{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5305342"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5305342","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Ανάλυση της σύστασης της λιποφουσκίνης (μαύρης ύλης) των γηρασμένων κυττάρων","abstract":"Κυτταρική γήρανση είναι η μη αναστρέψιμη παύση του κυτταρικού κύκλου, προκαλούμενη είτε λόγω εξάντλησης των τελομερών, είτε από οξύ κυτταρικό στρες. Αν και θεωρείται προστατευτικός μηχανισμός, η παρατεταμένη παρουσία της ευοδώνει το γήρας (aging) αλλά και την ανάπτυξη διάφορων παθολογιών, μεταξύ των οποίων και την καρκινογένεση. Ένα από τα βασικότερα χαρακτηριστικά των γηρασμένων κυττάρων είναι η συσσώρευση λιποφουσκίνης, ενός αυτοφθορίζοντος υποπροϊόντος του κυτταρικού μεταβολισμού το οποίο αποτελείται από οξειδωμένες και αλληλοσυνδεόμενες (crosslinked) πρωτεΐνες, λιπίδια και μέταλλα. Η συσσώρευση της λιποφουσκίνης οφείλεται στον απορυθμισμένο μεταβολισμό και στις μακρομοριακές βλάβες που χαρακτηρίζουν τα γηρασμένα κύτταρα. Η λιποφουσκίνη απαντάται σε όλους τους τύπους γηρασμένων κυττάρων σε καλλιέργεια (in vitro) ή σε ζώντες οργανισμούς (in vivo), καθώς και σε αρχειακό υλικό. Η καθολική παρουσία της λιποφουσκίνης στα γηρασμένα κύτταρα οδήγησε στην ανάπτυξη καινοτόμων αντιδραστηρίων όπως τα GL13 και GLF16 τα οποία εμφανίζουν ισχυρή χημική συγγένεια πρόσδεσης με την λιποφουσκίνη, ώστε να επιτρέπουν την ανίχνευση αλλά και την απομόνωση ζωντανών γηρασμένων κυττάρων. Ως αποτέλεσμα, η λιποφουσκίνη χρησιμοποείται πλέον ως βιοδείκτης και οδηγός για την επιλεκτική απομάκρυνση γηρασμένων κυττάρων μέσω της εξειδικευμένης πλατφόρμας mGL392, ανοίγοντας νέους ορίζοντες για την εξατομικευμένη θεραπεία ασθενειών που σχετίζονται με την κυτταρική γήρανση. Παρά την ανάπτυξη των παραπάνω αντιδραστηρίων από την ομάδα του Εργαστηρίου Ιστολογίας-Εμβρυολογίας, ο προσδιορισμός της πρωτεϊνικής σύστασης της λιποφουσκίνης παραμένει μέχρι και σήμερα μια σημαντική πρόκληση για την βιοϊατρική έρευνα. Προηγούμενες πρωτεωμικές μελέτες ανάλυσης της λιποφουσκίνης από ιστούς δεν έχουν κατορθώσει να συσχετίσουν την πρωτεϊνική σύστασή της με την κυτταρική γήρανση. Στόχος της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η λεπτομερής χαρτογράφηση της σύστασης της λιποφουσκίνης μέσω πρωτεωμικής ανάλυσης, με στόχο την εις βάθος κατανόηση της μοριακής της σύνθεσης και του βιολογικού της ρόλου στην κυτταρική γήρανση. Η λιποφουσκίνη απομονώθηκε από κύτταρα σε καλλιέργεια στα οποία επάχθηκε η κυτταρική γήρανση χρησιμοποιώντας το σύστημα Tet-ON στις κυτταρικές σειρές Li- Fraumeni-p21WAF1/Cip1 Tet-ON και HBEC-CDC6 Tet-ON, με σκοπό να ταυτοποιηθούν πρωτεΐνες τόσο με κοινό όσο και με κυτταροειδικό ρόλο στην συγκρότηση της λιποφουσκίνης. Η πρωτεωμική ανάλυση ανέδειξε πολυάριθμες κοινές ή/και κυτταροειδικές πρωτεΐνες και ο προσδιορισμός του βιολογικού ρόλου τους έγινε μέσω εκτεταμένης βιοπληροφορικής ανάλυσης. Οι πρωτεΐνες που ταυτοποιήθηκαν εμπλέκονται σε κρίσιμες κυτταρικές διεργασίες όπως η οργάνωση του κυτταροσκελετού, η μίτωση, η επιδιόρθωση του DNA, ο μεταβολισμός και η ομοιοστασία των λιπιδίων, καθώς και σε μηχανισμούς που επηρεάζουν τη μυϊκή λειτουργία και κυτταρικές λειτουργίες απαραίτητες για την κινητικότητα, την κυτταρική διαίρεση και την ενδοκυτταρική μεταφορά. Επιπλέον, ταυτοποιήθηκαν πρωτεΐνες που σχετίζονται με ασθένειες όπως η αμυλοείδωση, η νόσος Alzheimer και η υπερκεράτωση. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι ανιχνεύσαμε ικανό αριθμό πρωτεϊνών κοινών και στα δύο κυτταρικά συστήματα, όπως πρωτεΐνες του πρωτεοσώματος (π.χ. BIRC6, ADRM1), λυσοσωμικών ενζύμων (I2S) και μεταβολικών ενζύμων (π.χ. GAPDH). Το εύρημα αυτό υποδηλώνει την γενική συνδυαστική δυσλειτουργία πρωτεοστατικών και λυσοσωμικών μηχανισμών στα γηράσκοντα κύτταρα που τα οδηγεί στη συσσώρευση μη αποικοδομήσιμων μορίων. Επίσης, η ανίχνευση στοιχείων του κυτταροσκελετού (π.χ. κερατίνες, plectin, FARP2) και πρωτεϊνών που εμπλέκονται στη δομή της χρωματίνης (π.χ. H2B type 1-K, Bub1, PCM1) αναδεικνύει εκτεταμένες δομικές αλλοιώσεις στα γηρασμένα κύτταρα. Συνολικά, τα ευρήματά μας δείχνουν ότι η λιποφουσκίνη αποτελεί ένα ετερογενές σύμπλοκο οξειδωμένων, τροποποιημένων και μη αποικοδομήσιμων πρωτεϊνών, το οποίο πιθανά προκύπτει από τη συνδυασμένη δυσλειτουργία πρωτεοστατικών και λυσοσωμικών μηχανισμών αποικοδόμησης μακρομορίων. Η ιδιαίτερη σύνθεσή της, όπως αναδείχθηκε από την παρούσα ανάλυση, αποτυπώνει έναν «πυρήνα» κοινών πρωτεϊνών που συνδέονται με εκτεταμένες αλλοιώσεις σε δομικές και μεταβολικές διεργασίες. Αυτά τα δεδομένα προσφέρουν νέα στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο η σταδιακή συσσώρευση της λιποφουσκίνης στα κύτταρα μπορεί να συμβάλλει στη κυτταρική γήρανση με επακόλουθο σειρά από σχετιζόμενες παθολογίες.","abstract_html":"Κυτταρική γήρανση είναι η μη αναστρέψιμη παύση του κυτταρικού κύκλου, προκαλούμενη είτε λόγω εξάντλησης των τελομερών, είτε από οξύ κυτταρικό στρες. Αν και θεωρείται προστατευτικός μηχανισμός, η παρατεταμένη παρουσία της ευοδώνει το γήρας (aging) αλλά και την ανάπτυξη διάφορων παθολογιών, μεταξύ των οποίων και την καρκινογένεση. Ένα από τα βασικότερα χαρακτηριστικά των γηρασμένων κυττάρων είναι η συσσώρευση λιποφουσκίνης, ενός αυτοφθορίζοντος υποπροϊόντος του κυτταρικού μεταβολισμού το οποίο αποτελείται από οξειδωμένες και αλληλοσυνδεόμενες (crosslinked) πρωτεΐνες, λιπίδια και μέταλλα. Η συσσώρευση της λιποφουσκίνης οφείλεται στον απορυθμισμένο μεταβολισμό και στις μακρομοριακές βλάβες που χαρακτηρίζουν τα γηρασμένα κύτταρα. Η λιποφουσκίνη απαντάται σε όλους τους τύπους γηρασμένων κυττάρων σε καλλιέργεια (in vitro) ή σε ζώντες οργανισμούς (in vivo), καθώς και σε αρχειακό υλικό. Η καθολική παρουσία της λιποφουσκίνης στα γηρασμένα κύτταρα οδήγησε στην ανάπτυξη καινοτόμων αντιδραστηρίων όπως τα GL13 και GLF16 τα οποία εμφανίζουν ισχυρή χημική συγγένεια πρόσδεσης με την λιποφουσκίνη, ώστε να επιτρέπουν την ανίχνευση αλλά και την απομόνωση ζωντανών γηρασμένων κυττάρων. Ως αποτέλεσμα, η λιποφουσκίνη χρησιμοποείται πλέον ως βιοδείκτης και οδηγός για την επιλεκτική απομάκρυνση γηρασμένων κυττάρων μέσω της εξειδικευμένης πλατφόρμας mGL392, ανοίγοντας νέους ορίζοντες για την εξατομικευμένη θεραπεία ασθενειών που σχετίζονται με την κυτταρική γήρανση. Παρά την ανάπτυξη των παραπάνω αντιδραστηρίων από την ομάδα του Εργαστηρίου Ιστολογίας-Εμβρυολογίας, ο προσδιορισμός της πρωτεϊνικής σύστασης της λιποφουσκίνης παραμένει μέχρι και σήμερα μια σημαντική πρόκληση για την βιοϊατρική έρευνα. Προηγούμενες πρωτεωμικές μελέτες ανάλυσης της λιποφουσκίνης από ιστούς δεν έχουν κατορθώσει να συσχετίσουν την πρωτεϊνική σύστασή της με την κυτταρική γήρανση. Στόχος της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η λεπτομερής χαρτογράφηση της σύστασης της λιποφουσκίνης μέσω πρωτεωμικής ανάλυσης, με στόχο την εις βάθος κατανόηση της μοριακής της σύνθεσης και του βιολογικού της ρόλου στην κυτταρική γήρανση. Η λιποφουσκίνη απομονώθηκε από κύτταρα σε καλλιέργεια στα οποία επάχθηκε η κυτταρική γήρανση χρησιμοποιώντας το σύστημα Tet-ON στις κυτταρικές σειρές Li- Fraumeni-p21WAF1/Cip1 Tet-ON και HBEC-CDC6 Tet-ON, με σκοπό να ταυτοποιηθούν πρωτεΐνες τόσο με κοινό όσο και με κυτταροειδικό ρόλο στην συγκρότηση της λιποφουσκίνης. Η πρωτεωμική ανάλυση ανέδειξε πολυάριθμες κοινές ή/και κυτταροειδικές πρωτεΐνες και ο προσδιορισμός του βιολογικού ρόλου τους έγινε μέσω εκτεταμένης βιοπληροφορικής ανάλυσης. Οι πρωτεΐνες που ταυτοποιήθηκαν εμπλέκονται σε κρίσιμες κυτταρικές διεργασίες όπως η οργάνωση του κυτταροσκελετού, η μίτωση, η επιδιόρθωση του DNA, ο μεταβολισμός και η ομοιοστασία των λιπιδίων, καθώς και σε μηχανισμούς που επηρεάζουν τη μυϊκή λειτουργία και κυτταρικές λειτουργίες απαραίτητες για την κινητικότητα, την κυτταρική διαίρεση και την ενδοκυτταρική μεταφορά. Επιπλέον, ταυτοποιήθηκαν πρωτεΐνες που σχετίζονται με ασθένειες όπως η αμυλοείδωση, η νόσος Alzheimer και η υπερκεράτωση. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι ανιχνεύσαμε ικανό αριθμό πρωτεϊνών κοινών και στα δύο κυτταρικά συστήματα, όπως πρωτεΐνες του πρωτεοσώματος (π.χ. BIRC6, ADRM1), λυσοσωμικών ενζύμων (I2S) και μεταβολικών ενζύμων (π.χ. GAPDH). Το εύρημα αυτό υποδηλώνει την γενική συνδυαστική δυσλειτουργία πρωτεοστατικών και λυσοσωμικών μηχανισμών στα γηράσκοντα κύτταρα που τα οδηγεί στη συσσώρευση μη αποικοδομήσιμων μορίων. Επίσης, η ανίχνευση στοιχείων του κυτταροσκελετού (π.χ. κερατίνες, plectin, FARP2) και πρωτεϊνών που εμπλέκονται στη δομή της χρωματίνης (π.χ. H2B type 1-K, Bub1, PCM1) αναδεικνύει εκτεταμένες δομικές αλλοιώσεις στα γηρασμένα κύτταρα. Συνολικά, τα ευρήματά μας δείχνουν ότι η λιποφουσκίνη αποτελεί ένα ετερογενές σύμπλοκο οξειδωμένων, τροποποιημένων και μη αποικοδομήσιμων πρωτεϊνών, το οποίο πιθανά προκύπτει από τη συνδυασμένη δυσλειτουργία πρωτεοστατικών και λυσοσωμικών μηχανισμών αποικοδόμησης μακρομορίων. Η ιδιαίτερη σύνθεσή της, όπως αναδείχθηκε από την παρούσα ανάλυση, αποτυπώνει έναν «πυρήνα» κοινών πρωτεϊνών που συνδέονται με εκτεταμένες αλλοιώσεις σε δομικές και μεταβολικές διεργασίες. Αυτά τα δεδομένα προσφέρουν νέα στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο η σταδιακή συσσώρευση της λιποφουσκίνης στα κύτταρα μπορεί να συμβάλλει στη κυτταρική γήρανση με επακόλουθο σειρά από σχετιζόμενες παθολογίες.","abstract_has_math":false,"creators":["ΘΑΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ-ΦΟΙΒΟΣ","THANOS DIMITRIOS-FOIVOS"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2025,"date_issued":"2025","date_published":"2025","updated_at":"2026-11-19T06:40:10Z","subjects":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5305342"],"render_values":[{"text":"uoadl:5305342","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5305342","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5305342","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5305342","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["ΘΑΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ-ΦΟΙΒΟΣ","THANOS DIMITRIOS-FOIVOS"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2025"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Θετικές Επιστήμες","Science"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5305342","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5305342"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Κυτταρική γήρανση είναι η μη αναστρέψιμη παύση του κυτταρικού κύκλου, προκαλούμενη είτε λόγω εξάντλησης των τελομερών, είτε από οξύ κυτταρικό στρες. Αν και θεωρείται προστατευτικός μηχανισμός, η παρατεταμένη παρουσία της ευοδώνει το γήρας (aging) αλλά και την ανάπτυξη διάφορων παθολογιών, μεταξύ των οποίων και την καρκινογένεση. Ένα από τα βασικότερα χαρακτηριστικά των γηρασμένων κυττάρων είναι η συσσώρευση λιποφουσκίνης, ενός αυτοφθορίζοντος υποπροϊόντος του κυτταρικού μεταβολισμού το οποίο αποτελείται από οξειδωμένες και αλληλοσυνδεόμενες (crosslinked) πρωτεΐνες, λιπίδια και μέταλλα. Η συσσώρευση της λιποφουσκίνης οφείλεται στον απορυθμισμένο μεταβολισμό και στις μακρομοριακές βλάβες που χαρακτηρίζουν τα γηρασμένα κύτταρα. Η λιποφουσκίνη απαντάται σε όλους τους τύπους γηρασμένων κυττάρων σε καλλιέργεια (in vitro) ή σε ζώντες οργανισμούς (in vivo), καθώς και σε αρχειακό υλικό. Η καθολική παρουσία της λιποφουσκίνης στα γηρασμένα κύτταρα οδήγησε στην ανάπτυξη καινοτόμων αντιδραστηρίων όπως τα GL13 και GLF16 τα οποία εμφανίζουν ισχυρή χημική συγγένεια πρόσδεσης με την λιποφουσκίνη, ώστε να επιτρέπουν την ανίχνευση αλλά και την απομόνωση ζωντανών γηρασμένων κυττάρων. Ως αποτέλεσμα, η λιποφουσκίνη χρησιμοποείται πλέον ως βιοδείκτης και οδηγός για την επιλεκτική απομάκρυνση γηρασμένων κυττάρων μέσω της εξειδικευμένης πλατφόρμας mGL392, ανοίγοντας νέους ορίζοντες για την εξατομικευμένη θεραπεία ασθενειών που σχετίζονται με την κυτταρική γήρανση. Παρά την ανάπτυξη των παραπάνω αντιδραστηρίων από την ομάδα του Εργαστηρίου Ιστολογίας-Εμβρυολογίας, ο προσδιορισμός της πρωτεϊνικής σύστασης της λιποφουσκίνης παραμένει μέχρι και σήμερα μια σημαντική πρόκληση για την βιοϊατρική έρευνα. Προηγούμενες πρωτεωμικές μελέτες ανάλυσης της λιποφουσκίνης από ιστούς δεν έχουν κατορθώσει να συσχετίσουν την πρωτεϊνική σύστασή της με την κυτταρική γήρανση. Στόχος της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η λεπτομερής χαρτογράφηση της σύστασης της λιποφουσκίνης μέσω πρωτεωμικής ανάλυσης, με στόχο την εις βάθος κατανόηση της μοριακής της σύνθεσης και του βιολογικού της ρόλου στην κυτταρική γήρανση. Η λιποφουσκίνη απομονώθηκε από κύτταρα σε καλλιέργεια στα οποία επάχθηκε η κυτταρική γήρανση χρησιμοποιώντας το σύστημα Tet-ON στις κυτταρικές σειρές Li- Fraumeni-p21WAF1/Cip1 Tet-ON και HBEC-CDC6 Tet-ON, με σκοπό να ταυτοποιηθούν πρωτεΐνες τόσο με κοινό όσο και με κυτταροειδικό ρόλο στην συγκρότηση της λιποφουσκίνης. Η πρωτεωμική ανάλυση ανέδειξε πολυάριθμες κοινές ή/και κυτταροειδικές πρωτεΐνες και ο προσδιορισμός του βιολογικού ρόλου τους έγινε μέσω εκτεταμένης βιοπληροφορικής ανάλυσης. Οι πρωτεΐνες που ταυτοποιήθηκαν εμπλέκονται σε κρίσιμες κυτταρικές διεργασίες όπως η οργάνωση του κυτταροσκελετού, η μίτωση, η επιδιόρθωση του DNA, ο μεταβολισμός και η ομοιοστασία των λιπιδίων, καθώς και σε μηχανισμούς που επηρεάζουν τη μυϊκή λειτουργία και κυτταρικές λειτουργίες απαραίτητες για την κινητικότητα, την κυτταρική διαίρεση και την ενδοκυτταρική μεταφορά. Επιπλέον, ταυτοποιήθηκαν πρωτεΐνες που σχετίζονται με ασθένειες όπως η αμυλοείδωση, η νόσος Alzheimer και η υπερκεράτωση. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι ανιχνεύσαμε ικανό αριθμό πρωτεϊνών κοινών και στα δύο κυτταρικά συστήματα, όπως πρωτεΐνες του πρωτεοσώματος (π.χ. BIRC6, ADRM1), λυσοσωμικών ενζύμων (I2S) και μεταβολικών ενζύμων (π.χ. GAPDH). Το εύρημα αυτό υποδηλώνει την γενική συνδυαστική δυσλειτουργία πρωτεοστατικών και λυσοσωμικών μηχανισμών στα γηράσκοντα κύτταρα που τα οδηγεί στη συσσώρευση μη αποικοδομήσιμων μορίων. Επίσης, η ανίχνευση στοιχείων του κυτταροσκελετού (π.χ. κερατίνες, plectin, FARP2) και πρωτεϊνών που εμπλέκονται στη δομή της χρωματίνης (π.χ. H2B type 1-K, Bub1, PCM1) αναδεικνύει εκτεταμένες δομικές αλλοιώσεις στα γηρασμένα κύτταρα. Συνολικά, τα ευρήματά μας δείχνουν ότι η λιποφουσκίνη αποτελεί ένα ετερογενές σύμπλοκο οξειδωμένων, τροποποιημένων και μη αποικοδομήσιμων πρωτεϊνών, το οποίο πιθανά προκύπτει από τη συνδυασμένη δυσλειτουργία πρωτεοστατικών και λυσοσωμικών μηχανισμών αποικοδόμησης μακρομορίων. Η ιδιαίτερη σύνθεσή της, όπως αναδείχθηκε από την παρούσα ανάλυση, αποτυπώνει έναν «πυρήνα» κοινών πρωτεϊνών που συνδέονται με εκτεταμένες αλλοιώσεις σε δομικές και μεταβολικές διεργασίες. Αυτά τα δεδομένα προσφέρουν νέα στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο η σταδιακή συσσώρευση της λιποφουσκίνης στα κύτταρα μπορεί να συμβάλλει στη κυτταρική γήρανση με επακόλουθο σειρά από σχετιζόμενες παθολογίες.","Cellular senescence is defined as the irreversible arrest of the cell cycle, caused either by telomere attrition or acute cellular stress, and is considered as a cellular mechanism resisting carcinogenesis. One of the main hallmarks of senescent cells is the accumulation of lipofuscin, an autofluorescent by-product of cellular metabolism, composed of oxidized and crosslinked proteins, lipids, and metals. Its accumulation is the result of deregulated metabolic processes and macromolecular damages observed in senescent cells. Lipofuscin is found in all types of biological samples, whether in living organisms (in vivo), in senescent cultured cells (in vitro), or even in archival material. As it is a hallmark of cellular senescence, innovative reagents such as GL13 and GLF16 have been developed for detecting and isolating senescent cells. These reagents exhibit high chemical affinity for lipofuscin and enable both the detection and isolation of live senescent cells. As a result, lipofuscin is used as a biomarker and guiding tool for the selective elimination of senescent cells through the mGL392 platform, thus opening new horizons towards personalized therapies for diseases associated with cellular senescence. Despite the development of these reagents, the determination of lipofuscin’s protein composition remains a major challenge in biomedical research. Previous proteomic studies of lipofuscin isolated from tissues were not successful to directly associate lipofuscin with cellular senescence. The aim of the present thesis is to map the composition of lipofuscin through extensive proteomic analysis in order to understand its molecular makeup and biological role. Lipofuscin was isolated from two different cell types in which senescence was induced using the Tet-ON system (Li-Fraumeni-p21WAF1/Cip1 Tet-ON and HBEC-CDC6 Tet- ON) in which cellular senescence was induced by the addition of doxycycline. The cell lysates were subjected to proteomic analysis revealing numerous common and cell type-specific proteins, whose biological roles were inferred through bioinformatic analysis. We found that the lipofuscin-associated proteins are involved in critical cellular processes such as cytoskeleton organization, mitosis, DNA repair, lipid metabolism and homeostasis, as well as in mechanisms affecting muscle function and in addition to cellular processes essential for motility, cell division, and intracellular transport. Interestingly, several of these proteins have been previously associated with diseases such as amyloidosis, Alzheimer’s disease, and hyperkeratosis. Furthermore, we discovered a group of proteins common in both cellular systems, including proteasome proteins (e.g., BIRC6, ADRM1), lysosomal enzymes (I2S), and metabolic enzymes (GAPDH), a finding suggesting the combined dysfunction of proteostatic and lysosomal mechanisms, leading to the accumulation of non-degradable molecules. In addition, the detection of cytoskeletal components (e.g., keratins, plectin, FARP2) and proteins regulating chromatin (e.g., H2B type 1-K, Bub1, PCM1) highlights extensive structural alterations in senescent cells. Overall, our findings strongly suggest that lipofuscin is a heterogeneous macromolecular complex consisting of oxidized, modified, and non-degradable proteins, likely arising from the combined dysfunction of proteostatic and lysosomal mechanisms. Its distinct composition in different cell types, as revealed in this analysis, reflects the existence of a core of proteins in lipofuscin associated with extensive disruptions in structural and metabolic processes. Taken together, these data provide new insights into how lipofuscin accumulation may contribute to cellular senescence and the related pathologies."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Ανάλυση της σύστασης της λιποφουσκίνης (μαύρης ύλης) των γηρασμένων κυττάρων"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["ΘΑΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ-ΦΟΙΒΟΣ","THANOS DIMITRIOS-FOIVOS"],"dc:date":["2025"],"dc:description":["Κυτταρική γήρανση είναι η μη αναστρέψιμη παύση του κυτταρικού κύκλου, προκαλούμενη είτε λόγω εξάντλησης των τελομερών, είτε από οξύ κυτταρικό στρες. Αν και θεωρείται προστατευτικός μηχανισμός, η παρατεταμένη παρουσία της ευοδώνει το γήρας (aging) αλλά και την ανάπτυξη διάφορων παθολογιών, μεταξύ των οποίων και την καρκινογένεση. Ένα από τα βασικότερα χαρακτηριστικά των γηρασμένων κυττάρων είναι η συσσώρευση λιποφουσκίνης, ενός αυτοφθορίζοντος υποπροϊόντος του κυτταρικού μεταβολισμού το οποίο αποτελείται από οξειδωμένες και αλληλοσυνδεόμενες (crosslinked) πρωτεΐνες, λιπίδια και μέταλλα. Η συσσώρευση της λιποφουσκίνης οφείλεται στον απορυθμισμένο μεταβολισμό και στις μακρομοριακές βλάβες που χαρακτηρίζουν τα γηρασμένα κύτταρα. Η λιποφουσκίνη απαντάται σε όλους τους τύπους γηρασμένων κυττάρων σε καλλιέργεια (in vitro) ή σε ζώντες οργανισμούς (in vivo), καθώς και σε αρχειακό υλικό. Η καθολική παρουσία της λιποφουσκίνης στα γηρασμένα κύτταρα οδήγησε στην ανάπτυξη καινοτόμων αντιδραστηρίων όπως τα GL13 και GLF16 τα οποία εμφανίζουν ισχυρή χημική συγγένεια πρόσδεσης με την λιποφουσκίνη, ώστε να επιτρέπουν την ανίχνευση αλλά και την απομόνωση ζωντανών γηρασμένων κυττάρων. Ως αποτέλεσμα, η λιποφουσκίνη χρησιμοποείται πλέον ως βιοδείκτης και οδηγός για την επιλεκτική απομάκρυνση γηρασμένων κυττάρων μέσω της εξειδικευμένης πλατφόρμας mGL392, ανοίγοντας νέους ορίζοντες για την εξατομικευμένη θεραπεία ασθενειών που σχετίζονται με την κυτταρική γήρανση. Παρά την ανάπτυξη των παραπάνω αντιδραστηρίων από την ομάδα του Εργαστηρίου Ιστολογίας-Εμβρυολογίας, ο προσδιορισμός της πρωτεϊνικής σύστασης της λιποφουσκίνης παραμένει μέχρι και σήμερα μια σημαντική πρόκληση για την βιοϊατρική έρευνα. Προηγούμενες πρωτεωμικές μελέτες ανάλυσης της λιποφουσκίνης από ιστούς δεν έχουν κατορθώσει να συσχετίσουν την πρωτεϊνική σύστασή της με την κυτταρική γήρανση. Στόχος της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η λεπτομερής χαρτογράφηση της σύστασης της λιποφουσκίνης μέσω πρωτεωμικής ανάλυσης, με στόχο την εις βάθος κατανόηση της μοριακής της σύνθεσης και του βιολογικού της ρόλου στην κυτταρική γήρανση. Η λιποφουσκίνη απομονώθηκε από κύτταρα σε καλλιέργεια στα οποία επάχθηκε η κυτταρική γήρανση χρησιμοποιώντας το σύστημα Tet-ON στις κυτταρικές σειρές Li- Fraumeni-p21WAF1/Cip1 Tet-ON και HBEC-CDC6 Tet-ON, με σκοπό να ταυτοποιηθούν πρωτεΐνες τόσο με κοινό όσο και με κυτταροειδικό ρόλο στην συγκρότηση της λιποφουσκίνης. Η πρωτεωμική ανάλυση ανέδειξε πολυάριθμες κοινές ή/και κυτταροειδικές πρωτεΐνες και ο προσδιορισμός του βιολογικού ρόλου τους έγινε μέσω εκτεταμένης βιοπληροφορικής ανάλυσης. Οι πρωτεΐνες που ταυτοποιήθηκαν εμπλέκονται σε κρίσιμες κυτταρικές διεργασίες όπως η οργάνωση του κυτταροσκελετού, η μίτωση, η επιδιόρθωση του DNA, ο μεταβολισμός και η ομοιοστασία των λιπιδίων, καθώς και σε μηχανισμούς που επηρεάζουν τη μυϊκή λειτουργία και κυτταρικές λειτουργίες απαραίτητες για την κινητικότητα, την κυτταρική διαίρεση και την ενδοκυτταρική μεταφορά. Επιπλέον, ταυτοποιήθηκαν πρωτεΐνες που σχετίζονται με ασθένειες όπως η αμυλοείδωση, η νόσος Alzheimer και η υπερκεράτωση. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι ανιχνεύσαμε ικανό αριθμό πρωτεϊνών κοινών και στα δύο κυτταρικά συστήματα, όπως πρωτεΐνες του πρωτεοσώματος (π.χ. BIRC6, ADRM1), λυσοσωμικών ενζύμων (I2S) και μεταβολικών ενζύμων (π.χ. GAPDH). Το εύρημα αυτό υποδηλώνει την γενική συνδυαστική δυσλειτουργία πρωτεοστατικών και λυσοσωμικών μηχανισμών στα γηράσκοντα κύτταρα που τα οδηγεί στη συσσώρευση μη αποικοδομήσιμων μορίων. Επίσης, η ανίχνευση στοιχείων του κυτταροσκελετού (π.χ. κερατίνες, plectin, FARP2) και πρωτεϊνών που εμπλέκονται στη δομή της χρωματίνης (π.χ. H2B type 1-K, Bub1, PCM1) αναδεικνύει εκτεταμένες δομικές αλλοιώσεις στα γηρασμένα κύτταρα. Συνολικά, τα ευρήματά μας δείχνουν ότι η λιποφουσκίνη αποτελεί ένα ετερογενές σύμπλοκο οξειδωμένων, τροποποιημένων και μη αποικοδομήσιμων πρωτεϊνών, το οποίο πιθανά προκύπτει από τη συνδυασμένη δυσλειτουργία πρωτεοστατικών και λυσοσωμικών μηχανισμών αποικοδόμησης μακρομορίων. Η ιδιαίτερη σύνθεσή της, όπως αναδείχθηκε από την παρούσα ανάλυση, αποτυπώνει έναν «πυρήνα» κοινών πρωτεϊνών που συνδέονται με εκτεταμένες αλλοιώσεις σε δομικές και μεταβολικές διεργασίες. Αυτά τα δεδομένα προσφέρουν νέα στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο η σταδιακή συσσώρευση της λιποφουσκίνης στα κύτταρα μπορεί να συμβάλλει στη κυτταρική γήρανση με επακόλουθο σειρά από σχετιζόμενες παθολογίες.","Cellular senescence is defined as the irreversible arrest of the cell cycle, caused either by telomere attrition or acute cellular stress, and is considered as a cellular mechanism resisting carcinogenesis. One of the main hallmarks of senescent cells is the accumulation of lipofuscin, an autofluorescent by-product of cellular metabolism, composed of oxidized and crosslinked proteins, lipids, and metals. Its accumulation is the result of deregulated metabolic processes and macromolecular damages observed in senescent cells. Lipofuscin is found in all types of biological samples, whether in living organisms (in vivo), in senescent cultured cells (in vitro), or even in archival material. As it is a hallmark of cellular senescence, innovative reagents such as GL13 and GLF16 have been developed for detecting and isolating senescent cells. These reagents exhibit high chemical affinity for lipofuscin and enable both the detection and isolation of live senescent cells. As a result, lipofuscin is used as a biomarker and guiding tool for the selective elimination of senescent cells through the mGL392 platform, thus opening new horizons towards personalized therapies for diseases associated with cellular senescence. Despite the development of these reagents, the determination of lipofuscin’s protein composition remains a major challenge in biomedical research. Previous proteomic studies of lipofuscin isolated from tissues were not successful to directly associate lipofuscin with cellular senescence. The aim of the present thesis is to map the composition of lipofuscin through extensive proteomic analysis in order to understand its molecular makeup and biological role. Lipofuscin was isolated from two different cell types in which senescence was induced using the Tet-ON system (Li-Fraumeni-p21WAF1/Cip1 Tet-ON and HBEC-CDC6 Tet- ON) in which cellular senescence was induced by the addition of doxycycline. The cell lysates were subjected to proteomic analysis revealing numerous common and cell type-specific proteins, whose biological roles were inferred through bioinformatic analysis. We found that the lipofuscin-associated proteins are involved in critical cellular processes such as cytoskeleton organization, mitosis, DNA repair, lipid metabolism and homeostasis, as well as in mechanisms affecting muscle function and in addition to cellular processes essential for motility, cell division, and intracellular transport. Interestingly, several of these proteins have been previously associated with diseases such as amyloidosis, Alzheimer’s disease, and hyperkeratosis. Furthermore, we discovered a group of proteins common in both cellular systems, including proteasome proteins (e.g., BIRC6, ADRM1), lysosomal enzymes (I2S), and metabolic enzymes (GAPDH), a finding suggesting the combined dysfunction of proteostatic and lysosomal mechanisms, leading to the accumulation of non-degradable molecules. In addition, the detection of cytoskeletal components (e.g., keratins, plectin, FARP2) and proteins regulating chromatin (e.g., H2B type 1-K, Bub1, PCM1) highlights extensive structural alterations in senescent cells. Overall, our findings strongly suggest that lipofuscin is a heterogeneous macromolecular complex consisting of oxidized, modified, and non-degradable proteins, likely arising from the combined dysfunction of proteostatic and lysosomal mechanisms. Its distinct composition in different cell types, as revealed in this analysis, reflects the existence of a core of proteins in lipofuscin associated with extensive disruptions in structural and metabolic processes. Taken together, these data provide new insights into how lipofuscin accumulation may contribute to cellular senescence and the related pathologies."],"dc:identifier":["uoadl:5305342","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5305342"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"dc:title":["Ανάλυση της σύστασης της λιποφουσκίνης (μαύρης ύλης) των γηρασμένων κυττάρων"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T06:40:10Z"}