{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5324381"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5324381","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"H λειτουργία του δικαίου με αφορμή τις θέσεις των Luhmann και Fischer – Lescano","abstract":"Στον πυρήνα της παρούσας εργασίας τίθεται το ζήτημα της λειτουργίας του δικαίου, με έμφαση στο «επιχειρησιακό κλείσιμο» στη συστημική θεωρία του Niklas Luhmann και το διαπιστούμενο εκ μέρους του «παράδοξο» στο πλαίσιο αυτής της λειτουργίας, (μολονότι πρόκειται, για μια, επί της αρχής, εμφαινόμενη ως θετικιστική θεωρία), το οποίο παραμένει πάντοτε «ανοικτό», σταθεροποιούμενο μόνον προσωρινά. Συναφώς, εξετάζεται το πώς αυτό, αλλά και η εν γένει θεωρία του Luhmann συνδέεται με τα ψυχικά συστήματα, όχι μόνον σε συλλογικό επίπεδο, αλλά ενδεχομένως και σε ατομικό, μολονότι έχει κατηγορηθεί ως αντι – ανθρωπιστική και συντηρητική, σκοπός, για τον οποίον μελετάται τόσο η χαιντεγγεριανή, όσο και η χουσερλιανή επίδραση στο Luhmann, καθώς και οι παρσονικές επιδράσεις, ιδίως της επικοινωνίας και της διαντίδρασης στη σύγχρονη υψηλά διαφοροποιημένη λειτουργικά κοινωνία του 20 και 21ου αιών., σε σχέση με την ευρύτερη έμφαση του Luhmann στη λειτουργία του δικαίου ως σταθεροποιητικού παράγοντα προσδοκιών και στα όρια μάθησης. Ταυτοχρόνως, εξετάζεται, αλλά και επιδιώκεται να καταρριφθεί μια θεώρηση της λουμανιανής θεωρίας, ως προάγουσας το δίκαιο υπό τη μορφή απλής κοινωνικής τεχνολογίας, άλλως ιστορικής μηχανής, νομιμοποιούμενη απλώς διαδικαστικά, όπως ιδίως υποστηρίζει ο Habermas. Εκ παραλλήλου δε, εξετάζεται το ζήτημα της λειτουργίας του δικαίου, με αφορμή τη θέση του Andreas Fischer – Lescano για τη λειτουργία του δικαίου στο σύγχρονο διεθνοποιημένο περιβάλλον της, κατά Luhmann, «παγκόσμιας κοινωνίας» («world society») μέσα από προσπάθειες διεθνούς συνταγματισμού και υβριδικές δικαιικές μορφές, που καθιστούν επιτακτική τη συγκρότηση ενός χειραφετητικού αιτήματος για το δίκαιο και τη μετεξέλιξη της λουμανιανής συστημικής θεώρησης - ιδίως διά της χρήσης του «παραδόξου» - σε κριτική συστημική θεώρηση. Στο πλαίσιο αυτό, εντοπίζονται συνδέσεις με την κριτική που ασκείται εκ μέρους της Σχολής της Φραγκφούρτης στο διαφωτιστικό πρόταγμα ενός ορθού Λόγου και με τις επιδράσεις που μοιράζονται οι θεωρήσεις αυτές και με τη φουκωική κριτική ως προς την κανονικοποίηση που γεννά μια νέα αληθολογία της αγοράς. Επιπλέον αυτών, στο πλαίσιο αυτό, διερευνάται αποδομητικά η σύνδεση της κατά τα ως άνω λειτουργίας του δικαίου, κατά το Luhmann, και ιδία της θέση του παραδόξου και της βίας σε αυτό με θεωρίες τόσο του κοινωνικού συμβολαίου, όσο και με τη φουκωική ανάλυση της μικροφυσικής της εξουσίας στις πειθαρχικές κοινωνίες και τη ντελεζιανή οπτική μιας παγκόσμιας κοινωνίας του ελέγχου, ενώ αναλύονται οι συνδέσεις της λουμανιανής συστημικής θεωρίας, όσο και της θεωρίας του Fischer – Lescano, κατ’ αρχάς με θετικιστικές επιδράσεις και ιδία με τη βεμπεριανή ορθολογικότητα και γραφειοκρατία κυριότερα, όμως, με σύγχρονες θεωρίες στάθμισης συμφερόντων, διαβουλευτικού χαρακτήρα του δικαίου και ιδίως του νομικού ρεαλισμού και των Κριτικών Νομικών Σπουδών. Πάντα ταύτα υλοποιούνται μέσα από μια πορεία που στοχεύει στο να ανασυνθέσει το ρόλο της λουμανιανής θεωρίας της αυτοποίησης και του ταυτόχρονου παραδόξου, αποκαλύπτοντας συνδέσεις μέσα από σύγχρονες κοινωνιο – νομικές κατευθύνσεις με υλικά της ψυχολογίας και της πολιτικής και ανευρίσκοντας ως κυρίαρχο σε όλα αυτά το κριτικό πρόταγμα της απομάγευσης, συναφώς το ρόλο της εμμένειας και του υπερβατικού και να αναδείξει τα πιθανά ριζοσπαστικά στοιχεία της σκέψης του Luhmann που συνάδουν προς μια κριτική θεώρησή του από το Fischer – Lescano. Για το σκοπό αυτό, στην παρούσα εργασία γίνεται χρήση τόσο των υλικών της ιστορίας ιδεών, όσο και ιστορικών αναφορών στο ρωμαϊκό δίκαιο και στην κοινωνία του Μεσαίωνα και την απομάγευση που επέφερε ο Διαφωτισμός, ώστε να ανασυντεθεί η πορεία που οδήγησε στην κρίσιμη κοινωνική μεταβολή της σύγχρονης «παγκόσμιας κοινωνίας» και την εντός αυτής διαμόρφωση του δικαίου. Εν κατακλείδι, η αναζήτηση αυτή ολοκληρώνεται με την, κατόπιν αποδόμησης των στοιχείων εκ των οποίων συντίθεται η λουμανιανή θεωρία και η θεωρία του Fischer – Lescano και εξέτασης της διαδικασίας της αποπαραδοξοποίησης του δικαίου στη συστημική θεωρία, ανεύρεση των στοιχείων εκείνων που μπορούν να ανανοηματοδοτήσουν το δίκαιο και να το οριοθετήσουν ως τέτοιο σε μια εποχή προϊούσας τεχνοκρατίας και κατακερματισμένης ορθολογικότητας εντός της «παγκόσμιας κοινωνίας». Στο πλαίσιο αυτό, διενεργείται ένας αναστοχασμός ως προς τη λειτουργία της σύμβασης και τα όρια λειτουργίας αυτής, την αναγκαία απορρόφηση της αβεβαιότητας που προκύπτει εκ της συγκρούσεως προσδοκιών και την αναζήτηση της θέσης του εμμενούς και του υπερβατολογικού στο συντιθέμενο τοπίο της κοινωνίας του 21ου αιώνα, αλλά και ως προς τη λειτουργία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.","abstract_html":"Στον πυρήνα της παρούσας εργασίας τίθεται το ζήτημα της λειτουργίας του δικαίου, με έμφαση στο «επιχειρησιακό κλείσιμο» στη συστημική θεωρία του Niklas Luhmann και το διαπιστούμενο εκ μέρους του «παράδοξο» στο πλαίσιο αυτής της λειτουργίας, (μολονότι πρόκειται, για μια, επί της αρχής, εμφαινόμενη ως θετικιστική θεωρία), το οποίο παραμένει πάντοτε «ανοικτό», σταθεροποιούμενο μόνον προσωρινά. Συναφώς, εξετάζεται το πώς αυτό, αλλά και η εν γένει θεωρία του Luhmann συνδέεται με τα ψυχικά συστήματα, όχι μόνον σε συλλογικό επίπεδο, αλλά ενδεχομένως και σε ατομικό, μολονότι έχει κατηγορηθεί ως αντι – ανθρωπιστική και συντηρητική, σκοπός, για τον οποίον μελετάται τόσο η χαιντεγγεριανή, όσο και η χουσερλιανή επίδραση στο Luhmann, καθώς και οι παρσονικές επιδράσεις, ιδίως της επικοινωνίας και της διαντίδρασης στη σύγχρονη υψηλά διαφοροποιημένη λειτουργικά κοινωνία του 20 και 21ου αιών., σε σχέση με την ευρύτερη έμφαση του Luhmann στη λειτουργία του δικαίου ως σταθεροποιητικού παράγοντα προσδοκιών και στα όρια μάθησης. Ταυτοχρόνως, εξετάζεται, αλλά και επιδιώκεται να καταρριφθεί μια θεώρηση της λουμανιανής θεωρίας, ως προάγουσας το δίκαιο υπό τη μορφή απλής κοινωνικής τεχνολογίας, άλλως ιστορικής μηχανής, νομιμοποιούμενη απλώς διαδικαστικά, όπως ιδίως υποστηρίζει ο Habermas. Εκ παραλλήλου δε, εξετάζεται το ζήτημα της λειτουργίας του δικαίου, με αφορμή τη θέση του Andreas Fischer – Lescano για τη λειτουργία του δικαίου στο σύγχρονο διεθνοποιημένο περιβάλλον της, κατά Luhmann, «παγκόσμιας κοινωνίας» («world society») μέσα από προσπάθειες διεθνούς συνταγματισμού και υβριδικές δικαιικές μορφές, που καθιστούν επιτακτική τη συγκρότηση ενός χειραφετητικού αιτήματος για το δίκαιο και τη μετεξέλιξη της λουμανιανής συστημικής θεώρησης - ιδίως διά της χρήσης του «παραδόξου» - σε κριτική συστημική θεώρηση. Στο πλαίσιο αυτό, εντοπίζονται συνδέσεις με την κριτική που ασκείται εκ μέρους της Σχολής της Φραγκφούρτης στο διαφωτιστικό πρόταγμα ενός ορθού Λόγου και με τις επιδράσεις που μοιράζονται οι θεωρήσεις αυτές και με τη φουκωική κριτική ως προς την κανονικοποίηση που γεννά μια νέα αληθολογία της αγοράς. Επιπλέον αυτών, στο πλαίσιο αυτό, διερευνάται αποδομητικά η σύνδεση της κατά τα ως άνω λειτουργίας του δικαίου, κατά το Luhmann, και ιδία της θέση του παραδόξου και της βίας σε αυτό με θεωρίες τόσο του κοινωνικού συμβολαίου, όσο και με τη φουκωική ανάλυση της μικροφυσικής της εξουσίας στις πειθαρχικές κοινωνίες και τη ντελεζιανή οπτική μιας παγκόσμιας κοινωνίας του ελέγχου, ενώ αναλύονται οι συνδέσεις της λουμανιανής συστημικής θεωρίας, όσο και της θεωρίας του Fischer – Lescano, κατ’ αρχάς με θετικιστικές επιδράσεις και ιδία με τη βεμπεριανή ορθολογικότητα και γραφειοκρατία κυριότερα, όμως, με σύγχρονες θεωρίες στάθμισης συμφερόντων, διαβουλευτικού χαρακτήρα του δικαίου και ιδίως του νομικού ρεαλισμού και των Κριτικών Νομικών Σπουδών. Πάντα ταύτα υλοποιούνται μέσα από μια πορεία που στοχεύει στο να ανασυνθέσει το ρόλο της λουμανιανής θεωρίας της αυτοποίησης και του ταυτόχρονου παραδόξου, αποκαλύπτοντας συνδέσεις μέσα από σύγχρονες κοινωνιο – νομικές κατευθύνσεις με υλικά της ψυχολογίας και της πολιτικής και ανευρίσκοντας ως κυρίαρχο σε όλα αυτά το κριτικό πρόταγμα της απομάγευσης, συναφώς το ρόλο της εμμένειας και του υπερβατικού και να αναδείξει τα πιθανά ριζοσπαστικά στοιχεία της σκέψης του Luhmann που συνάδουν προς μια κριτική θεώρησή του από το Fischer – Lescano. Για το σκοπό αυτό, στην παρούσα εργασία γίνεται χρήση τόσο των υλικών της ιστορίας ιδεών, όσο και ιστορικών αναφορών στο ρωμαϊκό δίκαιο και στην κοινωνία του Μεσαίωνα και την απομάγευση που επέφερε ο Διαφωτισμός, ώστε να ανασυντεθεί η πορεία που οδήγησε στην κρίσιμη κοινωνική μεταβολή της σύγχρονης «παγκόσμιας κοινωνίας» και την εντός αυτής διαμόρφωση του δικαίου. Εν κατακλείδι, η αναζήτηση αυτή ολοκληρώνεται με την, κατόπιν αποδόμησης των στοιχείων εκ των οποίων συντίθεται η λουμανιανή θεωρία και η θεωρία του Fischer – Lescano και εξέτασης της διαδικασίας της αποπαραδοξοποίησης του δικαίου στη συστημική θεωρία, ανεύρεση των στοιχείων εκείνων που μπορούν να ανανοηματοδοτήσουν το δίκαιο και να το οριοθετήσουν ως τέτοιο σε μια εποχή προϊούσας τεχνοκρατίας και κατακερματισμένης ορθολογικότητας εντός της «παγκόσμιας κοινωνίας». Στο πλαίσιο αυτό, διενεργείται ένας αναστοχασμός ως προς τη λειτουργία της σύμβασης και τα όρια λειτουργίας αυτής, την αναγκαία απορρόφηση της αβεβαιότητας που προκύπτει εκ της συγκρούσεως προσδοκιών και την αναζήτηση της θέσης του εμμενούς και του υπερβατολογικού στο συντιθέμενο τοπίο της κοινωνίας του 21ου αιώνα, αλλά και ως προς τη λειτουργία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.","abstract_has_math":false,"creators":["ΒΑΡΕΛΤΖΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ","VARELTZI VASILIKI"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026","date_published":"2026","updated_at":"2026-11-19T05:17:43Z","subjects":["Δίκαιο – Νομοθεσία","Law and Legislation"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5324381"],"render_values":[{"text":"uoadl:5324381","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5324381","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5324381","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5324381","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["ΒΑΡΕΛΤΖΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ","VARELTZI VASILIKI"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2026"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Δίκαιο – Νομοθεσία","Law and Legislation"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5324381","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5324381"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Στον πυρήνα της παρούσας εργασίας τίθεται το ζήτημα της λειτουργίας του δικαίου, με έμφαση στο «επιχειρησιακό κλείσιμο» στη συστημική θεωρία του Niklas Luhmann και το διαπιστούμενο εκ μέρους του «παράδοξο» στο πλαίσιο αυτής της λειτουργίας, (μολονότι πρόκειται, για μια, επί της αρχής, εμφαινόμενη ως θετικιστική θεωρία), το οποίο παραμένει πάντοτε «ανοικτό», σταθεροποιούμενο μόνον προσωρινά. Συναφώς, εξετάζεται το πώς αυτό, αλλά και η εν γένει θεωρία του Luhmann συνδέεται με τα ψυχικά συστήματα, όχι μόνον σε συλλογικό επίπεδο, αλλά ενδεχομένως και σε ατομικό, μολονότι έχει κατηγορηθεί ως αντι – ανθρωπιστική και συντηρητική, σκοπός, για τον οποίον μελετάται τόσο η χαιντεγγεριανή, όσο και η χουσερλιανή επίδραση στο Luhmann, καθώς και οι παρσονικές επιδράσεις, ιδίως της επικοινωνίας και της διαντίδρασης στη σύγχρονη υψηλά διαφοροποιημένη λειτουργικά κοινωνία του 20 και 21ου αιών., σε σχέση με την ευρύτερη έμφαση του Luhmann στη λειτουργία του δικαίου ως σταθεροποιητικού παράγοντα προσδοκιών και στα όρια μάθησης. Ταυτοχρόνως, εξετάζεται, αλλά και επιδιώκεται να καταρριφθεί μια θεώρηση της λουμανιανής θεωρίας, ως προάγουσας το δίκαιο υπό τη μορφή απλής κοινωνικής τεχνολογίας, άλλως ιστορικής μηχανής, νομιμοποιούμενη απλώς διαδικαστικά, όπως ιδίως υποστηρίζει ο Habermas. Εκ παραλλήλου δε, εξετάζεται το ζήτημα της λειτουργίας του δικαίου, με αφορμή τη θέση του Andreas Fischer – Lescano για τη λειτουργία του δικαίου στο σύγχρονο διεθνοποιημένο περιβάλλον της, κατά Luhmann, «παγκόσμιας κοινωνίας» («world society») μέσα από προσπάθειες διεθνούς συνταγματισμού και υβριδικές δικαιικές μορφές, που καθιστούν επιτακτική τη συγκρότηση ενός χειραφετητικού αιτήματος για το δίκαιο και τη μετεξέλιξη της λουμανιανής συστημικής θεώρησης - ιδίως διά της χρήσης του «παραδόξου» - σε κριτική συστημική θεώρηση. Στο πλαίσιο αυτό, εντοπίζονται συνδέσεις με την κριτική που ασκείται εκ μέρους της Σχολής της Φραγκφούρτης στο διαφωτιστικό πρόταγμα ενός ορθού Λόγου και με τις επιδράσεις που μοιράζονται οι θεωρήσεις αυτές και με τη φουκωική κριτική ως προς την κανονικοποίηση που γεννά μια νέα αληθολογία της αγοράς. Επιπλέον αυτών, στο πλαίσιο αυτό, διερευνάται αποδομητικά η σύνδεση της κατά τα ως άνω λειτουργίας του δικαίου, κατά το Luhmann, και ιδία της θέση του παραδόξου και της βίας σε αυτό με θεωρίες τόσο του κοινωνικού συμβολαίου, όσο και με τη φουκωική ανάλυση της μικροφυσικής της εξουσίας στις πειθαρχικές κοινωνίες και τη ντελεζιανή οπτική μιας παγκόσμιας κοινωνίας του ελέγχου, ενώ αναλύονται οι συνδέσεις της λουμανιανής συστημικής θεωρίας, όσο και της θεωρίας του Fischer – Lescano, κατ’ αρχάς με θετικιστικές επιδράσεις και ιδία με τη βεμπεριανή ορθολογικότητα και γραφειοκρατία κυριότερα, όμως, με σύγχρονες θεωρίες στάθμισης συμφερόντων, διαβουλευτικού χαρακτήρα του δικαίου και ιδίως του νομικού ρεαλισμού και των Κριτικών Νομικών Σπουδών. Πάντα ταύτα υλοποιούνται μέσα από μια πορεία που στοχεύει στο να ανασυνθέσει το ρόλο της λουμανιανής θεωρίας της αυτοποίησης και του ταυτόχρονου παραδόξου, αποκαλύπτοντας συνδέσεις μέσα από σύγχρονες κοινωνιο – νομικές κατευθύνσεις με υλικά της ψυχολογίας και της πολιτικής και ανευρίσκοντας ως κυρίαρχο σε όλα αυτά το κριτικό πρόταγμα της απομάγευσης, συναφώς το ρόλο της εμμένειας και του υπερβατικού και να αναδείξει τα πιθανά ριζοσπαστικά στοιχεία της σκέψης του Luhmann που συνάδουν προς μια κριτική θεώρησή του από το Fischer – Lescano. Για το σκοπό αυτό, στην παρούσα εργασία γίνεται χρήση τόσο των υλικών της ιστορίας ιδεών, όσο και ιστορικών αναφορών στο ρωμαϊκό δίκαιο και στην κοινωνία του Μεσαίωνα και την απομάγευση που επέφερε ο Διαφωτισμός, ώστε να ανασυντεθεί η πορεία που οδήγησε στην κρίσιμη κοινωνική μεταβολή της σύγχρονης «παγκόσμιας κοινωνίας» και την εντός αυτής διαμόρφωση του δικαίου. Εν κατακλείδι, η αναζήτηση αυτή ολοκληρώνεται με την, κατόπιν αποδόμησης των στοιχείων εκ των οποίων συντίθεται η λουμανιανή θεωρία και η θεωρία του Fischer – Lescano και εξέτασης της διαδικασίας της αποπαραδοξοποίησης του δικαίου στη συστημική θεωρία, ανεύρεση των στοιχείων εκείνων που μπορούν να ανανοηματοδοτήσουν το δίκαιο και να το οριοθετήσουν ως τέτοιο σε μια εποχή προϊούσας τεχνοκρατίας και κατακερματισμένης ορθολογικότητας εντός της «παγκόσμιας κοινωνίας». Στο πλαίσιο αυτό, διενεργείται ένας αναστοχασμός ως προς τη λειτουργία της σύμβασης και τα όρια λειτουργίας αυτής, την αναγκαία απορρόφηση της αβεβαιότητας που προκύπτει εκ της συγκρούσεως προσδοκιών και την αναζήτηση της θέσης του εμμενούς και του υπερβατολογικού στο συντιθέμενο τοπίο της κοινωνίας του 21ου αιώνα, αλλά και ως προς τη λειτουργία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.","This thesis mainly deals with the issue of the function of law, with emphasis to the «operational closure» in Niklas Luhmann's systemic theory and the «paradox» he observed in the context of this function, (although it is, in principle, a theory that appears to be positivist); a paradox, which always remains «open», stabilized only temporarily. In this regard, it is examined, how this (paradox), but also Luhmann's theory in general, is connected to mental systems not only on a collective level (consciousness), but possibly also on an individual level (conscience), though accused as anti-humanistic and conservative. For this purpose, both the Heideggerian and Husserlian elements in Luhmann’s thought, as well as the Parsonian influence, are studied, especially as regards communication and interaction in the modern highly functionally differentiated society of the 20th and 21st centuries., in relation to the broader function of law as a stabilizing factor of expectations in Luhmann’ s theory and the limits of learning. Simultaneously, an examination is underway, seeking to refute the assertion that according to Luhmann's theory the law functions simply as a social technology or historical machine, legitimized solely through procedural means, as argued by Habermas. Meanwhile, the issue of the functionality of law is examined under Andreas Fischer-Lescano's position on the functionality of law in the contemporary international environment of Luhmann's «world society», through developed theories of possible international constitutionalism and hybrid legal forms. This evolution renders it imperative to formulate an emancipatory demand for law, through the transformation of Luhmann's systemic view - especially through the use the «paradox» - into a critical systemic view (critical systemic theory). In this context, connections are identified with the criticism levelled by the Frankfurt School at the rational discourse as imposed following the Enlightenment and with the influence shared by these theories and Foucault's critique of the normalization that gives rise to a new «market truth». In parallel, however, in the same context, a deconstructive analysis is attempted, regarding the connection between the Luhmannian function of law and the very position of paradox and violence in it with theories of both the social contract and Foucault's analysis of the microphysics of power within the societies of discipline and Deleuze's view of a global society of control, as well as an analysis of the connections between Luhmann's systemic theory and Fischer – Lescano's theory primarily with positivist influences and especially with Weberian rationality and bureaucracy, but also with contemporary theories of balancing of interests, the deliberative nature of law and especially, to this point of view, with legal realism and Critical Legal Studies. This analysis takes place, through a process that aims to reconstruct the role of Luhmann's theory of self-organization and auto – poiesis and the simultaneous paradox, by revealing through contemporary socio-legal perspectives, the materials from psychology and politics that may exist within the Luhmannian systemic theory for the function of law and by finding as dominant in all these theories the critical proposition of disentachment and in relation to that the role of immanence and the transcendence, in order to highlight possible radical elements of Luhmann's thought that are also consistent with Fischer-Lescano's critical view of him. Therefore, the present thesis constitutes a critical reflection on Luhmann's theory, which is founded upon a comprehensive examination of his oeuvre and a critical evaluation of his theoretical framework. To this end, the present thesis draws on both the history of ideas and historical references to Roman law and medieval society, as well as the disenchantment, brought about by the Enlightenment, in order to reconstruct the path that led to the crucial social change of the modern «world society» and the formation of law within it. In conclusion, this research aims to deconstruct the elements that comprise the Luhmannian theory and the Fischer-Lescano’s theory and especially, in this context, examine the process of deparadoxifying law in systemic theory, in order to fulfill the ultimate aim of redefining law in the 21st century. More specifically, the ultimate aim of the research is to identify those elements that could reorientate law and define it as such, in a highly technocratic era, of simultaneous fragmented rationality in the globalized «world society». In this context, a reflection is carried out on the functioning of the contract and its limits, the necessary absorption of the uncertainty arising from the conflict of expectations and the position of immanent and transcendental in the composite landscape of the 21st-century’s society, but also on the functioning of human rights."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["H λειτουργία του δικαίου με αφορμή τις θέσεις των Luhmann και Fischer – Lescano"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["ΒΑΡΕΛΤΖΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ","VARELTZI VASILIKI"],"dc:date":["2026"],"dc:description":["Στον πυρήνα της παρούσας εργασίας τίθεται το ζήτημα της λειτουργίας του δικαίου, με έμφαση στο «επιχειρησιακό κλείσιμο» στη συστημική θεωρία του Niklas Luhmann και το διαπιστούμενο εκ μέρους του «παράδοξο» στο πλαίσιο αυτής της λειτουργίας, (μολονότι πρόκειται, για μια, επί της αρχής, εμφαινόμενη ως θετικιστική θεωρία), το οποίο παραμένει πάντοτε «ανοικτό», σταθεροποιούμενο μόνον προσωρινά. Συναφώς, εξετάζεται το πώς αυτό, αλλά και η εν γένει θεωρία του Luhmann συνδέεται με τα ψυχικά συστήματα, όχι μόνον σε συλλογικό επίπεδο, αλλά ενδεχομένως και σε ατομικό, μολονότι έχει κατηγορηθεί ως αντι – ανθρωπιστική και συντηρητική, σκοπός, για τον οποίον μελετάται τόσο η χαιντεγγεριανή, όσο και η χουσερλιανή επίδραση στο Luhmann, καθώς και οι παρσονικές επιδράσεις, ιδίως της επικοινωνίας και της διαντίδρασης στη σύγχρονη υψηλά διαφοροποιημένη λειτουργικά κοινωνία του 20 και 21ου αιών., σε σχέση με την ευρύτερη έμφαση του Luhmann στη λειτουργία του δικαίου ως σταθεροποιητικού παράγοντα προσδοκιών και στα όρια μάθησης. Ταυτοχρόνως, εξετάζεται, αλλά και επιδιώκεται να καταρριφθεί μια θεώρηση της λουμανιανής θεωρίας, ως προάγουσας το δίκαιο υπό τη μορφή απλής κοινωνικής τεχνολογίας, άλλως ιστορικής μηχανής, νομιμοποιούμενη απλώς διαδικαστικά, όπως ιδίως υποστηρίζει ο Habermas. Εκ παραλλήλου δε, εξετάζεται το ζήτημα της λειτουργίας του δικαίου, με αφορμή τη θέση του Andreas Fischer – Lescano για τη λειτουργία του δικαίου στο σύγχρονο διεθνοποιημένο περιβάλλον της, κατά Luhmann, «παγκόσμιας κοινωνίας» («world society») μέσα από προσπάθειες διεθνούς συνταγματισμού και υβριδικές δικαιικές μορφές, που καθιστούν επιτακτική τη συγκρότηση ενός χειραφετητικού αιτήματος για το δίκαιο και τη μετεξέλιξη της λουμανιανής συστημικής θεώρησης - ιδίως διά της χρήσης του «παραδόξου» - σε κριτική συστημική θεώρηση. Στο πλαίσιο αυτό, εντοπίζονται συνδέσεις με την κριτική που ασκείται εκ μέρους της Σχολής της Φραγκφούρτης στο διαφωτιστικό πρόταγμα ενός ορθού Λόγου και με τις επιδράσεις που μοιράζονται οι θεωρήσεις αυτές και με τη φουκωική κριτική ως προς την κανονικοποίηση που γεννά μια νέα αληθολογία της αγοράς. Επιπλέον αυτών, στο πλαίσιο αυτό, διερευνάται αποδομητικά η σύνδεση της κατά τα ως άνω λειτουργίας του δικαίου, κατά το Luhmann, και ιδία της θέση του παραδόξου και της βίας σε αυτό με θεωρίες τόσο του κοινωνικού συμβολαίου, όσο και με τη φουκωική ανάλυση της μικροφυσικής της εξουσίας στις πειθαρχικές κοινωνίες και τη ντελεζιανή οπτική μιας παγκόσμιας κοινωνίας του ελέγχου, ενώ αναλύονται οι συνδέσεις της λουμανιανής συστημικής θεωρίας, όσο και της θεωρίας του Fischer – Lescano, κατ’ αρχάς με θετικιστικές επιδράσεις και ιδία με τη βεμπεριανή ορθολογικότητα και γραφειοκρατία κυριότερα, όμως, με σύγχρονες θεωρίες στάθμισης συμφερόντων, διαβουλευτικού χαρακτήρα του δικαίου και ιδίως του νομικού ρεαλισμού και των Κριτικών Νομικών Σπουδών. Πάντα ταύτα υλοποιούνται μέσα από μια πορεία που στοχεύει στο να ανασυνθέσει το ρόλο της λουμανιανής θεωρίας της αυτοποίησης και του ταυτόχρονου παραδόξου, αποκαλύπτοντας συνδέσεις μέσα από σύγχρονες κοινωνιο – νομικές κατευθύνσεις με υλικά της ψυχολογίας και της πολιτικής και ανευρίσκοντας ως κυρίαρχο σε όλα αυτά το κριτικό πρόταγμα της απομάγευσης, συναφώς το ρόλο της εμμένειας και του υπερβατικού και να αναδείξει τα πιθανά ριζοσπαστικά στοιχεία της σκέψης του Luhmann που συνάδουν προς μια κριτική θεώρησή του από το Fischer – Lescano. Για το σκοπό αυτό, στην παρούσα εργασία γίνεται χρήση τόσο των υλικών της ιστορίας ιδεών, όσο και ιστορικών αναφορών στο ρωμαϊκό δίκαιο και στην κοινωνία του Μεσαίωνα και την απομάγευση που επέφερε ο Διαφωτισμός, ώστε να ανασυντεθεί η πορεία που οδήγησε στην κρίσιμη κοινωνική μεταβολή της σύγχρονης «παγκόσμιας κοινωνίας» και την εντός αυτής διαμόρφωση του δικαίου. Εν κατακλείδι, η αναζήτηση αυτή ολοκληρώνεται με την, κατόπιν αποδόμησης των στοιχείων εκ των οποίων συντίθεται η λουμανιανή θεωρία και η θεωρία του Fischer – Lescano και εξέτασης της διαδικασίας της αποπαραδοξοποίησης του δικαίου στη συστημική θεωρία, ανεύρεση των στοιχείων εκείνων που μπορούν να ανανοηματοδοτήσουν το δίκαιο και να το οριοθετήσουν ως τέτοιο σε μια εποχή προϊούσας τεχνοκρατίας και κατακερματισμένης ορθολογικότητας εντός της «παγκόσμιας κοινωνίας». Στο πλαίσιο αυτό, διενεργείται ένας αναστοχασμός ως προς τη λειτουργία της σύμβασης και τα όρια λειτουργίας αυτής, την αναγκαία απορρόφηση της αβεβαιότητας που προκύπτει εκ της συγκρούσεως προσδοκιών και την αναζήτηση της θέσης του εμμενούς και του υπερβατολογικού στο συντιθέμενο τοπίο της κοινωνίας του 21ου αιώνα, αλλά και ως προς τη λειτουργία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.","This thesis mainly deals with the issue of the function of law, with emphasis to the «operational closure» in Niklas Luhmann's systemic theory and the «paradox» he observed in the context of this function, (although it is, in principle, a theory that appears to be positivist); a paradox, which always remains «open», stabilized only temporarily. In this regard, it is examined, how this (paradox), but also Luhmann's theory in general, is connected to mental systems not only on a collective level (consciousness), but possibly also on an individual level (conscience), though accused as anti-humanistic and conservative. For this purpose, both the Heideggerian and Husserlian elements in Luhmann’s thought, as well as the Parsonian influence, are studied, especially as regards communication and interaction in the modern highly functionally differentiated society of the 20th and 21st centuries., in relation to the broader function of law as a stabilizing factor of expectations in Luhmann’ s theory and the limits of learning. Simultaneously, an examination is underway, seeking to refute the assertion that according to Luhmann's theory the law functions simply as a social technology or historical machine, legitimized solely through procedural means, as argued by Habermas. Meanwhile, the issue of the functionality of law is examined under Andreas Fischer-Lescano's position on the functionality of law in the contemporary international environment of Luhmann's «world society», through developed theories of possible international constitutionalism and hybrid legal forms. This evolution renders it imperative to formulate an emancipatory demand for law, through the transformation of Luhmann's systemic view - especially through the use the «paradox» - into a critical systemic view (critical systemic theory). In this context, connections are identified with the criticism levelled by the Frankfurt School at the rational discourse as imposed following the Enlightenment and with the influence shared by these theories and Foucault's critique of the normalization that gives rise to a new «market truth». In parallel, however, in the same context, a deconstructive analysis is attempted, regarding the connection between the Luhmannian function of law and the very position of paradox and violence in it with theories of both the social contract and Foucault's analysis of the microphysics of power within the societies of discipline and Deleuze's view of a global society of control, as well as an analysis of the connections between Luhmann's systemic theory and Fischer – Lescano's theory primarily with positivist influences and especially with Weberian rationality and bureaucracy, but also with contemporary theories of balancing of interests, the deliberative nature of law and especially, to this point of view, with legal realism and Critical Legal Studies. This analysis takes place, through a process that aims to reconstruct the role of Luhmann's theory of self-organization and auto – poiesis and the simultaneous paradox, by revealing through contemporary socio-legal perspectives, the materials from psychology and politics that may exist within the Luhmannian systemic theory for the function of law and by finding as dominant in all these theories the critical proposition of disentachment and in relation to that the role of immanence and the transcendence, in order to highlight possible radical elements of Luhmann's thought that are also consistent with Fischer-Lescano's critical view of him. Therefore, the present thesis constitutes a critical reflection on Luhmann's theory, which is founded upon a comprehensive examination of his oeuvre and a critical evaluation of his theoretical framework. To this end, the present thesis draws on both the history of ideas and historical references to Roman law and medieval society, as well as the disenchantment, brought about by the Enlightenment, in order to reconstruct the path that led to the crucial social change of the modern «world society» and the formation of law within it. In conclusion, this research aims to deconstruct the elements that comprise the Luhmannian theory and the Fischer-Lescano’s theory and especially, in this context, examine the process of deparadoxifying law in systemic theory, in order to fulfill the ultimate aim of redefining law in the 21st century. More specifically, the ultimate aim of the research is to identify those elements that could reorientate law and define it as such, in a highly technocratic era, of simultaneous fragmented rationality in the globalized «world society». In this context, a reflection is carried out on the functioning of the contract and its limits, the necessary absorption of the uncertainty arising from the conflict of expectations and the position of immanent and transcendental in the composite landscape of the 21st-century’s society, but also on the functioning of human rights."],"dc:identifier":["uoadl:5324381","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5324381"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Δίκαιο – Νομοθεσία","Law and Legislation"],"dc:title":["H λειτουργία του δικαίου με αφορμή τις θέσεις των Luhmann και Fischer – Lescano"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:17:43Z"}