{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5301387"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5301387","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Η τεχνολογία των pH-αποκρινόμενων λιποσωμάτων (pH-responsive liposomes)","abstract":"Η ανάπτυξη των pH-αποκρινόμενων λιποσωμάτων συνιστά μία προηγμένη και πολλά υποσχόμενη προσέγγιση στον τομέα της φαρμακευτικής τεχνολογίας και συγκεκριμένα στη στοχευμένη χορήγηση φαρμάκων. Τα συγκεκριμένα νανοσυστήματα, λόγω της ικανότητάς τους να αποκρίνονται σε μεταβολές του pH, καθίστανται ιδανικά για τη μεταφορά ΦΔΟ σε παθολογικές περιοχές του οργανισμού. Ο μηχανισμός δράσης τους αξιοποιεί το όξινο μικροπεριβάλλον που αναπτύσσεται στις συγκεκριμένες περιοχές, όπως οι όγκοι ή οι φλεγμονώδεις ιστοί , διευκολύνοντας την εκλεκτική αποδέσμευση του φαρμάκου. Πιο συγκεκριμένα βασίζεται στις αλλαγές pH του μικροπεριβάλλοντος που πυροδοτούν την αναδιαμόρφωση της μεμβράνης των λιποσωμάτων. Έτσι, κατά την κυκλοφορία στην κυκλοφορία του αίματος, σε συνθήκες φυσιολογικού pH (~7.4), τα λιποσώματα διατηρούν τη σταθερότητά τους. Ωστόσο, σε περιβάλλον χαμηλότερου pH, όπως αυτό των καρκινικών ιστών (~6.5–6.8), υφίστανται πρωτονίωση συγκεκριμένων λειτουργικών ομάδων, οδηγώντας σε αποσταθεροποίηση της μεμβράνης και ελεγχόμενη αποδέσμευση της εγκλωβισμένης ΦΔΟ. Σε σύγκριση με τα συμβατικά λιποσώματα πλεονεκτούν καθώς αυξάνουν το θεραπευτικό εύρος, μειώνοντας παράλληλα τη συστημική τοξικότητα, όπως αποδεικνύεται από αναφορές και κλινικές μελέτες που αναλύονται στην παρούσα διπλωματική εργασία. Τα pH-αποκρινόμενα λιποσώματα είναι βιοσυμβατά, βιοαποικοδομήσιμα και παρουσιάζουν τη δυνατότητα εγκλωβισμού τόσο υδρόφιλων όσο και υδρόφοβων μορίων. Ποικίλα λιποσωμιακά συστήματα έχουν μελετηθεί, τα οποία συνιστούν συνθέσεις από φωσφολιπίδια σε συνδυασμό με σταθεροποιητές, πολυμερή ή επιφανειοδραστικές ουσίες, που ενισχύουν την ευαισθησία τους στο pH και τη σταθερότητά τους. Μάλιστα, δύνανται να τροποποιηθούν περαιτέρω με μακρομόρια στόχευσης στην εξωτερική μεμβράνη των λιποσωμάτων, ώστε να αποκτήσουν ιδιότητες απόκρισης σε πολλαπλά ερεθίσματα. Συνήθως παρασκευάζονται με τη μέθοδο ενυδάτωσης λεπτού λιπιδικού υμενίου, ωστόσο αναφέρονται κι άλλες τεχνικές που οδηγούν στα επιθυμητά νανοσωματίδια. Η παρούσα εργασία, μέσω βιβλιογραφικής ανασκόπησης στην περίοδο 2020-2025 από τις βάσεις PubMed και Google Scholar, αναλύει εκτενώς τον μηχανισμό δράσης των pH- αποκρινόμενων λιποσωμάτων. Επιπλέον, παρουσιάζει τις βασικές συνθέσεις που επικρατούν, τα κύρια συστατικά τους, καθώς και τις μεθόδους σύνθεσης και χαρακτηρισμού τους. Παράλληλα, εξετάζονται κρίσιμοι φυσικοχημικοί παράγοντες, όπως το μέγεθος σωματιδίου, το ζ-δυναμικό, ο δείκτης πολυδιασποράς και ο βαθμός ενθυλάκωσης, οι οποίοι επηρεάζουν καθοριστικά τη συμπεριφορά των λιποσωμάτων τόσο in vitro όσο και in vivo. Επιπλέον, επισημαίνονται οι παράμετροι που επιδρούν στην αποδέσμευση της ΦΔΟ, όπως η περιεκτικότητα χοληστερόλης, το μήκος PEG-αλυσίδων και η μορφολογία της μεμβράνης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις εφαρμογές των συστημάτων αυτών στην αντικαρκινική θεραπεία, στη γονιδιακή θεραπεία, στην θεραπευτική αντιμετώπιση βακτηριακών λοιμώξεων, στην ανάπτυξη εμβολίων, καθώς και στο ρόλο τους ως διαγνωστικοί παράγοντες. Πολλαπλές μελέτες τεκμηριώνουν την αυξημένη αποτελεσματικότητα των pH-αποκρινόμενων λιποσωμάτων στην αντικαρκινική θεραπεία έναντι συμβατικών μεθόδων, λόγω της στοχευμένης δράσης και της ελεγχόμενης αποδέσμευσης. Επιπλέον, έχουν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία στη χορήγηση γονιδιακών θεραπειών, όπου η προστασία του γενετικού υλικού και η στοχευμένη παράδοσή του στα κύτταρα-στόχους αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για την αποτελεσματικότητα της θεραπείας. Ωστόσο, εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές προκλήσεις, όπως η ανοσολογική αναγνώριση και οι πιθανές αλληλεπιδράσεις με πρωτείνες του πλάσματος, η κυτταροτοξικότητα ορισμένων υλικών, και οι δυσκολίες σε κλίμακα βιομηχανικής παραγωγής. Συμπερασματικά, τα pH-αποκρινόμενα λιποσώματα αποτελούν ένα σύστημα χορήγησης φαρμάκων, με ευρεία εφαρμογή και προοπτικές. Η περαιτέρω βελτιστοποίηση της σύστασης και της λειτουργικότητάς τους, σε συνδυασμό με την εντατικοποίηση των προκλινικών και κλινικών μελετών, κρίνεται αναγκαία για την πλήρη αξιοποίησή τους στη σύγχρονη νανοϊατρική.","abstract_html":"Η ανάπτυξη των pH-αποκρινόμενων λιποσωμάτων συνιστά μία προηγμένη και πολλά υποσχόμενη προσέγγιση στον τομέα της φαρμακευτικής τεχνολογίας και συγκεκριμένα στη στοχευμένη χορήγηση φαρμάκων. Τα συγκεκριμένα νανοσυστήματα, λόγω της ικανότητάς τους να αποκρίνονται σε μεταβολές του pH, καθίστανται ιδανικά για τη μεταφορά ΦΔΟ σε παθολογικές περιοχές του οργανισμού. Ο μηχανισμός δράσης τους αξιοποιεί το όξινο μικροπεριβάλλον που αναπτύσσεται στις συγκεκριμένες περιοχές, όπως οι όγκοι ή οι φλεγμονώδεις ιστοί , διευκολύνοντας την εκλεκτική αποδέσμευση του φαρμάκου. Πιο συγκεκριμένα βασίζεται στις αλλαγές pH του μικροπεριβάλλοντος που πυροδοτούν την αναδιαμόρφωση της μεμβράνης των λιποσωμάτων. Έτσι, κατά την κυκλοφορία στην κυκλοφορία του αίματος, σε συνθήκες φυσιολογικού pH (~7.4), τα λιποσώματα διατηρούν τη σταθερότητά τους. Ωστόσο, σε περιβάλλον χαμηλότερου pH, όπως αυτό των καρκινικών ιστών (~6.5–6.8), υφίστανται πρωτονίωση συγκεκριμένων λειτουργικών ομάδων, οδηγώντας σε αποσταθεροποίηση της μεμβράνης και ελεγχόμενη αποδέσμευση της εγκλωβισμένης ΦΔΟ. Σε σύγκριση με τα συμβατικά λιποσώματα πλεονεκτούν καθώς αυξάνουν το θεραπευτικό εύρος, μειώνοντας παράλληλα τη συστημική τοξικότητα, όπως αποδεικνύεται από αναφορές και κλινικές μελέτες που αναλύονται στην παρούσα διπλωματική εργασία. Τα pH-αποκρινόμενα λιποσώματα είναι βιοσυμβατά, βιοαποικοδομήσιμα και παρουσιάζουν τη δυνατότητα εγκλωβισμού τόσο υδρόφιλων όσο και υδρόφοβων μορίων. Ποικίλα λιποσωμιακά συστήματα έχουν μελετηθεί, τα οποία συνιστούν συνθέσεις από φωσφολιπίδια σε συνδυασμό με σταθεροποιητές, πολυμερή ή επιφανειοδραστικές ουσίες, που ενισχύουν την ευαισθησία τους στο pH και τη σταθερότητά τους. Μάλιστα, δύνανται να τροποποιηθούν περαιτέρω με μακρομόρια στόχευσης στην εξωτερική μεμβράνη των λιποσωμάτων, ώστε να αποκτήσουν ιδιότητες απόκρισης σε πολλαπλά ερεθίσματα. Συνήθως παρασκευάζονται με τη μέθοδο ενυδάτωσης λεπτού λιπιδικού υμενίου, ωστόσο αναφέρονται κι άλλες τεχνικές που οδηγούν στα επιθυμητά νανοσωματίδια. Η παρούσα εργασία, μέσω βιβλιογραφικής ανασκόπησης στην περίοδο 2020-2025 από τις βάσεις PubMed και Google Scholar, αναλύει εκτενώς τον μηχανισμό δράσης των pH- αποκρινόμενων λιποσωμάτων. Επιπλέον, παρουσιάζει τις βασικές συνθέσεις που επικρατούν, τα κύρια συστατικά τους, καθώς και τις μεθόδους σύνθεσης και χαρακτηρισμού τους. Παράλληλα, εξετάζονται κρίσιμοι φυσικοχημικοί παράγοντες, όπως το μέγεθος σωματιδίου, το ζ-δυναμικό, ο δείκτης πολυδιασποράς και ο βαθμός ενθυλάκωσης, οι οποίοι επηρεάζουν καθοριστικά τη συμπεριφορά των λιποσωμάτων τόσο in vitro όσο και in vivo. Επιπλέον, επισημαίνονται οι παράμετροι που επιδρούν στην αποδέσμευση της ΦΔΟ, όπως η περιεκτικότητα χοληστερόλης, το μήκος PEG-αλυσίδων και η μορφολογία της μεμβράνης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις εφαρμογές των συστημάτων αυτών στην αντικαρκινική θεραπεία, στη γονιδιακή θεραπεία, στην θεραπευτική αντιμετώπιση βακτηριακών λοιμώξεων, στην ανάπτυξη εμβολίων, καθώς και στο ρόλο τους ως διαγνωστικοί παράγοντες. Πολλαπλές μελέτες τεκμηριώνουν την αυξημένη αποτελεσματικότητα των pH-αποκρινόμενων λιποσωμάτων στην αντικαρκινική θεραπεία έναντι συμβατικών μεθόδων, λόγω της στοχευμένης δράσης και της ελεγχόμενης αποδέσμευσης. Επιπλέον, έχουν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία στη χορήγηση γονιδιακών θεραπειών, όπου η προστασία του γενετικού υλικού και η στοχευμένη παράδοσή του στα κύτταρα-στόχους αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για την αποτελεσματικότητα της θεραπείας. Ωστόσο, εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές προκλήσεις, όπως η ανοσολογική αναγνώριση και οι πιθανές αλληλεπιδράσεις με πρωτείνες του πλάσματος, η κυτταροτοξικότητα ορισμένων υλικών, και οι δυσκολίες σε κλίμακα βιομηχανικής παραγωγής. Συμπερασματικά, τα pH-αποκρινόμενα λιποσώματα αποτελούν ένα σύστημα χορήγησης φαρμάκων, με ευρεία εφαρμογή και προοπτικές. Η περαιτέρω βελτιστοποίηση της σύστασης και της λειτουργικότητάς τους, σε συνδυασμό με την εντατικοποίηση των προκλινικών και κλινικών μελετών, κρίνεται αναγκαία για την πλήρη αξιοποίησή τους στη σύγχρονη νανοϊατρική.","abstract_has_math":false,"creators":["ΤΣΙΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΓΕΩΡΓΙΑ","TSIROGIANNI ANTONIA-GEORGIA"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2025,"date_issued":"2025","date_published":"2025","updated_at":"2026-11-19T06:37:27Z","subjects":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5301387"],"render_values":[{"text":"uoadl:5301387","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5301387","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5301387","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5301387","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["ΤΣΙΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΓΕΩΡΓΙΑ","TSIROGIANNI ANTONIA-GEORGIA"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2025"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Θετικές Επιστήμες","Science"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5301387","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5301387"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η ανάπτυξη των pH-αποκρινόμενων λιποσωμάτων συνιστά μία προηγμένη και πολλά υποσχόμενη προσέγγιση στον τομέα της φαρμακευτικής τεχνολογίας και συγκεκριμένα στη στοχευμένη χορήγηση φαρμάκων. Τα συγκεκριμένα νανοσυστήματα, λόγω της ικανότητάς τους να αποκρίνονται σε μεταβολές του pH, καθίστανται ιδανικά για τη μεταφορά ΦΔΟ σε παθολογικές περιοχές του οργανισμού. Ο μηχανισμός δράσης τους αξιοποιεί το όξινο μικροπεριβάλλον που αναπτύσσεται στις συγκεκριμένες περιοχές, όπως οι όγκοι ή οι φλεγμονώδεις ιστοί , διευκολύνοντας την εκλεκτική αποδέσμευση του φαρμάκου. Πιο συγκεκριμένα βασίζεται στις αλλαγές pH του μικροπεριβάλλοντος που πυροδοτούν την αναδιαμόρφωση της μεμβράνης των λιποσωμάτων. Έτσι, κατά την κυκλοφορία στην κυκλοφορία του αίματος, σε συνθήκες φυσιολογικού pH (~7.4), τα λιποσώματα διατηρούν τη σταθερότητά τους. Ωστόσο, σε περιβάλλον χαμηλότερου pH, όπως αυτό των καρκινικών ιστών (~6.5–6.8), υφίστανται πρωτονίωση συγκεκριμένων λειτουργικών ομάδων, οδηγώντας σε αποσταθεροποίηση της μεμβράνης και ελεγχόμενη αποδέσμευση της εγκλωβισμένης ΦΔΟ. Σε σύγκριση με τα συμβατικά λιποσώματα πλεονεκτούν καθώς αυξάνουν το θεραπευτικό εύρος, μειώνοντας παράλληλα τη συστημική τοξικότητα, όπως αποδεικνύεται από αναφορές και κλινικές μελέτες που αναλύονται στην παρούσα διπλωματική εργασία. Τα pH-αποκρινόμενα λιποσώματα είναι βιοσυμβατά, βιοαποικοδομήσιμα και παρουσιάζουν τη δυνατότητα εγκλωβισμού τόσο υδρόφιλων όσο και υδρόφοβων μορίων. Ποικίλα λιποσωμιακά συστήματα έχουν μελετηθεί, τα οποία συνιστούν συνθέσεις από φωσφολιπίδια σε συνδυασμό με σταθεροποιητές, πολυμερή ή επιφανειοδραστικές ουσίες, που ενισχύουν την ευαισθησία τους στο pH και τη σταθερότητά τους. Μάλιστα, δύνανται να τροποποιηθούν περαιτέρω με μακρομόρια στόχευσης στην εξωτερική μεμβράνη των λιποσωμάτων, ώστε να αποκτήσουν ιδιότητες απόκρισης σε πολλαπλά ερεθίσματα. Συνήθως παρασκευάζονται με τη μέθοδο ενυδάτωσης λεπτού λιπιδικού υμενίου, ωστόσο αναφέρονται κι άλλες τεχνικές που οδηγούν στα επιθυμητά νανοσωματίδια. Η παρούσα εργασία, μέσω βιβλιογραφικής ανασκόπησης στην περίοδο 2020-2025 από τις βάσεις PubMed και Google Scholar, αναλύει εκτενώς τον μηχανισμό δράσης των pH- αποκρινόμενων λιποσωμάτων. Επιπλέον, παρουσιάζει τις βασικές συνθέσεις που επικρατούν, τα κύρια συστατικά τους, καθώς και τις μεθόδους σύνθεσης και χαρακτηρισμού τους. Παράλληλα, εξετάζονται κρίσιμοι φυσικοχημικοί παράγοντες, όπως το μέγεθος σωματιδίου, το ζ-δυναμικό, ο δείκτης πολυδιασποράς και ο βαθμός ενθυλάκωσης, οι οποίοι επηρεάζουν καθοριστικά τη συμπεριφορά των λιποσωμάτων τόσο in vitro όσο και in vivo. Επιπλέον, επισημαίνονται οι παράμετροι που επιδρούν στην αποδέσμευση της ΦΔΟ, όπως η περιεκτικότητα χοληστερόλης, το μήκος PEG-αλυσίδων και η μορφολογία της μεμβράνης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις εφαρμογές των συστημάτων αυτών στην αντικαρκινική θεραπεία, στη γονιδιακή θεραπεία, στην θεραπευτική αντιμετώπιση βακτηριακών λοιμώξεων, στην ανάπτυξη εμβολίων, καθώς και στο ρόλο τους ως διαγνωστικοί παράγοντες. Πολλαπλές μελέτες τεκμηριώνουν την αυξημένη αποτελεσματικότητα των pH-αποκρινόμενων λιποσωμάτων στην αντικαρκινική θεραπεία έναντι συμβατικών μεθόδων, λόγω της στοχευμένης δράσης και της ελεγχόμενης αποδέσμευσης. Επιπλέον, έχουν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία στη χορήγηση γονιδιακών θεραπειών, όπου η προστασία του γενετικού υλικού και η στοχευμένη παράδοσή του στα κύτταρα-στόχους αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για την αποτελεσματικότητα της θεραπείας. Ωστόσο, εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές προκλήσεις, όπως η ανοσολογική αναγνώριση και οι πιθανές αλληλεπιδράσεις με πρωτείνες του πλάσματος, η κυτταροτοξικότητα ορισμένων υλικών, και οι δυσκολίες σε κλίμακα βιομηχανικής παραγωγής. Συμπερασματικά, τα pH-αποκρινόμενα λιποσώματα αποτελούν ένα σύστημα χορήγησης φαρμάκων, με ευρεία εφαρμογή και προοπτικές. Η περαιτέρω βελτιστοποίηση της σύστασης και της λειτουργικότητάς τους, σε συνδυασμό με την εντατικοποίηση των προκλινικών και κλινικών μελετών, κρίνεται αναγκαία για την πλήρη αξιοποίησή τους στη σύγχρονη νανοϊατρική.","The development of pH-responsive liposomes represents an advanced and highly promising approach in the field of pharmaceutical technology, particularly in targeted drug delivery. These nanosystems, thanks to their ability to respond to pH alterations, are ideal for transporting drugs to pathological regions of the body. Their mechanism of action leverages the acidic microenvironment typically present in such regions, such as tumors or inflammatory tissues, facilitating selective drug release. More specifically, this mechanism relies on pH-induced changes of the microenvironment that trigger structural reorganization of the liposomal membrane. Thus, during systemic circulation under physiological pH conditions (~7.4), liposomes remain stable. However, in more acidic environments, such as within tumor tissues (~6.5–6.8), protonation of specific functional groups occurs, leading to membrane destabilization and controlled release of the encapsulated drug.Compared to conventional liposomes, pH-responsive systems offer significant advantages by expanding the therapeutic efficacy while minimizing systemic toxicity and side- effects, as substantiated by various reports and clinical studies discussed in this dissertation. These liposomes are biocompatible, biodegradable, and capable of encapsulating both hydrophilic and hydrophobic drugs, increasing their versatility in drug delivery. Various liposomal formulations have been studied, which are compositions of phospholipids combined with stabilizers, polymers, or surfactants that enhance their pH sensitivity and stability. Furthermore, they can be functionalized with targeting ligands on liposomal membrane, allowing them to respond to specific environmental triggers such as pH-changes, temperature variations, redox conditions, enzyme activity, or external stimuli like UV light and ultrasound. While thin-film hydration technique is most commonly used for their preparation, other methods are also reported to produce the desirable nanosystems. This dissertation, through an extensive literature review conducted between 2020 and 2025 using the PubMed and Google Scholar databases, provides a thorough analysis of the mechanism of action of pH-responsive liposomes. In addition, it presents the predominant formulations, their composition, as well as the preparation protocols and characterization techniques employed. Critical physicochemical parameters, such as particle size, zeta potential, polydispersity index, and encapsulation efficiency are examined for their significant impact on the resulted formulation both in vitro and in vivo. Additionally, factors affecting drug release, including cholesterol content, PEG chain length, and membrane morphology, are highlighted. Particular emphasis is placed on the applications of these systems in anticancer therapy, gene therapy, treatment of bacterial infections, vaccine development, and their role as diagnostic agents. Numerous studies have demonstrated the superior efficacy of pH-responsive liposomes in oncology compared to conventional methods, due to their targeted action and controlled drug release capabilities. They have also been successfully applied in gene therapy, where the protection and precise delivery of genetic material to target cells are critical for therapeutic success. Nevertheless, several challenges remain, such as immune recognition, potential interactions with plasma proteins, the cytotoxicity of certain materials, and issues related to large scale production. In conclusion, pH-responsive liposomes constitute a versatile and promising drug delivery platform with broad applicability and future potential. Further optimization of their composition and functionality, along with preclinical and clinical trials, is essential to fully harness their capabilities in modern nanomedicine."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Η τεχνολογία των pH-αποκρινόμενων λιποσωμάτων (pH-responsive liposomes)"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["ΤΣΙΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΓΕΩΡΓΙΑ","TSIROGIANNI ANTONIA-GEORGIA"],"dc:date":["2025"],"dc:description":["Η ανάπτυξη των pH-αποκρινόμενων λιποσωμάτων συνιστά μία προηγμένη και πολλά υποσχόμενη προσέγγιση στον τομέα της φαρμακευτικής τεχνολογίας και συγκεκριμένα στη στοχευμένη χορήγηση φαρμάκων. Τα συγκεκριμένα νανοσυστήματα, λόγω της ικανότητάς τους να αποκρίνονται σε μεταβολές του pH, καθίστανται ιδανικά για τη μεταφορά ΦΔΟ σε παθολογικές περιοχές του οργανισμού. Ο μηχανισμός δράσης τους αξιοποιεί το όξινο μικροπεριβάλλον που αναπτύσσεται στις συγκεκριμένες περιοχές, όπως οι όγκοι ή οι φλεγμονώδεις ιστοί , διευκολύνοντας την εκλεκτική αποδέσμευση του φαρμάκου. Πιο συγκεκριμένα βασίζεται στις αλλαγές pH του μικροπεριβάλλοντος που πυροδοτούν την αναδιαμόρφωση της μεμβράνης των λιποσωμάτων. Έτσι, κατά την κυκλοφορία στην κυκλοφορία του αίματος, σε συνθήκες φυσιολογικού pH (~7.4), τα λιποσώματα διατηρούν τη σταθερότητά τους. Ωστόσο, σε περιβάλλον χαμηλότερου pH, όπως αυτό των καρκινικών ιστών (~6.5–6.8), υφίστανται πρωτονίωση συγκεκριμένων λειτουργικών ομάδων, οδηγώντας σε αποσταθεροποίηση της μεμβράνης και ελεγχόμενη αποδέσμευση της εγκλωβισμένης ΦΔΟ. Σε σύγκριση με τα συμβατικά λιποσώματα πλεονεκτούν καθώς αυξάνουν το θεραπευτικό εύρος, μειώνοντας παράλληλα τη συστημική τοξικότητα, όπως αποδεικνύεται από αναφορές και κλινικές μελέτες που αναλύονται στην παρούσα διπλωματική εργασία. Τα pH-αποκρινόμενα λιποσώματα είναι βιοσυμβατά, βιοαποικοδομήσιμα και παρουσιάζουν τη δυνατότητα εγκλωβισμού τόσο υδρόφιλων όσο και υδρόφοβων μορίων. Ποικίλα λιποσωμιακά συστήματα έχουν μελετηθεί, τα οποία συνιστούν συνθέσεις από φωσφολιπίδια σε συνδυασμό με σταθεροποιητές, πολυμερή ή επιφανειοδραστικές ουσίες, που ενισχύουν την ευαισθησία τους στο pH και τη σταθερότητά τους. Μάλιστα, δύνανται να τροποποιηθούν περαιτέρω με μακρομόρια στόχευσης στην εξωτερική μεμβράνη των λιποσωμάτων, ώστε να αποκτήσουν ιδιότητες απόκρισης σε πολλαπλά ερεθίσματα. Συνήθως παρασκευάζονται με τη μέθοδο ενυδάτωσης λεπτού λιπιδικού υμενίου, ωστόσο αναφέρονται κι άλλες τεχνικές που οδηγούν στα επιθυμητά νανοσωματίδια. Η παρούσα εργασία, μέσω βιβλιογραφικής ανασκόπησης στην περίοδο 2020-2025 από τις βάσεις PubMed και Google Scholar, αναλύει εκτενώς τον μηχανισμό δράσης των pH- αποκρινόμενων λιποσωμάτων. Επιπλέον, παρουσιάζει τις βασικές συνθέσεις που επικρατούν, τα κύρια συστατικά τους, καθώς και τις μεθόδους σύνθεσης και χαρακτηρισμού τους. Παράλληλα, εξετάζονται κρίσιμοι φυσικοχημικοί παράγοντες, όπως το μέγεθος σωματιδίου, το ζ-δυναμικό, ο δείκτης πολυδιασποράς και ο βαθμός ενθυλάκωσης, οι οποίοι επηρεάζουν καθοριστικά τη συμπεριφορά των λιποσωμάτων τόσο in vitro όσο και in vivo. Επιπλέον, επισημαίνονται οι παράμετροι που επιδρούν στην αποδέσμευση της ΦΔΟ, όπως η περιεκτικότητα χοληστερόλης, το μήκος PEG-αλυσίδων και η μορφολογία της μεμβράνης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις εφαρμογές των συστημάτων αυτών στην αντικαρκινική θεραπεία, στη γονιδιακή θεραπεία, στην θεραπευτική αντιμετώπιση βακτηριακών λοιμώξεων, στην ανάπτυξη εμβολίων, καθώς και στο ρόλο τους ως διαγνωστικοί παράγοντες. Πολλαπλές μελέτες τεκμηριώνουν την αυξημένη αποτελεσματικότητα των pH-αποκρινόμενων λιποσωμάτων στην αντικαρκινική θεραπεία έναντι συμβατικών μεθόδων, λόγω της στοχευμένης δράσης και της ελεγχόμενης αποδέσμευσης. Επιπλέον, έχουν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία στη χορήγηση γονιδιακών θεραπειών, όπου η προστασία του γενετικού υλικού και η στοχευμένη παράδοσή του στα κύτταρα-στόχους αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για την αποτελεσματικότητα της θεραπείας. Ωστόσο, εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές προκλήσεις, όπως η ανοσολογική αναγνώριση και οι πιθανές αλληλεπιδράσεις με πρωτείνες του πλάσματος, η κυτταροτοξικότητα ορισμένων υλικών, και οι δυσκολίες σε κλίμακα βιομηχανικής παραγωγής. Συμπερασματικά, τα pH-αποκρινόμενα λιποσώματα αποτελούν ένα σύστημα χορήγησης φαρμάκων, με ευρεία εφαρμογή και προοπτικές. Η περαιτέρω βελτιστοποίηση της σύστασης και της λειτουργικότητάς τους, σε συνδυασμό με την εντατικοποίηση των προκλινικών και κλινικών μελετών, κρίνεται αναγκαία για την πλήρη αξιοποίησή τους στη σύγχρονη νανοϊατρική.","The development of pH-responsive liposomes represents an advanced and highly promising approach in the field of pharmaceutical technology, particularly in targeted drug delivery. These nanosystems, thanks to their ability to respond to pH alterations, are ideal for transporting drugs to pathological regions of the body. Their mechanism of action leverages the acidic microenvironment typically present in such regions, such as tumors or inflammatory tissues, facilitating selective drug release. More specifically, this mechanism relies on pH-induced changes of the microenvironment that trigger structural reorganization of the liposomal membrane. Thus, during systemic circulation under physiological pH conditions (~7.4), liposomes remain stable. However, in more acidic environments, such as within tumor tissues (~6.5–6.8), protonation of specific functional groups occurs, leading to membrane destabilization and controlled release of the encapsulated drug.Compared to conventional liposomes, pH-responsive systems offer significant advantages by expanding the therapeutic efficacy while minimizing systemic toxicity and side- effects, as substantiated by various reports and clinical studies discussed in this dissertation. These liposomes are biocompatible, biodegradable, and capable of encapsulating both hydrophilic and hydrophobic drugs, increasing their versatility in drug delivery. Various liposomal formulations have been studied, which are compositions of phospholipids combined with stabilizers, polymers, or surfactants that enhance their pH sensitivity and stability. Furthermore, they can be functionalized with targeting ligands on liposomal membrane, allowing them to respond to specific environmental triggers such as pH-changes, temperature variations, redox conditions, enzyme activity, or external stimuli like UV light and ultrasound. While thin-film hydration technique is most commonly used for their preparation, other methods are also reported to produce the desirable nanosystems. This dissertation, through an extensive literature review conducted between 2020 and 2025 using the PubMed and Google Scholar databases, provides a thorough analysis of the mechanism of action of pH-responsive liposomes. In addition, it presents the predominant formulations, their composition, as well as the preparation protocols and characterization techniques employed. Critical physicochemical parameters, such as particle size, zeta potential, polydispersity index, and encapsulation efficiency are examined for their significant impact on the resulted formulation both in vitro and in vivo. Additionally, factors affecting drug release, including cholesterol content, PEG chain length, and membrane morphology, are highlighted. Particular emphasis is placed on the applications of these systems in anticancer therapy, gene therapy, treatment of bacterial infections, vaccine development, and their role as diagnostic agents. Numerous studies have demonstrated the superior efficacy of pH-responsive liposomes in oncology compared to conventional methods, due to their targeted action and controlled drug release capabilities. They have also been successfully applied in gene therapy, where the protection and precise delivery of genetic material to target cells are critical for therapeutic success. Nevertheless, several challenges remain, such as immune recognition, potential interactions with plasma proteins, the cytotoxicity of certain materials, and issues related to large scale production. In conclusion, pH-responsive liposomes constitute a versatile and promising drug delivery platform with broad applicability and future potential. Further optimization of their composition and functionality, along with preclinical and clinical trials, is essential to fully harness their capabilities in modern nanomedicine."],"dc:identifier":["uoadl:5301387","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5301387"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"dc:title":["Η τεχνολογία των pH-αποκρινόμενων λιποσωμάτων (pH-responsive liposomes)"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T06:37:27Z"}