{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5412890"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5412890","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Dietary patterns in relation to sleep quality: a molecular epidemiological analysis","abstract":"Εισαγωγή/Υπόβαθρο: Ο ύπνος και τα διατροφικά πρότυπα αποτελούν τροποποιήσιμους παράγοντες του τρόπου ζωής με σημαντικές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία· ωστόσο, η αιτιακή τους σχέση παραμένει ασαφής, εξαιτίας της σύγχυσης και της αντίστροφης αιτιότητας που χαρακτηρίζουν τις παρατηρησιακές μελέτες. Καμία ολοκληρωμένη μελέτη μενδελιανής τυχαιοποίησης δεν έχει αξιολογήσει συστηματικά τις αιτιακές επιδράσεις πολλαπλών διατροφικών προτύπων στη διάρκεια του ύπνου. Μέθοδοι: Εφαρμόστηκε πλαίσιο μενδελιανής τυχαιοποίησης δύο δειγμάτων για τη διερεύνηση των συσχετίσεων μεταξύ 38 γενετικά προβλεπόμενων διατροφικών εκθέσεων και της διάρκειας του ύπνου. Τα γενετικά εργαλεία για τα διατροφικά χαρακτηριστικά αντλήθηκαν από τη μελέτη γονιδιωματικής συσχέτισης ευρείας κλίμακας των Pirastu και συν. (2022) σε 445.779 συμμετέχοντες της UK Biobank ευρωπαϊκής καταγωγής και περιορίστηκαν στους μονονουκλεοτιδικούς πολυμορφισμούς με άμεση επίδραση στη διατροφική πρόσληψη, με λόγο διορθωμένης προς αδιόρθωτη τιμής 0,95–1,05. Οι συσχετίσεις με τη διάρκεια του ύπνου αντλήθηκαν από τη μελέτη γονιδιωματικής συσχέτισης των Dashti και συν. (2019) σε 446.118 συμμετέχοντες της UK Biobank. Η κύρια ανάλυση βασίστηκε στη μέθοδο της σταθμισμένης ως προς το αντίστροφο της διακύμανσης παλινδρόμησης (IVW), υπό μοντέλο τυχαίων επιδράσεων. Οι αναλύσεις ευαισθησίας περιελάμβαναν τη σταθμισμένη διάμεσο, τον εκτιμητή βασισμένο στην επικρατούσα τιμή (MBE) και την παλινδρόμηση MR-Egger. Η ετερογένεια αξιολογήθηκε με τα στατιστικά Q του Cochran και I², ενώ η κατευθυντική πλειοτροπία εκτιμήθηκε μέσω του ελέγχου της τεταγμένης επί την αρχή της MR-Egger. Για τον εντοπισμό συσχετίσεων σε επίπεδο γονιδίου μεταξύ των διατροφικών εκθέσεων και της διάρκειας του ύπνου εφαρμόστηκε η μέθοδος cis-μενδελιανής τυχαιοποίησης MR-Link2. Αποτελέσματα: Από τις 38 διατροφικές εκθέσεις, οι 36 διατήρησαν έγκυρα γενετικά εργαλεία μετά τον έλεγχο ποιότητας. Όλα τα εργαλεία είχαν τιμές της στατιστικής F μεγαλύτερες του 10, με εύρος 29,72–171,34. Πέντε διατροφικές εκθέσεις εμφάνισαν σημαντικές συσχετίσεις κατά IVW με τη διάρκεια του ύπνου (p < 0,05). Η γενετικά προβλεπόμενη κατανάλωση υγιεινής τροφής έδειξε την ισχυρότερη συσχέτιση με μεγαλύτερη διάρκεια ύπνου (β = 0,165 SD, περίπου 10,9 λεπτά· 95% ΔΕ: 0,033–0,297· p = 0,014), επιβεβαιωμένη σε όλες τις αναλύσεις ευαισθησίας (σταθμισμένη διάμεσος p < 0,001· MBE p = 0,005· MR-Egger p = 0,030), χωρίς ένδειξη κατευθυντικής πλειοτροπίας (τεταγμένη MR-Egger p = 0,146). Η κατανάλωση αλκοόλ (β = 0,170, p = 0,030) και η κατανάλωση σαμπάνιας ή λευκού οίνου (β = 0,758, p = 0,048) συσχετίστηκαν με μεγαλύτερη διάρκεια ύπνου, με μερική υποστήριξη από τη μέθοδο της σταθμισμένης διαμέσου. Η κατανάλωση μη λιπαρών ψαριών (β = 0,714, p = 0,034) και η κατανάλωση νερού (β = −0,055, p = 0,013) εμφάνισαν σημαντικές συσχετίσεις κατά IVW, οι οποίες όμως δεν επιβεβαιώθηκαν από τις αναλύσεις ευαισθησίας. Δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές συσχετίσεις για τις υπόλοιπες 31 εκθέσεις, συμπεριλαμβανομένων του καφέ, του τσαγιού, της συνολικά υγιεινής διατροφής και της κατανάλωσης πρόσθετου αλατιού. Η ανάλυση MR-Link2 ανέδειξε 83 σημαντικές συσχετίσεις γονιδίου–έκθεσης–έκβασης σε 17 διατροφικές εκθέσεις, με τη συμμετοχή 50 μοναδικών γονιδίων σε 27 γονιδιωματικούς τόπους. Η περιοχή APOE/TOMM40 (19q13) ήταν ο πιο επαναλαμβανόμενος τόπος, συσχετιζόμενη με πέντε διατροφικές εκθέσεις. Οι τόποι FTO (16q12) και SIX3 (2p21) συσχετίστηκαν ο καθένας με τρεις εκθέσεις. Το γονίδιο TEF (22q13), ένας μεταγραφικός παράγοντας ελεγχόμενος από το κιρκάδιο ρολόι, αναγνωρίστηκε ως το μοναδικό σήμα MR-Link2 για τη συνολικά υγιεινή διατροφή. Συμπεράσματα: Η παρούσα μελέτη παρέχει γενετικές ενδείξεις συμβατές με αιτιακή επίδραση της κατανάλωσης υγιεινής τροφής στην αύξηση της διάρκειας του ύπνου, με ισχυρή επιβεβαίωση σε πολλαπλές αναλύσεις ευαισθησίας. Οι συσχετίσεις της κατανάλωσης αλκοόλ και σαμπάνιας ή λευκού οίνου με μεγαλύτερη διάρκεια ύπνου έλαβαν μερική μόνο υποστήριξη, ενώ οι συσχετίσεις της κατανάλωσης μη λιπαρών ψαριών και νερού δεν επιβεβαιώθηκαν. Η ανάλυση MR-Link2 ανέδειξε βιολογικά εύλογες συσχετίσεις σε επίπεδο γονιδίου, συμπεριλαμβανομένης της περιοχής APOE/TOMM40 ως επαναλαμβανόμενου πλειοτροπικού τόπου και του κιρκάδιου γονιδίου TEF ως πιθανού διαμεσολαβητή της σχέσης διατροφής–ύπνου. Τα ευρήματα αυτά επεκτείνουν την παρατηρησιακή βιβλιογραφία, παρέχοντας γενετικές ενδείξεις για αιτιακή κατεύθυνση από τα διατροφικά πρότυπα προς τη διάρκεια του ύπνου, και αναδεικνύουν συγκεκριμένα γενετικά μονοπάτια που χρήζουν περαιτέρω μηχανιστικής διερεύνησης. Στους κύριους περιορισμούς περιλαμβάνονται η σημαντική επικάλυψη δειγμάτων μεταξύ των μελετών γονιδιωματικής συσχέτισης έκθεσης και έκβασης, ο περιορισμός σε πληθυσμούς ευρωπαϊκής καταγωγής και η εξάρτηση από αυτοαναφερόμενη διάρκεια ύπνου.","abstract_html":"Εισαγωγή/Υπόβαθρο: Ο ύπνος και τα διατροφικά πρότυπα αποτελούν τροποποιήσιμους παράγοντες του τρόπου ζωής με σημαντικές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία· ωστόσο, η αιτιακή τους σχέση παραμένει ασαφής, εξαιτίας της σύγχυσης και της αντίστροφης αιτιότητας που χαρακτηρίζουν τις παρατηρησιακές μελέτες. Καμία ολοκληρωμένη μελέτη μενδελιανής τυχαιοποίησης δεν έχει αξιολογήσει συστηματικά τις αιτιακές επιδράσεις πολλαπλών διατροφικών προτύπων στη διάρκεια του ύπνου. Μέθοδοι: Εφαρμόστηκε πλαίσιο μενδελιανής τυχαιοποίησης δύο δειγμάτων για τη διερεύνηση των συσχετίσεων μεταξύ 38 γενετικά προβλεπόμενων διατροφικών εκθέσεων και της διάρκειας του ύπνου. Τα γενετικά εργαλεία για τα διατροφικά χαρακτηριστικά αντλήθηκαν από τη μελέτη γονιδιωματικής συσχέτισης ευρείας κλίμακας των Pirastu και συν. (2022) σε 445.779 συμμετέχοντες της UK Biobank ευρωπαϊκής καταγωγής και περιορίστηκαν στους μονονουκλεοτιδικούς πολυμορφισμούς με άμεση επίδραση στη διατροφική πρόσληψη, με λόγο διορθωμένης προς αδιόρθωτη τιμής 0,95–1,05. Οι συσχετίσεις με τη διάρκεια του ύπνου αντλήθηκαν από τη μελέτη γονιδιωματικής συσχέτισης των Dashti και συν. (2019) σε 446.118 συμμετέχοντες της UK Biobank. Η κύρια ανάλυση βασίστηκε στη μέθοδο της σταθμισμένης ως προς το αντίστροφο της διακύμανσης παλινδρόμησης (IVW), υπό μοντέλο τυχαίων επιδράσεων. Οι αναλύσεις ευαισθησίας περιελάμβαναν τη σταθμισμένη διάμεσο, τον εκτιμητή βασισμένο στην επικρατούσα τιμή (MBE) και την παλινδρόμηση MR-Egger. Η ετερογένεια αξιολογήθηκε με τα στατιστικά Q του Cochran και I², ενώ η κατευθυντική πλειοτροπία εκτιμήθηκε μέσω του ελέγχου της τεταγμένης επί την αρχή της MR-Egger. Για τον εντοπισμό συσχετίσεων σε επίπεδο γονιδίου μεταξύ των διατροφικών εκθέσεων και της διάρκειας του ύπνου εφαρμόστηκε η μέθοδος cis-μενδελιανής τυχαιοποίησης MR-Link2. Αποτελέσματα: Από τις 38 διατροφικές εκθέσεις, οι 36 διατήρησαν έγκυρα γενετικά εργαλεία μετά τον έλεγχο ποιότητας. Όλα τα εργαλεία είχαν τιμές της στατιστικής F μεγαλύτερες του 10, με εύρος 29,72–171,34. Πέντε διατροφικές εκθέσεις εμφάνισαν σημαντικές συσχετίσεις κατά IVW με τη διάρκεια του ύπνου (p &lt; 0,05). Η γενετικά προβλεπόμενη κατανάλωση υγιεινής τροφής έδειξε την ισχυρότερη συσχέτιση με μεγαλύτερη διάρκεια ύπνου (β = 0,165 SD, περίπου 10,9 λεπτά· 95% ΔΕ: 0,033–0,297· p = 0,014), επιβεβαιωμένη σε όλες τις αναλύσεις ευαισθησίας (σταθμισμένη διάμεσος p &lt; 0,001· MBE p = 0,005· MR-Egger p = 0,030), χωρίς ένδειξη κατευθυντικής πλειοτροπίας (τεταγμένη MR-Egger p = 0,146). Η κατανάλωση αλκοόλ (β = 0,170, p = 0,030) και η κατανάλωση σαμπάνιας ή λευκού οίνου (β = 0,758, p = 0,048) συσχετίστηκαν με μεγαλύτερη διάρκεια ύπνου, με μερική υποστήριξη από τη μέθοδο της σταθμισμένης διαμέσου. Η κατανάλωση μη λιπαρών ψαριών (β = 0,714, p = 0,034) και η κατανάλωση νερού (β = −0,055, p = 0,013) εμφάνισαν σημαντικές συσχετίσεις κατά IVW, οι οποίες όμως δεν επιβεβαιώθηκαν από τις αναλύσεις ευαισθησίας. Δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές συσχετίσεις για τις υπόλοιπες 31 εκθέσεις, συμπεριλαμβανομένων του καφέ, του τσαγιού, της συνολικά υγιεινής διατροφής και της κατανάλωσης πρόσθετου αλατιού. Η ανάλυση MR-Link2 ανέδειξε 83 σημαντικές συσχετίσεις γονιδίου–έκθεσης–έκβασης σε 17 διατροφικές εκθέσεις, με τη συμμετοχή 50 μοναδικών γονιδίων σε 27 γονιδιωματικούς τόπους. Η περιοχή APOE/TOMM40 (19q13) ήταν ο πιο επαναλαμβανόμενος τόπος, συσχετιζόμενη με πέντε διατροφικές εκθέσεις. Οι τόποι FTO (16q12) και SIX3 (2p21) συσχετίστηκαν ο καθένας με τρεις εκθέσεις. Το γονίδιο TEF (22q13), ένας μεταγραφικός παράγοντας ελεγχόμενος από το κιρκάδιο ρολόι, αναγνωρίστηκε ως το μοναδικό σήμα MR-Link2 για τη συνολικά υγιεινή διατροφή. Συμπεράσματα: Η παρούσα μελέτη παρέχει γενετικές ενδείξεις συμβατές με αιτιακή επίδραση της κατανάλωσης υγιεινής τροφής στην αύξηση της διάρκειας του ύπνου, με ισχυρή επιβεβαίωση σε πολλαπλές αναλύσεις ευαισθησίας. Οι συσχετίσεις της κατανάλωσης αλκοόλ και σαμπάνιας ή λευκού οίνου με μεγαλύτερη διάρκεια ύπνου έλαβαν μερική μόνο υποστήριξη, ενώ οι συσχετίσεις της κατανάλωσης μη λιπαρών ψαριών και νερού δεν επιβεβαιώθηκαν. Η ανάλυση MR-Link2 ανέδειξε βιολογικά εύλογες συσχετίσεις σε επίπεδο γονιδίου, συμπεριλαμβανομένης της περιοχής APOE/TOMM40 ως επαναλαμβανόμενου πλειοτροπικού τόπου και του κιρκάδιου γονιδίου TEF ως πιθανού διαμεσολαβητή της σχέσης διατροφής–ύπνου. Τα ευρήματα αυτά επεκτείνουν την παρατηρησιακή βιβλιογραφία, παρέχοντας γενετικές ενδείξεις για αιτιακή κατεύθυνση από τα διατροφικά πρότυπα προς τη διάρκεια του ύπνου, και αναδεικνύουν συγκεκριμένα γενετικά μονοπάτια που χρήζουν περαιτέρω μηχανιστικής διερεύνησης. Στους κύριους περιορισμούς περιλαμβάνονται η σημαντική επικάλυψη δειγμάτων μεταξύ των μελετών γονιδιωματικής συσχέτισης έκθεσης και έκβασης, ο περιορισμός σε πληθυσμούς ευρωπαϊκής καταγωγής και η εξάρτηση από αυτοαναφερόμενη διάρκεια ύπνου.","abstract_has_math":false,"creators":["Παπιγγιώτης Γεώργιος","Papingiotis Georgios"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026","date_published":"2026","updated_at":"2026-11-19T05:19:55Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["English"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5412890"],"render_values":[{"text":"uoadl:5412890","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5412890","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5412890","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5412890","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Παπιγγιώτης Γεώργιος","Papingiotis Georgios"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2026"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["English"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5412890","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5412890"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Εισαγωγή/Υπόβαθρο: Ο ύπνος και τα διατροφικά πρότυπα αποτελούν τροποποιήσιμους παράγοντες του τρόπου ζωής με σημαντικές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία· ωστόσο, η αιτιακή τους σχέση παραμένει ασαφής, εξαιτίας της σύγχυσης και της αντίστροφης αιτιότητας που χαρακτηρίζουν τις παρατηρησιακές μελέτες. Καμία ολοκληρωμένη μελέτη μενδελιανής τυχαιοποίησης δεν έχει αξιολογήσει συστηματικά τις αιτιακές επιδράσεις πολλαπλών διατροφικών προτύπων στη διάρκεια του ύπνου. Μέθοδοι: Εφαρμόστηκε πλαίσιο μενδελιανής τυχαιοποίησης δύο δειγμάτων για τη διερεύνηση των συσχετίσεων μεταξύ 38 γενετικά προβλεπόμενων διατροφικών εκθέσεων και της διάρκειας του ύπνου. Τα γενετικά εργαλεία για τα διατροφικά χαρακτηριστικά αντλήθηκαν από τη μελέτη γονιδιωματικής συσχέτισης ευρείας κλίμακας των Pirastu και συν. (2022) σε 445.779 συμμετέχοντες της UK Biobank ευρωπαϊκής καταγωγής και περιορίστηκαν στους μονονουκλεοτιδικούς πολυμορφισμούς με άμεση επίδραση στη διατροφική πρόσληψη, με λόγο διορθωμένης προς αδιόρθωτη τιμής 0,95–1,05. Οι συσχετίσεις με τη διάρκεια του ύπνου αντλήθηκαν από τη μελέτη γονιδιωματικής συσχέτισης των Dashti και συν. (2019) σε 446.118 συμμετέχοντες της UK Biobank. Η κύρια ανάλυση βασίστηκε στη μέθοδο της σταθμισμένης ως προς το αντίστροφο της διακύμανσης παλινδρόμησης (IVW), υπό μοντέλο τυχαίων επιδράσεων. Οι αναλύσεις ευαισθησίας περιελάμβαναν τη σταθμισμένη διάμεσο, τον εκτιμητή βασισμένο στην επικρατούσα τιμή (MBE) και την παλινδρόμηση MR-Egger. Η ετερογένεια αξιολογήθηκε με τα στατιστικά Q του Cochran και I², ενώ η κατευθυντική πλειοτροπία εκτιμήθηκε μέσω του ελέγχου της τεταγμένης επί την αρχή της MR-Egger. Για τον εντοπισμό συσχετίσεων σε επίπεδο γονιδίου μεταξύ των διατροφικών εκθέσεων και της διάρκειας του ύπνου εφαρμόστηκε η μέθοδος cis-μενδελιανής τυχαιοποίησης MR-Link2. Αποτελέσματα: Από τις 38 διατροφικές εκθέσεις, οι 36 διατήρησαν έγκυρα γενετικά εργαλεία μετά τον έλεγχο ποιότητας. Όλα τα εργαλεία είχαν τιμές της στατιστικής F μεγαλύτερες του 10, με εύρος 29,72–171,34. Πέντε διατροφικές εκθέσεις εμφάνισαν σημαντικές συσχετίσεις κατά IVW με τη διάρκεια του ύπνου (p < 0,05). Η γενετικά προβλεπόμενη κατανάλωση υγιεινής τροφής έδειξε την ισχυρότερη συσχέτιση με μεγαλύτερη διάρκεια ύπνου (β = 0,165 SD, περίπου 10,9 λεπτά· 95% ΔΕ: 0,033–0,297· p = 0,014), επιβεβαιωμένη σε όλες τις αναλύσεις ευαισθησίας (σταθμισμένη διάμεσος p < 0,001· MBE p = 0,005· MR-Egger p = 0,030), χωρίς ένδειξη κατευθυντικής πλειοτροπίας (τεταγμένη MR-Egger p = 0,146). Η κατανάλωση αλκοόλ (β = 0,170, p = 0,030) και η κατανάλωση σαμπάνιας ή λευκού οίνου (β = 0,758, p = 0,048) συσχετίστηκαν με μεγαλύτερη διάρκεια ύπνου, με μερική υποστήριξη από τη μέθοδο της σταθμισμένης διαμέσου. Η κατανάλωση μη λιπαρών ψαριών (β = 0,714, p = 0,034) και η κατανάλωση νερού (β = −0,055, p = 0,013) εμφάνισαν σημαντικές συσχετίσεις κατά IVW, οι οποίες όμως δεν επιβεβαιώθηκαν από τις αναλύσεις ευαισθησίας. Δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές συσχετίσεις για τις υπόλοιπες 31 εκθέσεις, συμπεριλαμβανομένων του καφέ, του τσαγιού, της συνολικά υγιεινής διατροφής και της κατανάλωσης πρόσθετου αλατιού. Η ανάλυση MR-Link2 ανέδειξε 83 σημαντικές συσχετίσεις γονιδίου–έκθεσης–έκβασης σε 17 διατροφικές εκθέσεις, με τη συμμετοχή 50 μοναδικών γονιδίων σε 27 γονιδιωματικούς τόπους. Η περιοχή APOE/TOMM40 (19q13) ήταν ο πιο επαναλαμβανόμενος τόπος, συσχετιζόμενη με πέντε διατροφικές εκθέσεις. Οι τόποι FTO (16q12) και SIX3 (2p21) συσχετίστηκαν ο καθένας με τρεις εκθέσεις. Το γονίδιο TEF (22q13), ένας μεταγραφικός παράγοντας ελεγχόμενος από το κιρκάδιο ρολόι, αναγνωρίστηκε ως το μοναδικό σήμα MR-Link2 για τη συνολικά υγιεινή διατροφή. Συμπεράσματα: Η παρούσα μελέτη παρέχει γενετικές ενδείξεις συμβατές με αιτιακή επίδραση της κατανάλωσης υγιεινής τροφής στην αύξηση της διάρκειας του ύπνου, με ισχυρή επιβεβαίωση σε πολλαπλές αναλύσεις ευαισθησίας. Οι συσχετίσεις της κατανάλωσης αλκοόλ και σαμπάνιας ή λευκού οίνου με μεγαλύτερη διάρκεια ύπνου έλαβαν μερική μόνο υποστήριξη, ενώ οι συσχετίσεις της κατανάλωσης μη λιπαρών ψαριών και νερού δεν επιβεβαιώθηκαν. Η ανάλυση MR-Link2 ανέδειξε βιολογικά εύλογες συσχετίσεις σε επίπεδο γονιδίου, συμπεριλαμβανομένης της περιοχής APOE/TOMM40 ως επαναλαμβανόμενου πλειοτροπικού τόπου και του κιρκάδιου γονιδίου TEF ως πιθανού διαμεσολαβητή της σχέσης διατροφής–ύπνου. Τα ευρήματα αυτά επεκτείνουν την παρατηρησιακή βιβλιογραφία, παρέχοντας γενετικές ενδείξεις για αιτιακή κατεύθυνση από τα διατροφικά πρότυπα προς τη διάρκεια του ύπνου, και αναδεικνύουν συγκεκριμένα γενετικά μονοπάτια που χρήζουν περαιτέρω μηχανιστικής διερεύνησης. Στους κύριους περιορισμούς περιλαμβάνονται η σημαντική επικάλυψη δειγμάτων μεταξύ των μελετών γονιδιωματικής συσχέτισης έκθεσης και έκβασης, ο περιορισμός σε πληθυσμούς ευρωπαϊκής καταγωγής και η εξάρτηση από αυτοαναφερόμενη διάρκεια ύπνου.","Background: Sleep and dietary patterns are modifiable lifestyle factors with profound public health implications, yet their causal relationship remains unclear due to confounding and reverse causation in observational studies. No comprehensive Mendelian randomization (MR) study has systematically evaluated the causal effects of multiple dietary patterns on sleep duration. Methods: A two-sample MR framework was applied to investigate associations between 38 genetically predicted dietary exposures and sleep duration. Genetic instruments for dietary traits were derived from the genome-wide association study (GWAS) by Pirastu et al. (2022) in 445,779 UK Biobank participants of European ancestry, restricted to single nucleotide polymorphisms (SNPs) with direct effects on dietary intake (corrected-to-uncorrected ratio 0.95–1.05). Sleep duration associations were obtained from the GWAS by Dashti et al. (2019) in 446,118 UK Biobank participants. The primary analysis used the inverse-variance weighted (IVW) method under a random-effects model. Sensitivity analyses included the weighted median, mode-based estimator (MBE), and MR-Egger regression. Heterogeneity was assessed using Cochran's Q and I² statistics, and directional pleiotropy was evaluated via the MR-Egger intercept test. MR-Link2 cis-Mendelian randomization was applied to identify gene-level associations between dietary exposures and sleep duration. Results: Of 38 dietary exposures, 36 retained valid genetic instruments after quality control. All instruments had F-statistics exceeding 10 (range: 29.72–171.34). Five dietary exposures showed significant IVW associations with sleep duration (p 0.05). Genetically predicted healthy food consumption demonstrated the most robust association with longer sleep duration (β = 0.165 SD, approximately 10.9 minutes; 95% CI: 0.033–0.297; p = 0.014), confirmed across all sensitivity analyses (weighted median p 0.001; MBE p = 0.005; MR-Egger p = 0.030) with no evidence of directional pleiotropy (Egger intercept p = 0.146). Alcohol consumption (β = 0.170, p = 0.030) and champagne or white wine consumption (β = 0.758, p = 0.048) were associated with longer sleep duration, with partial support from the weighted median method. Non-oily fish consumption (β = 0.714, p = 0.034) and water consumption (β = −0.055, p = 0.013) showed significant IVW associations but were not confirmed by sensitivity analyses. No significant associations were observed for the remaining 31 exposures, including coffee, tea, overall healthy diet, and added salt consumption. MR-Link2 analysis identified 83 significant gene-exposure-outcome associations across 17 dietary exposures, involving 50 unique genes in 27 genomic loci. The APOE/TOMM40 region (19q13) was the most recurrent locus, associated with five dietary exposures. The FTO locus (16q12) and SIX3 locus (2p21) were each associated with three exposures. The TEF gene (22q13), a circadian clock-controlled transcription factor, was identified as the sole MR-Link2 signal for overall healthy diet. Conclusions: This study provides genetic evidence consistent with a causal effect of healthy food consumption on longer sleep duration, with robust confirmation across multiple sensitivity analyses. Associations of alcohol and champagne or white wine consumption with longer sleep duration received partial support, while associations of non-oily fish and water consumption were not confirmed. MR-Link2 analysis identified biologically plausible gene-level associations, including the APOE/TOMM40 region as a recurrent pleiotropic locus and the circadian gene TEF as a potential mediator of the diet–sleep relationship. These findings extend the observational literature by providing genetic evidence for a causal direction from dietary patterns to sleep duration and identify specific genetic pathways warranting further mechanistic investigation. Key limitations include substantial sample overlap between exposure and outcome GWAS, restriction to European ancestry populations, and reliance on self-reported sleep duration."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Dietary patterns in relation to sleep quality: a molecular epidemiological analysis"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Παπιγγιώτης Γεώργιος","Papingiotis Georgios"],"dc:date":["2026"],"dc:description":["Εισαγωγή/Υπόβαθρο: Ο ύπνος και τα διατροφικά πρότυπα αποτελούν τροποποιήσιμους παράγοντες του τρόπου ζωής με σημαντικές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία· ωστόσο, η αιτιακή τους σχέση παραμένει ασαφής, εξαιτίας της σύγχυσης και της αντίστροφης αιτιότητας που χαρακτηρίζουν τις παρατηρησιακές μελέτες. Καμία ολοκληρωμένη μελέτη μενδελιανής τυχαιοποίησης δεν έχει αξιολογήσει συστηματικά τις αιτιακές επιδράσεις πολλαπλών διατροφικών προτύπων στη διάρκεια του ύπνου. Μέθοδοι: Εφαρμόστηκε πλαίσιο μενδελιανής τυχαιοποίησης δύο δειγμάτων για τη διερεύνηση των συσχετίσεων μεταξύ 38 γενετικά προβλεπόμενων διατροφικών εκθέσεων και της διάρκειας του ύπνου. Τα γενετικά εργαλεία για τα διατροφικά χαρακτηριστικά αντλήθηκαν από τη μελέτη γονιδιωματικής συσχέτισης ευρείας κλίμακας των Pirastu και συν. (2022) σε 445.779 συμμετέχοντες της UK Biobank ευρωπαϊκής καταγωγής και περιορίστηκαν στους μονονουκλεοτιδικούς πολυμορφισμούς με άμεση επίδραση στη διατροφική πρόσληψη, με λόγο διορθωμένης προς αδιόρθωτη τιμής 0,95–1,05. Οι συσχετίσεις με τη διάρκεια του ύπνου αντλήθηκαν από τη μελέτη γονιδιωματικής συσχέτισης των Dashti και συν. (2019) σε 446.118 συμμετέχοντες της UK Biobank. Η κύρια ανάλυση βασίστηκε στη μέθοδο της σταθμισμένης ως προς το αντίστροφο της διακύμανσης παλινδρόμησης (IVW), υπό μοντέλο τυχαίων επιδράσεων. Οι αναλύσεις ευαισθησίας περιελάμβαναν τη σταθμισμένη διάμεσο, τον εκτιμητή βασισμένο στην επικρατούσα τιμή (MBE) και την παλινδρόμηση MR-Egger. Η ετερογένεια αξιολογήθηκε με τα στατιστικά Q του Cochran και I², ενώ η κατευθυντική πλειοτροπία εκτιμήθηκε μέσω του ελέγχου της τεταγμένης επί την αρχή της MR-Egger. Για τον εντοπισμό συσχετίσεων σε επίπεδο γονιδίου μεταξύ των διατροφικών εκθέσεων και της διάρκειας του ύπνου εφαρμόστηκε η μέθοδος cis-μενδελιανής τυχαιοποίησης MR-Link2. Αποτελέσματα: Από τις 38 διατροφικές εκθέσεις, οι 36 διατήρησαν έγκυρα γενετικά εργαλεία μετά τον έλεγχο ποιότητας. Όλα τα εργαλεία είχαν τιμές της στατιστικής F μεγαλύτερες του 10, με εύρος 29,72–171,34. Πέντε διατροφικές εκθέσεις εμφάνισαν σημαντικές συσχετίσεις κατά IVW με τη διάρκεια του ύπνου (p < 0,05). Η γενετικά προβλεπόμενη κατανάλωση υγιεινής τροφής έδειξε την ισχυρότερη συσχέτιση με μεγαλύτερη διάρκεια ύπνου (β = 0,165 SD, περίπου 10,9 λεπτά· 95% ΔΕ: 0,033–0,297· p = 0,014), επιβεβαιωμένη σε όλες τις αναλύσεις ευαισθησίας (σταθμισμένη διάμεσος p < 0,001· MBE p = 0,005· MR-Egger p = 0,030), χωρίς ένδειξη κατευθυντικής πλειοτροπίας (τεταγμένη MR-Egger p = 0,146). Η κατανάλωση αλκοόλ (β = 0,170, p = 0,030) και η κατανάλωση σαμπάνιας ή λευκού οίνου (β = 0,758, p = 0,048) συσχετίστηκαν με μεγαλύτερη διάρκεια ύπνου, με μερική υποστήριξη από τη μέθοδο της σταθμισμένης διαμέσου. Η κατανάλωση μη λιπαρών ψαριών (β = 0,714, p = 0,034) και η κατανάλωση νερού (β = −0,055, p = 0,013) εμφάνισαν σημαντικές συσχετίσεις κατά IVW, οι οποίες όμως δεν επιβεβαιώθηκαν από τις αναλύσεις ευαισθησίας. Δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές συσχετίσεις για τις υπόλοιπες 31 εκθέσεις, συμπεριλαμβανομένων του καφέ, του τσαγιού, της συνολικά υγιεινής διατροφής και της κατανάλωσης πρόσθετου αλατιού. Η ανάλυση MR-Link2 ανέδειξε 83 σημαντικές συσχετίσεις γονιδίου–έκθεσης–έκβασης σε 17 διατροφικές εκθέσεις, με τη συμμετοχή 50 μοναδικών γονιδίων σε 27 γονιδιωματικούς τόπους. Η περιοχή APOE/TOMM40 (19q13) ήταν ο πιο επαναλαμβανόμενος τόπος, συσχετιζόμενη με πέντε διατροφικές εκθέσεις. Οι τόποι FTO (16q12) και SIX3 (2p21) συσχετίστηκαν ο καθένας με τρεις εκθέσεις. Το γονίδιο TEF (22q13), ένας μεταγραφικός παράγοντας ελεγχόμενος από το κιρκάδιο ρολόι, αναγνωρίστηκε ως το μοναδικό σήμα MR-Link2 για τη συνολικά υγιεινή διατροφή. Συμπεράσματα: Η παρούσα μελέτη παρέχει γενετικές ενδείξεις συμβατές με αιτιακή επίδραση της κατανάλωσης υγιεινής τροφής στην αύξηση της διάρκειας του ύπνου, με ισχυρή επιβεβαίωση σε πολλαπλές αναλύσεις ευαισθησίας. Οι συσχετίσεις της κατανάλωσης αλκοόλ και σαμπάνιας ή λευκού οίνου με μεγαλύτερη διάρκεια ύπνου έλαβαν μερική μόνο υποστήριξη, ενώ οι συσχετίσεις της κατανάλωσης μη λιπαρών ψαριών και νερού δεν επιβεβαιώθηκαν. Η ανάλυση MR-Link2 ανέδειξε βιολογικά εύλογες συσχετίσεις σε επίπεδο γονιδίου, συμπεριλαμβανομένης της περιοχής APOE/TOMM40 ως επαναλαμβανόμενου πλειοτροπικού τόπου και του κιρκάδιου γονιδίου TEF ως πιθανού διαμεσολαβητή της σχέσης διατροφής–ύπνου. Τα ευρήματα αυτά επεκτείνουν την παρατηρησιακή βιβλιογραφία, παρέχοντας γενετικές ενδείξεις για αιτιακή κατεύθυνση από τα διατροφικά πρότυπα προς τη διάρκεια του ύπνου, και αναδεικνύουν συγκεκριμένα γενετικά μονοπάτια που χρήζουν περαιτέρω μηχανιστικής διερεύνησης. Στους κύριους περιορισμούς περιλαμβάνονται η σημαντική επικάλυψη δειγμάτων μεταξύ των μελετών γονιδιωματικής συσχέτισης έκθεσης και έκβασης, ο περιορισμός σε πληθυσμούς ευρωπαϊκής καταγωγής και η εξάρτηση από αυτοαναφερόμενη διάρκεια ύπνου.","Background: Sleep and dietary patterns are modifiable lifestyle factors with profound public health implications, yet their causal relationship remains unclear due to confounding and reverse causation in observational studies. No comprehensive Mendelian randomization (MR) study has systematically evaluated the causal effects of multiple dietary patterns on sleep duration. Methods: A two-sample MR framework was applied to investigate associations between 38 genetically predicted dietary exposures and sleep duration. Genetic instruments for dietary traits were derived from the genome-wide association study (GWAS) by Pirastu et al. (2022) in 445,779 UK Biobank participants of European ancestry, restricted to single nucleotide polymorphisms (SNPs) with direct effects on dietary intake (corrected-to-uncorrected ratio 0.95–1.05). Sleep duration associations were obtained from the GWAS by Dashti et al. (2019) in 446,118 UK Biobank participants. The primary analysis used the inverse-variance weighted (IVW) method under a random-effects model. Sensitivity analyses included the weighted median, mode-based estimator (MBE), and MR-Egger regression. Heterogeneity was assessed using Cochran's Q and I² statistics, and directional pleiotropy was evaluated via the MR-Egger intercept test. MR-Link2 cis-Mendelian randomization was applied to identify gene-level associations between dietary exposures and sleep duration. Results: Of 38 dietary exposures, 36 retained valid genetic instruments after quality control. All instruments had F-statistics exceeding 10 (range: 29.72–171.34). Five dietary exposures showed significant IVW associations with sleep duration (p 0.05). Genetically predicted healthy food consumption demonstrated the most robust association with longer sleep duration (β = 0.165 SD, approximately 10.9 minutes; 95% CI: 0.033–0.297; p = 0.014), confirmed across all sensitivity analyses (weighted median p 0.001; MBE p = 0.005; MR-Egger p = 0.030) with no evidence of directional pleiotropy (Egger intercept p = 0.146). Alcohol consumption (β = 0.170, p = 0.030) and champagne or white wine consumption (β = 0.758, p = 0.048) were associated with longer sleep duration, with partial support from the weighted median method. Non-oily fish consumption (β = 0.714, p = 0.034) and water consumption (β = −0.055, p = 0.013) showed significant IVW associations but were not confirmed by sensitivity analyses. No significant associations were observed for the remaining 31 exposures, including coffee, tea, overall healthy diet, and added salt consumption. MR-Link2 analysis identified 83 significant gene-exposure-outcome associations across 17 dietary exposures, involving 50 unique genes in 27 genomic loci. The APOE/TOMM40 region (19q13) was the most recurrent locus, associated with five dietary exposures. The FTO locus (16q12) and SIX3 locus (2p21) were each associated with three exposures. The TEF gene (22q13), a circadian clock-controlled transcription factor, was identified as the sole MR-Link2 signal for overall healthy diet. Conclusions: This study provides genetic evidence consistent with a causal effect of healthy food consumption on longer sleep duration, with robust confirmation across multiple sensitivity analyses. Associations of alcohol and champagne or white wine consumption with longer sleep duration received partial support, while associations of non-oily fish and water consumption were not confirmed. MR-Link2 analysis identified biologically plausible gene-level associations, including the APOE/TOMM40 region as a recurrent pleiotropic locus and the circadian gene TEF as a potential mediator of the diet–sleep relationship. These findings extend the observational literature by providing genetic evidence for a causal direction from dietary patterns to sleep duration and identify specific genetic pathways warranting further mechanistic investigation. Key limitations include substantial sample overlap between exposure and outcome GWAS, restriction to European ancestry populations, and reliance on self-reported sleep duration."],"dc:identifier":["uoadl:5412890","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5412890"],"dc:language":["English"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Dietary patterns in relation to sleep quality: a molecular epidemiological analysis"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:19:55Z"}