{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5323936"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5323936","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"H ερμηνευτική προσέγγιση της αναπηρίας στο πλαίσιο ενταξιακών πρακτικών κατά την προσχολική εκπαίδευση: απόψεις και εμπειρίες νηπιαγωγών","abstract":"Σύμφωνα με την επιστημονική έρευνα και διεθνή πεδία εκπαιδευτικής πολιτικής, η ενταξιακή εκπαίδευση θεωρείται καθοριστικό χαρακτηριστικό μιας υψηλούς ποιότητας προσχολικής εκπαίδευσης, η οποία ανταποκρίνεται στις εξατομικευμένες ανάγκες όλων των μαθητών/τριών και διασφαλίζει την ισότητα των ευκαιριών για την πρόσβαση και τη συμμετοχή όλων των παιδιών στη μάθηση (UNESCO, 2022). Στην Ελλάδα, η ενταξιακή εκπαίδευση προωθείται μέσω του θεσμικού πλαισίου στη γενική εκπαίδευση˙ ωστόσο, η κατανόηση και η εφαρμογή της εξακολουθούν να παρουσιάζουν σημαντικές προκλήσεις (Fyssa et al., 2014˙Vlachou & Fyssa, 2016˙Warren et al., 2021˙Ντεροπούλου-Ντέρου, 2024˙Soukakou et al., 2025). Στο πλαίσιο αυτό, το επιστημονικό πεδίο των «Σπουδών στην Αναπηρία» που σχετίζεται με την κοινωνική καταπίεση και την πολιτισμική κατασκευή της αναπηρίας, έχει δράσει ενδυναμωτικά στην ανάπτυξη ενταξιακών προσεγγίσεων και πρακτικών που στοχεύουν στην άρση κάθε μορφής εκπαιδευτικού και κοινωνικού αποκλεισμού (Ντεροπούλου-Ντέρου, 2024). Ο θεσμός του σχολείου διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην αποδοχή της ποικιλομορφίας, ενώ οι εκπαιδευτικοί ως βασικοί/ές συντελεστές/στριές του είναι το «κλειδί» της αλλαγής και τις προόδου στην εκπαίδευση (Carrington, 1999, στο Ζώνιου-Σιδέρη και συν., 2012). Ο τρόπος, με τον οποίο οι ίδιοι/ιες κατανοούν την ενταξιακή εκπαίδευση και προσεγγίζουν ερμηνευτικά την αναπηρία στο πλαίσιο της τάξης κρίνεται καθοριστικής σημασίας είτε για την κατάρριψη είτε για τη διαιώνιση κανονικοποιητικών πρακτικών και αποκλεισμών στο εκπαιδευτικό μικρο-επίπεδο, το οποίο συνδέεται άρρηκτα με την κοινωνική πραγματικότητα γενικότερα. Στην παρούσα μελέτη, επιχειρείται η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο οι εκπαιδευτικοί προσχολικής εκπαίδευσης κατανοούν την έννοια της ενταξιακής εκπαίδευσης και της αναπηρίας, καθώς και του τρόπου με τον οποίο προσεγγίζουν ερμηνευτικά την έννοια της αναπηρίας, μέσω των εκπαιδευτικών πρακτικών που αναφέρουν. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις αναφερόμενες πρακτικές που αφορούν τις δραστηριότητες, τις οποίες σχεδιάζουν και υλοποιούν στην τάξη τους με θεματική την αναπηρία, καθώς και τις παιδαγωγικές τους ανταποκρίσεις στα σχόλια ή/και ερωτήματα των μαθητών/τριών που σχετίζονται με την αναπηρία και τις ατομικές διαφορές. Η μελέτη στοχεύει στην κάλυψη ενός κενού που εντοπίζεται στην ελληνική ερευνητική δραστηριότητα σχετικά με τις απόψεις των νηπιαγωγών για την ενταξιακή προσχολική εκπαίδευση (Fyssa et al., 2014), καθώς και την εννοιολογική πλαισίωση της αναπηρίας. Ο σχεδιασμός και η διεξαγωγή της εν λόγω διπλωματικής εργασίας ακολουθεί τη δομή και τα πρότυπα των διαδικασιών μιας ποιοτικής έρευνας. Κύρια ερευνητικά ερωτήματα αποτελούν: (α) «Πώς κατανοούν οι εκπαιδευτικοί την έννοια της ενταξιακής εκπαίδευσης στην προσχολική ηλικία;» και (β) «Πώς προσεγγίζουν ερμηνευτικά την αναπηρία στο πλαίσιο της ενταξιακής εκπαίδευσης στην προσχολική ηλικία;». Για τη συλλογή των δεδομένων χρησιμοποιείται ένας προκατασκευασμένος οδηγός ημι-δομημένης συνέντευξης, ο οποίος είναι οργανωμένος σε τρεις θεματικούς άξονες, βάσει των ερευνητικών ερωτημάτων. Οι συνεντεύξεις διεξάγονται με δέκα νηπιαγωγούς γενικής εκπαίδευσης που εργάζονται σε δημόσια νηπιαγωγεία στην Ελλάδα και τα ερευνητικά δεδομένα αναλύονται μέσω της θεματικής ανάλυσης περιεχομένου. Από τα αποτελέσματα της έρευνας αναδεικνύεται ότι η πλειονότητα των εκπαιδευτικών είναι θετικά προσκείμενη ως προς την έννοια ενταξιακής εκπαίδευσης και την κατανοεί μέσω μιας μερικής προσέγγισης, δεδομένου ότι την προσδιορίζει αναφέροντας κάποιες μεμονωμένες πτυχές που αφορούν κυρίως αρχές και πρακτικές, ως προς το επίπεδο της τάξης. Την ίδια στιγμή διαπιστώνεται ότι πολλοί/ες συμμετέχοντες/ουσες, ίσως έχουν μια συγκεχυμένη άποψη για την έννοια, καθώς η ενταξιακή εκπαίδευση φαίνεται να πλαισιώνεται εννοιολογικά μέσω κάποιων προοπτικών που φαίνεται να συνδέουν την ενταξιακή εκπαίδευση με την ειδική αγωγή στο γενικό νηπιαγωγείο. Επιπροσθέτως, καταδεικνύεται ότι το σύνολο των εκπαιδευτικών κατανοεί την έννοια της αναπηρίας μέσω μιας ελλειμματικής προσέγγισης, συμβαδίζοντας έτσι με τις κυρίαρχες αναπαραστάσεις του ιατρικού και ατομικού μοντέλου ερμηνείας της αναπηρίας. Ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουν εννοιολογικά την αναπηρία, μέσω ιατροκεντρικών κατευθύνσεων, αντικατοπτρίζεται στις περισσότερες από τις αναφερόμενες δραστηριότητες που υλοποιούν, καθώς και στις παιδαγωγικές τους ανταποκρίσεις στα σχόλια ή ερωτήματα των μαθητών/τριών. Ωστόσο, η έρευνα καταδεικνύει και κάποιες πρακτικές, κυρίως σε σχέση με τις αναφερόμενες ανταποκρίσεις σε ερωτήματα και σχόλια των παιδιών, οι οποίες φαίνεται να προωθούν τον σεβασμό στις ατομικές διαφορές του συνόλου των παιδιών.","abstract_html":"Σύμφωνα με την επιστημονική έρευνα και διεθνή πεδία εκπαιδευτικής πολιτικής, η ενταξιακή εκπαίδευση θεωρείται καθοριστικό χαρακτηριστικό μιας υψηλούς ποιότητας προσχολικής εκπαίδευσης, η οποία ανταποκρίνεται στις εξατομικευμένες ανάγκες όλων των μαθητών/τριών και διασφαλίζει την ισότητα των ευκαιριών για την πρόσβαση και τη συμμετοχή όλων των παιδιών στη μάθηση (UNESCO, 2022). Στην Ελλάδα, η ενταξιακή εκπαίδευση προωθείται μέσω του θεσμικού πλαισίου στη γενική εκπαίδευση˙ ωστόσο, η κατανόηση και η εφαρμογή της εξακολουθούν να παρουσιάζουν σημαντικές προκλήσεις (Fyssa et al., 2014˙Vlachou &amp; Fyssa, 2016˙Warren et al., 2021˙Ντεροπούλου-Ντέρου, 2024˙Soukakou et al., 2025). Στο πλαίσιο αυτό, το επιστημονικό πεδίο των «Σπουδών στην Αναπηρία» που σχετίζεται με την κοινωνική καταπίεση και την πολιτισμική κατασκευή της αναπηρίας, έχει δράσει ενδυναμωτικά στην ανάπτυξη ενταξιακών προσεγγίσεων και πρακτικών που στοχεύουν στην άρση κάθε μορφής εκπαιδευτικού και κοινωνικού αποκλεισμού (Ντεροπούλου-Ντέρου, 2024). Ο θεσμός του σχολείου διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην αποδοχή της ποικιλομορφίας, ενώ οι εκπαιδευτικοί ως βασικοί/ές συντελεστές/στριές του είναι το «κλειδί» της αλλαγής και τις προόδου στην εκπαίδευση (Carrington, 1999, στο Ζώνιου-Σιδέρη και συν., 2012). Ο τρόπος, με τον οποίο οι ίδιοι/ιες κατανοούν την ενταξιακή εκπαίδευση και προσεγγίζουν ερμηνευτικά την αναπηρία στο πλαίσιο της τάξης κρίνεται καθοριστικής σημασίας είτε για την κατάρριψη είτε για τη διαιώνιση κανονικοποιητικών πρακτικών και αποκλεισμών στο εκπαιδευτικό μικρο-επίπεδο, το οποίο συνδέεται άρρηκτα με την κοινωνική πραγματικότητα γενικότερα. Στην παρούσα μελέτη, επιχειρείται η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο οι εκπαιδευτικοί προσχολικής εκπαίδευσης κατανοούν την έννοια της ενταξιακής εκπαίδευσης και της αναπηρίας, καθώς και του τρόπου με τον οποίο προσεγγίζουν ερμηνευτικά την έννοια της αναπηρίας, μέσω των εκπαιδευτικών πρακτικών που αναφέρουν. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις αναφερόμενες πρακτικές που αφορούν τις δραστηριότητες, τις οποίες σχεδιάζουν και υλοποιούν στην τάξη τους με θεματική την αναπηρία, καθώς και τις παιδαγωγικές τους ανταποκρίσεις στα σχόλια ή/και ερωτήματα των μαθητών/τριών που σχετίζονται με την αναπηρία και τις ατομικές διαφορές. Η μελέτη στοχεύει στην κάλυψη ενός κενού που εντοπίζεται στην ελληνική ερευνητική δραστηριότητα σχετικά με τις απόψεις των νηπιαγωγών για την ενταξιακή προσχολική εκπαίδευση (Fyssa et al., 2014), καθώς και την εννοιολογική πλαισίωση της αναπηρίας. Ο σχεδιασμός και η διεξαγωγή της εν λόγω διπλωματικής εργασίας ακολουθεί τη δομή και τα πρότυπα των διαδικασιών μιας ποιοτικής έρευνας. Κύρια ερευνητικά ερωτήματα αποτελούν: (α) «Πώς κατανοούν οι εκπαιδευτικοί την έννοια της ενταξιακής εκπαίδευσης στην προσχολική ηλικία;» και (β) «Πώς προσεγγίζουν ερμηνευτικά την αναπηρία στο πλαίσιο της ενταξιακής εκπαίδευσης στην προσχολική ηλικία;». Για τη συλλογή των δεδομένων χρησιμοποιείται ένας προκατασκευασμένος οδηγός ημι-δομημένης συνέντευξης, ο οποίος είναι οργανωμένος σε τρεις θεματικούς άξονες, βάσει των ερευνητικών ερωτημάτων. Οι συνεντεύξεις διεξάγονται με δέκα νηπιαγωγούς γενικής εκπαίδευσης που εργάζονται σε δημόσια νηπιαγωγεία στην Ελλάδα και τα ερευνητικά δεδομένα αναλύονται μέσω της θεματικής ανάλυσης περιεχομένου. Από τα αποτελέσματα της έρευνας αναδεικνύεται ότι η πλειονότητα των εκπαιδευτικών είναι θετικά προσκείμενη ως προς την έννοια ενταξιακής εκπαίδευσης και την κατανοεί μέσω μιας μερικής προσέγγισης, δεδομένου ότι την προσδιορίζει αναφέροντας κάποιες μεμονωμένες πτυχές που αφορούν κυρίως αρχές και πρακτικές, ως προς το επίπεδο της τάξης. Την ίδια στιγμή διαπιστώνεται ότι πολλοί/ες συμμετέχοντες/ουσες, ίσως έχουν μια συγκεχυμένη άποψη για την έννοια, καθώς η ενταξιακή εκπαίδευση φαίνεται να πλαισιώνεται εννοιολογικά μέσω κάποιων προοπτικών που φαίνεται να συνδέουν την ενταξιακή εκπαίδευση με την ειδική αγωγή στο γενικό νηπιαγωγείο. Επιπροσθέτως, καταδεικνύεται ότι το σύνολο των εκπαιδευτικών κατανοεί την έννοια της αναπηρίας μέσω μιας ελλειμματικής προσέγγισης, συμβαδίζοντας έτσι με τις κυρίαρχες αναπαραστάσεις του ιατρικού και ατομικού μοντέλου ερμηνείας της αναπηρίας. Ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουν εννοιολογικά την αναπηρία, μέσω ιατροκεντρικών κατευθύνσεων, αντικατοπτρίζεται στις περισσότερες από τις αναφερόμενες δραστηριότητες που υλοποιούν, καθώς και στις παιδαγωγικές τους ανταποκρίσεις στα σχόλια ή ερωτήματα των μαθητών/τριών. Ωστόσο, η έρευνα καταδεικνύει και κάποιες πρακτικές, κυρίως σε σχέση με τις αναφερόμενες ανταποκρίσεις σε ερωτήματα και σχόλια των παιδιών, οι οποίες φαίνεται να προωθούν τον σεβασμό στις ατομικές διαφορές του συνόλου των παιδιών.","abstract_has_math":false,"creators":["ΣΥΡΡΗ ΔΑΝΙΗΛΙΣ","SYRRI DANIILIS"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026","date_published":"2026","updated_at":"2026-11-19T05:17:41Z","subjects":["Εκπαίδευση – Αθλητισμός","Education - Sport science"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5323936"],"render_values":[{"text":"uoadl:5323936","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5323936","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5323936","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5323936","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["ΣΥΡΡΗ ΔΑΝΙΗΛΙΣ","SYRRI DANIILIS"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2026"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Εκπαίδευση – Αθλητισμός","Education - Sport science"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5323936","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5323936"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Σύμφωνα με την επιστημονική έρευνα και διεθνή πεδία εκπαιδευτικής πολιτικής, η ενταξιακή εκπαίδευση θεωρείται καθοριστικό χαρακτηριστικό μιας υψηλούς ποιότητας προσχολικής εκπαίδευσης, η οποία ανταποκρίνεται στις εξατομικευμένες ανάγκες όλων των μαθητών/τριών και διασφαλίζει την ισότητα των ευκαιριών για την πρόσβαση και τη συμμετοχή όλων των παιδιών στη μάθηση (UNESCO, 2022). Στην Ελλάδα, η ενταξιακή εκπαίδευση προωθείται μέσω του θεσμικού πλαισίου στη γενική εκπαίδευση˙ ωστόσο, η κατανόηση και η εφαρμογή της εξακολουθούν να παρουσιάζουν σημαντικές προκλήσεις (Fyssa et al., 2014˙Vlachou & Fyssa, 2016˙Warren et al., 2021˙Ντεροπούλου-Ντέρου, 2024˙Soukakou et al., 2025). Στο πλαίσιο αυτό, το επιστημονικό πεδίο των «Σπουδών στην Αναπηρία» που σχετίζεται με την κοινωνική καταπίεση και την πολιτισμική κατασκευή της αναπηρίας, έχει δράσει ενδυναμωτικά στην ανάπτυξη ενταξιακών προσεγγίσεων και πρακτικών που στοχεύουν στην άρση κάθε μορφής εκπαιδευτικού και κοινωνικού αποκλεισμού (Ντεροπούλου-Ντέρου, 2024). Ο θεσμός του σχολείου διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην αποδοχή της ποικιλομορφίας, ενώ οι εκπαιδευτικοί ως βασικοί/ές συντελεστές/στριές του είναι το «κλειδί» της αλλαγής και τις προόδου στην εκπαίδευση (Carrington, 1999, στο Ζώνιου-Σιδέρη και συν., 2012). Ο τρόπος, με τον οποίο οι ίδιοι/ιες κατανοούν την ενταξιακή εκπαίδευση και προσεγγίζουν ερμηνευτικά την αναπηρία στο πλαίσιο της τάξης κρίνεται καθοριστικής σημασίας είτε για την κατάρριψη είτε για τη διαιώνιση κανονικοποιητικών πρακτικών και αποκλεισμών στο εκπαιδευτικό μικρο-επίπεδο, το οποίο συνδέεται άρρηκτα με την κοινωνική πραγματικότητα γενικότερα. Στην παρούσα μελέτη, επιχειρείται η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο οι εκπαιδευτικοί προσχολικής εκπαίδευσης κατανοούν την έννοια της ενταξιακής εκπαίδευσης και της αναπηρίας, καθώς και του τρόπου με τον οποίο προσεγγίζουν ερμηνευτικά την έννοια της αναπηρίας, μέσω των εκπαιδευτικών πρακτικών που αναφέρουν. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις αναφερόμενες πρακτικές που αφορούν τις δραστηριότητες, τις οποίες σχεδιάζουν και υλοποιούν στην τάξη τους με θεματική την αναπηρία, καθώς και τις παιδαγωγικές τους ανταποκρίσεις στα σχόλια ή/και ερωτήματα των μαθητών/τριών που σχετίζονται με την αναπηρία και τις ατομικές διαφορές. Η μελέτη στοχεύει στην κάλυψη ενός κενού που εντοπίζεται στην ελληνική ερευνητική δραστηριότητα σχετικά με τις απόψεις των νηπιαγωγών για την ενταξιακή προσχολική εκπαίδευση (Fyssa et al., 2014), καθώς και την εννοιολογική πλαισίωση της αναπηρίας. Ο σχεδιασμός και η διεξαγωγή της εν λόγω διπλωματικής εργασίας ακολουθεί τη δομή και τα πρότυπα των διαδικασιών μιας ποιοτικής έρευνας. Κύρια ερευνητικά ερωτήματα αποτελούν: (α) «Πώς κατανοούν οι εκπαιδευτικοί την έννοια της ενταξιακής εκπαίδευσης στην προσχολική ηλικία;» και (β) «Πώς προσεγγίζουν ερμηνευτικά την αναπηρία στο πλαίσιο της ενταξιακής εκπαίδευσης στην προσχολική ηλικία;». Για τη συλλογή των δεδομένων χρησιμοποιείται ένας προκατασκευασμένος οδηγός ημι-δομημένης συνέντευξης, ο οποίος είναι οργανωμένος σε τρεις θεματικούς άξονες, βάσει των ερευνητικών ερωτημάτων. Οι συνεντεύξεις διεξάγονται με δέκα νηπιαγωγούς γενικής εκπαίδευσης που εργάζονται σε δημόσια νηπιαγωγεία στην Ελλάδα και τα ερευνητικά δεδομένα αναλύονται μέσω της θεματικής ανάλυσης περιεχομένου. Από τα αποτελέσματα της έρευνας αναδεικνύεται ότι η πλειονότητα των εκπαιδευτικών είναι θετικά προσκείμενη ως προς την έννοια ενταξιακής εκπαίδευσης και την κατανοεί μέσω μιας μερικής προσέγγισης, δεδομένου ότι την προσδιορίζει αναφέροντας κάποιες μεμονωμένες πτυχές που αφορούν κυρίως αρχές και πρακτικές, ως προς το επίπεδο της τάξης. Την ίδια στιγμή διαπιστώνεται ότι πολλοί/ες συμμετέχοντες/ουσες, ίσως έχουν μια συγκεχυμένη άποψη για την έννοια, καθώς η ενταξιακή εκπαίδευση φαίνεται να πλαισιώνεται εννοιολογικά μέσω κάποιων προοπτικών που φαίνεται να συνδέουν την ενταξιακή εκπαίδευση με την ειδική αγωγή στο γενικό νηπιαγωγείο. Επιπροσθέτως, καταδεικνύεται ότι το σύνολο των εκπαιδευτικών κατανοεί την έννοια της αναπηρίας μέσω μιας ελλειμματικής προσέγγισης, συμβαδίζοντας έτσι με τις κυρίαρχες αναπαραστάσεις του ιατρικού και ατομικού μοντέλου ερμηνείας της αναπηρίας. Ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουν εννοιολογικά την αναπηρία, μέσω ιατροκεντρικών κατευθύνσεων, αντικατοπτρίζεται στις περισσότερες από τις αναφερόμενες δραστηριότητες που υλοποιούν, καθώς και στις παιδαγωγικές τους ανταποκρίσεις στα σχόλια ή ερωτήματα των μαθητών/τριών. Ωστόσο, η έρευνα καταδεικνύει και κάποιες πρακτικές, κυρίως σε σχέση με τις αναφερόμενες ανταποκρίσεις σε ερωτήματα και σχόλια των παιδιών, οι οποίες φαίνεται να προωθούν τον σεβασμό στις ατομικές διαφορές του συνόλου των παιδιών.","International research and educational policy, consider inclusion as a defining feature of high-quality early childhood education, which responds to the childrens’ individualized needs and ensures equal opportunities for access and participation in learning for all students (UNESCO, 2022). In Greece, inclusive education is promoted through national legal framework for general education; Nevertheless, its understanding and implementation continue to present significant challenges (Fyssa et al., 2014˙Vlachou & Fyssa, 2016˙Warren et al., 2021˙Ντεροπούλου-Ντέρου, 2024˙Soukakou et al., 2025). In this context, the scientific field of “Disability Studies”, which is associated with social oppression and the cultural construction of disability, has played a significant role in the development of inclusive approaches and practices that aim to eliminate all forms of educational and social exclusion. School plays an important role in the acceptance of diversity, while teachers, as main contributors, are the “key” for the change and progress in education (Carrington, 1999 in Ζώνιου-Σιδέρη et al., 2012). The way in which, they understand inclusive education and approach the concept of disability, is crucial for either breaking down or perpetuating normalizing practices and exclusions in education, which is linked to social reality in general. This study aims to investigate how early childhood education teachers understand the concept of inclusive education and disability, as well as how they approach the concept of disability through their educational practices. Emphasis is placed on the practices reported in relation to the activities they design and implement in their classrooms on the topic of disability, along with their responses to students’ comments or questions about disability and individual differences. This study attempts to fill a gap in Greek research on early childhood teachers’ perceptions about inclusive education in kindergarten (Fyssa et al., 2014), as well as the conceptual framework of disability. This thesis is an educational research study that uses a qualitative research methodology. The main research questions are; (a) “How do early childhood teachers understand the concept of inclusive education in early childhood settings?” and (b) “how do early childhood teachers approach the concept of disability in the context of inclusive education in kindergarten?” A pre-designed semi-structured interview protocol is used to collect data, which is organized across three thematic areas based on the research questions. The interviews are conducted on a sample of ten early childhood teachers working in public general kindergartens in Greece. The research data are analyzed through thematic content analysis. The results of the study suggest that the majority of teachers perceive inclusive education positively. Additionally, it seems that early childhood teachers define inclusive education through the lenses of some dimensions, most relating to principles and practices at the classroom level. At the same time, many participants seem to perceive inclusion as a contemporary term for special education in mainstream schools. Moreover, findings support participants’ understanding of the concept of disability through a deficit oriented approach, which is consistent with dominant perceptions of the medical and individual model of disability. A medically-centered understanding of disability is also reflected across the majority of participants’ reported classroom activities. Specifically, teachers’ descriptions of the content of activities they implement in the classroom, as well as their responses to children’s comments or questions seem to reflect a deficit approach to understanding the concept of disability. Nevertheless, the research reveals some reported practices that seem to be in line with inclusive practices in kindergarten. These practices mainly concern teachers’ responses to children’s comments or questions and appear to promote respect for universal individual differences."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["H ερμηνευτική προσέγγιση της αναπηρίας στο πλαίσιο ενταξιακών πρακτικών κατά την προσχολική εκπαίδευση: απόψεις και εμπειρίες νηπιαγωγών"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["ΣΥΡΡΗ ΔΑΝΙΗΛΙΣ","SYRRI DANIILIS"],"dc:date":["2026"],"dc:description":["Σύμφωνα με την επιστημονική έρευνα και διεθνή πεδία εκπαιδευτικής πολιτικής, η ενταξιακή εκπαίδευση θεωρείται καθοριστικό χαρακτηριστικό μιας υψηλούς ποιότητας προσχολικής εκπαίδευσης, η οποία ανταποκρίνεται στις εξατομικευμένες ανάγκες όλων των μαθητών/τριών και διασφαλίζει την ισότητα των ευκαιριών για την πρόσβαση και τη συμμετοχή όλων των παιδιών στη μάθηση (UNESCO, 2022). Στην Ελλάδα, η ενταξιακή εκπαίδευση προωθείται μέσω του θεσμικού πλαισίου στη γενική εκπαίδευση˙ ωστόσο, η κατανόηση και η εφαρμογή της εξακολουθούν να παρουσιάζουν σημαντικές προκλήσεις (Fyssa et al., 2014˙Vlachou & Fyssa, 2016˙Warren et al., 2021˙Ντεροπούλου-Ντέρου, 2024˙Soukakou et al., 2025). Στο πλαίσιο αυτό, το επιστημονικό πεδίο των «Σπουδών στην Αναπηρία» που σχετίζεται με την κοινωνική καταπίεση και την πολιτισμική κατασκευή της αναπηρίας, έχει δράσει ενδυναμωτικά στην ανάπτυξη ενταξιακών προσεγγίσεων και πρακτικών που στοχεύουν στην άρση κάθε μορφής εκπαιδευτικού και κοινωνικού αποκλεισμού (Ντεροπούλου-Ντέρου, 2024). Ο θεσμός του σχολείου διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην αποδοχή της ποικιλομορφίας, ενώ οι εκπαιδευτικοί ως βασικοί/ές συντελεστές/στριές του είναι το «κλειδί» της αλλαγής και τις προόδου στην εκπαίδευση (Carrington, 1999, στο Ζώνιου-Σιδέρη και συν., 2012). Ο τρόπος, με τον οποίο οι ίδιοι/ιες κατανοούν την ενταξιακή εκπαίδευση και προσεγγίζουν ερμηνευτικά την αναπηρία στο πλαίσιο της τάξης κρίνεται καθοριστικής σημασίας είτε για την κατάρριψη είτε για τη διαιώνιση κανονικοποιητικών πρακτικών και αποκλεισμών στο εκπαιδευτικό μικρο-επίπεδο, το οποίο συνδέεται άρρηκτα με την κοινωνική πραγματικότητα γενικότερα. Στην παρούσα μελέτη, επιχειρείται η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο οι εκπαιδευτικοί προσχολικής εκπαίδευσης κατανοούν την έννοια της ενταξιακής εκπαίδευσης και της αναπηρίας, καθώς και του τρόπου με τον οποίο προσεγγίζουν ερμηνευτικά την έννοια της αναπηρίας, μέσω των εκπαιδευτικών πρακτικών που αναφέρουν. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις αναφερόμενες πρακτικές που αφορούν τις δραστηριότητες, τις οποίες σχεδιάζουν και υλοποιούν στην τάξη τους με θεματική την αναπηρία, καθώς και τις παιδαγωγικές τους ανταποκρίσεις στα σχόλια ή/και ερωτήματα των μαθητών/τριών που σχετίζονται με την αναπηρία και τις ατομικές διαφορές. Η μελέτη στοχεύει στην κάλυψη ενός κενού που εντοπίζεται στην ελληνική ερευνητική δραστηριότητα σχετικά με τις απόψεις των νηπιαγωγών για την ενταξιακή προσχολική εκπαίδευση (Fyssa et al., 2014), καθώς και την εννοιολογική πλαισίωση της αναπηρίας. Ο σχεδιασμός και η διεξαγωγή της εν λόγω διπλωματικής εργασίας ακολουθεί τη δομή και τα πρότυπα των διαδικασιών μιας ποιοτικής έρευνας. Κύρια ερευνητικά ερωτήματα αποτελούν: (α) «Πώς κατανοούν οι εκπαιδευτικοί την έννοια της ενταξιακής εκπαίδευσης στην προσχολική ηλικία;» και (β) «Πώς προσεγγίζουν ερμηνευτικά την αναπηρία στο πλαίσιο της ενταξιακής εκπαίδευσης στην προσχολική ηλικία;». Για τη συλλογή των δεδομένων χρησιμοποιείται ένας προκατασκευασμένος οδηγός ημι-δομημένης συνέντευξης, ο οποίος είναι οργανωμένος σε τρεις θεματικούς άξονες, βάσει των ερευνητικών ερωτημάτων. Οι συνεντεύξεις διεξάγονται με δέκα νηπιαγωγούς γενικής εκπαίδευσης που εργάζονται σε δημόσια νηπιαγωγεία στην Ελλάδα και τα ερευνητικά δεδομένα αναλύονται μέσω της θεματικής ανάλυσης περιεχομένου. Από τα αποτελέσματα της έρευνας αναδεικνύεται ότι η πλειονότητα των εκπαιδευτικών είναι θετικά προσκείμενη ως προς την έννοια ενταξιακής εκπαίδευσης και την κατανοεί μέσω μιας μερικής προσέγγισης, δεδομένου ότι την προσδιορίζει αναφέροντας κάποιες μεμονωμένες πτυχές που αφορούν κυρίως αρχές και πρακτικές, ως προς το επίπεδο της τάξης. Την ίδια στιγμή διαπιστώνεται ότι πολλοί/ες συμμετέχοντες/ουσες, ίσως έχουν μια συγκεχυμένη άποψη για την έννοια, καθώς η ενταξιακή εκπαίδευση φαίνεται να πλαισιώνεται εννοιολογικά μέσω κάποιων προοπτικών που φαίνεται να συνδέουν την ενταξιακή εκπαίδευση με την ειδική αγωγή στο γενικό νηπιαγωγείο. Επιπροσθέτως, καταδεικνύεται ότι το σύνολο των εκπαιδευτικών κατανοεί την έννοια της αναπηρίας μέσω μιας ελλειμματικής προσέγγισης, συμβαδίζοντας έτσι με τις κυρίαρχες αναπαραστάσεις του ιατρικού και ατομικού μοντέλου ερμηνείας της αναπηρίας. Ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουν εννοιολογικά την αναπηρία, μέσω ιατροκεντρικών κατευθύνσεων, αντικατοπτρίζεται στις περισσότερες από τις αναφερόμενες δραστηριότητες που υλοποιούν, καθώς και στις παιδαγωγικές τους ανταποκρίσεις στα σχόλια ή ερωτήματα των μαθητών/τριών. Ωστόσο, η έρευνα καταδεικνύει και κάποιες πρακτικές, κυρίως σε σχέση με τις αναφερόμενες ανταποκρίσεις σε ερωτήματα και σχόλια των παιδιών, οι οποίες φαίνεται να προωθούν τον σεβασμό στις ατομικές διαφορές του συνόλου των παιδιών.","International research and educational policy, consider inclusion as a defining feature of high-quality early childhood education, which responds to the childrens’ individualized needs and ensures equal opportunities for access and participation in learning for all students (UNESCO, 2022). In Greece, inclusive education is promoted through national legal framework for general education; Nevertheless, its understanding and implementation continue to present significant challenges (Fyssa et al., 2014˙Vlachou & Fyssa, 2016˙Warren et al., 2021˙Ντεροπούλου-Ντέρου, 2024˙Soukakou et al., 2025). In this context, the scientific field of “Disability Studies”, which is associated with social oppression and the cultural construction of disability, has played a significant role in the development of inclusive approaches and practices that aim to eliminate all forms of educational and social exclusion. School plays an important role in the acceptance of diversity, while teachers, as main contributors, are the “key” for the change and progress in education (Carrington, 1999 in Ζώνιου-Σιδέρη et al., 2012). The way in which, they understand inclusive education and approach the concept of disability, is crucial for either breaking down or perpetuating normalizing practices and exclusions in education, which is linked to social reality in general. This study aims to investigate how early childhood education teachers understand the concept of inclusive education and disability, as well as how they approach the concept of disability through their educational practices. Emphasis is placed on the practices reported in relation to the activities they design and implement in their classrooms on the topic of disability, along with their responses to students’ comments or questions about disability and individual differences. This study attempts to fill a gap in Greek research on early childhood teachers’ perceptions about inclusive education in kindergarten (Fyssa et al., 2014), as well as the conceptual framework of disability. This thesis is an educational research study that uses a qualitative research methodology. The main research questions are; (a) “How do early childhood teachers understand the concept of inclusive education in early childhood settings?” and (b) “how do early childhood teachers approach the concept of disability in the context of inclusive education in kindergarten?” A pre-designed semi-structured interview protocol is used to collect data, which is organized across three thematic areas based on the research questions. The interviews are conducted on a sample of ten early childhood teachers working in public general kindergartens in Greece. The research data are analyzed through thematic content analysis. The results of the study suggest that the majority of teachers perceive inclusive education positively. Additionally, it seems that early childhood teachers define inclusive education through the lenses of some dimensions, most relating to principles and practices at the classroom level. At the same time, many participants seem to perceive inclusion as a contemporary term for special education in mainstream schools. Moreover, findings support participants’ understanding of the concept of disability through a deficit oriented approach, which is consistent with dominant perceptions of the medical and individual model of disability. A medically-centered understanding of disability is also reflected across the majority of participants’ reported classroom activities. Specifically, teachers’ descriptions of the content of activities they implement in the classroom, as well as their responses to children’s comments or questions seem to reflect a deficit approach to understanding the concept of disability. Nevertheless, the research reveals some reported practices that seem to be in line with inclusive practices in kindergarten. These practices mainly concern teachers’ responses to children’s comments or questions and appear to promote respect for universal individual differences."],"dc:identifier":["uoadl:5323936","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5323936"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Εκπαίδευση – Αθλητισμός","Education - Sport science"],"dc:title":["H ερμηνευτική προσέγγιση της αναπηρίας στο πλαίσιο ενταξιακών πρακτικών κατά την προσχολική εκπαίδευση: απόψεις και εμπειρίες νηπιαγωγών"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:17:41Z"}