{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5309695"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5309695","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Η Μετάβαση της Πρωτοελλαδικής ΙΙ–ΙΙΙ στη Μεσσηνία","abstract":"Το ζήτημα της μετάβασης από την Πρωτοελλαδική ΙΙ στην Πρωτοελλαδική ΙΙΙ στη Μεσσηνία παραμένει ένα από τα πιο σύνθετα και αμφιλεγόμενα ερωτήματα της περιόδου. Η Μεσσηνία αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση, καθώς δεν έχει προσφέρει έως σήμερα συγκρίσιμη ποσότητα ή ποιότητα ευρημάτων με άλλες περιοχές. Παρ’ όλα αυτά, οι διαθέσιμες ενδείξεις επιτρέπουν την ανασύνθεση σημαντικών πτυχών της περιόδου και της εξέλιξης της κοινωνικής και υλικής πραγματικότητας στο μεσσηνιακό τοπίο. Κεντρικό ερώτημα είναι αν η εικόνα της ΠΕ ΙΙΙ στη Μεσσηνία αντανακλά ένα γενικό φαινόμενο ασυνέχειας ή αν πρόκειται για αποτέλεσμα τοπικών εξελίξεων που παραμένουν δυσδιάκριτες λόγω της φύσης των αρχαιολογικών τεκμηρίων. Αρχικά τα δεδομένα δείχνουν ότι η Πρωτοελλαδική ΙΙΙ στη Μεσσηνία δεν συνδέεται με έναν ενιαίο ή γραμμικό τύπο εγκατάστασης. Η ΠΕ ΙΙ παρουσιάζει σημαντικές θέσεις για την περίοδο αλλά και υψηλή πυκνότητα θέσεων, ενώ στη φάση της ΠΕ ΙΙΙ καταγράφεται έντονη συρρίκνωση ή ακόμα και πλήρης απουσία κατοίκησης σε πολλές περιοχές. Η ερμηνεία της φάσης περιπλέκεται από την αμφισβήτηση της χρονολόγησης αγγείων που αποδίδονται στην ΠΕ ΙΙΙ, καθώς και την περιορισμένη παρουσία διακριτών τυπολογικών μορφών. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει πως τουλάχιστον για τους πιο σημαντικούς οικισμούς της περιοχής, η μετάβαση συνοδεύτηκε από εγκατάλειψη ή δραστική υποχώρηση. Επίσης, η απουσία σαφών ενδείξεων επαφών με το Αιγαίο και η μείωση των οικιστικών δεδομένων ενισχύουν την εικόνα μιας φάσης κατάρρευσης των δικτύων και της προηγούμενης οικιστικής δυναμικής. Ωστόσο, το φαινόμενο δεν είναι ομοιογενές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα αρχαιολογικά δεδομένα υποδεικνύουν μορφές επανακατοίκησης ή νέας εγκατάστασης, ενώ τίθενται υπό εξέταση οι πιθανότητες συνέχισης κατοίκησης, πιθανώς σε μικρότερη κλίμακα και με διαφορετική δυναμική από την προηγούμενη φάση. Το ζήτημα της περιορισμένης ανιχνευσιμότητας της ΠΕ ΙΙΙ στη Μεσσηνία σχετίζεται όχι μόνο με τη δυναμική των ίδιων των κοινοτήτων και τον τρόπο που αυτές προσαρμόστηκαν στις νέες συνθήκες, αλλά και με τα όρια και τις μεθοδολογικές αδυναμίες της αρχαιολογικής έρευνας, ιδιαίτερα σε περιβάλλοντα με αποσπασματικά δεδομένα. Η έρευνα καταλήγει ότι η Πρωτοελλαδική ΙΙΙ στη Μεσσηνία συνιστά μια μεταβατική φάση με έντονες τοπικές διαφοροποιήσεις, κατά την οποία οι μορφές κοινωνικής οργάνωσης και υλικής παραγωγής φαίνεται να προσαρμόστηκαν σε νέα συμφραζόμενα. Η ερμηνεία της ΠΕ ΙΙΙ στη Μεσσηνία καθιστά σαφές ότι οι αρχαιολογικές μεταβάσεις δεν υπακούουν πάντοτε σε ομοιογενή πρότυπα, αλλά συγκροτούνται από ποικίλες τοπικές απαντήσεις σε ευρύτερες μεταβολές.","abstract_html":"Το ζήτημα της μετάβασης από την Πρωτοελλαδική ΙΙ στην Πρωτοελλαδική ΙΙΙ στη Μεσσηνία παραμένει ένα από τα πιο σύνθετα και αμφιλεγόμενα ερωτήματα της περιόδου. Η Μεσσηνία αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση, καθώς δεν έχει προσφέρει έως σήμερα συγκρίσιμη ποσότητα ή ποιότητα ευρημάτων με άλλες περιοχές. Παρ’ όλα αυτά, οι διαθέσιμες ενδείξεις επιτρέπουν την ανασύνθεση σημαντικών πτυχών της περιόδου και της εξέλιξης της κοινωνικής και υλικής πραγματικότητας στο μεσσηνιακό τοπίο. Κεντρικό ερώτημα είναι αν η εικόνα της ΠΕ ΙΙΙ στη Μεσσηνία αντανακλά ένα γενικό φαινόμενο ασυνέχειας ή αν πρόκειται για αποτέλεσμα τοπικών εξελίξεων που παραμένουν δυσδιάκριτες λόγω της φύσης των αρχαιολογικών τεκμηρίων. Αρχικά τα δεδομένα δείχνουν ότι η Πρωτοελλαδική ΙΙΙ στη Μεσσηνία δεν συνδέεται με έναν ενιαίο ή γραμμικό τύπο εγκατάστασης. Η ΠΕ ΙΙ παρουσιάζει σημαντικές θέσεις για την περίοδο αλλά και υψηλή πυκνότητα θέσεων, ενώ στη φάση της ΠΕ ΙΙΙ καταγράφεται έντονη συρρίκνωση ή ακόμα και πλήρης απουσία κατοίκησης σε πολλές περιοχές. Η ερμηνεία της φάσης περιπλέκεται από την αμφισβήτηση της χρονολόγησης αγγείων που αποδίδονται στην ΠΕ ΙΙΙ, καθώς και την περιορισμένη παρουσία διακριτών τυπολογικών μορφών. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει πως τουλάχιστον για τους πιο σημαντικούς οικισμούς της περιοχής, η μετάβαση συνοδεύτηκε από εγκατάλειψη ή δραστική υποχώρηση. Επίσης, η απουσία σαφών ενδείξεων επαφών με το Αιγαίο και η μείωση των οικιστικών δεδομένων ενισχύουν την εικόνα μιας φάσης κατάρρευσης των δικτύων και της προηγούμενης οικιστικής δυναμικής. Ωστόσο, το φαινόμενο δεν είναι ομοιογενές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα αρχαιολογικά δεδομένα υποδεικνύουν μορφές επανακατοίκησης ή νέας εγκατάστασης, ενώ τίθενται υπό εξέταση οι πιθανότητες συνέχισης κατοίκησης, πιθανώς σε μικρότερη κλίμακα και με διαφορετική δυναμική από την προηγούμενη φάση. Το ζήτημα της περιορισμένης ανιχνευσιμότητας της ΠΕ ΙΙΙ στη Μεσσηνία σχετίζεται όχι μόνο με τη δυναμική των ίδιων των κοινοτήτων και τον τρόπο που αυτές προσαρμόστηκαν στις νέες συνθήκες, αλλά και με τα όρια και τις μεθοδολογικές αδυναμίες της αρχαιολογικής έρευνας, ιδιαίτερα σε περιβάλλοντα με αποσπασματικά δεδομένα. Η έρευνα καταλήγει ότι η Πρωτοελλαδική ΙΙΙ στη Μεσσηνία συνιστά μια μεταβατική φάση με έντονες τοπικές διαφοροποιήσεις, κατά την οποία οι μορφές κοινωνικής οργάνωσης και υλικής παραγωγής φαίνεται να προσαρμόστηκαν σε νέα συμφραζόμενα. Η ερμηνεία της ΠΕ ΙΙΙ στη Μεσσηνία καθιστά σαφές ότι οι αρχαιολογικές μεταβάσεις δεν υπακούουν πάντοτε σε ομοιογενή πρότυπα, αλλά συγκροτούνται από ποικίλες τοπικές απαντήσεις σε ευρύτερες μεταβολές.","abstract_has_math":false,"creators":["Αντωνόπουλος Νικόλαος","Antonopoulos Nikolaos"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2025,"date_issued":"2025","date_published":"2025","updated_at":"2026-11-19T06:40:39Z","subjects":["Αρχαιολογία","Archaeology"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5309695"],"render_values":[{"text":"uoadl:5309695","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5309695","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5309695","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5309695","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Αντωνόπουλος Νικόλαος","Antonopoulos Nikolaos"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2025"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Αρχαιολογία","Archaeology"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5309695","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5309695"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Το ζήτημα της μετάβασης από την Πρωτοελλαδική ΙΙ στην Πρωτοελλαδική ΙΙΙ στη Μεσσηνία παραμένει ένα από τα πιο σύνθετα και αμφιλεγόμενα ερωτήματα της περιόδου. Η Μεσσηνία αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση, καθώς δεν έχει προσφέρει έως σήμερα συγκρίσιμη ποσότητα ή ποιότητα ευρημάτων με άλλες περιοχές. Παρ’ όλα αυτά, οι διαθέσιμες ενδείξεις επιτρέπουν την ανασύνθεση σημαντικών πτυχών της περιόδου και της εξέλιξης της κοινωνικής και υλικής πραγματικότητας στο μεσσηνιακό τοπίο. Κεντρικό ερώτημα είναι αν η εικόνα της ΠΕ ΙΙΙ στη Μεσσηνία αντανακλά ένα γενικό φαινόμενο ασυνέχειας ή αν πρόκειται για αποτέλεσμα τοπικών εξελίξεων που παραμένουν δυσδιάκριτες λόγω της φύσης των αρχαιολογικών τεκμηρίων. Αρχικά τα δεδομένα δείχνουν ότι η Πρωτοελλαδική ΙΙΙ στη Μεσσηνία δεν συνδέεται με έναν ενιαίο ή γραμμικό τύπο εγκατάστασης. Η ΠΕ ΙΙ παρουσιάζει σημαντικές θέσεις για την περίοδο αλλά και υψηλή πυκνότητα θέσεων, ενώ στη φάση της ΠΕ ΙΙΙ καταγράφεται έντονη συρρίκνωση ή ακόμα και πλήρης απουσία κατοίκησης σε πολλές περιοχές. Η ερμηνεία της φάσης περιπλέκεται από την αμφισβήτηση της χρονολόγησης αγγείων που αποδίδονται στην ΠΕ ΙΙΙ, καθώς και την περιορισμένη παρουσία διακριτών τυπολογικών μορφών. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει πως τουλάχιστον για τους πιο σημαντικούς οικισμούς της περιοχής, η μετάβαση συνοδεύτηκε από εγκατάλειψη ή δραστική υποχώρηση. Επίσης, η απουσία σαφών ενδείξεων επαφών με το Αιγαίο και η μείωση των οικιστικών δεδομένων ενισχύουν την εικόνα μιας φάσης κατάρρευσης των δικτύων και της προηγούμενης οικιστικής δυναμικής. Ωστόσο, το φαινόμενο δεν είναι ομοιογενές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα αρχαιολογικά δεδομένα υποδεικνύουν μορφές επανακατοίκησης ή νέας εγκατάστασης, ενώ τίθενται υπό εξέταση οι πιθανότητες συνέχισης κατοίκησης, πιθανώς σε μικρότερη κλίμακα και με διαφορετική δυναμική από την προηγούμενη φάση. Το ζήτημα της περιορισμένης ανιχνευσιμότητας της ΠΕ ΙΙΙ στη Μεσσηνία σχετίζεται όχι μόνο με τη δυναμική των ίδιων των κοινοτήτων και τον τρόπο που αυτές προσαρμόστηκαν στις νέες συνθήκες, αλλά και με τα όρια και τις μεθοδολογικές αδυναμίες της αρχαιολογικής έρευνας, ιδιαίτερα σε περιβάλλοντα με αποσπασματικά δεδομένα. Η έρευνα καταλήγει ότι η Πρωτοελλαδική ΙΙΙ στη Μεσσηνία συνιστά μια μεταβατική φάση με έντονες τοπικές διαφοροποιήσεις, κατά την οποία οι μορφές κοινωνικής οργάνωσης και υλικής παραγωγής φαίνεται να προσαρμόστηκαν σε νέα συμφραζόμενα. Η ερμηνεία της ΠΕ ΙΙΙ στη Μεσσηνία καθιστά σαφές ότι οι αρχαιολογικές μεταβάσεις δεν υπακούουν πάντοτε σε ομοιογενή πρότυπα, αλλά συγκροτούνται από ποικίλες τοπικές απαντήσεις σε ευρύτερες μεταβολές.","The transition from Early Helladic II to Early Helladic III in Messenia remains one of the most complex and contested questions of the period. Messenia constitutes a distinctive case, as it has not yielded a comparable quantity or quality of evidence compared with other regions such as the Argolid or Aegina. Nevertheless, the available indications allow for the reconstruction of significant aspects of the period and the development of social and material realities in the Messenian landscape. A central question is whether the image of EH III in Messenia reflects a general phenomenon of discontinuity or the result of local developments that remain obscure due to the nature of the archaeological record. The data initially suggest that EH III in Messenia is not associated with a uniform or linear pattern of settlement. While EH II displays a dense and significant distribution of sites, the EH III phase is marked by a notable contraction or even complete absence of habitation in many areas. The interpretation of this phase is further complicated by the uncertainty surrounding the dating of certain ceramic assemblages attributed to EH III, and by the limited presence of diagnostic typological forms. This indicates that, at least for the major sites of the region, the transition was accompanied by abandonment or a substantial decline. The lack of clear evidence for contacts with the Aegean and the general reduction in settlement data further support the image of a phase of network collapse and the retreat of previous settlement complexity. However, this phenomenon is not homogeneous. In some cases, the archaeological evidence points to reoccupation or new settlement, while the possibility of continued habitation—albeit on a smaller scale and with a different social dynamic—remains under investigation. The issue of visibility of EH III in Messenia is therefore related not only to the internal dynamics of the communities and their adaptations to new conditions, but also to the methodological limitations of archaeological research, particularly in contexts with fragmentary data. This study concludes that EH III in Messenia represents a transitional phase marked by strong local differentiation, during which forms of social organization and material production appear to have adapted to new contextual conditions. The interpretation of EH III in Messenia makes it clear that archaeological transitions do not always follow uniform models but are shaped by diverse local responses to broader transformations."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Η Μετάβαση της Πρωτοελλαδικής ΙΙ–ΙΙΙ στη Μεσσηνία"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Αντωνόπουλος Νικόλαος","Antonopoulos Nikolaos"],"dc:date":["2025"],"dc:description":["Το ζήτημα της μετάβασης από την Πρωτοελλαδική ΙΙ στην Πρωτοελλαδική ΙΙΙ στη Μεσσηνία παραμένει ένα από τα πιο σύνθετα και αμφιλεγόμενα ερωτήματα της περιόδου. Η Μεσσηνία αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση, καθώς δεν έχει προσφέρει έως σήμερα συγκρίσιμη ποσότητα ή ποιότητα ευρημάτων με άλλες περιοχές. Παρ’ όλα αυτά, οι διαθέσιμες ενδείξεις επιτρέπουν την ανασύνθεση σημαντικών πτυχών της περιόδου και της εξέλιξης της κοινωνικής και υλικής πραγματικότητας στο μεσσηνιακό τοπίο. Κεντρικό ερώτημα είναι αν η εικόνα της ΠΕ ΙΙΙ στη Μεσσηνία αντανακλά ένα γενικό φαινόμενο ασυνέχειας ή αν πρόκειται για αποτέλεσμα τοπικών εξελίξεων που παραμένουν δυσδιάκριτες λόγω της φύσης των αρχαιολογικών τεκμηρίων. Αρχικά τα δεδομένα δείχνουν ότι η Πρωτοελλαδική ΙΙΙ στη Μεσσηνία δεν συνδέεται με έναν ενιαίο ή γραμμικό τύπο εγκατάστασης. Η ΠΕ ΙΙ παρουσιάζει σημαντικές θέσεις για την περίοδο αλλά και υψηλή πυκνότητα θέσεων, ενώ στη φάση της ΠΕ ΙΙΙ καταγράφεται έντονη συρρίκνωση ή ακόμα και πλήρης απουσία κατοίκησης σε πολλές περιοχές. Η ερμηνεία της φάσης περιπλέκεται από την αμφισβήτηση της χρονολόγησης αγγείων που αποδίδονται στην ΠΕ ΙΙΙ, καθώς και την περιορισμένη παρουσία διακριτών τυπολογικών μορφών. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει πως τουλάχιστον για τους πιο σημαντικούς οικισμούς της περιοχής, η μετάβαση συνοδεύτηκε από εγκατάλειψη ή δραστική υποχώρηση. Επίσης, η απουσία σαφών ενδείξεων επαφών με το Αιγαίο και η μείωση των οικιστικών δεδομένων ενισχύουν την εικόνα μιας φάσης κατάρρευσης των δικτύων και της προηγούμενης οικιστικής δυναμικής. Ωστόσο, το φαινόμενο δεν είναι ομοιογενές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα αρχαιολογικά δεδομένα υποδεικνύουν μορφές επανακατοίκησης ή νέας εγκατάστασης, ενώ τίθενται υπό εξέταση οι πιθανότητες συνέχισης κατοίκησης, πιθανώς σε μικρότερη κλίμακα και με διαφορετική δυναμική από την προηγούμενη φάση. Το ζήτημα της περιορισμένης ανιχνευσιμότητας της ΠΕ ΙΙΙ στη Μεσσηνία σχετίζεται όχι μόνο με τη δυναμική των ίδιων των κοινοτήτων και τον τρόπο που αυτές προσαρμόστηκαν στις νέες συνθήκες, αλλά και με τα όρια και τις μεθοδολογικές αδυναμίες της αρχαιολογικής έρευνας, ιδιαίτερα σε περιβάλλοντα με αποσπασματικά δεδομένα. Η έρευνα καταλήγει ότι η Πρωτοελλαδική ΙΙΙ στη Μεσσηνία συνιστά μια μεταβατική φάση με έντονες τοπικές διαφοροποιήσεις, κατά την οποία οι μορφές κοινωνικής οργάνωσης και υλικής παραγωγής φαίνεται να προσαρμόστηκαν σε νέα συμφραζόμενα. Η ερμηνεία της ΠΕ ΙΙΙ στη Μεσσηνία καθιστά σαφές ότι οι αρχαιολογικές μεταβάσεις δεν υπακούουν πάντοτε σε ομοιογενή πρότυπα, αλλά συγκροτούνται από ποικίλες τοπικές απαντήσεις σε ευρύτερες μεταβολές.","The transition from Early Helladic II to Early Helladic III in Messenia remains one of the most complex and contested questions of the period. Messenia constitutes a distinctive case, as it has not yielded a comparable quantity or quality of evidence compared with other regions such as the Argolid or Aegina. Nevertheless, the available indications allow for the reconstruction of significant aspects of the period and the development of social and material realities in the Messenian landscape. A central question is whether the image of EH III in Messenia reflects a general phenomenon of discontinuity or the result of local developments that remain obscure due to the nature of the archaeological record. The data initially suggest that EH III in Messenia is not associated with a uniform or linear pattern of settlement. While EH II displays a dense and significant distribution of sites, the EH III phase is marked by a notable contraction or even complete absence of habitation in many areas. The interpretation of this phase is further complicated by the uncertainty surrounding the dating of certain ceramic assemblages attributed to EH III, and by the limited presence of diagnostic typological forms. This indicates that, at least for the major sites of the region, the transition was accompanied by abandonment or a substantial decline. The lack of clear evidence for contacts with the Aegean and the general reduction in settlement data further support the image of a phase of network collapse and the retreat of previous settlement complexity. However, this phenomenon is not homogeneous. In some cases, the archaeological evidence points to reoccupation or new settlement, while the possibility of continued habitation—albeit on a smaller scale and with a different social dynamic—remains under investigation. The issue of visibility of EH III in Messenia is therefore related not only to the internal dynamics of the communities and their adaptations to new conditions, but also to the methodological limitations of archaeological research, particularly in contexts with fragmentary data. This study concludes that EH III in Messenia represents a transitional phase marked by strong local differentiation, during which forms of social organization and material production appear to have adapted to new contextual conditions. The interpretation of EH III in Messenia makes it clear that archaeological transitions do not always follow uniform models but are shaped by diverse local responses to broader transformations."],"dc:identifier":["uoadl:5309695","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5309695"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Αρχαιολογία","Archaeology"],"dc:title":["Η Μετάβαση της Πρωτοελλαδικής ΙΙ–ΙΙΙ στη Μεσσηνία"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T06:40:39Z"}