{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:3471159"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:3471159","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Επίδραση της διαλειμματικής νηστείας στο γλυκαιμικό έλεγχο και άλλους καρδιομεταβολικούς δείκτες σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση","abstract":"Πλαίσιο: Ο διαβήτης τύπου 2 (T2DM) είναι μια κοινή μεταβολική διαταραχή με τη διατροφή να παίζει κεντρικό ρόλο στη διαχείρισή του. Η διαλειμματική νηστεία (Intermittent Fasting, IF), με μορφές όπως η χρονικά περιορισμένη διατροφή (time-restricted eating), η εναλλασσόμενη ημερήσια νηστεία (alternate-day fasting) και η δίαιτα 5:2, έχει κερδίσει έδαφος ως διατροφική προσέγγιση για τον T2DM. H νηστεία του Ραμαζανιού, μια θρησκευτική πρακτική διαλειμματικής νηστείας, μπορεί επίσης να επηρεάσει το καρδιομεταβολικό προφίλ ατόμων με T2DM. Λόγω της αυστηρότερης μορφής της (π.χ., πλήρη αποχή από αλκοόλ και νερού κατά τη διάρκεια της ημέρας) και του πολιτιστικού της υπόβαθρου, η νηστεία του Ραμαζανιού εξετάστηκε ξεχωριστά από τις άλλες μορφές διαλειμματικής νηστείας. Στόχος: Η παρούσα συστηματική ανασκόπηση στοχεύει να αξιολογήσει τις επιπτώσεις της διαλειμματικής νηστείας και της νηστείας του Ραμαζανιού στους καρδιομεταβολικούς δείκτες σε άτομα με T2DM. Περιλαμβάνει μια ανασκόπηση τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών (RCTs) σχετικά με την IF, ακολουθούμενη από μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση μελετών, τόσο παρατήρησης όσο και παρέμβασης, σχετικά με τη νηστεία του Ραμαζανίου. Μέθοδοι: Έγινε αναζήτηση στις βάσεις δεδομένων PubMed, CINAHL, Scopus και CENTRAL από τη δημιουργία τους έως τον Μάρτιο του 2024, χωρίς περιορισμό γλώσσας. Εφαρμόστηκαν συγκεκριμένα κριτήρια ένταξης/αποκλεισμού για καθεμία από τις δύο κατηγορίες νηστείας (IF και νηστεία του Ραμαζανιού). Για την IF, συμπεριλήφθηκαν RCTs που αφορούσαν ενήλικες με T2DM. Μελέτες κατάλληλες για ένταξη στην ανασκόπηση συνέκριναν την IF (χρονικά περιορισμένη διατροφή, εναλλασσόμενη ημερήσια νηστεία, δίαιτα 5:2 ή περιοδική νηστεία) με ομάδες ελέγχου που έλαβαν συνεχή θερμιδικό περιορισμό, διατροφικές οδηγίες για το διαβήτη, μεσογειακή διατροφή ή συνήθη δίαιτα. Οι μελέτες αποκλείστηκαν εάν περιλάμβαναν παροχή έτοιμων γευμάτων, εάν η νηστεία στη χρονικά περιορισμένη διατροφή ήταν λιγότερο από 12 ώρες την ημέρα ή εάν στην εναλλασσόμενη/περιοδική νηστεία περιλάμβανε κατανάλωση περισσότερων από 600 θερμίδες την ημέρα. Για τη νηστεία του Ραμαζανιού, επιλέξιμες ήταν μελέτες παρατήρησης με σχεδιασμό πριν-μετά το Ραμαζάνι, και οι ομάδες ελέγχου από μελέτες παρέμβασης που δεν έλαβαν κάποια θεραπεία. Οι μελέτες αποκλείστηκαν εάν τα άτομα έλαβαν ειδικές παρεμβάσεις πριν ή κατά τη διάρκεια του Ραμαζανιού ή εάν η φαρμακευτική αγωγή για τον διαβήτη δεν ήταν σταθερή για τουλάχιστον δύο μήνες πριν το Ραμαζάνι. Το υπό μελέτη αποτέλεσμα είναι η μέση διαφορά της τιμής κάθε δείκτη μετά και πριν την IF ή τη νηστεία του Ραμαζανιού. Οι μελέτες συμπεριλήφθηκαν εάν ανέφεραν την αλλαγή σε τουλάχιστον έναν από τους παρακάτω δείκτες: γλυκόζη νηστείας (FPG), γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c), χοληστερόλη χαμηλής πυκνότητας (LDL), χοληστερόλη υψηλής πυκνότητας (HDL), ολική χοληστερόλη, τριγλυκερίδια, βάρος σώματος, δείκτης μάζας σώματος (BMI), περιφέρεια μέσης, συστολική αρτηριακή πίεση (SBP) και διαστολική αρτηριακή πίεση (DBP). Ο κίνδυνος σφάλματος αξιολογήθηκε με το εργαλείο Risk of Bias 2 για τις μελέτες IF και με το Joanna Briggs Institute Critical Appraisal Checklist για τις μελέτες του Ραμαζανιού. Αποτελέσματα: Η αναζήτηση ανέδειξε αρχικά 3.095 έρευνες, και τελικά συμπεριλήφθηκαν 77 μελέτες: 7 RCTs σχετικά με την IF και 70 μελέτες σχετικά με τη νηστεία του Ραμαζανιού (52 μελέτες παρατήρησης και 18 παρέμβασης). Μεταξύ των μελετών IF, 4 αφορούσαν χρονικά περιορισμένη διατροφή και 3 περιοδική νηστεία (δίαιτα 5:2, 4:3 ή 3:4: 2, 3 ή 4 μέρες νηστείας εβδομαδιαίως αντίστοιχα). Η IF οδήγησε σε στατιστικά σημαντική μείωση των FPG, HbA1c, βάρους και BMI, περισσότερο από τη συνήθη διατροφή και παρόμοια με τον συνεχή θερμιδικό περιορισμό στις περισσότερες μελέτες. Για τη νηστεία του Ραμαζανιού, δεν παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές αλλαγές στην FPG, LDL, HDL, τα τριγλυκερίδια ή τη συνολική χοληστερόλη για τις μελέτες παρατήρησης ή παρέμβασης. Ωστόσο, παρατηρήθηκε σημαντική μείωση στην HbA1c, το βάρος, τον BMI, την περιφέρεια μέσης, την SBP και την DBP. Υπήρχε υψηλή ετερογένεια, με αναλύσεις υποομάδων να αποκαλύπτουν μεγαλύτερα οφέλη για μελέτες με υψηλότερες τιμές HbA1c, για μελέτες με καθυστερημένη αξιολόγηση των δεικτών μετά το τέλος του Ραμαζανίου και για πιο πρόσφατες μελέτες. Συζήτηση: Τόσο η διαλειμματική νηστεία όσο και η νηστεία του Ραμαζανιού μπορεί να έχουν θετική επίδραση σε διάφορους καρδιομεταβολικούς δείκτες για άτομα με T2DM. Σημαντικοί περιορισμοί αυτής της ανασκόπησης αναφορικά με την IF είναι η απουσία αναφοράς για τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας και ο μικρός αριθμός συμμετεχόντων και η χαμηλή ποιότητα στις περισσότερες RCTs. Σχετικά με τη νηστεία του Ραμαζανιού, ένας σημαντικός περιορισμός είναι η υψηλή ετερογένεια μεταξύ των μελετών.","abstract_html":"Πλαίσιο: Ο διαβήτης τύπου 2 (T2DM) είναι μια κοινή μεταβολική διαταραχή με τη διατροφή να παίζει κεντρικό ρόλο στη διαχείρισή του. Η διαλειμματική νηστεία (Intermittent Fasting, IF), με μορφές όπως η χρονικά περιορισμένη διατροφή (time-restricted eating), η εναλλασσόμενη ημερήσια νηστεία (alternate-day fasting) και η δίαιτα 5:2, έχει κερδίσει έδαφος ως διατροφική προσέγγιση για τον T2DM. H νηστεία του Ραμαζανιού, μια θρησκευτική πρακτική διαλειμματικής νηστείας, μπορεί επίσης να επηρεάσει το καρδιομεταβολικό προφίλ ατόμων με T2DM. Λόγω της αυστηρότερης μορφής της (π.χ., πλήρη αποχή από αλκοόλ και νερού κατά τη διάρκεια της ημέρας) και του πολιτιστικού της υπόβαθρου, η νηστεία του Ραμαζανιού εξετάστηκε ξεχωριστά από τις άλλες μορφές διαλειμματικής νηστείας. Στόχος: Η παρούσα συστηματική ανασκόπηση στοχεύει να αξιολογήσει τις επιπτώσεις της διαλειμματικής νηστείας και της νηστείας του Ραμαζανιού στους καρδιομεταβολικούς δείκτες σε άτομα με T2DM. Περιλαμβάνει μια ανασκόπηση τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών (RCTs) σχετικά με την IF, ακολουθούμενη από μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση μελετών, τόσο παρατήρησης όσο και παρέμβασης, σχετικά με τη νηστεία του Ραμαζανίου. Μέθοδοι: Έγινε αναζήτηση στις βάσεις δεδομένων PubMed, CINAHL, Scopus και CENTRAL από τη δημιουργία τους έως τον Μάρτιο του 2024, χωρίς περιορισμό γλώσσας. Εφαρμόστηκαν συγκεκριμένα κριτήρια ένταξης/αποκλεισμού για καθεμία από τις δύο κατηγορίες νηστείας (IF και νηστεία του Ραμαζανιού). Για την IF, συμπεριλήφθηκαν RCTs που αφορούσαν ενήλικες με T2DM. Μελέτες κατάλληλες για ένταξη στην ανασκόπηση συνέκριναν την IF (χρονικά περιορισμένη διατροφή, εναλλασσόμενη ημερήσια νηστεία, δίαιτα 5:2 ή περιοδική νηστεία) με ομάδες ελέγχου που έλαβαν συνεχή θερμιδικό περιορισμό, διατροφικές οδηγίες για το διαβήτη, μεσογειακή διατροφή ή συνήθη δίαιτα. Οι μελέτες αποκλείστηκαν εάν περιλάμβαναν παροχή έτοιμων γευμάτων, εάν η νηστεία στη χρονικά περιορισμένη διατροφή ήταν λιγότερο από 12 ώρες την ημέρα ή εάν στην εναλλασσόμενη/περιοδική νηστεία περιλάμβανε κατανάλωση περισσότερων από 600 θερμίδες την ημέρα. Για τη νηστεία του Ραμαζανιού, επιλέξιμες ήταν μελέτες παρατήρησης με σχεδιασμό πριν-μετά το Ραμαζάνι, και οι ομάδες ελέγχου από μελέτες παρέμβασης που δεν έλαβαν κάποια θεραπεία. Οι μελέτες αποκλείστηκαν εάν τα άτομα έλαβαν ειδικές παρεμβάσεις πριν ή κατά τη διάρκεια του Ραμαζανιού ή εάν η φαρμακευτική αγωγή για τον διαβήτη δεν ήταν σταθερή για τουλάχιστον δύο μήνες πριν το Ραμαζάνι. Το υπό μελέτη αποτέλεσμα είναι η μέση διαφορά της τιμής κάθε δείκτη μετά και πριν την IF ή τη νηστεία του Ραμαζανιού. Οι μελέτες συμπεριλήφθηκαν εάν ανέφεραν την αλλαγή σε τουλάχιστον έναν από τους παρακάτω δείκτες: γλυκόζη νηστείας (FPG), γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c), χοληστερόλη χαμηλής πυκνότητας (LDL), χοληστερόλη υψηλής πυκνότητας (HDL), ολική χοληστερόλη, τριγλυκερίδια, βάρος σώματος, δείκτης μάζας σώματος (BMI), περιφέρεια μέσης, συστολική αρτηριακή πίεση (SBP) και διαστολική αρτηριακή πίεση (DBP). Ο κίνδυνος σφάλματος αξιολογήθηκε με το εργαλείο Risk of Bias 2 για τις μελέτες IF και με το Joanna Briggs Institute Critical Appraisal Checklist για τις μελέτες του Ραμαζανιού. Αποτελέσματα: Η αναζήτηση ανέδειξε αρχικά 3.095 έρευνες, και τελικά συμπεριλήφθηκαν 77 μελέτες: 7 RCTs σχετικά με την IF και 70 μελέτες σχετικά με τη νηστεία του Ραμαζανιού (52 μελέτες παρατήρησης και 18 παρέμβασης). Μεταξύ των μελετών IF, 4 αφορούσαν χρονικά περιορισμένη διατροφή και 3 περιοδική νηστεία (δίαιτα 5:2, 4:3 ή 3:4: 2, 3 ή 4 μέρες νηστείας εβδομαδιαίως αντίστοιχα). Η IF οδήγησε σε στατιστικά σημαντική μείωση των FPG, HbA1c, βάρους και BMI, περισσότερο από τη συνήθη διατροφή και παρόμοια με τον συνεχή θερμιδικό περιορισμό στις περισσότερες μελέτες. Για τη νηστεία του Ραμαζανιού, δεν παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές αλλαγές στην FPG, LDL, HDL, τα τριγλυκερίδια ή τη συνολική χοληστερόλη για τις μελέτες παρατήρησης ή παρέμβασης. Ωστόσο, παρατηρήθηκε σημαντική μείωση στην HbA1c, το βάρος, τον BMI, την περιφέρεια μέσης, την SBP και την DBP. Υπήρχε υψηλή ετερογένεια, με αναλύσεις υποομάδων να αποκαλύπτουν μεγαλύτερα οφέλη για μελέτες με υψηλότερες τιμές HbA1c, για μελέτες με καθυστερημένη αξιολόγηση των δεικτών μετά το τέλος του Ραμαζανίου και για πιο πρόσφατες μελέτες. Συζήτηση: Τόσο η διαλειμματική νηστεία όσο και η νηστεία του Ραμαζανιού μπορεί να έχουν θετική επίδραση σε διάφορους καρδιομεταβολικούς δείκτες για άτομα με T2DM. Σημαντικοί περιορισμοί αυτής της ανασκόπησης αναφορικά με την IF είναι η απουσία αναφοράς για τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας και ο μικρός αριθμός συμμετεχόντων και η χαμηλή ποιότητα στις περισσότερες RCTs. Σχετικά με τη νηστεία του Ραμαζανιού, ένας σημαντικός περιορισμός είναι η υψηλή ετερογένεια μεταξύ των μελετών.","abstract_has_math":false,"creators":["Βενιεράκη Στυλιανή","Venieraki Styliani"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2025,"date_issued":"2025","date_published":"2025","updated_at":"2026-11-19T06:32:03Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["English"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3471159"],"render_values":[{"text":"uoadl:3471159","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3471159","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3471159","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A3471159","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Βενιεράκη Στυλιανή","Venieraki Styliani"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2025"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["English"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:3471159","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3471159"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Πλαίσιο: Ο διαβήτης τύπου 2 (T2DM) είναι μια κοινή μεταβολική διαταραχή με τη διατροφή να παίζει κεντρικό ρόλο στη διαχείρισή του. Η διαλειμματική νηστεία (Intermittent Fasting, IF), με μορφές όπως η χρονικά περιορισμένη διατροφή (time-restricted eating), η εναλλασσόμενη ημερήσια νηστεία (alternate-day fasting) και η δίαιτα 5:2, έχει κερδίσει έδαφος ως διατροφική προσέγγιση για τον T2DM. H νηστεία του Ραμαζανιού, μια θρησκευτική πρακτική διαλειμματικής νηστείας, μπορεί επίσης να επηρεάσει το καρδιομεταβολικό προφίλ ατόμων με T2DM. Λόγω της αυστηρότερης μορφής της (π.χ., πλήρη αποχή από αλκοόλ και νερού κατά τη διάρκεια της ημέρας) και του πολιτιστικού της υπόβαθρου, η νηστεία του Ραμαζανιού εξετάστηκε ξεχωριστά από τις άλλες μορφές διαλειμματικής νηστείας. Στόχος: Η παρούσα συστηματική ανασκόπηση στοχεύει να αξιολογήσει τις επιπτώσεις της διαλειμματικής νηστείας και της νηστείας του Ραμαζανιού στους καρδιομεταβολικούς δείκτες σε άτομα με T2DM. Περιλαμβάνει μια ανασκόπηση τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών (RCTs) σχετικά με την IF, ακολουθούμενη από μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση μελετών, τόσο παρατήρησης όσο και παρέμβασης, σχετικά με τη νηστεία του Ραμαζανίου. Μέθοδοι: Έγινε αναζήτηση στις βάσεις δεδομένων PubMed, CINAHL, Scopus και CENTRAL από τη δημιουργία τους έως τον Μάρτιο του 2024, χωρίς περιορισμό γλώσσας. Εφαρμόστηκαν συγκεκριμένα κριτήρια ένταξης/αποκλεισμού για καθεμία από τις δύο κατηγορίες νηστείας (IF και νηστεία του Ραμαζανιού). Για την IF, συμπεριλήφθηκαν RCTs που αφορούσαν ενήλικες με T2DM. Μελέτες κατάλληλες για ένταξη στην ανασκόπηση συνέκριναν την IF (χρονικά περιορισμένη διατροφή, εναλλασσόμενη ημερήσια νηστεία, δίαιτα 5:2 ή περιοδική νηστεία) με ομάδες ελέγχου που έλαβαν συνεχή θερμιδικό περιορισμό, διατροφικές οδηγίες για το διαβήτη, μεσογειακή διατροφή ή συνήθη δίαιτα. Οι μελέτες αποκλείστηκαν εάν περιλάμβαναν παροχή έτοιμων γευμάτων, εάν η νηστεία στη χρονικά περιορισμένη διατροφή ήταν λιγότερο από 12 ώρες την ημέρα ή εάν στην εναλλασσόμενη/περιοδική νηστεία περιλάμβανε κατανάλωση περισσότερων από 600 θερμίδες την ημέρα. Για τη νηστεία του Ραμαζανιού, επιλέξιμες ήταν μελέτες παρατήρησης με σχεδιασμό πριν-μετά το Ραμαζάνι, και οι ομάδες ελέγχου από μελέτες παρέμβασης που δεν έλαβαν κάποια θεραπεία. Οι μελέτες αποκλείστηκαν εάν τα άτομα έλαβαν ειδικές παρεμβάσεις πριν ή κατά τη διάρκεια του Ραμαζανιού ή εάν η φαρμακευτική αγωγή για τον διαβήτη δεν ήταν σταθερή για τουλάχιστον δύο μήνες πριν το Ραμαζάνι. Το υπό μελέτη αποτέλεσμα είναι η μέση διαφορά της τιμής κάθε δείκτη μετά και πριν την IF ή τη νηστεία του Ραμαζανιού. Οι μελέτες συμπεριλήφθηκαν εάν ανέφεραν την αλλαγή σε τουλάχιστον έναν από τους παρακάτω δείκτες: γλυκόζη νηστείας (FPG), γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c), χοληστερόλη χαμηλής πυκνότητας (LDL), χοληστερόλη υψηλής πυκνότητας (HDL), ολική χοληστερόλη, τριγλυκερίδια, βάρος σώματος, δείκτης μάζας σώματος (BMI), περιφέρεια μέσης, συστολική αρτηριακή πίεση (SBP) και διαστολική αρτηριακή πίεση (DBP). Ο κίνδυνος σφάλματος αξιολογήθηκε με το εργαλείο Risk of Bias 2 για τις μελέτες IF και με το Joanna Briggs Institute Critical Appraisal Checklist για τις μελέτες του Ραμαζανιού. Αποτελέσματα: Η αναζήτηση ανέδειξε αρχικά 3.095 έρευνες, και τελικά συμπεριλήφθηκαν 77 μελέτες: 7 RCTs σχετικά με την IF και 70 μελέτες σχετικά με τη νηστεία του Ραμαζανιού (52 μελέτες παρατήρησης και 18 παρέμβασης). Μεταξύ των μελετών IF, 4 αφορούσαν χρονικά περιορισμένη διατροφή και 3 περιοδική νηστεία (δίαιτα 5:2, 4:3 ή 3:4: 2, 3 ή 4 μέρες νηστείας εβδομαδιαίως αντίστοιχα). Η IF οδήγησε σε στατιστικά σημαντική μείωση των FPG, HbA1c, βάρους και BMI, περισσότερο από τη συνήθη διατροφή και παρόμοια με τον συνεχή θερμιδικό περιορισμό στις περισσότερες μελέτες. Για τη νηστεία του Ραμαζανιού, δεν παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές αλλαγές στην FPG, LDL, HDL, τα τριγλυκερίδια ή τη συνολική χοληστερόλη για τις μελέτες παρατήρησης ή παρέμβασης. Ωστόσο, παρατηρήθηκε σημαντική μείωση στην HbA1c, το βάρος, τον BMI, την περιφέρεια μέσης, την SBP και την DBP. Υπήρχε υψηλή ετερογένεια, με αναλύσεις υποομάδων να αποκαλύπτουν μεγαλύτερα οφέλη για μελέτες με υψηλότερες τιμές HbA1c, για μελέτες με καθυστερημένη αξιολόγηση των δεικτών μετά το τέλος του Ραμαζανίου και για πιο πρόσφατες μελέτες. Συζήτηση: Τόσο η διαλειμματική νηστεία όσο και η νηστεία του Ραμαζανιού μπορεί να έχουν θετική επίδραση σε διάφορους καρδιομεταβολικούς δείκτες για άτομα με T2DM. Σημαντικοί περιορισμοί αυτής της ανασκόπησης αναφορικά με την IF είναι η απουσία αναφοράς για τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας και ο μικρός αριθμός συμμετεχόντων και η χαμηλή ποιότητα στις περισσότερες RCTs. Σχετικά με τη νηστεία του Ραμαζανιού, ένας σημαντικός περιορισμός είναι η υψηλή ετερογένεια μεταξύ των μελετών.","Background: Type 2 diabetes mellitus (T2DM) is a common metabolic disorder, with diet playing a key role in its management. Intermittent fasting (IF), in the form of time-restricted eating, alternate-day fasting, and the 5:2 diet, has gained attention as a dietary approach for T2DM. Among the various types of IF, Ramadan fasting, is a common religious practice of IF, that may also impact the cardiometabolic proﬁle of individuals with T2DM. Due to its stricter form (i.e., complete abstinence from alcohol and avoidance of water during the day time) and cultural background Ramadan was considered separately from IF. Aim/Objective: This systematic review aims to evaluate the effects of intermittent fasting and Ramadan fasting on cardiometabolic markers in people with T2DM. It includes a review of randomized controlled trials (RCTs) on IF, followed by a systematic review and meta-analysis of studies, both observational and interventional, on Ramadan fasting. Methods: A search was conducted in PubMed, CINAHL, Scopus, and CENTRAL from database inception until March 2024, without language restrictions. Specific inclusion/exclusion criteria were applied for IF and Ramadan fasting studies. For IF, RCTs involving adults with T2DM were included. Eligible studies compared IF (time-restricted eating (TRE), alternate-day fasting, a 5:2 diet, or periodic fasting) with continuous caloric restriction, diabetes-specific diets, a Mediterranean diet, or a habitual diet. Studies were excluded if meal replacement was offered, if the fasting in TRE was less than 12 hours per day, or in alternate-day/periodic fasting it included an energy intake of more than 600 kcal per day. For Ramadan fasting, observational studies with a pre-post Ramadan design, and control groups of interventional studies receiving no specific intervention were eligible for inclusion. Studies were excluded if special interventions were applied pre- or during Ramadan, or if diabetes medication was not stable for at least two months prior to Ramadan. Outcomes of interest are the mean difference of each marker after versus before IF or Ramadan fasting. Regarding Ramadan, a random-effects meta-analysis was conducted for each marker separately for observational and interventional studies. Studies were eligible for inclusion if they reported the change of at least one of the following cardiometabolic markers: fasting plasma glucose (FPG), glycated hemoglobin (HbA1c), low-density lipoprotein cholesterol (LDL), high-density lipoprotein cholesterol (HDL), total cholesterol, triglycerides, body weight, body mass index (BMI), waist circumference, systolic (SBP), and diastolic blood pressure (DBP). Risk of bias was assessed with the Risk of Bias 2 tool for IF studies and with the Joanna Briggs Institute Critical Appraisal Checklist for Ramadan studies. Results: The search yielded 3,095 records, with 77 studies included: 7 RCTs on IF and 70 on Ramadan fasting (52 observational and 18 interventional studies). Among IF studies, 4 involved TRE, and 3 periodic fasting (5:2, 4:3, or 3:4 diet, i.e. 2, 3, or 4 days of fasting per week respectively). For most studies, IF resuted in a statistically significant reduction regarding FPG, HbA1c, weight, and BMI, greater than habitual diet and similar to continuous caloric restriction. For Ramadan fasting, no statistically significant changes were observed regarding FPG, LDL, HDL, triglycerides, or total cholesterol for either observational or interventional studies; however, a statistically significant reduction was observed in HbA1c, weight, BMI, waist circumference, SBP, and DBP. High heterogeneity existed, with subgroup analyses revealing greater benefits for studies with greater baseline HbA1c, a late follow-up assessment, and for more recent studies. Discussion: Both intermittent fasting and Ramadan fasting may have a positive effect on various cardiometabolic markers for people with T2DM. Considerable limitations of this review regarding IF are the lack of report on hypoglycemia risk and the small population size and low quality of included RCTs; regarding Ramadan fasting, a considerable limitation is the high heterogeneity among studies."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Επίδραση της διαλειμματικής νηστείας στο γλυκαιμικό έλεγχο και άλλους καρδιομεταβολικούς δείκτες σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Βενιεράκη Στυλιανή","Venieraki Styliani"],"dc:date":["2025"],"dc:description":["Πλαίσιο: Ο διαβήτης τύπου 2 (T2DM) είναι μια κοινή μεταβολική διαταραχή με τη διατροφή να παίζει κεντρικό ρόλο στη διαχείρισή του. Η διαλειμματική νηστεία (Intermittent Fasting, IF), με μορφές όπως η χρονικά περιορισμένη διατροφή (time-restricted eating), η εναλλασσόμενη ημερήσια νηστεία (alternate-day fasting) και η δίαιτα 5:2, έχει κερδίσει έδαφος ως διατροφική προσέγγιση για τον T2DM. H νηστεία του Ραμαζανιού, μια θρησκευτική πρακτική διαλειμματικής νηστείας, μπορεί επίσης να επηρεάσει το καρδιομεταβολικό προφίλ ατόμων με T2DM. Λόγω της αυστηρότερης μορφής της (π.χ., πλήρη αποχή από αλκοόλ και νερού κατά τη διάρκεια της ημέρας) και του πολιτιστικού της υπόβαθρου, η νηστεία του Ραμαζανιού εξετάστηκε ξεχωριστά από τις άλλες μορφές διαλειμματικής νηστείας. Στόχος: Η παρούσα συστηματική ανασκόπηση στοχεύει να αξιολογήσει τις επιπτώσεις της διαλειμματικής νηστείας και της νηστείας του Ραμαζανιού στους καρδιομεταβολικούς δείκτες σε άτομα με T2DM. Περιλαμβάνει μια ανασκόπηση τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών (RCTs) σχετικά με την IF, ακολουθούμενη από μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση μελετών, τόσο παρατήρησης όσο και παρέμβασης, σχετικά με τη νηστεία του Ραμαζανίου. Μέθοδοι: Έγινε αναζήτηση στις βάσεις δεδομένων PubMed, CINAHL, Scopus και CENTRAL από τη δημιουργία τους έως τον Μάρτιο του 2024, χωρίς περιορισμό γλώσσας. Εφαρμόστηκαν συγκεκριμένα κριτήρια ένταξης/αποκλεισμού για καθεμία από τις δύο κατηγορίες νηστείας (IF και νηστεία του Ραμαζανιού). Για την IF, συμπεριλήφθηκαν RCTs που αφορούσαν ενήλικες με T2DM. Μελέτες κατάλληλες για ένταξη στην ανασκόπηση συνέκριναν την IF (χρονικά περιορισμένη διατροφή, εναλλασσόμενη ημερήσια νηστεία, δίαιτα 5:2 ή περιοδική νηστεία) με ομάδες ελέγχου που έλαβαν συνεχή θερμιδικό περιορισμό, διατροφικές οδηγίες για το διαβήτη, μεσογειακή διατροφή ή συνήθη δίαιτα. Οι μελέτες αποκλείστηκαν εάν περιλάμβαναν παροχή έτοιμων γευμάτων, εάν η νηστεία στη χρονικά περιορισμένη διατροφή ήταν λιγότερο από 12 ώρες την ημέρα ή εάν στην εναλλασσόμενη/περιοδική νηστεία περιλάμβανε κατανάλωση περισσότερων από 600 θερμίδες την ημέρα. Για τη νηστεία του Ραμαζανιού, επιλέξιμες ήταν μελέτες παρατήρησης με σχεδιασμό πριν-μετά το Ραμαζάνι, και οι ομάδες ελέγχου από μελέτες παρέμβασης που δεν έλαβαν κάποια θεραπεία. Οι μελέτες αποκλείστηκαν εάν τα άτομα έλαβαν ειδικές παρεμβάσεις πριν ή κατά τη διάρκεια του Ραμαζανιού ή εάν η φαρμακευτική αγωγή για τον διαβήτη δεν ήταν σταθερή για τουλάχιστον δύο μήνες πριν το Ραμαζάνι. Το υπό μελέτη αποτέλεσμα είναι η μέση διαφορά της τιμής κάθε δείκτη μετά και πριν την IF ή τη νηστεία του Ραμαζανιού. Οι μελέτες συμπεριλήφθηκαν εάν ανέφεραν την αλλαγή σε τουλάχιστον έναν από τους παρακάτω δείκτες: γλυκόζη νηστείας (FPG), γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c), χοληστερόλη χαμηλής πυκνότητας (LDL), χοληστερόλη υψηλής πυκνότητας (HDL), ολική χοληστερόλη, τριγλυκερίδια, βάρος σώματος, δείκτης μάζας σώματος (BMI), περιφέρεια μέσης, συστολική αρτηριακή πίεση (SBP) και διαστολική αρτηριακή πίεση (DBP). Ο κίνδυνος σφάλματος αξιολογήθηκε με το εργαλείο Risk of Bias 2 για τις μελέτες IF και με το Joanna Briggs Institute Critical Appraisal Checklist για τις μελέτες του Ραμαζανιού. Αποτελέσματα: Η αναζήτηση ανέδειξε αρχικά 3.095 έρευνες, και τελικά συμπεριλήφθηκαν 77 μελέτες: 7 RCTs σχετικά με την IF και 70 μελέτες σχετικά με τη νηστεία του Ραμαζανιού (52 μελέτες παρατήρησης και 18 παρέμβασης). Μεταξύ των μελετών IF, 4 αφορούσαν χρονικά περιορισμένη διατροφή και 3 περιοδική νηστεία (δίαιτα 5:2, 4:3 ή 3:4: 2, 3 ή 4 μέρες νηστείας εβδομαδιαίως αντίστοιχα). Η IF οδήγησε σε στατιστικά σημαντική μείωση των FPG, HbA1c, βάρους και BMI, περισσότερο από τη συνήθη διατροφή και παρόμοια με τον συνεχή θερμιδικό περιορισμό στις περισσότερες μελέτες. Για τη νηστεία του Ραμαζανιού, δεν παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές αλλαγές στην FPG, LDL, HDL, τα τριγλυκερίδια ή τη συνολική χοληστερόλη για τις μελέτες παρατήρησης ή παρέμβασης. Ωστόσο, παρατηρήθηκε σημαντική μείωση στην HbA1c, το βάρος, τον BMI, την περιφέρεια μέσης, την SBP και την DBP. Υπήρχε υψηλή ετερογένεια, με αναλύσεις υποομάδων να αποκαλύπτουν μεγαλύτερα οφέλη για μελέτες με υψηλότερες τιμές HbA1c, για μελέτες με καθυστερημένη αξιολόγηση των δεικτών μετά το τέλος του Ραμαζανίου και για πιο πρόσφατες μελέτες. Συζήτηση: Τόσο η διαλειμματική νηστεία όσο και η νηστεία του Ραμαζανιού μπορεί να έχουν θετική επίδραση σε διάφορους καρδιομεταβολικούς δείκτες για άτομα με T2DM. Σημαντικοί περιορισμοί αυτής της ανασκόπησης αναφορικά με την IF είναι η απουσία αναφοράς για τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας και ο μικρός αριθμός συμμετεχόντων και η χαμηλή ποιότητα στις περισσότερες RCTs. Σχετικά με τη νηστεία του Ραμαζανιού, ένας σημαντικός περιορισμός είναι η υψηλή ετερογένεια μεταξύ των μελετών.","Background: Type 2 diabetes mellitus (T2DM) is a common metabolic disorder, with diet playing a key role in its management. Intermittent fasting (IF), in the form of time-restricted eating, alternate-day fasting, and the 5:2 diet, has gained attention as a dietary approach for T2DM. Among the various types of IF, Ramadan fasting, is a common religious practice of IF, that may also impact the cardiometabolic proﬁle of individuals with T2DM. Due to its stricter form (i.e., complete abstinence from alcohol and avoidance of water during the day time) and cultural background Ramadan was considered separately from IF. Aim/Objective: This systematic review aims to evaluate the effects of intermittent fasting and Ramadan fasting on cardiometabolic markers in people with T2DM. It includes a review of randomized controlled trials (RCTs) on IF, followed by a systematic review and meta-analysis of studies, both observational and interventional, on Ramadan fasting. Methods: A search was conducted in PubMed, CINAHL, Scopus, and CENTRAL from database inception until March 2024, without language restrictions. Specific inclusion/exclusion criteria were applied for IF and Ramadan fasting studies. For IF, RCTs involving adults with T2DM were included. Eligible studies compared IF (time-restricted eating (TRE), alternate-day fasting, a 5:2 diet, or periodic fasting) with continuous caloric restriction, diabetes-specific diets, a Mediterranean diet, or a habitual diet. Studies were excluded if meal replacement was offered, if the fasting in TRE was less than 12 hours per day, or in alternate-day/periodic fasting it included an energy intake of more than 600 kcal per day. For Ramadan fasting, observational studies with a pre-post Ramadan design, and control groups of interventional studies receiving no specific intervention were eligible for inclusion. Studies were excluded if special interventions were applied pre- or during Ramadan, or if diabetes medication was not stable for at least two months prior to Ramadan. Outcomes of interest are the mean difference of each marker after versus before IF or Ramadan fasting. Regarding Ramadan, a random-effects meta-analysis was conducted for each marker separately for observational and interventional studies. Studies were eligible for inclusion if they reported the change of at least one of the following cardiometabolic markers: fasting plasma glucose (FPG), glycated hemoglobin (HbA1c), low-density lipoprotein cholesterol (LDL), high-density lipoprotein cholesterol (HDL), total cholesterol, triglycerides, body weight, body mass index (BMI), waist circumference, systolic (SBP), and diastolic blood pressure (DBP). Risk of bias was assessed with the Risk of Bias 2 tool for IF studies and with the Joanna Briggs Institute Critical Appraisal Checklist for Ramadan studies. Results: The search yielded 3,095 records, with 77 studies included: 7 RCTs on IF and 70 on Ramadan fasting (52 observational and 18 interventional studies). Among IF studies, 4 involved TRE, and 3 periodic fasting (5:2, 4:3, or 3:4 diet, i.e. 2, 3, or 4 days of fasting per week respectively). For most studies, IF resuted in a statistically significant reduction regarding FPG, HbA1c, weight, and BMI, greater than habitual diet and similar to continuous caloric restriction. For Ramadan fasting, no statistically significant changes were observed regarding FPG, LDL, HDL, triglycerides, or total cholesterol for either observational or interventional studies; however, a statistically significant reduction was observed in HbA1c, weight, BMI, waist circumference, SBP, and DBP. High heterogeneity existed, with subgroup analyses revealing greater benefits for studies with greater baseline HbA1c, a late follow-up assessment, and for more recent studies. Discussion: Both intermittent fasting and Ramadan fasting may have a positive effect on various cardiometabolic markers for people with T2DM. Considerable limitations of this review regarding IF are the lack of report on hypoglycemia risk and the small population size and low quality of included RCTs; regarding Ramadan fasting, a considerable limitation is the high heterogeneity among studies."],"dc:identifier":["uoadl:3471159","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3471159"],"dc:language":["English"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Επίδραση της διαλειμματικής νηστείας στο γλυκαιμικό έλεγχο και άλλους καρδιομεταβολικούς δείκτες σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T06:32:03Z"}