{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5321733"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5321733","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Επιγενετικές επιδράσεις των ενδογενών και εξωγενών γλυκοκορτικοστεροϊδών κατά τη διάρκεια της κύησης στο κύημα. Συστηματική αφηγηματική βιβλιογραφική ανασκόπηση / Epigenetic effects of endogenous and exogenous glucocorticosteroids during pregnancy on the offspring. Systematic, narrative review","abstract":"Εισαγωγή: Οι επιγενετικές επιδράσεις των γλυκοκορτικοστεροειδών (GCs) στο ανθρώπινο επιγονιδίωμα μελετώνται εντατικά. Κατά τη διάρκεια μιας φυσιολογικής κύησης χωρίς επιπλοκές, τα ενδογενή γλυκοκορτικοστεροειδή είναι «φυσιολογικά» αυξημένα και αυτή η αύξηση τονίζεται σε συνθήκες άγχους της μητέρας. Αυτή η περίσσεια γλυκοκορτικοστεροειδών μπορεί να είναι επιβλαβής για το έμβρυο. Από την άλλη πλευρά, τα συνθετικά γλυκοκορτικοστεροειδή χρησιμοποιούνται εδώ και πολύ καιρό κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, όχι μόνο για την ωρίμανση των πνευμόνων των εμβρύων σε κυήσεις με κίνδυνο πρόωρου τοκετού, αλλά και θεραπευτικά για πολλές ασθένειες της μητέρας. Αν και τα γλυκοκορτικοστεροειδή θεωρούνται μια χρήσιμη θεραπεία σε αυτήν την περίοδο, η εντατική μελέτη του γονιδιώματος καθώς και οι επιγενετικές τους επιδράσεις έχουν διαφοροποιήσει τη χρήση τους. Σκοπός: Να εκτιμηθούν οι επιθυμητές και οι ανεπιθύμητες επιδράσεις των ενδογενών και εξωγενών γλυκοκορτικοστεροειδών κατά τη διάρκεια της κύησης σχετικά με τις επιγενετικές επιδράσεις στους απογόνους και τον αντίκτυπό τους στη μετέπειτα ζωή. Μέθοδοι: Διεξήχθη μια ολοκληρωμένη βιβλιογραφική έρευνα με τη χρήση συγκεκριμένων λέξεων-κλειδιών στις ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων Medline, Google scholar και βιβλιοθήκη Cochrane μέχρι τον Μάρτιο του 2024. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν μόνο από αρχική έρευνα και συμπεριλήφθηκαν μελέτες όπου μετρήθηκαν ενδογενή γλυκοκορτικοστεροειδή ή χορηγήθηκαν εξωγενή γλυκοκορτικοστεροειδή κατά τη διάρκεια της κύησης και η συσχέτισή τους ήταν θετική με συγκεκριμένες επιγενετικές αλλαγές, με φαινοτυπικά και βιολογικά αποτελέσματα στους απογόνους. Αποτελέσματα: Συγκεντρώθηκαν είκοσι τρεις επιλέξιμες μελέτες κοόρτης από ένα σύνολο 2692 δημοσιεύσεων. Δεκαοκτώ μελέτες σε πειραματόζωα και πέντε μελέτες σε ανθρώπους συμπεριλήφθηκαν σύμφωνα με τα κριτήρια ένταξης. Μία μελέτη σε πειραματόζωα μαζί με δύο μελέτες σε ανθρώπους αφορούσαν ενδογενή GCs. Δεκαεπτά μελέτες σε πειραματόζωα και τρείς μελέτες σε ανθρώπους αφορούσαν GCs που χορηγήθηκαν εξωγενώς. Όλες οι μελέτες ανέφεραν διαφορετικές επιγενετικές επιδράσεις που οδήγησαν σε φαινοτυπικές και βιολογικές αλλοιώσεις. Πολλές από αυτές διήρκεσαν και στην ενήλικη ζωή. Συμπερασματα: Δεδομένα από τις ανασκοπημένες μελέτες δείχνουν ότι τα υπερβολικά επίπεδα GC κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης επηρεάζουν αρνητικά το εμβρυϊκό επιγονιδίωμα, με αποτέλεσμα αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία του εμβρύου. Επηρεάζονται γονίδια που εμπλέκονται στον άξονα Υποθαλάμου-Υποδύσεως-Επινεφριδίου (HPA), τη μεθυλίωση του DNA αυτή καθαυτή, τη νευροανάπτυξη, το ανοσοποιητικό σύστημα και γονίδια με δράσεις ειδικές για τους ιστούς. Συνεπώς, απαιτείται προσοχή και προσεκτική αξιολόγηση στη χρήση των GCs κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Θα πρέπει να διεξαχθούν μεγαλύτερες προοπτικές μελέτες μεγαλύτερης διάρκειας με βάση τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της παρούσας συστηματικής αφηγηματικής ανασκόπησης.","abstract_html":"Εισαγωγή: Οι επιγενετικές επιδράσεις των γλυκοκορτικοστεροειδών (GCs) στο ανθρώπινο επιγονιδίωμα μελετώνται εντατικά. Κατά τη διάρκεια μιας φυσιολογικής κύησης χωρίς επιπλοκές, τα ενδογενή γλυκοκορτικοστεροειδή είναι «φυσιολογικά» αυξημένα και αυτή η αύξηση τονίζεται σε συνθήκες άγχους της μητέρας. Αυτή η περίσσεια γλυκοκορτικοστεροειδών μπορεί να είναι επιβλαβής για το έμβρυο. Από την άλλη πλευρά, τα συνθετικά γλυκοκορτικοστεροειδή χρησιμοποιούνται εδώ και πολύ καιρό κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, όχι μόνο για την ωρίμανση των πνευμόνων των εμβρύων σε κυήσεις με κίνδυνο πρόωρου τοκετού, αλλά και θεραπευτικά για πολλές ασθένειες της μητέρας. Αν και τα γλυκοκορτικοστεροειδή θεωρούνται μια χρήσιμη θεραπεία σε αυτήν την περίοδο, η εντατική μελέτη του γονιδιώματος καθώς και οι επιγενετικές τους επιδράσεις έχουν διαφοροποιήσει τη χρήση τους. Σκοπός: Να εκτιμηθούν οι επιθυμητές και οι ανεπιθύμητες επιδράσεις των ενδογενών και εξωγενών γλυκοκορτικοστεροειδών κατά τη διάρκεια της κύησης σχετικά με τις επιγενετικές επιδράσεις στους απογόνους και τον αντίκτυπό τους στη μετέπειτα ζωή. Μέθοδοι: Διεξήχθη μια ολοκληρωμένη βιβλιογραφική έρευνα με τη χρήση συγκεκριμένων λέξεων-κλειδιών στις ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων Medline, Google scholar και βιβλιοθήκη Cochrane μέχρι τον Μάρτιο του 2024. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν μόνο από αρχική έρευνα και συμπεριλήφθηκαν μελέτες όπου μετρήθηκαν ενδογενή γλυκοκορτικοστεροειδή ή χορηγήθηκαν εξωγενή γλυκοκορτικοστεροειδή κατά τη διάρκεια της κύησης και η συσχέτισή τους ήταν θετική με συγκεκριμένες επιγενετικές αλλαγές, με φαινοτυπικά και βιολογικά αποτελέσματα στους απογόνους. Αποτελέσματα: Συγκεντρώθηκαν είκοσι τρεις επιλέξιμες μελέτες κοόρτης από ένα σύνολο 2692 δημοσιεύσεων. Δεκαοκτώ μελέτες σε πειραματόζωα και πέντε μελέτες σε ανθρώπους συμπεριλήφθηκαν σύμφωνα με τα κριτήρια ένταξης. Μία μελέτη σε πειραματόζωα μαζί με δύο μελέτες σε ανθρώπους αφορούσαν ενδογενή GCs. Δεκαεπτά μελέτες σε πειραματόζωα και τρείς μελέτες σε ανθρώπους αφορούσαν GCs που χορηγήθηκαν εξωγενώς. Όλες οι μελέτες ανέφεραν διαφορετικές επιγενετικές επιδράσεις που οδήγησαν σε φαινοτυπικές και βιολογικές αλλοιώσεις. Πολλές από αυτές διήρκεσαν και στην ενήλικη ζωή. Συμπερασματα: Δεδομένα από τις ανασκοπημένες μελέτες δείχνουν ότι τα υπερβολικά επίπεδα GC κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης επηρεάζουν αρνητικά το εμβρυϊκό επιγονιδίωμα, με αποτέλεσμα αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία του εμβρύου. Επηρεάζονται γονίδια που εμπλέκονται στον άξονα Υποθαλάμου-Υποδύσεως-Επινεφριδίου (HPA), τη μεθυλίωση του DNA αυτή καθαυτή, τη νευροανάπτυξη, το ανοσοποιητικό σύστημα και γονίδια με δράσεις ειδικές για τους ιστούς. Συνεπώς, απαιτείται προσοχή και προσεκτική αξιολόγηση στη χρήση των GCs κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Θα πρέπει να διεξαχθούν μεγαλύτερες προοπτικές μελέτες μεγαλύτερης διάρκειας με βάση τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της παρούσας συστηματικής αφηγηματικής ανασκόπησης.","abstract_has_math":false,"creators":["Κανούτα Φωτεινή","Kanouta Foteini"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026","date_published":"2026","updated_at":"2026-11-19T06:41:36Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5321733"],"render_values":[{"text":"uoadl:5321733","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5321733","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5321733","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5321733","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Κανούτα Φωτεινή","Kanouta Foteini"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2026"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5321733","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5321733"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Εισαγωγή: Οι επιγενετικές επιδράσεις των γλυκοκορτικοστεροειδών (GCs) στο ανθρώπινο επιγονιδίωμα μελετώνται εντατικά. Κατά τη διάρκεια μιας φυσιολογικής κύησης χωρίς επιπλοκές, τα ενδογενή γλυκοκορτικοστεροειδή είναι «φυσιολογικά» αυξημένα και αυτή η αύξηση τονίζεται σε συνθήκες άγχους της μητέρας. Αυτή η περίσσεια γλυκοκορτικοστεροειδών μπορεί να είναι επιβλαβής για το έμβρυο. Από την άλλη πλευρά, τα συνθετικά γλυκοκορτικοστεροειδή χρησιμοποιούνται εδώ και πολύ καιρό κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, όχι μόνο για την ωρίμανση των πνευμόνων των εμβρύων σε κυήσεις με κίνδυνο πρόωρου τοκετού, αλλά και θεραπευτικά για πολλές ασθένειες της μητέρας. Αν και τα γλυκοκορτικοστεροειδή θεωρούνται μια χρήσιμη θεραπεία σε αυτήν την περίοδο, η εντατική μελέτη του γονιδιώματος καθώς και οι επιγενετικές τους επιδράσεις έχουν διαφοροποιήσει τη χρήση τους. Σκοπός: Να εκτιμηθούν οι επιθυμητές και οι ανεπιθύμητες επιδράσεις των ενδογενών και εξωγενών γλυκοκορτικοστεροειδών κατά τη διάρκεια της κύησης σχετικά με τις επιγενετικές επιδράσεις στους απογόνους και τον αντίκτυπό τους στη μετέπειτα ζωή. Μέθοδοι: Διεξήχθη μια ολοκληρωμένη βιβλιογραφική έρευνα με τη χρήση συγκεκριμένων λέξεων-κλειδιών στις ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων Medline, Google scholar και βιβλιοθήκη Cochrane μέχρι τον Μάρτιο του 2024. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν μόνο από αρχική έρευνα και συμπεριλήφθηκαν μελέτες όπου μετρήθηκαν ενδογενή γλυκοκορτικοστεροειδή ή χορηγήθηκαν εξωγενή γλυκοκορτικοστεροειδή κατά τη διάρκεια της κύησης και η συσχέτισή τους ήταν θετική με συγκεκριμένες επιγενετικές αλλαγές, με φαινοτυπικά και βιολογικά αποτελέσματα στους απογόνους. Αποτελέσματα: Συγκεντρώθηκαν είκοσι τρεις επιλέξιμες μελέτες κοόρτης από ένα σύνολο 2692 δημοσιεύσεων. Δεκαοκτώ μελέτες σε πειραματόζωα και πέντε μελέτες σε ανθρώπους συμπεριλήφθηκαν σύμφωνα με τα κριτήρια ένταξης. Μία μελέτη σε πειραματόζωα μαζί με δύο μελέτες σε ανθρώπους αφορούσαν ενδογενή GCs. Δεκαεπτά μελέτες σε πειραματόζωα και τρείς μελέτες σε ανθρώπους αφορούσαν GCs που χορηγήθηκαν εξωγενώς. Όλες οι μελέτες ανέφεραν διαφορετικές επιγενετικές επιδράσεις που οδήγησαν σε φαινοτυπικές και βιολογικές αλλοιώσεις. Πολλές από αυτές διήρκεσαν και στην ενήλικη ζωή. Συμπερασματα: Δεδομένα από τις ανασκοπημένες μελέτες δείχνουν ότι τα υπερβολικά επίπεδα GC κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης επηρεάζουν αρνητικά το εμβρυϊκό επιγονιδίωμα, με αποτέλεσμα αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία του εμβρύου. Επηρεάζονται γονίδια που εμπλέκονται στον άξονα Υποθαλάμου-Υποδύσεως-Επινεφριδίου (HPA), τη μεθυλίωση του DNA αυτή καθαυτή, τη νευροανάπτυξη, το ανοσοποιητικό σύστημα και γονίδια με δράσεις ειδικές για τους ιστούς. Συνεπώς, απαιτείται προσοχή και προσεκτική αξιολόγηση στη χρήση των GCs κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Θα πρέπει να διεξαχθούν μεγαλύτερες προοπτικές μελέτες μεγαλύτερης διάρκειας με βάση τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της παρούσας συστηματικής αφηγηματικής ανασκόπησης.","Backround: Τhe epigenetic effects of glucocorticosteroids—also known as glucocorticoids—(GCs) on the human epigenome are under constant in-depth examination. During uncomplicated pregnancy, endogenous GCs are normally increased, this increase being enhanced in stressful maternal conditions, such GC excess potentially having a deleterious effect on the fetus. In addition, however, synthetic GCs have long been used during pregnancy, not only for lung maturation in pregnancies at risk for preterm birth but also therapeutically for a large number of maternal diseases. Although GCs can be administrated as treatment during pregnancy, exhaustive study of the genome as well as of the compound’s epigenetic effects has called their use into question. Objectives: To scrutinize the desirable and undesirable effects of endogenous and exogenous GCs during pregnancy specifically as concerns epigenetic effects in the offspring and their impact in later life. Methods: A comprehensive literature research was conducted in the electronic databases Medline, Google Scholar, and Cochrane Library, using specific keywords, up until March 2024. Data were collected only from original research and studies were included when endogenous GCs were measured or exogenous GCs were administered during pregnancy and their association with specific epigenetic changes, phenotypic, and biologic results, were recorded in the offspring. Results: Twenty-three eligible cohort studies were collected among a total of 2692 papers. Eighteen studies with experimental animals and five human studies were included according to the inclusion criteria. One study with experimental animals along with two human studies involved endogenous GCs. Seventeen studies with experimental animals and three human studies involved GCs administered exogenously. All studies reported different epigenetic effects that resulted in phenotypic and biologic alterations. Many of them lasted into adult life. Conclusions: Data from the reviewed studies indicate that excessive levels of GCs during pregnancy negatively affect the fetal epigenome resulting in an adverse impact on fetal health. Genes involving the HPA axis, DNA methylation per se, neurodevelopment, the immune system, and genes with tissue specific actions are affected. Caution and careful evaluation in the use of GCs during pregnancy are therefore warranted. Larger prospective studies of longer duration should be conducted based on the preliminary results of the present systematic-narrative review."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Επιγενετικές επιδράσεις των ενδογενών και εξωγενών γλυκοκορτικοστεροϊδών κατά τη διάρκεια της κύησης στο κύημα. Συστηματική αφηγηματική βιβλιογραφική ανασκόπηση / Epigenetic effects of endogenous and exogenous glucocorticosteroids during pregnancy on the offspring. Systematic, narrative review"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Κανούτα Φωτεινή","Kanouta Foteini"],"dc:date":["2026"],"dc:description":["Εισαγωγή: Οι επιγενετικές επιδράσεις των γλυκοκορτικοστεροειδών (GCs) στο ανθρώπινο επιγονιδίωμα μελετώνται εντατικά. Κατά τη διάρκεια μιας φυσιολογικής κύησης χωρίς επιπλοκές, τα ενδογενή γλυκοκορτικοστεροειδή είναι «φυσιολογικά» αυξημένα και αυτή η αύξηση τονίζεται σε συνθήκες άγχους της μητέρας. Αυτή η περίσσεια γλυκοκορτικοστεροειδών μπορεί να είναι επιβλαβής για το έμβρυο. Από την άλλη πλευρά, τα συνθετικά γλυκοκορτικοστεροειδή χρησιμοποιούνται εδώ και πολύ καιρό κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, όχι μόνο για την ωρίμανση των πνευμόνων των εμβρύων σε κυήσεις με κίνδυνο πρόωρου τοκετού, αλλά και θεραπευτικά για πολλές ασθένειες της μητέρας. Αν και τα γλυκοκορτικοστεροειδή θεωρούνται μια χρήσιμη θεραπεία σε αυτήν την περίοδο, η εντατική μελέτη του γονιδιώματος καθώς και οι επιγενετικές τους επιδράσεις έχουν διαφοροποιήσει τη χρήση τους. Σκοπός: Να εκτιμηθούν οι επιθυμητές και οι ανεπιθύμητες επιδράσεις των ενδογενών και εξωγενών γλυκοκορτικοστεροειδών κατά τη διάρκεια της κύησης σχετικά με τις επιγενετικές επιδράσεις στους απογόνους και τον αντίκτυπό τους στη μετέπειτα ζωή. Μέθοδοι: Διεξήχθη μια ολοκληρωμένη βιβλιογραφική έρευνα με τη χρήση συγκεκριμένων λέξεων-κλειδιών στις ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων Medline, Google scholar και βιβλιοθήκη Cochrane μέχρι τον Μάρτιο του 2024. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν μόνο από αρχική έρευνα και συμπεριλήφθηκαν μελέτες όπου μετρήθηκαν ενδογενή γλυκοκορτικοστεροειδή ή χορηγήθηκαν εξωγενή γλυκοκορτικοστεροειδή κατά τη διάρκεια της κύησης και η συσχέτισή τους ήταν θετική με συγκεκριμένες επιγενετικές αλλαγές, με φαινοτυπικά και βιολογικά αποτελέσματα στους απογόνους. Αποτελέσματα: Συγκεντρώθηκαν είκοσι τρεις επιλέξιμες μελέτες κοόρτης από ένα σύνολο 2692 δημοσιεύσεων. Δεκαοκτώ μελέτες σε πειραματόζωα και πέντε μελέτες σε ανθρώπους συμπεριλήφθηκαν σύμφωνα με τα κριτήρια ένταξης. Μία μελέτη σε πειραματόζωα μαζί με δύο μελέτες σε ανθρώπους αφορούσαν ενδογενή GCs. Δεκαεπτά μελέτες σε πειραματόζωα και τρείς μελέτες σε ανθρώπους αφορούσαν GCs που χορηγήθηκαν εξωγενώς. Όλες οι μελέτες ανέφεραν διαφορετικές επιγενετικές επιδράσεις που οδήγησαν σε φαινοτυπικές και βιολογικές αλλοιώσεις. Πολλές από αυτές διήρκεσαν και στην ενήλικη ζωή. Συμπερασματα: Δεδομένα από τις ανασκοπημένες μελέτες δείχνουν ότι τα υπερβολικά επίπεδα GC κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης επηρεάζουν αρνητικά το εμβρυϊκό επιγονιδίωμα, με αποτέλεσμα αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία του εμβρύου. Επηρεάζονται γονίδια που εμπλέκονται στον άξονα Υποθαλάμου-Υποδύσεως-Επινεφριδίου (HPA), τη μεθυλίωση του DNA αυτή καθαυτή, τη νευροανάπτυξη, το ανοσοποιητικό σύστημα και γονίδια με δράσεις ειδικές για τους ιστούς. Συνεπώς, απαιτείται προσοχή και προσεκτική αξιολόγηση στη χρήση των GCs κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Θα πρέπει να διεξαχθούν μεγαλύτερες προοπτικές μελέτες μεγαλύτερης διάρκειας με βάση τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της παρούσας συστηματικής αφηγηματικής ανασκόπησης.","Backround: Τhe epigenetic effects of glucocorticosteroids—also known as glucocorticoids—(GCs) on the human epigenome are under constant in-depth examination. During uncomplicated pregnancy, endogenous GCs are normally increased, this increase being enhanced in stressful maternal conditions, such GC excess potentially having a deleterious effect on the fetus. In addition, however, synthetic GCs have long been used during pregnancy, not only for lung maturation in pregnancies at risk for preterm birth but also therapeutically for a large number of maternal diseases. Although GCs can be administrated as treatment during pregnancy, exhaustive study of the genome as well as of the compound’s epigenetic effects has called their use into question. Objectives: To scrutinize the desirable and undesirable effects of endogenous and exogenous GCs during pregnancy specifically as concerns epigenetic effects in the offspring and their impact in later life. Methods: A comprehensive literature research was conducted in the electronic databases Medline, Google Scholar, and Cochrane Library, using specific keywords, up until March 2024. Data were collected only from original research and studies were included when endogenous GCs were measured or exogenous GCs were administered during pregnancy and their association with specific epigenetic changes, phenotypic, and biologic results, were recorded in the offspring. Results: Twenty-three eligible cohort studies were collected among a total of 2692 papers. Eighteen studies with experimental animals and five human studies were included according to the inclusion criteria. One study with experimental animals along with two human studies involved endogenous GCs. Seventeen studies with experimental animals and three human studies involved GCs administered exogenously. All studies reported different epigenetic effects that resulted in phenotypic and biologic alterations. Many of them lasted into adult life. Conclusions: Data from the reviewed studies indicate that excessive levels of GCs during pregnancy negatively affect the fetal epigenome resulting in an adverse impact on fetal health. Genes involving the HPA axis, DNA methylation per se, neurodevelopment, the immune system, and genes with tissue specific actions are affected. Caution and careful evaluation in the use of GCs during pregnancy are therefore warranted. Larger prospective studies of longer duration should be conducted based on the preliminary results of the present systematic-narrative review."],"dc:identifier":["uoadl:5321733","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5321733"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Επιγενετικές επιδράσεις των ενδογενών και εξωγενών γλυκοκορτικοστεροϊδών κατά τη διάρκεια της κύησης στο κύημα. Συστηματική αφηγηματική βιβλιογραφική ανασκόπηση / Epigenetic effects of endogenous and exogenous glucocorticosteroids during pregnancy on the offspring. Systematic, narrative review"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T06:41:36Z"}