{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5416148"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5416148","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Η οφθαλμολογία υπό το φως των παπύρων της ελληνορωμαϊκής και βυζαντινής εποχής","abstract":"Η οφθαλμολογική πρακτική, όπως αποτυπώνεται στους παπύρους της ελληνορωμαϊκής και βυζαντινής εποχής, μπορεί να θεωρηθεί ως μία πρώιμη μορφή του επιστημονικού κλάδου που σήμερα ονομάζουμε οφθαλμολογία. Μέσα από τη συστηματική μελέτη και τη σταχυολόγηση των παπυρικών πηγών διαφαίνεται η σταδιακή διαμόρφωση μιας εμπειρικής αλλά και μεθοδικής προσέγγισης των αρχαίων ιατρών στη διάγνωση και τη θεραπεία των παθήσεων των οφθαλμών. Οι πηγές αυτές μαρτυρούν ότι ο άνθρωπος της ρωμαϊκής και βυζαντινής περιόδου δεν αντιμετώπιζε την ασθένεια ως μοιραίο γεγονός, αλλά επιχειρούσε, μέσω της παρατήρησης, της εμπειρίας και της λογικής σκέψης, να κατανοήσει και να θεραπεύσει τα προβλήματα της υγείας του. Αν και ο όρος «οφθαλμολογία» καθιερώνεται ως επιστημονικός όρος μόλις τον 18ο αιώνα, η χρήση του στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας κρίνεται αναγκαία, προκειμένου να δηλωθεί ένα ευρύ σύνολο ιατρικών πρακτικών και θεωρητικών προσεγγίσεων που αφορούν αποκλειστικά τις παθήσεις των οφθαλμών στην αρχαιότητα και στο Βυζάντιο. Στην παρούσα μελέτη επιχειρώ, αρχικά, να διασαφηνίσω τη σημασία και τον ρόλο του ιατρού στην ελληνορωμαϊκή και βυζαντινή εποχή. Στη συνέχεια, εξετάζω τις οφθαλμικές νόσους όπως αυτές καταγράφονται στους παπύρους, με στόχο την κατανόηση των συμπτωμάτων τους και των θεραπευτικών μεθόδων που εφαρμόζονταν. Οι παπυρολογικές μαρτυρίες συγκρίνονται συστηματικά με ιατρικές πραγματείες σημαντικών συγγραφέων, από την κλασική αρχαιότητα έως τη βυζαντινή περίοδο. Επιπλέον, καταγράφονται τόσο οι συντηρητικές μέθοδοι θεραπείας όσο και τα βασικά χειρουργικά εργαλεία που χρησιμοποιούνταν στις οφθαλμολογικές επεμβάσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η νόσος του τραχώματος, η οποία περιγράφεται τόσο στις νεότερες οφθαλμολογικές πραγματείες όσο και στα αρχαία κείμενα. Με αυτόν τον τρόπο αναδεικνύεται μια αξιοσημείωτη συνέχεια στην κατανόηση των παθήσεων των οφθαλμών. Τέλος, οφείλω να διευκρινίσω ότι η επιλογή και η ανάλυση του υλικού της παρούσας εργασίας έγινε με γνώμονα την ανάδειξη της σταδιακής διαμόρφωσης της οφθαλμολογίας υπό το φως των παπυρικών μαρτυριών, κυρίως από το 323 π.Χ. έως το 1453 μ.Χ. Παρότι, πρόκειται για ένα εκτεταμένο χρονολογικό πλαίσιο, οι αναφορές σε οφθαλμολογικά προβλήματα και θεραπείες στους παπύρους είναι σχετικά περιορισμένες. Ενδεικτική είναι η περίπτωση του σταφυλώματος, μιας πάθησης που έχει μελετηθεί εκτενώς από τον Γαληνό, τον Παύλο τον Αιγινήτη και άλλους ιατρούς της αρχαιότητας, αλλά απαντά σπάνια στις παπυρικές πηγές και κυρίως από τον 2ο αιώνα μ.Χ. και εξής. Συνεπώς, η παρούσα διπλωματική εργασία επικεντρώνεται πρωτίστως στη μελέτη των οφθαλμολογικών πρακτικών όπως αυτές τεκμηριώνονται στους παπύρους της ελληνορωμαϊκής και βυζαντινής εποχής.","abstract_html":"Η οφθαλμολογική πρακτική, όπως αποτυπώνεται στους παπύρους της ελληνορωμαϊκής και βυζαντινής εποχής, μπορεί να θεωρηθεί ως μία πρώιμη μορφή του επιστημονικού κλάδου που σήμερα ονομάζουμε οφθαλμολογία. Μέσα από τη συστηματική μελέτη και τη σταχυολόγηση των παπυρικών πηγών διαφαίνεται η σταδιακή διαμόρφωση μιας εμπειρικής αλλά και μεθοδικής προσέγγισης των αρχαίων ιατρών στη διάγνωση και τη θεραπεία των παθήσεων των οφθαλμών. Οι πηγές αυτές μαρτυρούν ότι ο άνθρωπος της ρωμαϊκής και βυζαντινής περιόδου δεν αντιμετώπιζε την ασθένεια ως μοιραίο γεγονός, αλλά επιχειρούσε, μέσω της παρατήρησης, της εμπειρίας και της λογικής σκέψης, να κατανοήσει και να θεραπεύσει τα προβλήματα της υγείας του. Αν και ο όρος «οφθαλμολογία» καθιερώνεται ως επιστημονικός όρος μόλις τον 18ο αιώνα, η χρήση του στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας κρίνεται αναγκαία, προκειμένου να δηλωθεί ένα ευρύ σύνολο ιατρικών πρακτικών και θεωρητικών προσεγγίσεων που αφορούν αποκλειστικά τις παθήσεις των οφθαλμών στην αρχαιότητα και στο Βυζάντιο. Στην παρούσα μελέτη επιχειρώ, αρχικά, να διασαφηνίσω τη σημασία και τον ρόλο του ιατρού στην ελληνορωμαϊκή και βυζαντινή εποχή. Στη συνέχεια, εξετάζω τις οφθαλμικές νόσους όπως αυτές καταγράφονται στους παπύρους, με στόχο την κατανόηση των συμπτωμάτων τους και των θεραπευτικών μεθόδων που εφαρμόζονταν. Οι παπυρολογικές μαρτυρίες συγκρίνονται συστηματικά με ιατρικές πραγματείες σημαντικών συγγραφέων, από την κλασική αρχαιότητα έως τη βυζαντινή περίοδο. Επιπλέον, καταγράφονται τόσο οι συντηρητικές μέθοδοι θεραπείας όσο και τα βασικά χειρουργικά εργαλεία που χρησιμοποιούνταν στις οφθαλμολογικές επεμβάσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η νόσος του τραχώματος, η οποία περιγράφεται τόσο στις νεότερες οφθαλμολογικές πραγματείες όσο και στα αρχαία κείμενα. Με αυτόν τον τρόπο αναδεικνύεται μια αξιοσημείωτη συνέχεια στην κατανόηση των παθήσεων των οφθαλμών. Τέλος, οφείλω να διευκρινίσω ότι η επιλογή και η ανάλυση του υλικού της παρούσας εργασίας έγινε με γνώμονα την ανάδειξη της σταδιακής διαμόρφωσης της οφθαλμολογίας υπό το φως των παπυρικών μαρτυριών, κυρίως από το 323 π.Χ. έως το 1453 μ.Χ. Παρότι, πρόκειται για ένα εκτεταμένο χρονολογικό πλαίσιο, οι αναφορές σε οφθαλμολογικά προβλήματα και θεραπείες στους παπύρους είναι σχετικά περιορισμένες. Ενδεικτική είναι η περίπτωση του σταφυλώματος, μιας πάθησης που έχει μελετηθεί εκτενώς από τον Γαληνό, τον Παύλο τον Αιγινήτη και άλλους ιατρούς της αρχαιότητας, αλλά απαντά σπάνια στις παπυρικές πηγές και κυρίως από τον 2ο αιώνα μ.Χ. και εξής. Συνεπώς, η παρούσα διπλωματική εργασία επικεντρώνεται πρωτίστως στη μελέτη των οφθαλμολογικών πρακτικών όπως αυτές τεκμηριώνονται στους παπύρους της ελληνορωμαϊκής και βυζαντινής εποχής.","abstract_has_math":false,"creators":["Αβραμοπούλου Θεώνη","Avramopoulou Theony"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026","date_published":"2026","updated_at":"2026-11-19T05:19:59Z","subjects":["Ιστορία","History"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5416148"],"render_values":[{"text":"uoadl:5416148","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5416148","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5416148","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5416148","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Αβραμοπούλου Θεώνη","Avramopoulou Theony"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2026"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Ιστορία","History"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5416148","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5416148"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η οφθαλμολογική πρακτική, όπως αποτυπώνεται στους παπύρους της ελληνορωμαϊκής και βυζαντινής εποχής, μπορεί να θεωρηθεί ως μία πρώιμη μορφή του επιστημονικού κλάδου που σήμερα ονομάζουμε οφθαλμολογία. Μέσα από τη συστηματική μελέτη και τη σταχυολόγηση των παπυρικών πηγών διαφαίνεται η σταδιακή διαμόρφωση μιας εμπειρικής αλλά και μεθοδικής προσέγγισης των αρχαίων ιατρών στη διάγνωση και τη θεραπεία των παθήσεων των οφθαλμών. Οι πηγές αυτές μαρτυρούν ότι ο άνθρωπος της ρωμαϊκής και βυζαντινής περιόδου δεν αντιμετώπιζε την ασθένεια ως μοιραίο γεγονός, αλλά επιχειρούσε, μέσω της παρατήρησης, της εμπειρίας και της λογικής σκέψης, να κατανοήσει και να θεραπεύσει τα προβλήματα της υγείας του. Αν και ο όρος «οφθαλμολογία» καθιερώνεται ως επιστημονικός όρος μόλις τον 18ο αιώνα, η χρήση του στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας κρίνεται αναγκαία, προκειμένου να δηλωθεί ένα ευρύ σύνολο ιατρικών πρακτικών και θεωρητικών προσεγγίσεων που αφορούν αποκλειστικά τις παθήσεις των οφθαλμών στην αρχαιότητα και στο Βυζάντιο. Στην παρούσα μελέτη επιχειρώ, αρχικά, να διασαφηνίσω τη σημασία και τον ρόλο του ιατρού στην ελληνορωμαϊκή και βυζαντινή εποχή. Στη συνέχεια, εξετάζω τις οφθαλμικές νόσους όπως αυτές καταγράφονται στους παπύρους, με στόχο την κατανόηση των συμπτωμάτων τους και των θεραπευτικών μεθόδων που εφαρμόζονταν. Οι παπυρολογικές μαρτυρίες συγκρίνονται συστηματικά με ιατρικές πραγματείες σημαντικών συγγραφέων, από την κλασική αρχαιότητα έως τη βυζαντινή περίοδο. Επιπλέον, καταγράφονται τόσο οι συντηρητικές μέθοδοι θεραπείας όσο και τα βασικά χειρουργικά εργαλεία που χρησιμοποιούνταν στις οφθαλμολογικές επεμβάσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η νόσος του τραχώματος, η οποία περιγράφεται τόσο στις νεότερες οφθαλμολογικές πραγματείες όσο και στα αρχαία κείμενα. Με αυτόν τον τρόπο αναδεικνύεται μια αξιοσημείωτη συνέχεια στην κατανόηση των παθήσεων των οφθαλμών. Τέλος, οφείλω να διευκρινίσω ότι η επιλογή και η ανάλυση του υλικού της παρούσας εργασίας έγινε με γνώμονα την ανάδειξη της σταδιακής διαμόρφωσης της οφθαλμολογίας υπό το φως των παπυρικών μαρτυριών, κυρίως από το 323 π.Χ. έως το 1453 μ.Χ. Παρότι, πρόκειται για ένα εκτεταμένο χρονολογικό πλαίσιο, οι αναφορές σε οφθαλμολογικά προβλήματα και θεραπείες στους παπύρους είναι σχετικά περιορισμένες. Ενδεικτική είναι η περίπτωση του σταφυλώματος, μιας πάθησης που έχει μελετηθεί εκτενώς από τον Γαληνό, τον Παύλο τον Αιγινήτη και άλλους ιατρούς της αρχαιότητας, αλλά απαντά σπάνια στις παπυρικές πηγές και κυρίως από τον 2ο αιώνα μ.Χ. και εξής. Συνεπώς, η παρούσα διπλωματική εργασία επικεντρώνεται πρωτίστως στη μελέτη των οφθαλμολογικών πρακτικών όπως αυτές τεκμηριώνονται στους παπύρους της ελληνορωμαϊκής και βυζαντινής εποχής.","Ophthalmological practice, as documented in the papyri of the Greco-Roman and Byzantine periods, constitutes the early form of the modern scientific field of ophthalmology. In other words, through the collection and analysis of papyrological sources, an emerging scientific methodology is evidenced. This methodology is reflected in the means of treating and managing ocular diseases. People in the Roman and Byzantine periods were not merely passive victims of health problems; they employed logical observation and reasoning to address and, in some cases, resolve medical issues. Although the term “ophthalmology” was formally established in the eighteenth century, its use for the Roman and Byzantine periods is necessary to denote the broad spectrum of medical practices related to eye care. In the present study, I first aim to clarify the significance of the term “physician” in the Greco-Roman and Byzantine eras. I investigate the eye diseases recorded in papyri, with the goal of understanding the symptoms and types of treatment employed for each condition. I compare the papyrological references with medical treatises by prominent physicians from antiquity through the Byzantine period. Subsequently, I provide a concise commentary on these diseases from the perspective of contemporary ophthalmology. Additionally, I document the conservative treatment methods for ocular disorders, as well as the primary instruments used for performing surgical procedures. In other words, I attempted to determine whether there is any similarity between ophthalmological diseases as described in the papyri and modern ophthalmological studies. For instance, trachoma is recorded in more recent ophthalmological treatises with characteristics that largely correspond to the descriptions found in ancient texts. Consequently, this demonstrates the continuous understanding of eye diseases over time. It should be made clear that the selection and analysis of the material in this study were guided by the aim of highlighting the emerging science of ophthalmology, as evidenced primarily in papyri dating from 323 BCE to 1453 CE. Although this represents a considerable chronological span, references to ophthalmological problems and treatments in the papyri are limited. A characteristic example is the disease known as staphyloma, which has been extensively studied by Galen, Paulus Aegineta, and other physicians of antiquity and the Greco-Roman period, yet papyrological references are scarce and mainly appear in the 2nd century CE. Therefore, the present thesis focuses on the study of ophthalmological practices as recorded in the papyri of the Greco-Roman and Byzantine periods."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Η οφθαλμολογία υπό το φως των παπύρων της ελληνορωμαϊκής και βυζαντινής εποχής"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Αβραμοπούλου Θεώνη","Avramopoulou Theony"],"dc:date":["2026"],"dc:description":["Η οφθαλμολογική πρακτική, όπως αποτυπώνεται στους παπύρους της ελληνορωμαϊκής και βυζαντινής εποχής, μπορεί να θεωρηθεί ως μία πρώιμη μορφή του επιστημονικού κλάδου που σήμερα ονομάζουμε οφθαλμολογία. Μέσα από τη συστηματική μελέτη και τη σταχυολόγηση των παπυρικών πηγών διαφαίνεται η σταδιακή διαμόρφωση μιας εμπειρικής αλλά και μεθοδικής προσέγγισης των αρχαίων ιατρών στη διάγνωση και τη θεραπεία των παθήσεων των οφθαλμών. Οι πηγές αυτές μαρτυρούν ότι ο άνθρωπος της ρωμαϊκής και βυζαντινής περιόδου δεν αντιμετώπιζε την ασθένεια ως μοιραίο γεγονός, αλλά επιχειρούσε, μέσω της παρατήρησης, της εμπειρίας και της λογικής σκέψης, να κατανοήσει και να θεραπεύσει τα προβλήματα της υγείας του. Αν και ο όρος «οφθαλμολογία» καθιερώνεται ως επιστημονικός όρος μόλις τον 18ο αιώνα, η χρήση του στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας κρίνεται αναγκαία, προκειμένου να δηλωθεί ένα ευρύ σύνολο ιατρικών πρακτικών και θεωρητικών προσεγγίσεων που αφορούν αποκλειστικά τις παθήσεις των οφθαλμών στην αρχαιότητα και στο Βυζάντιο. Στην παρούσα μελέτη επιχειρώ, αρχικά, να διασαφηνίσω τη σημασία και τον ρόλο του ιατρού στην ελληνορωμαϊκή και βυζαντινή εποχή. Στη συνέχεια, εξετάζω τις οφθαλμικές νόσους όπως αυτές καταγράφονται στους παπύρους, με στόχο την κατανόηση των συμπτωμάτων τους και των θεραπευτικών μεθόδων που εφαρμόζονταν. Οι παπυρολογικές μαρτυρίες συγκρίνονται συστηματικά με ιατρικές πραγματείες σημαντικών συγγραφέων, από την κλασική αρχαιότητα έως τη βυζαντινή περίοδο. Επιπλέον, καταγράφονται τόσο οι συντηρητικές μέθοδοι θεραπείας όσο και τα βασικά χειρουργικά εργαλεία που χρησιμοποιούνταν στις οφθαλμολογικές επεμβάσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η νόσος του τραχώματος, η οποία περιγράφεται τόσο στις νεότερες οφθαλμολογικές πραγματείες όσο και στα αρχαία κείμενα. Με αυτόν τον τρόπο αναδεικνύεται μια αξιοσημείωτη συνέχεια στην κατανόηση των παθήσεων των οφθαλμών. Τέλος, οφείλω να διευκρινίσω ότι η επιλογή και η ανάλυση του υλικού της παρούσας εργασίας έγινε με γνώμονα την ανάδειξη της σταδιακής διαμόρφωσης της οφθαλμολογίας υπό το φως των παπυρικών μαρτυριών, κυρίως από το 323 π.Χ. έως το 1453 μ.Χ. Παρότι, πρόκειται για ένα εκτεταμένο χρονολογικό πλαίσιο, οι αναφορές σε οφθαλμολογικά προβλήματα και θεραπείες στους παπύρους είναι σχετικά περιορισμένες. Ενδεικτική είναι η περίπτωση του σταφυλώματος, μιας πάθησης που έχει μελετηθεί εκτενώς από τον Γαληνό, τον Παύλο τον Αιγινήτη και άλλους ιατρούς της αρχαιότητας, αλλά απαντά σπάνια στις παπυρικές πηγές και κυρίως από τον 2ο αιώνα μ.Χ. και εξής. Συνεπώς, η παρούσα διπλωματική εργασία επικεντρώνεται πρωτίστως στη μελέτη των οφθαλμολογικών πρακτικών όπως αυτές τεκμηριώνονται στους παπύρους της ελληνορωμαϊκής και βυζαντινής εποχής.","Ophthalmological practice, as documented in the papyri of the Greco-Roman and Byzantine periods, constitutes the early form of the modern scientific field of ophthalmology. In other words, through the collection and analysis of papyrological sources, an emerging scientific methodology is evidenced. This methodology is reflected in the means of treating and managing ocular diseases. People in the Roman and Byzantine periods were not merely passive victims of health problems; they employed logical observation and reasoning to address and, in some cases, resolve medical issues. Although the term “ophthalmology” was formally established in the eighteenth century, its use for the Roman and Byzantine periods is necessary to denote the broad spectrum of medical practices related to eye care. In the present study, I first aim to clarify the significance of the term “physician” in the Greco-Roman and Byzantine eras. I investigate the eye diseases recorded in papyri, with the goal of understanding the symptoms and types of treatment employed for each condition. I compare the papyrological references with medical treatises by prominent physicians from antiquity through the Byzantine period. Subsequently, I provide a concise commentary on these diseases from the perspective of contemporary ophthalmology. Additionally, I document the conservative treatment methods for ocular disorders, as well as the primary instruments used for performing surgical procedures. In other words, I attempted to determine whether there is any similarity between ophthalmological diseases as described in the papyri and modern ophthalmological studies. For instance, trachoma is recorded in more recent ophthalmological treatises with characteristics that largely correspond to the descriptions found in ancient texts. Consequently, this demonstrates the continuous understanding of eye diseases over time. It should be made clear that the selection and analysis of the material in this study were guided by the aim of highlighting the emerging science of ophthalmology, as evidenced primarily in papyri dating from 323 BCE to 1453 CE. Although this represents a considerable chronological span, references to ophthalmological problems and treatments in the papyri are limited. A characteristic example is the disease known as staphyloma, which has been extensively studied by Galen, Paulus Aegineta, and other physicians of antiquity and the Greco-Roman period, yet papyrological references are scarce and mainly appear in the 2nd century CE. Therefore, the present thesis focuses on the study of ophthalmological practices as recorded in the papyri of the Greco-Roman and Byzantine periods."],"dc:identifier":["uoadl:5416148","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5416148"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Ιστορία","History"],"dc:title":["Η οφθαλμολογία υπό το φως των παπύρων της ελληνορωμαϊκής και βυζαντινής εποχής"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:19:59Z"}