{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:3458090"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:3458090","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Βιωσιμότητα και δίκαιο ανταγωνισμού με έμφαση στο άρθρο 102 ΣΛΕΕ","abstract":"Οι κανόνες ανταγωνισμού της Ε.Ε. αποτελούν ουσιαστικό εργαλείο για τη δημιουργία μιας ελεύθερης και αποτελεσματικής εσωτερικής αγοράς, που συμβάλλει στην οικονομική και κοινωνική ευημερία. Στόχος τους είναι να διασφαλίσουν δίκαιο ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην εκάστοτε αγορά, δημιουργώντας κίνητρα για τη βελτίωση της ποιότητας και την προσφορά ιδανικότερων επιλογών στους καταναλωτές. Παράλληλα, τοποθετείται στο επίκεντρο ο τομέας της καινοτομίας και υποστηρίζεται η συνεχής ανάπτυξη της οικονομίας. Το Δίκαιο του Ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ωστόσο, αποτέλεσε και εξακολουθεί να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ευρύτερης οικονομικής πολιτικής της Ένωσης και συνδέεται άρρηκτα με την επίτευξη των θεμελιωδών στόχων της. Υπό το πρίσμα όσων εκτέθηκαν ανωτέρω, ο στόχος του ενωσιακού δικαίου του ανταγωνισμού αποτέλεσε αντικείμενο ζύμωσης μεταξύ πλειόνων θεωρητικών προσεγγίσεων και Σχολών. Από τις ευρωπαϊκές Σχολές του Freiburg και της Αυστρίας που εστίαζαν στην ελεύθερη αγορά που αποτελεί θεμέλιο λίθο στην προάσπιση της οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας και πρέσβευαν ότι η οικονομική ελευθερία αποτελεί τον πυρήνα της οικονομικής ανάπτυξης και της καινοτομίας, μέχρι τη Σχολή του Harvard, που είχε υιοθετήσει μια πιο συστηματική, αναλυτική προσέγγιση για το πώς πρέπει να ελέγχεται η δομή της αγοράς και δίνει έμφαση σε ένα πιο φορμαλιστικό μοντέλο και στη διατήρηση ενός πολυδιάστατου ανταγωνιστικού περιβάλλοντος. Ακολούθως οι διδαχές της Σχολής του Chicago, που ακολούθησε, στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ήταν η επαύξηση της ευημερίας του καταναλωτή (consumer welfare) μέσω της αύξησης της οικονομικής αποτελεσματικότητας (efficiency) καθιστώντας ως αντικείμενο προστασίας του δικαίου του ανταγωνισμού την βελτίωση της αποτελεσματικότητας. Η παρείσφρηση της θεωρίας του «more economic approach» στην ενωσιακή τάξη, θέτει στο επίκεντρο την οικονομική ανάλυση των αποτελεσμάτων του δικαίου του ανταγωνισμού (effects-based approach) και την ευημερία του καταναλωτή (consumer welfare), που αποτελεί το «μέσον» εξέτασης της εκάστοτε επιχειρηματικής συμπεριφοράς. Ως εκ τούτου, η μεταστροφή σε ένα μοντέλο που ενισχύει την ανάπτυξη της καινοτομίας, βελτιώνοντας την ποιότητα των αποφάσεων που λαμβάνονται προς όφελος των καταναλωτών διείσδυσε βαθιά στην ευρωπαϊκή πολιτική. Η ευημερία των καταναλωτών και η αποδοτικότητα της αγοράς δεν αφορούν μόνο τις βραχυπρόθεσμες οικονομικές επιδόσεις, αλλά επεκτείνονται, και στις μακροπρόθεσμες συνέπειες των επιχειρηματικών πρακτικών στο περιβάλλον και την κοινωνία αναγνωρίζοντας ότι η μακροχρόνια ευημερία εξαρτάται από τη διατήρηση και αξιοποίηση των φυσικών πόρων και την κοινωνική δικαιοσύνη. Επομένως, η βιώσιμη ανάπτυξη, ως έννοια, υιοθετεί ακριβώς αυτό το περιεχόμενο. Παράλληλα, τίθεται στο προσκήνιο και σε επίπεδο πρωτογενούς δικαίου, κατοχυρώνεται νομικά, για πρώτη φορά, ως θεμελιώδης στόχος και αποστολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Συνθήκη του Άμστερνταμ (1997). Η προσπάθεια διασύνδεσης της οικονομικής ανάπτυξης με την πληθώρα προκλήσεων που ανακύπτουν στον σύγχρονο κόσμο και την διαχείριση αυτών υπό το πρίσμα της βιώσιμης ανάπτυξης, έχουν θέσει στο επίκεντρο τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης της «Ατζέντας 2030» του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.), που αποσκοπούν στην προώθηση μιας βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης σε παγκόσμιο επίπεδο, με στόχο, μεταξύ άλλων την εξάλειψη της φτώχειας, την προστασία του πλανήτη και την εξασφάλιση κοινωνικής ευημερίας. Ένα κομβικό σημείο, ήταν η Συμφωνία του Παρισίου του 2015, που στόχευε στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Η Συμφωνία αυτή έχει αναδείξει τη σημασία των διεθνών συνεργασιών για την επίτευξη βιώσιμων στόχων και ενσωματώνει τις αρχές της αειφόρου ανάπτυξης στις πολιτικές που διαμορφώνει η Ε.Ε. Η σύνδεση του δικαίου του ανταγωνισμού με τη βιωσιμότητα γίνεται ολοένα και πιο εμφανής, καθώς η επιδίωξη της μακροπρόθεσμης ευημερίας δεν περιορίζεται πλέον στην οικονομική αποτελεσματικότητα και τις άμεσες ωφέλειες για τον καταναλωτή, αλλά επεκτείνεται και σε ευρύτερα κοινωνικά αγαθά, όπως η προστασία του περιβάλλοντος και η κοινωνική δικαιοσύνη. Αυτό ευθυγραμμίζεται με τους στόχους της Ε.Ε. για κλιματική ουδετερότητα, αειφόρο ανάπτυξη και περιβαλλοντική προστασία, ενισχύοντας την ανάγκη για πολιτικές που προάγουν όχι μόνο τον ελεύθερο ανταγωνισμό, αλλά και τη βιώσιμη ανάπτυξη σε ένα πιο ολιστικό πλαίσιο . Στο πλαίσιο προσχώρησης στη Συμφωνία του Παρισίου, η Ε.Ε. θεσπίζει ένα νέο νομοθετικό πλαίσιο την Πράσινη Συμφωνία (European Green Deal) του 2019 . Βασικό στόχο, έκτοτε, αποτελεί ο μετασχηματισμός ολόκληρης της ευρωπαϊκής οικονομίας κλιματικά ουδέτερης έως το 2050. Αυτό συνεπάγεται με την ανάπτυξη ενός νέου οικονομικού μοντέλου - μιας βιώσιμης οικονομίας σε ισορροπία με το φυσικό μας περιβάλλον. Αυτός ο μετασχηματισμός πρέπει να καταστήσει την ευρωπαϊκή οικονομία όχι μόνο πιο βιώσιμη, αλλά και πιο ανταγωνιστική και ανθεκτική . Προς τον σκοπό της επίτευξης των ως άνω στόχων, η κρατική ρύθμιση μεμονωμένα είναι ελλιπής και χρήζει συνδρομής της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Το βασικό εγχείρημα της παρούσας εργασίας είναι να επιχειρήσει να διασαφηνίσει τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η νομοθεσία και η πολιτική του δικαίου του ανταγωνισμού, για τη μετάβαση σε μια πιο βιώσιμη λειτουργία των αγορών, μειώνοντας παράλληλα τις αποτυχίες των αγορών (market failures) , καθώς και πως θα μπορούσαν να αξιολογηθούν υπό το πρίσμα του άρθρου 102 ΣΛΕΕ οι επιχειρηματικές πρακτικές που ακολουθούν οι δεσπόζουσες επιχειρήσεις σε σχέση με το ζήτημα της βιωσιμότητας . Ως βασικός άξονας της μεθοδολογίας που θα χρησιμοποιηθεί προς απάντηση του ως άνω ερωτήματος είναι οι θεμελιώδεις συνθήκες που διέπουν τη λειτουργία της Ε.Ε. (η Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση). Εξίσου σημαντική είναι η πρακτική που ακολουθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το ΔΕΕ σε υποθέσεις που έχουν τεθεί ενώπιών τους. Επιπλέον, η ανάλυση της προσέγγισης των εθνικών αρχών ανταγωνισμού των κρατών-μελών σε σχέση με τη νέα κατεύθυνση του ευρωπαϊκού νομοθετικού πλαισίου, αναφορικά με την ενσωμάτωση παραμέτρων περιβαλλοντικής και όχι μόνο βιωσιμότητας στην εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού, είναι κρίσιμη για να καθορίσει τον τρόπο εφαρμογής του σχετικού νομοθετικού πλαισίου.","abstract_html":"Οι κανόνες ανταγωνισμού της Ε.Ε. αποτελούν ουσιαστικό εργαλείο για τη δημιουργία μιας ελεύθερης και αποτελεσματικής εσωτερικής αγοράς, που συμβάλλει στην οικονομική και κοινωνική ευημερία. Στόχος τους είναι να διασφαλίσουν δίκαιο ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην εκάστοτε αγορά, δημιουργώντας κίνητρα για τη βελτίωση της ποιότητας και την προσφορά ιδανικότερων επιλογών στους καταναλωτές. Παράλληλα, τοποθετείται στο επίκεντρο ο τομέας της καινοτομίας και υποστηρίζεται η συνεχής ανάπτυξη της οικονομίας. Το Δίκαιο του Ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ωστόσο, αποτέλεσε και εξακολουθεί να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ευρύτερης οικονομικής πολιτικής της Ένωσης και συνδέεται άρρηκτα με την επίτευξη των θεμελιωδών στόχων της. Υπό το πρίσμα όσων εκτέθηκαν ανωτέρω, ο στόχος του ενωσιακού δικαίου του ανταγωνισμού αποτέλεσε αντικείμενο ζύμωσης μεταξύ πλειόνων θεωρητικών προσεγγίσεων και Σχολών. Από τις ευρωπαϊκές Σχολές του Freiburg και της Αυστρίας που εστίαζαν στην ελεύθερη αγορά που αποτελεί θεμέλιο λίθο στην προάσπιση της οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας και πρέσβευαν ότι η οικονομική ελευθερία αποτελεί τον πυρήνα της οικονομικής ανάπτυξης και της καινοτομίας, μέχρι τη Σχολή του Harvard, που είχε υιοθετήσει μια πιο συστηματική, αναλυτική προσέγγιση για το πώς πρέπει να ελέγχεται η δομή της αγοράς και δίνει έμφαση σε ένα πιο φορμαλιστικό μοντέλο και στη διατήρηση ενός πολυδιάστατου ανταγωνιστικού περιβάλλοντος. Ακολούθως οι διδαχές της Σχολής του Chicago, που ακολούθησε, στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ήταν η επαύξηση της ευημερίας του καταναλωτή (consumer welfare) μέσω της αύξησης της οικονομικής αποτελεσματικότητας (efficiency) καθιστώντας ως αντικείμενο προστασίας του δικαίου του ανταγωνισμού την βελτίωση της αποτελεσματικότητας. Η παρείσφρηση της θεωρίας του «more economic approach» στην ενωσιακή τάξη, θέτει στο επίκεντρο την οικονομική ανάλυση των αποτελεσμάτων του δικαίου του ανταγωνισμού (effects-based approach) και την ευημερία του καταναλωτή (consumer welfare), που αποτελεί το «μέσον» εξέτασης της εκάστοτε επιχειρηματικής συμπεριφοράς. Ως εκ τούτου, η μεταστροφή σε ένα μοντέλο που ενισχύει την ανάπτυξη της καινοτομίας, βελτιώνοντας την ποιότητα των αποφάσεων που λαμβάνονται προς όφελος των καταναλωτών διείσδυσε βαθιά στην ευρωπαϊκή πολιτική. Η ευημερία των καταναλωτών και η αποδοτικότητα της αγοράς δεν αφορούν μόνο τις βραχυπρόθεσμες οικονομικές επιδόσεις, αλλά επεκτείνονται, και στις μακροπρόθεσμες συνέπειες των επιχειρηματικών πρακτικών στο περιβάλλον και την κοινωνία αναγνωρίζοντας ότι η μακροχρόνια ευημερία εξαρτάται από τη διατήρηση και αξιοποίηση των φυσικών πόρων και την κοινωνική δικαιοσύνη. Επομένως, η βιώσιμη ανάπτυξη, ως έννοια, υιοθετεί ακριβώς αυτό το περιεχόμενο. Παράλληλα, τίθεται στο προσκήνιο και σε επίπεδο πρωτογενούς δικαίου, κατοχυρώνεται νομικά, για πρώτη φορά, ως θεμελιώδης στόχος και αποστολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Συνθήκη του Άμστερνταμ (1997). Η προσπάθεια διασύνδεσης της οικονομικής ανάπτυξης με την πληθώρα προκλήσεων που ανακύπτουν στον σύγχρονο κόσμο και την διαχείριση αυτών υπό το πρίσμα της βιώσιμης ανάπτυξης, έχουν θέσει στο επίκεντρο τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης της «Ατζέντας 2030» του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.), που αποσκοπούν στην προώθηση μιας βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης σε παγκόσμιο επίπεδο, με στόχο, μεταξύ άλλων την εξάλειψη της φτώχειας, την προστασία του πλανήτη και την εξασφάλιση κοινωνικής ευημερίας. Ένα κομβικό σημείο, ήταν η Συμφωνία του Παρισίου του 2015, που στόχευε στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Η Συμφωνία αυτή έχει αναδείξει τη σημασία των διεθνών συνεργασιών για την επίτευξη βιώσιμων στόχων και ενσωματώνει τις αρχές της αειφόρου ανάπτυξης στις πολιτικές που διαμορφώνει η Ε.Ε. Η σύνδεση του δικαίου του ανταγωνισμού με τη βιωσιμότητα γίνεται ολοένα και πιο εμφανής, καθώς η επιδίωξη της μακροπρόθεσμης ευημερίας δεν περιορίζεται πλέον στην οικονομική αποτελεσματικότητα και τις άμεσες ωφέλειες για τον καταναλωτή, αλλά επεκτείνεται και σε ευρύτερα κοινωνικά αγαθά, όπως η προστασία του περιβάλλοντος και η κοινωνική δικαιοσύνη. Αυτό ευθυγραμμίζεται με τους στόχους της Ε.Ε. για κλιματική ουδετερότητα, αειφόρο ανάπτυξη και περιβαλλοντική προστασία, ενισχύοντας την ανάγκη για πολιτικές που προάγουν όχι μόνο τον ελεύθερο ανταγωνισμό, αλλά και τη βιώσιμη ανάπτυξη σε ένα πιο ολιστικό πλαίσιο . Στο πλαίσιο προσχώρησης στη Συμφωνία του Παρισίου, η Ε.Ε. θεσπίζει ένα νέο νομοθετικό πλαίσιο την Πράσινη Συμφωνία (European Green Deal) του 2019 . Βασικό στόχο, έκτοτε, αποτελεί ο μετασχηματισμός ολόκληρης της ευρωπαϊκής οικονομίας κλιματικά ουδέτερης έως το 2050. Αυτό συνεπάγεται με την ανάπτυξη ενός νέου οικονομικού μοντέλου - μιας βιώσιμης οικονομίας σε ισορροπία με το φυσικό μας περιβάλλον. Αυτός ο μετασχηματισμός πρέπει να καταστήσει την ευρωπαϊκή οικονομία όχι μόνο πιο βιώσιμη, αλλά και πιο ανταγωνιστική και ανθεκτική . Προς τον σκοπό της επίτευξης των ως άνω στόχων, η κρατική ρύθμιση μεμονωμένα είναι ελλιπής και χρήζει συνδρομής της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Το βασικό εγχείρημα της παρούσας εργασίας είναι να επιχειρήσει να διασαφηνίσει τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η νομοθεσία και η πολιτική του δικαίου του ανταγωνισμού, για τη μετάβαση σε μια πιο βιώσιμη λειτουργία των αγορών, μειώνοντας παράλληλα τις αποτυχίες των αγορών (market failures) , καθώς και πως θα μπορούσαν να αξιολογηθούν υπό το πρίσμα του άρθρου 102 ΣΛΕΕ οι επιχειρηματικές πρακτικές που ακολουθούν οι δεσπόζουσες επιχειρήσεις σε σχέση με το ζήτημα της βιωσιμότητας . Ως βασικός άξονας της μεθοδολογίας που θα χρησιμοποιηθεί προς απάντηση του ως άνω ερωτήματος είναι οι θεμελιώδεις συνθήκες που διέπουν τη λειτουργία της Ε.Ε. (η Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση). Εξίσου σημαντική είναι η πρακτική που ακολουθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το ΔΕΕ σε υποθέσεις που έχουν τεθεί ενώπιών τους. Επιπλέον, η ανάλυση της προσέγγισης των εθνικών αρχών ανταγωνισμού των κρατών-μελών σε σχέση με τη νέα κατεύθυνση του ευρωπαϊκού νομοθετικού πλαισίου, αναφορικά με την ενσωμάτωση παραμέτρων περιβαλλοντικής και όχι μόνο βιωσιμότητας στην εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού, είναι κρίσιμη για να καθορίσει τον τρόπο εφαρμογής του σχετικού νομοθετικού πλαισίου.","abstract_has_math":false,"creators":["Χριστοδούλου Μαρία","Christodoulou Maria"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2025,"date_issued":"2025","date_published":"2025","updated_at":"2026-11-19T06:31:44Z","subjects":["Δίκαιο – Νομοθεσία","Law and Legislation"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3458090"],"render_values":[{"text":"uoadl:3458090","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3458090","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3458090","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A3458090","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Χριστοδούλου Μαρία","Christodoulou Maria"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2025"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Δίκαιο – Νομοθεσία","Law and Legislation"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3458090","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3458090"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Οι κανόνες ανταγωνισμού της Ε.Ε. αποτελούν ουσιαστικό εργαλείο για τη δημιουργία μιας ελεύθερης και αποτελεσματικής εσωτερικής αγοράς, που συμβάλλει στην οικονομική και κοινωνική ευημερία. Στόχος τους είναι να διασφαλίσουν δίκαιο ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην εκάστοτε αγορά, δημιουργώντας κίνητρα για τη βελτίωση της ποιότητας και την προσφορά ιδανικότερων επιλογών στους καταναλωτές. Παράλληλα, τοποθετείται στο επίκεντρο ο τομέας της καινοτομίας και υποστηρίζεται η συνεχής ανάπτυξη της οικονομίας. Το Δίκαιο του Ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ωστόσο, αποτέλεσε και εξακολουθεί να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ευρύτερης οικονομικής πολιτικής της Ένωσης και συνδέεται άρρηκτα με την επίτευξη των θεμελιωδών στόχων της. Υπό το πρίσμα όσων εκτέθηκαν ανωτέρω, ο στόχος του ενωσιακού δικαίου του ανταγωνισμού αποτέλεσε αντικείμενο ζύμωσης μεταξύ πλειόνων θεωρητικών προσεγγίσεων και Σχολών. Από τις ευρωπαϊκές Σχολές του Freiburg και της Αυστρίας που εστίαζαν στην ελεύθερη αγορά που αποτελεί θεμέλιο λίθο στην προάσπιση της οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας και πρέσβευαν ότι η οικονομική ελευθερία αποτελεί τον πυρήνα της οικονομικής ανάπτυξης και της καινοτομίας, μέχρι τη Σχολή του Harvard, που είχε υιοθετήσει μια πιο συστηματική, αναλυτική προσέγγιση για το πώς πρέπει να ελέγχεται η δομή της αγοράς και δίνει έμφαση σε ένα πιο φορμαλιστικό μοντέλο και στη διατήρηση ενός πολυδιάστατου ανταγωνιστικού περιβάλλοντος. Ακολούθως οι διδαχές της Σχολής του Chicago, που ακολούθησε, στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ήταν η επαύξηση της ευημερίας του καταναλωτή (consumer welfare) μέσω της αύξησης της οικονομικής αποτελεσματικότητας (efficiency) καθιστώντας ως αντικείμενο προστασίας του δικαίου του ανταγωνισμού την βελτίωση της αποτελεσματικότητας. Η παρείσφρηση της θεωρίας του «more economic approach» στην ενωσιακή τάξη, θέτει στο επίκεντρο την οικονομική ανάλυση των αποτελεσμάτων του δικαίου του ανταγωνισμού (effects-based approach) και την ευημερία του καταναλωτή (consumer welfare), που αποτελεί το «μέσον» εξέτασης της εκάστοτε επιχειρηματικής συμπεριφοράς. Ως εκ τούτου, η μεταστροφή σε ένα μοντέλο που ενισχύει την ανάπτυξη της καινοτομίας, βελτιώνοντας την ποιότητα των αποφάσεων που λαμβάνονται προς όφελος των καταναλωτών διείσδυσε βαθιά στην ευρωπαϊκή πολιτική. Η ευημερία των καταναλωτών και η αποδοτικότητα της αγοράς δεν αφορούν μόνο τις βραχυπρόθεσμες οικονομικές επιδόσεις, αλλά επεκτείνονται, και στις μακροπρόθεσμες συνέπειες των επιχειρηματικών πρακτικών στο περιβάλλον και την κοινωνία αναγνωρίζοντας ότι η μακροχρόνια ευημερία εξαρτάται από τη διατήρηση και αξιοποίηση των φυσικών πόρων και την κοινωνική δικαιοσύνη. Επομένως, η βιώσιμη ανάπτυξη, ως έννοια, υιοθετεί ακριβώς αυτό το περιεχόμενο. Παράλληλα, τίθεται στο προσκήνιο και σε επίπεδο πρωτογενούς δικαίου, κατοχυρώνεται νομικά, για πρώτη φορά, ως θεμελιώδης στόχος και αποστολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Συνθήκη του Άμστερνταμ (1997). Η προσπάθεια διασύνδεσης της οικονομικής ανάπτυξης με την πληθώρα προκλήσεων που ανακύπτουν στον σύγχρονο κόσμο και την διαχείριση αυτών υπό το πρίσμα της βιώσιμης ανάπτυξης, έχουν θέσει στο επίκεντρο τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης της «Ατζέντας 2030» του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.), που αποσκοπούν στην προώθηση μιας βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης σε παγκόσμιο επίπεδο, με στόχο, μεταξύ άλλων την εξάλειψη της φτώχειας, την προστασία του πλανήτη και την εξασφάλιση κοινωνικής ευημερίας. Ένα κομβικό σημείο, ήταν η Συμφωνία του Παρισίου του 2015, που στόχευε στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Η Συμφωνία αυτή έχει αναδείξει τη σημασία των διεθνών συνεργασιών για την επίτευξη βιώσιμων στόχων και ενσωματώνει τις αρχές της αειφόρου ανάπτυξης στις πολιτικές που διαμορφώνει η Ε.Ε. Η σύνδεση του δικαίου του ανταγωνισμού με τη βιωσιμότητα γίνεται ολοένα και πιο εμφανής, καθώς η επιδίωξη της μακροπρόθεσμης ευημερίας δεν περιορίζεται πλέον στην οικονομική αποτελεσματικότητα και τις άμεσες ωφέλειες για τον καταναλωτή, αλλά επεκτείνεται και σε ευρύτερα κοινωνικά αγαθά, όπως η προστασία του περιβάλλοντος και η κοινωνική δικαιοσύνη. Αυτό ευθυγραμμίζεται με τους στόχους της Ε.Ε. για κλιματική ουδετερότητα, αειφόρο ανάπτυξη και περιβαλλοντική προστασία, ενισχύοντας την ανάγκη για πολιτικές που προάγουν όχι μόνο τον ελεύθερο ανταγωνισμό, αλλά και τη βιώσιμη ανάπτυξη σε ένα πιο ολιστικό πλαίσιο . Στο πλαίσιο προσχώρησης στη Συμφωνία του Παρισίου, η Ε.Ε. θεσπίζει ένα νέο νομοθετικό πλαίσιο την Πράσινη Συμφωνία (European Green Deal) του 2019 . Βασικό στόχο, έκτοτε, αποτελεί ο μετασχηματισμός ολόκληρης της ευρωπαϊκής οικονομίας κλιματικά ουδέτερης έως το 2050. Αυτό συνεπάγεται με την ανάπτυξη ενός νέου οικονομικού μοντέλου - μιας βιώσιμης οικονομίας σε ισορροπία με το φυσικό μας περιβάλλον. Αυτός ο μετασχηματισμός πρέπει να καταστήσει την ευρωπαϊκή οικονομία όχι μόνο πιο βιώσιμη, αλλά και πιο ανταγωνιστική και ανθεκτική . Προς τον σκοπό της επίτευξης των ως άνω στόχων, η κρατική ρύθμιση μεμονωμένα είναι ελλιπής και χρήζει συνδρομής της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Το βασικό εγχείρημα της παρούσας εργασίας είναι να επιχειρήσει να διασαφηνίσει τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η νομοθεσία και η πολιτική του δικαίου του ανταγωνισμού, για τη μετάβαση σε μια πιο βιώσιμη λειτουργία των αγορών, μειώνοντας παράλληλα τις αποτυχίες των αγορών (market failures) , καθώς και πως θα μπορούσαν να αξιολογηθούν υπό το πρίσμα του άρθρου 102 ΣΛΕΕ οι επιχειρηματικές πρακτικές που ακολουθούν οι δεσπόζουσες επιχειρήσεις σε σχέση με το ζήτημα της βιωσιμότητας . Ως βασικός άξονας της μεθοδολογίας που θα χρησιμοποιηθεί προς απάντηση του ως άνω ερωτήματος είναι οι θεμελιώδεις συνθήκες που διέπουν τη λειτουργία της Ε.Ε. (η Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση). Εξίσου σημαντική είναι η πρακτική που ακολουθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το ΔΕΕ σε υποθέσεις που έχουν τεθεί ενώπιών τους. Επιπλέον, η ανάλυση της προσέγγισης των εθνικών αρχών ανταγωνισμού των κρατών-μελών σε σχέση με τη νέα κατεύθυνση του ευρωπαϊκού νομοθετικού πλαισίου, αναφορικά με την ενσωμάτωση παραμέτρων περιβαλλοντικής και όχι μόνο βιωσιμότητας στην εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού, είναι κρίσιμη για να καθορίσει τον τρόπο εφαρμογής του σχετικού νομοθετικού πλαισίου.","The European Union's competition rules serve as a vital tool in establishing a free and efficient internal market that fosters economic and social prosperity. Their primary objective is to ensure fair competition among enterprises operating within the market, creating incentives to enhance quality and offer consumers better choices. Simultaneously, they place innovation at the forefront, supporting continuous economic development. EU competition law, however, has always been and continues to be an integral part of the Union's broader economic policy, closely linked to the achievement of its fundamental goals. The objectives of EU competition law have been the subject of significant debate among various theoretical schools. From the European Freiburg and Austrian Schools, which emphasize free markets as the cornerstone of economic and social welfare, to the Harvard School, which adopted a systematic approach to market structure and underscored maintaining a multidimensional competitive environment, different perspectives have shaped the evolution of competition policy. Similarly, the Chicago School, particularly from the 1990s, prioritized consumer welfare through enhanced economic efficiency, thereby shifting the focus of competition law toward improving market efficiency. The incorporation of the \"more economic approach\" within EU law underscores the importance of economic analysis in evaluating competition law's outcomes (effects-based approach) and highlights consumer welfare as a central criterion for assessing business conduct. This shift to a model that promotes innovation and improves decision-making to benefit consumers has profoundly influenced European policy. However, consumer welfare and market efficiency extend beyond short-term economic performance, encompassing the long-term environmental and societal impacts of business practices. Recognizing that sustainable development relies on preserving natural resources and achieving social justice, sustainability has emerged as a core concept. It was enshrined as a fundamental goal in EU primary law with the Amsterdam Treaty of 1997. The integration of economic growth with the multitude of challenges facing the modern world, including their management through sustainable development, has brought the 17 Sustainable Development Goals of the United Nations' \"2030 Agenda\" to the forefront. These goals aim to promote sustainable and inclusive global development, targeting poverty eradication, environmental protection, and social well-being. A landmark milestone in this context was the Paris Agreement of 2015, which sought to reduce greenhouse gas emissions and combat climate change. This agreement underscored the importance of international cooperation in achieving sustainability objectives and incorporated the principles of sustainable development into EU policies. The intersection of competition law and sustainability has become increasingly evident. Long-term welfare now extends beyond economic efficiency and immediate consumer benefits to encompass broader societal goods, such as environmental protection and social equity. This alignment reflects the EU's goals of achieving climate neutrality, sustainable development, and environmental protection, thereby emphasizing the need for policies that promote not only free competition but also sustainable development within a more holistic framework. Following the Paris Agreement, the EU established a new legislative framework, the European Green Deal of 2019. Its primary goal is to transform the European economy into a climate-neutral system by 2050, involving the development of a sustainable economic model in harmony with the natural environment. This transformation aims to make the European economy not only more sustainable but also more competitive and resilient. To achieve these objectives, state regulation alone is insufficient, necessitating the involvement of private initiatives. This thesis seeks to elucidate the role of competition law and policy in facilitating the transition toward more sustainable market operations while addressing market failures. It further explores how business practices of dominant undertakings can be assessed in the context of sustainability under Article 102 TFEU. The analysis is grounded in the foundational treaties of the EU (the Treaty on the Functioning of the European Union and the Treaty on European Union), alongside the practices of the European Commission and the Court of Justice of the European Union (CJEU) in relevant cases. Additionally, the approach of national competition authorities within member states concerning the integration of environmental and broader sustainability considerations into the application of competition law under the evolving European legislative framework is examined to determine the practical implications of these developments."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Βιωσιμότητα και δίκαιο ανταγωνισμού με έμφαση στο άρθρο 102 ΣΛΕΕ"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Χριστοδούλου Μαρία","Christodoulou Maria"],"dc:date":["2025"],"dc:description":["Οι κανόνες ανταγωνισμού της Ε.Ε. αποτελούν ουσιαστικό εργαλείο για τη δημιουργία μιας ελεύθερης και αποτελεσματικής εσωτερικής αγοράς, που συμβάλλει στην οικονομική και κοινωνική ευημερία. Στόχος τους είναι να διασφαλίσουν δίκαιο ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην εκάστοτε αγορά, δημιουργώντας κίνητρα για τη βελτίωση της ποιότητας και την προσφορά ιδανικότερων επιλογών στους καταναλωτές. Παράλληλα, τοποθετείται στο επίκεντρο ο τομέας της καινοτομίας και υποστηρίζεται η συνεχής ανάπτυξη της οικονομίας. Το Δίκαιο του Ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ωστόσο, αποτέλεσε και εξακολουθεί να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ευρύτερης οικονομικής πολιτικής της Ένωσης και συνδέεται άρρηκτα με την επίτευξη των θεμελιωδών στόχων της. Υπό το πρίσμα όσων εκτέθηκαν ανωτέρω, ο στόχος του ενωσιακού δικαίου του ανταγωνισμού αποτέλεσε αντικείμενο ζύμωσης μεταξύ πλειόνων θεωρητικών προσεγγίσεων και Σχολών. Από τις ευρωπαϊκές Σχολές του Freiburg και της Αυστρίας που εστίαζαν στην ελεύθερη αγορά που αποτελεί θεμέλιο λίθο στην προάσπιση της οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας και πρέσβευαν ότι η οικονομική ελευθερία αποτελεί τον πυρήνα της οικονομικής ανάπτυξης και της καινοτομίας, μέχρι τη Σχολή του Harvard, που είχε υιοθετήσει μια πιο συστηματική, αναλυτική προσέγγιση για το πώς πρέπει να ελέγχεται η δομή της αγοράς και δίνει έμφαση σε ένα πιο φορμαλιστικό μοντέλο και στη διατήρηση ενός πολυδιάστατου ανταγωνιστικού περιβάλλοντος. Ακολούθως οι διδαχές της Σχολής του Chicago, που ακολούθησε, στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ήταν η επαύξηση της ευημερίας του καταναλωτή (consumer welfare) μέσω της αύξησης της οικονομικής αποτελεσματικότητας (efficiency) καθιστώντας ως αντικείμενο προστασίας του δικαίου του ανταγωνισμού την βελτίωση της αποτελεσματικότητας. Η παρείσφρηση της θεωρίας του «more economic approach» στην ενωσιακή τάξη, θέτει στο επίκεντρο την οικονομική ανάλυση των αποτελεσμάτων του δικαίου του ανταγωνισμού (effects-based approach) και την ευημερία του καταναλωτή (consumer welfare), που αποτελεί το «μέσον» εξέτασης της εκάστοτε επιχειρηματικής συμπεριφοράς. Ως εκ τούτου, η μεταστροφή σε ένα μοντέλο που ενισχύει την ανάπτυξη της καινοτομίας, βελτιώνοντας την ποιότητα των αποφάσεων που λαμβάνονται προς όφελος των καταναλωτών διείσδυσε βαθιά στην ευρωπαϊκή πολιτική. Η ευημερία των καταναλωτών και η αποδοτικότητα της αγοράς δεν αφορούν μόνο τις βραχυπρόθεσμες οικονομικές επιδόσεις, αλλά επεκτείνονται, και στις μακροπρόθεσμες συνέπειες των επιχειρηματικών πρακτικών στο περιβάλλον και την κοινωνία αναγνωρίζοντας ότι η μακροχρόνια ευημερία εξαρτάται από τη διατήρηση και αξιοποίηση των φυσικών πόρων και την κοινωνική δικαιοσύνη. Επομένως, η βιώσιμη ανάπτυξη, ως έννοια, υιοθετεί ακριβώς αυτό το περιεχόμενο. Παράλληλα, τίθεται στο προσκήνιο και σε επίπεδο πρωτογενούς δικαίου, κατοχυρώνεται νομικά, για πρώτη φορά, ως θεμελιώδης στόχος και αποστολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Συνθήκη του Άμστερνταμ (1997). Η προσπάθεια διασύνδεσης της οικονομικής ανάπτυξης με την πληθώρα προκλήσεων που ανακύπτουν στον σύγχρονο κόσμο και την διαχείριση αυτών υπό το πρίσμα της βιώσιμης ανάπτυξης, έχουν θέσει στο επίκεντρο τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης της «Ατζέντας 2030» του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.), που αποσκοπούν στην προώθηση μιας βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης σε παγκόσμιο επίπεδο, με στόχο, μεταξύ άλλων την εξάλειψη της φτώχειας, την προστασία του πλανήτη και την εξασφάλιση κοινωνικής ευημερίας. Ένα κομβικό σημείο, ήταν η Συμφωνία του Παρισίου του 2015, που στόχευε στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Η Συμφωνία αυτή έχει αναδείξει τη σημασία των διεθνών συνεργασιών για την επίτευξη βιώσιμων στόχων και ενσωματώνει τις αρχές της αειφόρου ανάπτυξης στις πολιτικές που διαμορφώνει η Ε.Ε. Η σύνδεση του δικαίου του ανταγωνισμού με τη βιωσιμότητα γίνεται ολοένα και πιο εμφανής, καθώς η επιδίωξη της μακροπρόθεσμης ευημερίας δεν περιορίζεται πλέον στην οικονομική αποτελεσματικότητα και τις άμεσες ωφέλειες για τον καταναλωτή, αλλά επεκτείνεται και σε ευρύτερα κοινωνικά αγαθά, όπως η προστασία του περιβάλλοντος και η κοινωνική δικαιοσύνη. Αυτό ευθυγραμμίζεται με τους στόχους της Ε.Ε. για κλιματική ουδετερότητα, αειφόρο ανάπτυξη και περιβαλλοντική προστασία, ενισχύοντας την ανάγκη για πολιτικές που προάγουν όχι μόνο τον ελεύθερο ανταγωνισμό, αλλά και τη βιώσιμη ανάπτυξη σε ένα πιο ολιστικό πλαίσιο . Στο πλαίσιο προσχώρησης στη Συμφωνία του Παρισίου, η Ε.Ε. θεσπίζει ένα νέο νομοθετικό πλαίσιο την Πράσινη Συμφωνία (European Green Deal) του 2019 . Βασικό στόχο, έκτοτε, αποτελεί ο μετασχηματισμός ολόκληρης της ευρωπαϊκής οικονομίας κλιματικά ουδέτερης έως το 2050. Αυτό συνεπάγεται με την ανάπτυξη ενός νέου οικονομικού μοντέλου - μιας βιώσιμης οικονομίας σε ισορροπία με το φυσικό μας περιβάλλον. Αυτός ο μετασχηματισμός πρέπει να καταστήσει την ευρωπαϊκή οικονομία όχι μόνο πιο βιώσιμη, αλλά και πιο ανταγωνιστική και ανθεκτική . Προς τον σκοπό της επίτευξης των ως άνω στόχων, η κρατική ρύθμιση μεμονωμένα είναι ελλιπής και χρήζει συνδρομής της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Το βασικό εγχείρημα της παρούσας εργασίας είναι να επιχειρήσει να διασαφηνίσει τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η νομοθεσία και η πολιτική του δικαίου του ανταγωνισμού, για τη μετάβαση σε μια πιο βιώσιμη λειτουργία των αγορών, μειώνοντας παράλληλα τις αποτυχίες των αγορών (market failures) , καθώς και πως θα μπορούσαν να αξιολογηθούν υπό το πρίσμα του άρθρου 102 ΣΛΕΕ οι επιχειρηματικές πρακτικές που ακολουθούν οι δεσπόζουσες επιχειρήσεις σε σχέση με το ζήτημα της βιωσιμότητας . Ως βασικός άξονας της μεθοδολογίας που θα χρησιμοποιηθεί προς απάντηση του ως άνω ερωτήματος είναι οι θεμελιώδεις συνθήκες που διέπουν τη λειτουργία της Ε.Ε. (η Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση). Εξίσου σημαντική είναι η πρακτική που ακολουθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το ΔΕΕ σε υποθέσεις που έχουν τεθεί ενώπιών τους. Επιπλέον, η ανάλυση της προσέγγισης των εθνικών αρχών ανταγωνισμού των κρατών-μελών σε σχέση με τη νέα κατεύθυνση του ευρωπαϊκού νομοθετικού πλαισίου, αναφορικά με την ενσωμάτωση παραμέτρων περιβαλλοντικής και όχι μόνο βιωσιμότητας στην εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού, είναι κρίσιμη για να καθορίσει τον τρόπο εφαρμογής του σχετικού νομοθετικού πλαισίου.","The European Union's competition rules serve as a vital tool in establishing a free and efficient internal market that fosters economic and social prosperity. Their primary objective is to ensure fair competition among enterprises operating within the market, creating incentives to enhance quality and offer consumers better choices. Simultaneously, they place innovation at the forefront, supporting continuous economic development. EU competition law, however, has always been and continues to be an integral part of the Union's broader economic policy, closely linked to the achievement of its fundamental goals. The objectives of EU competition law have been the subject of significant debate among various theoretical schools. From the European Freiburg and Austrian Schools, which emphasize free markets as the cornerstone of economic and social welfare, to the Harvard School, which adopted a systematic approach to market structure and underscored maintaining a multidimensional competitive environment, different perspectives have shaped the evolution of competition policy. Similarly, the Chicago School, particularly from the 1990s, prioritized consumer welfare through enhanced economic efficiency, thereby shifting the focus of competition law toward improving market efficiency. The incorporation of the \"more economic approach\" within EU law underscores the importance of economic analysis in evaluating competition law's outcomes (effects-based approach) and highlights consumer welfare as a central criterion for assessing business conduct. This shift to a model that promotes innovation and improves decision-making to benefit consumers has profoundly influenced European policy. However, consumer welfare and market efficiency extend beyond short-term economic performance, encompassing the long-term environmental and societal impacts of business practices. Recognizing that sustainable development relies on preserving natural resources and achieving social justice, sustainability has emerged as a core concept. It was enshrined as a fundamental goal in EU primary law with the Amsterdam Treaty of 1997. The integration of economic growth with the multitude of challenges facing the modern world, including their management through sustainable development, has brought the 17 Sustainable Development Goals of the United Nations' \"2030 Agenda\" to the forefront. These goals aim to promote sustainable and inclusive global development, targeting poverty eradication, environmental protection, and social well-being. A landmark milestone in this context was the Paris Agreement of 2015, which sought to reduce greenhouse gas emissions and combat climate change. This agreement underscored the importance of international cooperation in achieving sustainability objectives and incorporated the principles of sustainable development into EU policies. The intersection of competition law and sustainability has become increasingly evident. Long-term welfare now extends beyond economic efficiency and immediate consumer benefits to encompass broader societal goods, such as environmental protection and social equity. This alignment reflects the EU's goals of achieving climate neutrality, sustainable development, and environmental protection, thereby emphasizing the need for policies that promote not only free competition but also sustainable development within a more holistic framework. Following the Paris Agreement, the EU established a new legislative framework, the European Green Deal of 2019. Its primary goal is to transform the European economy into a climate-neutral system by 2050, involving the development of a sustainable economic model in harmony with the natural environment. This transformation aims to make the European economy not only more sustainable but also more competitive and resilient. To achieve these objectives, state regulation alone is insufficient, necessitating the involvement of private initiatives. This thesis seeks to elucidate the role of competition law and policy in facilitating the transition toward more sustainable market operations while addressing market failures. It further explores how business practices of dominant undertakings can be assessed in the context of sustainability under Article 102 TFEU. The analysis is grounded in the foundational treaties of the EU (the Treaty on the Functioning of the European Union and the Treaty on European Union), alongside the practices of the European Commission and the Court of Justice of the European Union (CJEU) in relevant cases. Additionally, the approach of national competition authorities within member states concerning the integration of environmental and broader sustainability considerations into the application of competition law under the evolving European legislative framework is examined to determine the practical implications of these developments."],"dc:identifier":["uoadl:3458090","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3458090"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Δίκαιο – Νομοθεσία","Law and Legislation"],"dc:title":["Βιωσιμότητα και δίκαιο ανταγωνισμού με έμφαση στο άρθρο 102 ΣΛΕΕ"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T06:31:44Z"}