{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5300230"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5300230","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Συσχέτιση κατανάλωσης υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων με την πρόσληψη νατρίου ανά επιπέδου αρτηριακής πίεσης και κατάστασης σωματικού βάρους σε ενήλικες Έλληνες: αποτελέσματα από την Πανελλαδική Μελέτη Διατροφής και Υγείας (ΠΑ.ΜΕ.Δ.Υ.)","abstract":"Εισαγωγή Η πρόσληψη ενέργειας και νατρίου ανά βαθμό επεξεργασίας τροφίμων και η σχέση τους στην υγεία, παραμένει μη επαρκώς μελετημένη στον ελληνικό πληθυσμό. Στην παρούσα μελέτη, χρησιμοποιήθηκε το σύστημα κατάταξης NOVA για την εκτίμηση της προσλαμβανόμενης ενέργειας και νατρίου, ανά κατηγορία επεξεργασίας τροφίμων. Στόχος της μελέτης να διερευνηθεί η πιθανή σχέση μεταξύ πρόσληψης ενέργειας και νατρίου με το υπέρβαρο και παχύσαρκο σωματικό βάρος και μεταξύ ύπαρξης υπέρτασης αντίστοιχα στον ενήλικο πληθυσμό της Ελλάδας. Μέθοδοι Αξιοποιήθηκαν δεδομένα από 3.625 ενήλικες (εκ των οποίων γυναίκες 59,4%) και 14.560 μοναδικές καταγραφές τροφίμων από τις διατροφικές ανακλήσεις 24-ώρου της Πανελλήνιας Μελέτης Διατροφής και Υγείας. Όλα τα τρόφιμα κατηγοριοποιήθηκαν ανάλογα τον βαθμό επεξεργασίας τους χρησιμοποιώντας το σύστημα NOVA. Κριτήριο για την κατάταξη αφορούσε το είδος και οι περιγραφές των τροφίμων όπως είχαν καταγραφεί στις διατροφικές ανακλήσεις. Σύνθετες συνταγές διαχωρίστηκαν στα επιμέρους συστατικά τους και κάθε συστατικό κατατάχθηκε στην αντίστοιχη κατηγορία NOVA. Οι συνολικές προσλαμβανόμενες ποσότητες ενέργειας και νατρίου για κάθε κατηγορία NOVA υπολογίστηκαν ως άθροισμα της ενέργειας και νατρίου που αντιστοιχούσαν στο κάθε τρόφιμο της κατηγορίας, με βάση την καταναλωθείσα ποσότητα και τη διατροφική ανάλυση του κάθε τρόφιμου. Η υπέρταση ορίστηκε βάσει προηγούμενης ιατρικής διάγνωσης, λήψης αντι-υπερτασικής αγωγής ή κλινικής μέτρησης αρτηριακής πίεσης αίματος μεγαλύτερης ή ίσης των 140//90 mmHg. O δείκτης μάζας σώματος χρησιμοποιήθηκε για την κατηγοριοποίηση του σωματικού βάρους, με τιμές μικρότερες των 25 kg m-2 να υποδηλώνουν υγιές σωματικό βάρος ενώ τιμές ίσες ή μεγαλύτερες από 25 kg m-2 να υποδηλώνουν υπέρβαρο ή παχύσαρκο σωματικό βάρος. Πραγματοποιήθηκαν λογαριθμικές παλινδρομήσεις για την εκτίμηση της σχέσης μεταξύ των υπέρτασης και υπέρβαρου/παχύσαρκου σωματικού βάρους και της πρόσληψης νατρίου και ενέργειας από τα τρόφιμα ανάλογα τον βαθμό επεξεργασίας τους βάση συστήματος NOVA. Αποτελέσματα Ο πληθυσμός με υπέρταση ήταν μεγαλύτερης ηλικίας, είχε υψηλότερο δείκτη μάζας σώματος, ήταν πιο πιθανό να αφορά πρώην καπνιστές, συνταξιούχους, χαμηλότερου μορφωτικού και επιπέδου σωματικής δραστηριότητας. Η μέση αρτηριακή πίεση ήταν υψηλότερη από εκείνη του πληθυσμού χωρίς υπέρταση (130,2//76,6 έναντι 117,1//71,3 mmHg) ενώ ο επιπολασμός καρδιαγγειακών νοσημάτων και διαβήτη ήταν συχνότερος. Η πρόσληψη νατρίου του πληθυσμού με υπέρταση από τα τρόφιμα των κατηγοριών NOVA 1 (κατηγορία μη και αδρά επεξεργασμένα τρόφιμα) και NOVA 3 (κατηγορία επεξεργασμένα τρόφιμα) ήταν υψηλότερη, από τα τρόφιμα της NOVA 2 (κατηγορία μαγειρικά υλικά) δεν είχε σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο πληθυσμών ενώ η πρόσληψη νατρίου από τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 4 (κατηγορία υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα) ήταν σημαντικά χαμηλότερη. Ο αυξημένος δείκτης μάζας σώματος, ηλικία, ύπαρξη καρδιαγγειακών νοσημάτων και διαβήτη σχετίστηκε με αυξημένες πιθανότητες για υπέρταση. Το υψηλότερο τριτημόριο της πρόσληψης νατρίου από τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 (OR = 1,3, p = 0,047) & NOVA 2 (OR = 1,3, p = 0,045) βρέθηκε να αυξάνουν τις πιθανότητες για υπέρταση στο μοντέλο προσαρμοσμένο για φύλο και ηλικία, ωστόσο η στατιστική σημαντικότητα χάθηκε στο πλήρως προσαρμοσμένο μοντέλο τόσο για τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 (OR = 1,3, p = 0,061) όσο και από της NOVA 2 (OR = 1,2, p = 0,208). Τα άτομα με υπέρβαρο και παχύσαρκο σωματικό βάρος είχαν περισσότερες πιθανότητες να είναι αρσενικού φύλου, μεγαλύτερης ηλικίας, καθιστικού τρόπου ζωής, να έχουν σύντροφο και να κατοικούν στην ηπειρωτική χώρα. Επιπλέον, ήταν πιο πιθανό να είναι καπνιστές και πρώην καπνιστές, να έχουν ολοκληρώσει περισσότερα από δώδεκα χρόνια εκπαίδευσης και να είναι συνταξιούχοι. Η συστολική και διαστολική αρτηριακή τους πίεση βρέθηκε σε υψηλότερα επίπεδα και είχαν υψηλότερο επιπολασμό διαβήτη και καρδιαγγειακών νοσημάτων. Ο πληθυσμός με υπέρταση κατανάλωνε περισσότερη ενέργεια από τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 και λιγότερη από αυτά της NOVA 4, ωστόσο η διάμεση συνολική πρόσληψη ενέργειας μεταξύ των δύο πληθυσμών δεν διέφερε σημαντικά. Η αυξημένη ενεργειακή πρόσληψη από τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1, στο τρίτο τεταρτημόριο, συσχετίστηκε με υψηλότερες πιθανότητες υπέρβαρου και παχύσαρκου σωματικού βάρους συγκριτικά με το πρώτο τεταρτημόριο (OR = 1,2, p = 0,041), μετά από προσαρμογή για φύλο και ηλικία. Ωστόσο η ίδια σύγκριση του τέταρτου με το πρώτο τεταρτημόριο δεν ανέδειξε στατιστικά σημαντική σχέση (OR = 1,2, p = 0,096). Αντίστοιχα η αυξημένη πρόσληψη ενέργειας του τέταρτου τεταρτημόριου από τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 4 συγκριτικά με την πρόσληψη του πρώτου τεταρτημόριου μείωσε τις πιθανότητες υπέρβαρου και παχύσαρκου σωματικού βάρους μετά από προσαρμογή για φύλο και ηλικία χωρίς όμως την απαιτούμενη στατιστική σημαντικότητα (OR = 0,8, p = 0,071). Στο πολύ παραγοντικό μοντέλο η τριτοβάθμια εκπαίδευση, η μοναχική διαβίωση και η αυξημένη σωματική δραστηριότητα σχετίζονταν με μικρότερη πιθανότητα υπέρβαρου και παχύσαρκου σωματικού βάρους. Η αυξημένη πρόσληψη ενέργειας από τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 και συγκεκριμένα στο τρίτου τεταρτημόριο της πρόσληψης συγκριτικά με το πρώτο, βρέθηκε να αυξάνει τις πιθανότητες για υπέρβαρο και παχύσαρκο σωματικό βάρος (OR = 1,2, p = 0,049). Δεν βρέθηκαν άλλες στατιστικά σημαντικές σχέσεις μεταξύ της ενεργειακής πρόσληψης βάση της κατηγοριοποίησης NOVA στον ελληνικό πληθυσμό. Σύνοψη Δεν βρέθηκε αυξημένος κίνδυνος υπέρτασης, υπέρβαρου ή παχύσαρκου σωματικού βάρους από την κατανάλωση επεξεργασμένων και υπέρ-επεξεργασμένων τροφίμων στον πληθυσμό αυτής της μελέτης. Ο αυξημένος κίνδυνος εμφανίστηκε στις κατηγορίες τροφίμων που αντιπροσώπευαν το μεγαλύτερο ποσοστό της πρόσληψης ενέργειας και της πρόσληψης νατρίου, δηλαδή των αδρών και μη επεξεργασμένων τροφίμων της κατηγορίας NOVA 1. Κατηγορίες τροφίμων που αφορούν βασικές τροφές αποτελούν και υψηλές πηγές ενέργειας και νατρίου.","abstract_html":"Εισαγωγή Η πρόσληψη ενέργειας και νατρίου ανά βαθμό επεξεργασίας τροφίμων και η σχέση τους στην υγεία, παραμένει μη επαρκώς μελετημένη στον ελληνικό πληθυσμό. Στην παρούσα μελέτη, χρησιμοποιήθηκε το σύστημα κατάταξης NOVA για την εκτίμηση της προσλαμβανόμενης ενέργειας και νατρίου, ανά κατηγορία επεξεργασίας τροφίμων. Στόχος της μελέτης να διερευνηθεί η πιθανή σχέση μεταξύ πρόσληψης ενέργειας και νατρίου με το υπέρβαρο και παχύσαρκο σωματικό βάρος και μεταξύ ύπαρξης υπέρτασης αντίστοιχα στον ενήλικο πληθυσμό της Ελλάδας. Μέθοδοι Αξιοποιήθηκαν δεδομένα από 3.625 ενήλικες (εκ των οποίων γυναίκες 59,4%) και 14.560 μοναδικές καταγραφές τροφίμων από τις διατροφικές ανακλήσεις 24-ώρου της Πανελλήνιας Μελέτης Διατροφής και Υγείας. Όλα τα τρόφιμα κατηγοριοποιήθηκαν ανάλογα τον βαθμό επεξεργασίας τους χρησιμοποιώντας το σύστημα NOVA. Κριτήριο για την κατάταξη αφορούσε το είδος και οι περιγραφές των τροφίμων όπως είχαν καταγραφεί στις διατροφικές ανακλήσεις. Σύνθετες συνταγές διαχωρίστηκαν στα επιμέρους συστατικά τους και κάθε συστατικό κατατάχθηκε στην αντίστοιχη κατηγορία NOVA. Οι συνολικές προσλαμβανόμενες ποσότητες ενέργειας και νατρίου για κάθε κατηγορία NOVA υπολογίστηκαν ως άθροισμα της ενέργειας και νατρίου που αντιστοιχούσαν στο κάθε τρόφιμο της κατηγορίας, με βάση την καταναλωθείσα ποσότητα και τη διατροφική ανάλυση του κάθε τρόφιμου. Η υπέρταση ορίστηκε βάσει προηγούμενης ιατρικής διάγνωσης, λήψης αντι-υπερτασικής αγωγής ή κλινικής μέτρησης αρτηριακής πίεσης αίματος μεγαλύτερης ή ίσης των 140//90 mmHg. O δείκτης μάζας σώματος χρησιμοποιήθηκε για την κατηγοριοποίηση του σωματικού βάρους, με τιμές μικρότερες των 25 kg m-2 να υποδηλώνουν υγιές σωματικό βάρος ενώ τιμές ίσες ή μεγαλύτερες από 25 kg m-2 να υποδηλώνουν υπέρβαρο ή παχύσαρκο σωματικό βάρος. Πραγματοποιήθηκαν λογαριθμικές παλινδρομήσεις για την εκτίμηση της σχέσης μεταξύ των υπέρτασης και υπέρβαρου/παχύσαρκου σωματικού βάρους και της πρόσληψης νατρίου και ενέργειας από τα τρόφιμα ανάλογα τον βαθμό επεξεργασίας τους βάση συστήματος NOVA. Αποτελέσματα Ο πληθυσμός με υπέρταση ήταν μεγαλύτερης ηλικίας, είχε υψηλότερο δείκτη μάζας σώματος, ήταν πιο πιθανό να αφορά πρώην καπνιστές, συνταξιούχους, χαμηλότερου μορφωτικού και επιπέδου σωματικής δραστηριότητας. Η μέση αρτηριακή πίεση ήταν υψηλότερη από εκείνη του πληθυσμού χωρίς υπέρταση (130,2//76,6 έναντι 117,1//71,3 mmHg) ενώ ο επιπολασμός καρδιαγγειακών νοσημάτων και διαβήτη ήταν συχνότερος. Η πρόσληψη νατρίου του πληθυσμού με υπέρταση από τα τρόφιμα των κατηγοριών NOVA 1 (κατηγορία μη και αδρά επεξεργασμένα τρόφιμα) και NOVA 3 (κατηγορία επεξεργασμένα τρόφιμα) ήταν υψηλότερη, από τα τρόφιμα της NOVA 2 (κατηγορία μαγειρικά υλικά) δεν είχε σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο πληθυσμών ενώ η πρόσληψη νατρίου από τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 4 (κατηγορία υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα) ήταν σημαντικά χαμηλότερη. Ο αυξημένος δείκτης μάζας σώματος, ηλικία, ύπαρξη καρδιαγγειακών νοσημάτων και διαβήτη σχετίστηκε με αυξημένες πιθανότητες για υπέρταση. Το υψηλότερο τριτημόριο της πρόσληψης νατρίου από τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 (OR = 1,3, p = 0,047) &amp; NOVA 2 (OR = 1,3, p = 0,045) βρέθηκε να αυξάνουν τις πιθανότητες για υπέρταση στο μοντέλο προσαρμοσμένο για φύλο και ηλικία, ωστόσο η στατιστική σημαντικότητα χάθηκε στο πλήρως προσαρμοσμένο μοντέλο τόσο για τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 (OR = 1,3, p = 0,061) όσο και από της NOVA 2 (OR = 1,2, p = 0,208). Τα άτομα με υπέρβαρο και παχύσαρκο σωματικό βάρος είχαν περισσότερες πιθανότητες να είναι αρσενικού φύλου, μεγαλύτερης ηλικίας, καθιστικού τρόπου ζωής, να έχουν σύντροφο και να κατοικούν στην ηπειρωτική χώρα. Επιπλέον, ήταν πιο πιθανό να είναι καπνιστές και πρώην καπνιστές, να έχουν ολοκληρώσει περισσότερα από δώδεκα χρόνια εκπαίδευσης και να είναι συνταξιούχοι. Η συστολική και διαστολική αρτηριακή τους πίεση βρέθηκε σε υψηλότερα επίπεδα και είχαν υψηλότερο επιπολασμό διαβήτη και καρδιαγγειακών νοσημάτων. Ο πληθυσμός με υπέρταση κατανάλωνε περισσότερη ενέργεια από τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 και λιγότερη από αυτά της NOVA 4, ωστόσο η διάμεση συνολική πρόσληψη ενέργειας μεταξύ των δύο πληθυσμών δεν διέφερε σημαντικά. Η αυξημένη ενεργειακή πρόσληψη από τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1, στο τρίτο τεταρτημόριο, συσχετίστηκε με υψηλότερες πιθανότητες υπέρβαρου και παχύσαρκου σωματικού βάρους συγκριτικά με το πρώτο τεταρτημόριο (OR = 1,2, p = 0,041), μετά από προσαρμογή για φύλο και ηλικία. Ωστόσο η ίδια σύγκριση του τέταρτου με το πρώτο τεταρτημόριο δεν ανέδειξε στατιστικά σημαντική σχέση (OR = 1,2, p = 0,096). Αντίστοιχα η αυξημένη πρόσληψη ενέργειας του τέταρτου τεταρτημόριου από τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 4 συγκριτικά με την πρόσληψη του πρώτου τεταρτημόριου μείωσε τις πιθανότητες υπέρβαρου και παχύσαρκου σωματικού βάρους μετά από προσαρμογή για φύλο και ηλικία χωρίς όμως την απαιτούμενη στατιστική σημαντικότητα (OR = 0,8, p = 0,071). Στο πολύ παραγοντικό μοντέλο η τριτοβάθμια εκπαίδευση, η μοναχική διαβίωση και η αυξημένη σωματική δραστηριότητα σχετίζονταν με μικρότερη πιθανότητα υπέρβαρου και παχύσαρκου σωματικού βάρους. Η αυξημένη πρόσληψη ενέργειας από τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 και συγκεκριμένα στο τρίτου τεταρτημόριο της πρόσληψης συγκριτικά με το πρώτο, βρέθηκε να αυξάνει τις πιθανότητες για υπέρβαρο και παχύσαρκο σωματικό βάρος (OR = 1,2, p = 0,049). Δεν βρέθηκαν άλλες στατιστικά σημαντικές σχέσεις μεταξύ της ενεργειακής πρόσληψης βάση της κατηγοριοποίησης NOVA στον ελληνικό πληθυσμό. Σύνοψη Δεν βρέθηκε αυξημένος κίνδυνος υπέρτασης, υπέρβαρου ή παχύσαρκου σωματικού βάρους από την κατανάλωση επεξεργασμένων και υπέρ-επεξεργασμένων τροφίμων στον πληθυσμό αυτής της μελέτης. Ο αυξημένος κίνδυνος εμφανίστηκε στις κατηγορίες τροφίμων που αντιπροσώπευαν το μεγαλύτερο ποσοστό της πρόσληψης ενέργειας και της πρόσληψης νατρίου, δηλαδή των αδρών και μη επεξεργασμένων τροφίμων της κατηγορίας NOVA 1. Κατηγορίες τροφίμων που αφορούν βασικές τροφές αποτελούν και υψηλές πηγές ενέργειας και νατρίου.","abstract_has_math":false,"creators":["Χατζάκης Ιωάννης","Chatzakis Ioannis"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2025,"date_issued":"2025","date_published":"2025","updated_at":"2026-11-19T06:37:23Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["English"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5300230"],"render_values":[{"text":"uoadl:5300230","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5300230","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5300230","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5300230","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Χατζάκης Ιωάννης","Chatzakis Ioannis"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2025"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["English"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5300230","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5300230"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Εισαγωγή Η πρόσληψη ενέργειας και νατρίου ανά βαθμό επεξεργασίας τροφίμων και η σχέση τους στην υγεία, παραμένει μη επαρκώς μελετημένη στον ελληνικό πληθυσμό. Στην παρούσα μελέτη, χρησιμοποιήθηκε το σύστημα κατάταξης NOVA για την εκτίμηση της προσλαμβανόμενης ενέργειας και νατρίου, ανά κατηγορία επεξεργασίας τροφίμων. Στόχος της μελέτης να διερευνηθεί η πιθανή σχέση μεταξύ πρόσληψης ενέργειας και νατρίου με το υπέρβαρο και παχύσαρκο σωματικό βάρος και μεταξύ ύπαρξης υπέρτασης αντίστοιχα στον ενήλικο πληθυσμό της Ελλάδας. Μέθοδοι Αξιοποιήθηκαν δεδομένα από 3.625 ενήλικες (εκ των οποίων γυναίκες 59,4%) και 14.560 μοναδικές καταγραφές τροφίμων από τις διατροφικές ανακλήσεις 24-ώρου της Πανελλήνιας Μελέτης Διατροφής και Υγείας. Όλα τα τρόφιμα κατηγοριοποιήθηκαν ανάλογα τον βαθμό επεξεργασίας τους χρησιμοποιώντας το σύστημα NOVA. Κριτήριο για την κατάταξη αφορούσε το είδος και οι περιγραφές των τροφίμων όπως είχαν καταγραφεί στις διατροφικές ανακλήσεις. Σύνθετες συνταγές διαχωρίστηκαν στα επιμέρους συστατικά τους και κάθε συστατικό κατατάχθηκε στην αντίστοιχη κατηγορία NOVA. Οι συνολικές προσλαμβανόμενες ποσότητες ενέργειας και νατρίου για κάθε κατηγορία NOVA υπολογίστηκαν ως άθροισμα της ενέργειας και νατρίου που αντιστοιχούσαν στο κάθε τρόφιμο της κατηγορίας, με βάση την καταναλωθείσα ποσότητα και τη διατροφική ανάλυση του κάθε τρόφιμου. Η υπέρταση ορίστηκε βάσει προηγούμενης ιατρικής διάγνωσης, λήψης αντι-υπερτασικής αγωγής ή κλινικής μέτρησης αρτηριακής πίεσης αίματος μεγαλύτερης ή ίσης των 140//90 mmHg. O δείκτης μάζας σώματος χρησιμοποιήθηκε για την κατηγοριοποίηση του σωματικού βάρους, με τιμές μικρότερες των 25 kg m-2 να υποδηλώνουν υγιές σωματικό βάρος ενώ τιμές ίσες ή μεγαλύτερες από 25 kg m-2 να υποδηλώνουν υπέρβαρο ή παχύσαρκο σωματικό βάρος. Πραγματοποιήθηκαν λογαριθμικές παλινδρομήσεις για την εκτίμηση της σχέσης μεταξύ των υπέρτασης και υπέρβαρου/παχύσαρκου σωματικού βάρους και της πρόσληψης νατρίου και ενέργειας από τα τρόφιμα ανάλογα τον βαθμό επεξεργασίας τους βάση συστήματος NOVA. Αποτελέσματα Ο πληθυσμός με υπέρταση ήταν μεγαλύτερης ηλικίας, είχε υψηλότερο δείκτη μάζας σώματος, ήταν πιο πιθανό να αφορά πρώην καπνιστές, συνταξιούχους, χαμηλότερου μορφωτικού και επιπέδου σωματικής δραστηριότητας. Η μέση αρτηριακή πίεση ήταν υψηλότερη από εκείνη του πληθυσμού χωρίς υπέρταση (130,2//76,6 έναντι 117,1//71,3 mmHg) ενώ ο επιπολασμός καρδιαγγειακών νοσημάτων και διαβήτη ήταν συχνότερος. Η πρόσληψη νατρίου του πληθυσμού με υπέρταση από τα τρόφιμα των κατηγοριών NOVA 1 (κατηγορία μη και αδρά επεξεργασμένα τρόφιμα) και NOVA 3 (κατηγορία επεξεργασμένα τρόφιμα) ήταν υψηλότερη, από τα τρόφιμα της NOVA 2 (κατηγορία μαγειρικά υλικά) δεν είχε σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο πληθυσμών ενώ η πρόσληψη νατρίου από τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 4 (κατηγορία υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα) ήταν σημαντικά χαμηλότερη. Ο αυξημένος δείκτης μάζας σώματος, ηλικία, ύπαρξη καρδιαγγειακών νοσημάτων και διαβήτη σχετίστηκε με αυξημένες πιθανότητες για υπέρταση. Το υψηλότερο τριτημόριο της πρόσληψης νατρίου από τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 (OR = 1,3, p = 0,047) & NOVA 2 (OR = 1,3, p = 0,045) βρέθηκε να αυξάνουν τις πιθανότητες για υπέρταση στο μοντέλο προσαρμοσμένο για φύλο και ηλικία, ωστόσο η στατιστική σημαντικότητα χάθηκε στο πλήρως προσαρμοσμένο μοντέλο τόσο για τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 (OR = 1,3, p = 0,061) όσο και από της NOVA 2 (OR = 1,2, p = 0,208). Τα άτομα με υπέρβαρο και παχύσαρκο σωματικό βάρος είχαν περισσότερες πιθανότητες να είναι αρσενικού φύλου, μεγαλύτερης ηλικίας, καθιστικού τρόπου ζωής, να έχουν σύντροφο και να κατοικούν στην ηπειρωτική χώρα. Επιπλέον, ήταν πιο πιθανό να είναι καπνιστές και πρώην καπνιστές, να έχουν ολοκληρώσει περισσότερα από δώδεκα χρόνια εκπαίδευσης και να είναι συνταξιούχοι. Η συστολική και διαστολική αρτηριακή τους πίεση βρέθηκε σε υψηλότερα επίπεδα και είχαν υψηλότερο επιπολασμό διαβήτη και καρδιαγγειακών νοσημάτων. Ο πληθυσμός με υπέρταση κατανάλωνε περισσότερη ενέργεια από τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 και λιγότερη από αυτά της NOVA 4, ωστόσο η διάμεση συνολική πρόσληψη ενέργειας μεταξύ των δύο πληθυσμών δεν διέφερε σημαντικά. Η αυξημένη ενεργειακή πρόσληψη από τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1, στο τρίτο τεταρτημόριο, συσχετίστηκε με υψηλότερες πιθανότητες υπέρβαρου και παχύσαρκου σωματικού βάρους συγκριτικά με το πρώτο τεταρτημόριο (OR = 1,2, p = 0,041), μετά από προσαρμογή για φύλο και ηλικία. Ωστόσο η ίδια σύγκριση του τέταρτου με το πρώτο τεταρτημόριο δεν ανέδειξε στατιστικά σημαντική σχέση (OR = 1,2, p = 0,096). Αντίστοιχα η αυξημένη πρόσληψη ενέργειας του τέταρτου τεταρτημόριου από τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 4 συγκριτικά με την πρόσληψη του πρώτου τεταρτημόριου μείωσε τις πιθανότητες υπέρβαρου και παχύσαρκου σωματικού βάρους μετά από προσαρμογή για φύλο και ηλικία χωρίς όμως την απαιτούμενη στατιστική σημαντικότητα (OR = 0,8, p = 0,071). Στο πολύ παραγοντικό μοντέλο η τριτοβάθμια εκπαίδευση, η μοναχική διαβίωση και η αυξημένη σωματική δραστηριότητα σχετίζονταν με μικρότερη πιθανότητα υπέρβαρου και παχύσαρκου σωματικού βάρους. Η αυξημένη πρόσληψη ενέργειας από τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 και συγκεκριμένα στο τρίτου τεταρτημόριο της πρόσληψης συγκριτικά με το πρώτο, βρέθηκε να αυξάνει τις πιθανότητες για υπέρβαρο και παχύσαρκο σωματικό βάρος (OR = 1,2, p = 0,049). Δεν βρέθηκαν άλλες στατιστικά σημαντικές σχέσεις μεταξύ της ενεργειακής πρόσληψης βάση της κατηγοριοποίησης NOVA στον ελληνικό πληθυσμό. Σύνοψη Δεν βρέθηκε αυξημένος κίνδυνος υπέρτασης, υπέρβαρου ή παχύσαρκου σωματικού βάρους από την κατανάλωση επεξεργασμένων και υπέρ-επεξεργασμένων τροφίμων στον πληθυσμό αυτής της μελέτης. Ο αυξημένος κίνδυνος εμφανίστηκε στις κατηγορίες τροφίμων που αντιπροσώπευαν το μεγαλύτερο ποσοστό της πρόσληψης ενέργειας και της πρόσληψης νατρίου, δηλαδή των αδρών και μη επεξεργασμένων τροφίμων της κατηγορίας NOVA 1. Κατηγορίες τροφίμων που αφορούν βασικές τροφές αποτελούν και υψηλές πηγές ενέργειας και νατρίου.","Introduction The contribution of energy and sodium intake by degree of processing and its associations with health outcomes remain understudied in the Greek population. In this study, the NOVA food classification system was applied to the dietary data of the Hellenic National Nutrition and Health Survey (HNNHS). Energy and sodium intake were estimated based on the degree of food processing, as defined by NOVA, in order to examine tthe association between levels of consumption with the presence overweight and obese weight, as well as hypertension. Methods Data of 3625 adults (females 59.4%) and 14560 unique foods reported in the 24-hour dietary recalls from the HNNHS were used. All foods were categorized according to their degree of processing using the NOVA classification system, regarding information from descriptions of 24-hour dietary recalls supplemented by key references from international bibliographic sources. Mixed recipes and composite dishes were disaggregated into their ingredients, and each component was individually assigned to its respective NOVA category. The total energy and sodium intake for each NOVA group were calculated based on the nutritional analysis of each food. Hypertension status was assigned based on a priori diagnosis, medication, or systolic blood pressure ≥140 mmHg or diastolic blood pressure ≥90 mmHg. Body mass index level was used to categorize the population per weight status as population with healthy weight and with overweight/obese weight for the second outcome. Logistic regression models were used to estimate the association between the presence of hypertension or overweight/obese weight with sodium and energy intake, respectively, across NOVA categories. Results Individuals with hypertension were older, had higher body mass index, lower educational attainment and physical activity levels, were more likely to be former smokers, and pensioners. Their mean blood pressure was higher than the rest population (130.2//76.6 vs 117.1//71.3 mmHg), and the prevalence of cardiovascular diseases and diabetes mellitus type 2 was higher. Sodium intake from foods of the NOVA 1 (non- and minimally processed foods) and NOVA 3 (processed foods) groups was higher in the population with hypertension. Sodium intake from foods of NOVA 2 (culinary ingredients) had no significant differences, while the intake from foods of NOVA 4 (ultra-processed foods) was lower in the population with hypertension. Increased body mass index, age, cardiovascular diseases, and diabetes mellitus type 2 were associated with increased odds of hypertension. The third tertile (Q3) of sodium intake from foods of groups NOVA 1 compared to the first (vs Q1), in the sex- and age-adjusted model (OR = 1.3, p = 0.047) and NOVA 2 (OR = 1.3, p = 0.045) increased the odds for hypertension, but lost its significance in the fully adjusted model for both NOVA 1 (OR = 1.3, p = 0.061) and NOVA 2 (OR = 1.2, p = 0.208). The population with overweight/obese weight was more likely to be male, older, sedentary, partnered, and a resident of the mainland. Moreover, they were more likely to be current or former smokers, educated for more than twelve years, and pensioners. They had higher systolic and diastolic blood pressure, a greater prevalence of diabetes mellitus type 2, and cardiovascular diseases. The total median energy intake of the populations did not differ significantly. The population with overweight/obese weight consumed more energy from foods of NOVA 1 and less from NOVA 4. The sex- and age-adjusted model of the logistic regression showed that the higher energy intake from foods of NOVA 1 was associated with increased odds of overweight/obese weight in the third quartile (Q3) compared to first quartile (vs Q1) (OR = 1.2, p = 0.041) but not statistically significant in the fourth quartile (Q4 vs Q1) (OR = 1.2, p = 0.096). The energy intake of the fourth quartile from foods of NOVA 4 vs the first quartile (Q4 vs Q1) decreased the odds of overweight/obese weight, but without the required significance (OR = 0.8, p = 0.071). In the fully adjusted model, the energy intake of the third quartile (Q3) from foods of NOVA 1 vs the first quartile (vs Q1) increased the odds of overweight/obese weight significantly (OR = 1.2, p = 0.049). No other significant associations were found across the other NOVA categories in our population. Conclusion No increased risk of hypertension or overweight/obese weight was found regarding the consumption of processed and ultra-processed foods in the population of our study. The increased risk appeared in the food categories that accounted for the largest proportion of sodium and energy intake. Food categories considered staple foods remain high sources of sodium and energy as well."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Συσχέτιση κατανάλωσης υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων με την πρόσληψη νατρίου ανά επιπέδου αρτηριακής πίεσης και κατάστασης σωματικού βάρους σε ενήλικες Έλληνες: αποτελέσματα από την Πανελλαδική Μελέτη Διατροφής και Υγείας (ΠΑ.ΜΕ.Δ.Υ.)"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Χατζάκης Ιωάννης","Chatzakis Ioannis"],"dc:date":["2025"],"dc:description":["Εισαγωγή Η πρόσληψη ενέργειας και νατρίου ανά βαθμό επεξεργασίας τροφίμων και η σχέση τους στην υγεία, παραμένει μη επαρκώς μελετημένη στον ελληνικό πληθυσμό. Στην παρούσα μελέτη, χρησιμοποιήθηκε το σύστημα κατάταξης NOVA για την εκτίμηση της προσλαμβανόμενης ενέργειας και νατρίου, ανά κατηγορία επεξεργασίας τροφίμων. Στόχος της μελέτης να διερευνηθεί η πιθανή σχέση μεταξύ πρόσληψης ενέργειας και νατρίου με το υπέρβαρο και παχύσαρκο σωματικό βάρος και μεταξύ ύπαρξης υπέρτασης αντίστοιχα στον ενήλικο πληθυσμό της Ελλάδας. Μέθοδοι Αξιοποιήθηκαν δεδομένα από 3.625 ενήλικες (εκ των οποίων γυναίκες 59,4%) και 14.560 μοναδικές καταγραφές τροφίμων από τις διατροφικές ανακλήσεις 24-ώρου της Πανελλήνιας Μελέτης Διατροφής και Υγείας. Όλα τα τρόφιμα κατηγοριοποιήθηκαν ανάλογα τον βαθμό επεξεργασίας τους χρησιμοποιώντας το σύστημα NOVA. Κριτήριο για την κατάταξη αφορούσε το είδος και οι περιγραφές των τροφίμων όπως είχαν καταγραφεί στις διατροφικές ανακλήσεις. Σύνθετες συνταγές διαχωρίστηκαν στα επιμέρους συστατικά τους και κάθε συστατικό κατατάχθηκε στην αντίστοιχη κατηγορία NOVA. Οι συνολικές προσλαμβανόμενες ποσότητες ενέργειας και νατρίου για κάθε κατηγορία NOVA υπολογίστηκαν ως άθροισμα της ενέργειας και νατρίου που αντιστοιχούσαν στο κάθε τρόφιμο της κατηγορίας, με βάση την καταναλωθείσα ποσότητα και τη διατροφική ανάλυση του κάθε τρόφιμου. Η υπέρταση ορίστηκε βάσει προηγούμενης ιατρικής διάγνωσης, λήψης αντι-υπερτασικής αγωγής ή κλινικής μέτρησης αρτηριακής πίεσης αίματος μεγαλύτερης ή ίσης των 140//90 mmHg. O δείκτης μάζας σώματος χρησιμοποιήθηκε για την κατηγοριοποίηση του σωματικού βάρους, με τιμές μικρότερες των 25 kg m-2 να υποδηλώνουν υγιές σωματικό βάρος ενώ τιμές ίσες ή μεγαλύτερες από 25 kg m-2 να υποδηλώνουν υπέρβαρο ή παχύσαρκο σωματικό βάρος. Πραγματοποιήθηκαν λογαριθμικές παλινδρομήσεις για την εκτίμηση της σχέσης μεταξύ των υπέρτασης και υπέρβαρου/παχύσαρκου σωματικού βάρους και της πρόσληψης νατρίου και ενέργειας από τα τρόφιμα ανάλογα τον βαθμό επεξεργασίας τους βάση συστήματος NOVA. Αποτελέσματα Ο πληθυσμός με υπέρταση ήταν μεγαλύτερης ηλικίας, είχε υψηλότερο δείκτη μάζας σώματος, ήταν πιο πιθανό να αφορά πρώην καπνιστές, συνταξιούχους, χαμηλότερου μορφωτικού και επιπέδου σωματικής δραστηριότητας. Η μέση αρτηριακή πίεση ήταν υψηλότερη από εκείνη του πληθυσμού χωρίς υπέρταση (130,2//76,6 έναντι 117,1//71,3 mmHg) ενώ ο επιπολασμός καρδιαγγειακών νοσημάτων και διαβήτη ήταν συχνότερος. Η πρόσληψη νατρίου του πληθυσμού με υπέρταση από τα τρόφιμα των κατηγοριών NOVA 1 (κατηγορία μη και αδρά επεξεργασμένα τρόφιμα) και NOVA 3 (κατηγορία επεξεργασμένα τρόφιμα) ήταν υψηλότερη, από τα τρόφιμα της NOVA 2 (κατηγορία μαγειρικά υλικά) δεν είχε σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο πληθυσμών ενώ η πρόσληψη νατρίου από τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 4 (κατηγορία υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα) ήταν σημαντικά χαμηλότερη. Ο αυξημένος δείκτης μάζας σώματος, ηλικία, ύπαρξη καρδιαγγειακών νοσημάτων και διαβήτη σχετίστηκε με αυξημένες πιθανότητες για υπέρταση. Το υψηλότερο τριτημόριο της πρόσληψης νατρίου από τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 (OR = 1,3, p = 0,047) & NOVA 2 (OR = 1,3, p = 0,045) βρέθηκε να αυξάνουν τις πιθανότητες για υπέρταση στο μοντέλο προσαρμοσμένο για φύλο και ηλικία, ωστόσο η στατιστική σημαντικότητα χάθηκε στο πλήρως προσαρμοσμένο μοντέλο τόσο για τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 (OR = 1,3, p = 0,061) όσο και από της NOVA 2 (OR = 1,2, p = 0,208). Τα άτομα με υπέρβαρο και παχύσαρκο σωματικό βάρος είχαν περισσότερες πιθανότητες να είναι αρσενικού φύλου, μεγαλύτερης ηλικίας, καθιστικού τρόπου ζωής, να έχουν σύντροφο και να κατοικούν στην ηπειρωτική χώρα. Επιπλέον, ήταν πιο πιθανό να είναι καπνιστές και πρώην καπνιστές, να έχουν ολοκληρώσει περισσότερα από δώδεκα χρόνια εκπαίδευσης και να είναι συνταξιούχοι. Η συστολική και διαστολική αρτηριακή τους πίεση βρέθηκε σε υψηλότερα επίπεδα και είχαν υψηλότερο επιπολασμό διαβήτη και καρδιαγγειακών νοσημάτων. Ο πληθυσμός με υπέρταση κατανάλωνε περισσότερη ενέργεια από τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 και λιγότερη από αυτά της NOVA 4, ωστόσο η διάμεση συνολική πρόσληψη ενέργειας μεταξύ των δύο πληθυσμών δεν διέφερε σημαντικά. Η αυξημένη ενεργειακή πρόσληψη από τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1, στο τρίτο τεταρτημόριο, συσχετίστηκε με υψηλότερες πιθανότητες υπέρβαρου και παχύσαρκου σωματικού βάρους συγκριτικά με το πρώτο τεταρτημόριο (OR = 1,2, p = 0,041), μετά από προσαρμογή για φύλο και ηλικία. Ωστόσο η ίδια σύγκριση του τέταρτου με το πρώτο τεταρτημόριο δεν ανέδειξε στατιστικά σημαντική σχέση (OR = 1,2, p = 0,096). Αντίστοιχα η αυξημένη πρόσληψη ενέργειας του τέταρτου τεταρτημόριου από τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 4 συγκριτικά με την πρόσληψη του πρώτου τεταρτημόριου μείωσε τις πιθανότητες υπέρβαρου και παχύσαρκου σωματικού βάρους μετά από προσαρμογή για φύλο και ηλικία χωρίς όμως την απαιτούμενη στατιστική σημαντικότητα (OR = 0,8, p = 0,071). Στο πολύ παραγοντικό μοντέλο η τριτοβάθμια εκπαίδευση, η μοναχική διαβίωση και η αυξημένη σωματική δραστηριότητα σχετίζονταν με μικρότερη πιθανότητα υπέρβαρου και παχύσαρκου σωματικού βάρους. Η αυξημένη πρόσληψη ενέργειας από τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 και συγκεκριμένα στο τρίτου τεταρτημόριο της πρόσληψης συγκριτικά με το πρώτο, βρέθηκε να αυξάνει τις πιθανότητες για υπέρβαρο και παχύσαρκο σωματικό βάρος (OR = 1,2, p = 0,049). Δεν βρέθηκαν άλλες στατιστικά σημαντικές σχέσεις μεταξύ της ενεργειακής πρόσληψης βάση της κατηγοριοποίησης NOVA στον ελληνικό πληθυσμό. Σύνοψη Δεν βρέθηκε αυξημένος κίνδυνος υπέρτασης, υπέρβαρου ή παχύσαρκου σωματικού βάρους από την κατανάλωση επεξεργασμένων και υπέρ-επεξεργασμένων τροφίμων στον πληθυσμό αυτής της μελέτης. Ο αυξημένος κίνδυνος εμφανίστηκε στις κατηγορίες τροφίμων που αντιπροσώπευαν το μεγαλύτερο ποσοστό της πρόσληψης ενέργειας και της πρόσληψης νατρίου, δηλαδή των αδρών και μη επεξεργασμένων τροφίμων της κατηγορίας NOVA 1. Κατηγορίες τροφίμων που αφορούν βασικές τροφές αποτελούν και υψηλές πηγές ενέργειας και νατρίου.","Introduction The contribution of energy and sodium intake by degree of processing and its associations with health outcomes remain understudied in the Greek population. In this study, the NOVA food classification system was applied to the dietary data of the Hellenic National Nutrition and Health Survey (HNNHS). Energy and sodium intake were estimated based on the degree of food processing, as defined by NOVA, in order to examine tthe association between levels of consumption with the presence overweight and obese weight, as well as hypertension. Methods Data of 3625 adults (females 59.4%) and 14560 unique foods reported in the 24-hour dietary recalls from the HNNHS were used. All foods were categorized according to their degree of processing using the NOVA classification system, regarding information from descriptions of 24-hour dietary recalls supplemented by key references from international bibliographic sources. Mixed recipes and composite dishes were disaggregated into their ingredients, and each component was individually assigned to its respective NOVA category. The total energy and sodium intake for each NOVA group were calculated based on the nutritional analysis of each food. Hypertension status was assigned based on a priori diagnosis, medication, or systolic blood pressure ≥140 mmHg or diastolic blood pressure ≥90 mmHg. Body mass index level was used to categorize the population per weight status as population with healthy weight and with overweight/obese weight for the second outcome. Logistic regression models were used to estimate the association between the presence of hypertension or overweight/obese weight with sodium and energy intake, respectively, across NOVA categories. Results Individuals with hypertension were older, had higher body mass index, lower educational attainment and physical activity levels, were more likely to be former smokers, and pensioners. Their mean blood pressure was higher than the rest population (130.2//76.6 vs 117.1//71.3 mmHg), and the prevalence of cardiovascular diseases and diabetes mellitus type 2 was higher. Sodium intake from foods of the NOVA 1 (non- and minimally processed foods) and NOVA 3 (processed foods) groups was higher in the population with hypertension. Sodium intake from foods of NOVA 2 (culinary ingredients) had no significant differences, while the intake from foods of NOVA 4 (ultra-processed foods) was lower in the population with hypertension. Increased body mass index, age, cardiovascular diseases, and diabetes mellitus type 2 were associated with increased odds of hypertension. The third tertile (Q3) of sodium intake from foods of groups NOVA 1 compared to the first (vs Q1), in the sex- and age-adjusted model (OR = 1.3, p = 0.047) and NOVA 2 (OR = 1.3, p = 0.045) increased the odds for hypertension, but lost its significance in the fully adjusted model for both NOVA 1 (OR = 1.3, p = 0.061) and NOVA 2 (OR = 1.2, p = 0.208). The population with overweight/obese weight was more likely to be male, older, sedentary, partnered, and a resident of the mainland. Moreover, they were more likely to be current or former smokers, educated for more than twelve years, and pensioners. They had higher systolic and diastolic blood pressure, a greater prevalence of diabetes mellitus type 2, and cardiovascular diseases. The total median energy intake of the populations did not differ significantly. The population with overweight/obese weight consumed more energy from foods of NOVA 1 and less from NOVA 4. The sex- and age-adjusted model of the logistic regression showed that the higher energy intake from foods of NOVA 1 was associated with increased odds of overweight/obese weight in the third quartile (Q3) compared to first quartile (vs Q1) (OR = 1.2, p = 0.041) but not statistically significant in the fourth quartile (Q4 vs Q1) (OR = 1.2, p = 0.096). The energy intake of the fourth quartile from foods of NOVA 4 vs the first quartile (Q4 vs Q1) decreased the odds of overweight/obese weight, but without the required significance (OR = 0.8, p = 0.071). In the fully adjusted model, the energy intake of the third quartile (Q3) from foods of NOVA 1 vs the first quartile (vs Q1) increased the odds of overweight/obese weight significantly (OR = 1.2, p = 0.049). No other significant associations were found across the other NOVA categories in our population. Conclusion No increased risk of hypertension or overweight/obese weight was found regarding the consumption of processed and ultra-processed foods in the population of our study. The increased risk appeared in the food categories that accounted for the largest proportion of sodium and energy intake. Food categories considered staple foods remain high sources of sodium and energy as well."],"dc:identifier":["uoadl:5300230","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5300230"],"dc:language":["English"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Συσχέτιση κατανάλωσης υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων με την πρόσληψη νατρίου ανά επιπέδου αρτηριακής πίεσης και κατάστασης σωματικού βάρους σε ενήλικες Έλληνες: αποτελέσματα από την Πανελλαδική Μελέτη Διατροφής και Υγείας (ΠΑ.ΜΕ.Δ.Υ.)"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T06:37:23Z"}