υγιείς ιστούς που βρίσκονται σε αυτές τις περιοχές για την αποφυγή πιθανών παρενεργειών.","Background: In hadron therapy with protons, treatment planning is based on the assumption that the relative biological effectiveness of protons is constant and equal to 1.1. Experimental data, however, shows that the RBE is not constant, but depends on numerous factors like dose, radiation quality, tissue type and biological endpoint. Hence, several models have been proposed that implement those factors in calculated RBE. Those models can be divided into empirical and biophysical. Empirical models, in general, use the dose-averaged linear energy transfer (LETD) as radiation quality index, while biophysical models commonly use its microdosimetric analogue, dose-averaged lineal energy (yD). Materials and Methods: In this work, two analytic microdosimetric models and the Monte Carlo damage simulation code (MCDS) were utilized for the evaluation of the yD and LETD of monoenergetic proton beams with energies from 1 MeV to 250 MeV. Then, these values were used for the estimation of the RBE for five different cell types with two established biophysical models, namely, the theory of dual radiation action (TDRA) and the microdosimetric kinetic model (MKM) and 9 empirical models which have been proposed for use in clinical practice. Results: The results show that at conventional fractionation protocols (2 Gy/fraction), the predicted RBE values from the empirical or biophysical models, can differ up to 10% from the conventional value RBE=1.1, at energy range which corresponds to the entrance and the central region of the Spread-Out Bragg Peak (SOBP). At energies which corresponds to the distal edge of the SOBP, even larger deviations may be found, especially for late responding tissues, where differences can reach up to 40%. At hypofractionated protocols (up to 7 Gy/fraction), RBE deviations from the value of 1.1 are less pronounced but still significant, reaching up to 18%. Conclusions: The present study shows that empirical and biophysical models predict sizeable RBE deviations from the conventional value of 1.1, especially for late responding tissues that may be found in the distal edge of the target. Therefore, special attention is needed for healthy tissues, located at these regions, in order to avoid possible side effects."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Υπολογισμός του RBE για δέσμες πρωτονίων ενέργειας 1-250 MeV: Σύγκριση εμπειρικών και βιοφυσικών μοντέλων"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Δαλαλάς Δημήτριος","Dalalas Dimitrios"],"dc:date":["2024"],"dc:description":["Υπόβαθρο: Στην αδρονιακή θεραπεία με πρωτόνια, τα πλάνα θεραπείας σχεδιάζονται με την υπόθεση ότι η σχετική βιολογική αποτελεσματικότητα (RBE) των πρωτονίων είναι σταθερή και ίση με 1.1. Τα πειραματικά δεδομένα, ωστόσο, δείχνουν ότι το RBE δεν είναι σταθερό, αλλά εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως η δόση, η ποιότητα της ακτινοβολίας, ο τύπος του ιστού και το βιολογικό αποτέλεσμα. Ως εκ τούτου, έχουν προταθεί αρκετά μοντέλα που ενσωματώνουν τις παραπάνω παραμέτρους στον υπολογισμό του RBE. Τα μοντέλα αυτά χωρίζονται σε δύο κατηγορίες, τα εμπειρικά και τα βιοφυσικά. Τα εμπειρικά μοντέλα συνήθως χρησιμοποιούν την σταθμισμένη μέση τιμή της γραμμικώς μεταφερόμενης ενέργειας (LETD) ως δείκτη της ποιότητας της ακτινοβολίας, ενώ τα βιοφυσικά χρησιμοποιούν το μικροδοσιμετρικό της ανάλογο, την σταθμισμένη μέση τιμή της γραμμιώδους ενέργειας (yD). Μεθοδολογία: Στην παρούσα εργασία, χρησιμοποιούμε δύο αναλυτικά μικροδοσιμετρικά μοντέλα, καθώς και τον κώδικα Monte Carlo damage simulation (MCDS) για τον υπολογισμό των yD και LETD μονοενεργειακών δεσμών πρωτονίων με ενέργειες από 1 MeV έως 250 MeV. Στη συνέχεια, οι τιμές αυτές χρησιμοποιήθηκαν για τον προσδιορισμό του RBE πέντε διαφορετικών τύπων κυττάρων μέσω δύο βιοφυσικών μοντέλων, τη θεωρία διπλής ακτινοβολίας δράσης (TDRA) και το μικροδοσιμετρικό-κινητικό μοντέλο (MKM) και 9 εμπειρικών μοντέλων που έχουν προταθεί για χρήση στην κλινική πράξη. Αποτελέσματα: Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι στα συμβατικά πρωτόκολλα κλασματοποίησης (2 Gy/συνεδρία), οι προβλεπόμενες τιμές του RBE μέσω των εμπειρικών και των βιοφυσικών μοντέλων, μπορούν να διαφέρουν έως και 10% από την συμβατική τιμή RBE=1.1, στο εύρος ενεργειών που σχετίζονται με την εγγύτερη περιοχή και το κέντρο της διαμορφωμένης κορυφής Bragg (SOBP). Στις ενέργειες που σχετίζονται με την απομακρυσμένη περιοχή του SOBP, οι αποκλίσεις φαίνεται να είναι ακόμα μεγαλύτερες, ιδίως σε βραδέως ανταποκρινόμενους ιστούς, όπου οι διαφορές μπορούν να φτάσουν έως και το 40%. Στα υποκλασματοποιημένα πρωτόκολλα θεραπείας (έως 7 Gy/συνεδρία), οι αποκλίσεις από την τιμή 1.1 είναι μικρότερες, άλλα παραμένουν σημαντικές, φτάνoντας έως και το 18%. Συμπεράσματα: Η παρούσα μελέτη δείχνει ότι τα εμπειρικά και τα βιοφυσικά μοντέλα προβλέπουν σημαντικές αποκλίσεις του RBE από την συμβατική τιμή 1.1, ιδιαίτερα σε βραδέως ανταποκρινόμενους ιστούς που βρίσκονται στις απομακρυσμένες περιοχές του στόχου. Επομένως απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στους υγιείς ιστούς που βρίσκονται σε αυτές τις περιοχές για την αποφυγή πιθανών παρενεργειών.","Background: In hadron therapy with protons, treatment planning is based on the assumption that the relative biological effectiveness of protons is constant and equal to 1.1. Experimental data, however, shows that the RBE is not constant, but depends on numerous factors like dose, radiation quality, tissue type and biological endpoint. Hence, several models have been proposed that implement those factors in calculated RBE. Those models can be divided into empirical and biophysical. Empirical models, in general, use the dose-averaged linear energy transfer (LETD) as radiation quality index, while biophysical models commonly use its microdosimetric analogue, dose-averaged lineal energy (yD). Materials and Methods: In this work, two analytic microdosimetric models and the Monte Carlo damage simulation code (MCDS) were utilized for the evaluation of the yD and LETD of monoenergetic proton beams with energies from 1 MeV to 250 MeV. Then, these values were used for the estimation of the RBE for five different cell types with two established biophysical models, namely, the theory of dual radiation action (TDRA) and the microdosimetric kinetic model (MKM) and 9 empirical models which have been proposed for use in clinical practice. Results: The results show that at conventional fractionation protocols (2 Gy/fraction), the predicted RBE values from the empirical or biophysical models, can differ up to 10% from the conventional value RBE=1.1, at energy range which corresponds to the entrance and the central region of the Spread-Out Bragg Peak (SOBP). At energies which corresponds to the distal edge of the SOBP, even larger deviations may be found, especially for late responding tissues, where differences can reach up to 40%. At hypofractionated protocols (up to 7 Gy/fraction), RBE deviations from the value of 1.1 are less pronounced but still significant, reaching up to 18%. Conclusions: The present study shows that empirical and biophysical models predict sizeable RBE deviations from the conventional value of 1.1, especially for late responding tissues that may be found in the distal edge of the target. Therefore, special attention is needed for healthy tissues, located at these regions, in order to avoid possible side effects."],"dc:identifier":["uoadl:3407904","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3407904"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Υπολογισμός του RBE για δέσμες πρωτονίων ενέργειας 1-250 MeV: Σύγκριση εμπειρικών και βιοφυσικών μοντέλων"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T06:30:00Z"}