{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5426597"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5426597","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Οι υπνικές δυσλειτουργίες στην προδρομική φάση της ψύχωσης και η σημασία τους για την πρόγνωση και την έγκαιρη παρέμβαση στην ψύχωση: Μια συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας","abstract":"Εισαγωγή: Οι υπνικές δυσλειτουργίες αναγνωρίζονται ολοένα και περισσότερο ως ένα χαρακτηριστικό των ατόμων που κλινικά βρίσκονται σε ομάδα υψηλού κίνδυνου για την εμφάνιση ψύχωσης (CHR-P), ωστόσο η σχέση τους με τη συμπτωματολογία, την κλινική πορεία και τις δυνατότητες παρέμβασης είναι ανεπαρκώς διερευνημένη στη βιβλιογραφία. Σκοπός: Η παρούσα εργασία επιδιώκει να αναλύσει τα διαθέσιμα ερευνητικά δεδομένα γύρω από τρεις άξονες: τη συχνότητα και τα χαρακτηριστικά των υπνικών δυσλειτουργιών σε CHR-P πληθυσμούς, τη σχέση τους με την κλινική επιδείνωση και τη μετάβαση σε ψύχωση και την αποτελεσματικότητα παρεμβάσεων που στοχεύουν στον ύπνο σε αυτή τη φάση. Μέθοδος: Πραγματοποιήθηκε συστηματική ανασκόπηση βάσει αρχών PRISMA 2020 με αναζήτηση στις βάσεις PubMed και Scopus (2010–2026). Συνολικά 20 μελέτες πληρούσαν τα κριτήρια ένταξης, περιλαμβανομένων εγκάρσιων και διαχρονικών παρατηρητικών μελετών, τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών, ποιοτικών μελετών, πρωτοκόλλων και συστηματικών ανασκοπήσεων και μετά-αναλύσεων. Λόγω της σημαντικής ετερογένειας στα εργαλεία μέτρησης και τον σχεδιασμό, επιλέχθηκε αφηγηματική σύνθεση των ευρημάτων. Αποτελέσματα: Ο επιπολασμός υπνικών διαταραχών σε CHR-P άτομα κυμαίνεται μεταξύ 50% και 60%, σαφώς υψηλότερος από εκείνον του γενικού πληθυσμού. Αντικειμενικές μετρήσεις ανέδειξαν αυξημένη εγρήγορση μετά την έναρξη ύπνου, ελλείμματα στις υπνικές ατράκτους σε μετωπικές περιοχές του εγκεφάλου, καθώς και αυξημένη gamma NREM δραστηριότητα. Η αποδιοργάνωση του κιρκάρδιου ρυθμού αποτελεί ένα επιπλέον ανεξάρτητο χαρακτηριστικό. Οι υπνικές δυσλειτουργίες συσχετίστηκαν διαχρονικά με επιδείνωση εξασθενημένων ψυχωτικών συμπτωμάτων, ιδίως καχυποψίας και αντιληπτικών ανωμαλιών, αλλά δεν αναδείχθηκαν ως ανεξάρτητος προβλεπτικός παράγοντας μετάβασης σε ψύχωση. Η κατάθλιψη διαμεσολαβεί σημαντικό τμήμα της σχέσης αλλά δεν την εξηγεί πλήρως. Ψυχολογικές παρεμβάσεις, και ειδικά η CBT-Ι προσαρμοσμένη για CHR-P/UHR νέους, βρέθηκαν εφαρμόσιμες, αποδεκτές και συνδεδεμένες με κλινικά ουσιαστικές βελτιώσεις. Συμπεράσματα: Τα ευρήματα υποστηρίζουν την ένταξη της συστηματικής αξιολόγησης και αντιμετώπισης των υπνικών δυσλειτουργιών στα πρωτόκολλα έγκαιρης παρέμβασης. Ο ύπνος αναδεικνύεται ως τροποποιήσιμος κλινικός στόχος με σαφή συνάφεια για την κλινική πρόγνωση και τις ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις στην προδρομική φάση. Απαιτούνται μεγαλύτερες διαχρονικές μελέτες με αντικειμενικές μετρήσεις ύπνου και πολυκεντρικές τυχαιοποιημένες δοκιμές για την τεκμηρίωση αιτιώδους σχέσης και αποτελεσματικότητας παρεμβάσεων.","abstract_html":"Εισαγωγή: Οι υπνικές δυσλειτουργίες αναγνωρίζονται ολοένα και περισσότερο ως ένα χαρακτηριστικό των ατόμων που κλινικά βρίσκονται σε ομάδα υψηλού κίνδυνου για την εμφάνιση ψύχωσης (CHR-P), ωστόσο η σχέση τους με τη συμπτωματολογία, την κλινική πορεία και τις δυνατότητες παρέμβασης είναι ανεπαρκώς διερευνημένη στη βιβλιογραφία. Σκοπός: Η παρούσα εργασία επιδιώκει να αναλύσει τα διαθέσιμα ερευνητικά δεδομένα γύρω από τρεις άξονες: τη συχνότητα και τα χαρακτηριστικά των υπνικών δυσλειτουργιών σε CHR-P πληθυσμούς, τη σχέση τους με την κλινική επιδείνωση και τη μετάβαση σε ψύχωση και την αποτελεσματικότητα παρεμβάσεων που στοχεύουν στον ύπνο σε αυτή τη φάση. Μέθοδος: Πραγματοποιήθηκε συστηματική ανασκόπηση βάσει αρχών PRISMA 2020 με αναζήτηση στις βάσεις PubMed και Scopus (2010–2026). Συνολικά 20 μελέτες πληρούσαν τα κριτήρια ένταξης, περιλαμβανομένων εγκάρσιων και διαχρονικών παρατηρητικών μελετών, τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών, ποιοτικών μελετών, πρωτοκόλλων και συστηματικών ανασκοπήσεων και μετά-αναλύσεων. Λόγω της σημαντικής ετερογένειας στα εργαλεία μέτρησης και τον σχεδιασμό, επιλέχθηκε αφηγηματική σύνθεση των ευρημάτων. Αποτελέσματα: Ο επιπολασμός υπνικών διαταραχών σε CHR-P άτομα κυμαίνεται μεταξύ 50% και 60%, σαφώς υψηλότερος από εκείνον του γενικού πληθυσμού. Αντικειμενικές μετρήσεις ανέδειξαν αυξημένη εγρήγορση μετά την έναρξη ύπνου, ελλείμματα στις υπνικές ατράκτους σε μετωπικές περιοχές του εγκεφάλου, καθώς και αυξημένη gamma NREM δραστηριότητα. Η αποδιοργάνωση του κιρκάρδιου ρυθμού αποτελεί ένα επιπλέον ανεξάρτητο χαρακτηριστικό. Οι υπνικές δυσλειτουργίες συσχετίστηκαν διαχρονικά με επιδείνωση εξασθενημένων ψυχωτικών συμπτωμάτων, ιδίως καχυποψίας και αντιληπτικών ανωμαλιών, αλλά δεν αναδείχθηκαν ως ανεξάρτητος προβλεπτικός παράγοντας μετάβασης σε ψύχωση. Η κατάθλιψη διαμεσολαβεί σημαντικό τμήμα της σχέσης αλλά δεν την εξηγεί πλήρως. Ψυχολογικές παρεμβάσεις, και ειδικά η CBT-Ι προσαρμοσμένη για CHR-P/UHR νέους, βρέθηκαν εφαρμόσιμες, αποδεκτές και συνδεδεμένες με κλινικά ουσιαστικές βελτιώσεις. Συμπεράσματα: Τα ευρήματα υποστηρίζουν την ένταξη της συστηματικής αξιολόγησης και αντιμετώπισης των υπνικών δυσλειτουργιών στα πρωτόκολλα έγκαιρης παρέμβασης. Ο ύπνος αναδεικνύεται ως τροποποιήσιμος κλινικός στόχος με σαφή συνάφεια για την κλινική πρόγνωση και τις ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις στην προδρομική φάση. Απαιτούνται μεγαλύτερες διαχρονικές μελέτες με αντικειμενικές μετρήσεις ύπνου και πολυκεντρικές τυχαιοποιημένες δοκιμές για την τεκμηρίωση αιτιώδους σχέσης και αποτελεσματικότητας παρεμβάσεων.","abstract_has_math":false,"creators":["Κάκκου Αμαλία","Kakkou Amalia"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026","date_published":"2026","updated_at":"2026-11-19T05:20:21Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5426597"],"render_values":[{"text":"uoadl:5426597","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5426597","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5426597","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5426597","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Κάκκου Αμαλία","Kakkou Amalia"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2026"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5426597","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5426597"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Εισαγωγή: Οι υπνικές δυσλειτουργίες αναγνωρίζονται ολοένα και περισσότερο ως ένα χαρακτηριστικό των ατόμων που κλινικά βρίσκονται σε ομάδα υψηλού κίνδυνου για την εμφάνιση ψύχωσης (CHR-P), ωστόσο η σχέση τους με τη συμπτωματολογία, την κλινική πορεία και τις δυνατότητες παρέμβασης είναι ανεπαρκώς διερευνημένη στη βιβλιογραφία. Σκοπός: Η παρούσα εργασία επιδιώκει να αναλύσει τα διαθέσιμα ερευνητικά δεδομένα γύρω από τρεις άξονες: τη συχνότητα και τα χαρακτηριστικά των υπνικών δυσλειτουργιών σε CHR-P πληθυσμούς, τη σχέση τους με την κλινική επιδείνωση και τη μετάβαση σε ψύχωση και την αποτελεσματικότητα παρεμβάσεων που στοχεύουν στον ύπνο σε αυτή τη φάση. Μέθοδος: Πραγματοποιήθηκε συστηματική ανασκόπηση βάσει αρχών PRISMA 2020 με αναζήτηση στις βάσεις PubMed και Scopus (2010–2026). Συνολικά 20 μελέτες πληρούσαν τα κριτήρια ένταξης, περιλαμβανομένων εγκάρσιων και διαχρονικών παρατηρητικών μελετών, τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών, ποιοτικών μελετών, πρωτοκόλλων και συστηματικών ανασκοπήσεων και μετά-αναλύσεων. Λόγω της σημαντικής ετερογένειας στα εργαλεία μέτρησης και τον σχεδιασμό, επιλέχθηκε αφηγηματική σύνθεση των ευρημάτων. Αποτελέσματα: Ο επιπολασμός υπνικών διαταραχών σε CHR-P άτομα κυμαίνεται μεταξύ 50% και 60%, σαφώς υψηλότερος από εκείνον του γενικού πληθυσμού. Αντικειμενικές μετρήσεις ανέδειξαν αυξημένη εγρήγορση μετά την έναρξη ύπνου, ελλείμματα στις υπνικές ατράκτους σε μετωπικές περιοχές του εγκεφάλου, καθώς και αυξημένη gamma NREM δραστηριότητα. Η αποδιοργάνωση του κιρκάρδιου ρυθμού αποτελεί ένα επιπλέον ανεξάρτητο χαρακτηριστικό. Οι υπνικές δυσλειτουργίες συσχετίστηκαν διαχρονικά με επιδείνωση εξασθενημένων ψυχωτικών συμπτωμάτων, ιδίως καχυποψίας και αντιληπτικών ανωμαλιών, αλλά δεν αναδείχθηκαν ως ανεξάρτητος προβλεπτικός παράγοντας μετάβασης σε ψύχωση. Η κατάθλιψη διαμεσολαβεί σημαντικό τμήμα της σχέσης αλλά δεν την εξηγεί πλήρως. Ψυχολογικές παρεμβάσεις, και ειδικά η CBT-Ι προσαρμοσμένη για CHR-P/UHR νέους, βρέθηκαν εφαρμόσιμες, αποδεκτές και συνδεδεμένες με κλινικά ουσιαστικές βελτιώσεις. Συμπεράσματα: Τα ευρήματα υποστηρίζουν την ένταξη της συστηματικής αξιολόγησης και αντιμετώπισης των υπνικών δυσλειτουργιών στα πρωτόκολλα έγκαιρης παρέμβασης. Ο ύπνος αναδεικνύεται ως τροποποιήσιμος κλινικός στόχος με σαφή συνάφεια για την κλινική πρόγνωση και τις ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις στην προδρομική φάση. Απαιτούνται μεγαλύτερες διαχρονικές μελέτες με αντικειμενικές μετρήσεις ύπνου και πολυκεντρικές τυχαιοποιημένες δοκιμές για την τεκμηρίωση αιτιώδους σχέσης και αποτελεσματικότητας παρεμβάσεων.","Introduction: Sleep disorders are increasingly recognized as a characteristic of individuals clinically at high risk for psychosis (CHR-P), however, their relationship with symptomatology, clinical course and intervention options is insufficiently explored in the literature. Purpose: This paper seeks to analyze the available research data around three axes, the frequency and characteristics of sleep disorders in CHR-P populations, their relationship with clinical deterioration and transition to psychosis, and the effectiveness of interventions targeting sleep in this phase. Method: A systematic review was conducted based on PRISMA 2020 principles with a search in the PubMed and Scopus databases (2010–2026). A total of 20 studies met the inclusion criteria, including cross-sectional and longitudinal observational studies, randomized controlled trials, qualitative studies, protocols, and systematic reviews and meta-analyses. Due to significant heterogeneity in measurement tools and design, a narrative synthesis of the findings was chosen. Results: The prevalence of sleep disorders in CHR-P individuals ranges between 50% and 60%, clearly higher than that of the general population. Objective measures revealed increased wakefulness after sleep onset, deficits in sleep spindles in frontal brain areas, and increased gamma NREM activity. Disorganization of the circadian rhythm is an additional independent feature. Sleep disturbances were associated with worsening of attenuated psychotic symptoms over time, particularly suspiciousness and perceptual abnormalities, but did not emerge as an independent predictor of conversion to psychosis. Depression mediates a significant portion of the relationship but does not fully explain it. Psychological interventions, and specifically CBTi adapted for CHR-P/UHR youth, were found to be applicable, acceptable, and associated with clinically meaningful improvements. Conclusions: The findings support the inclusion of systematic assessment and treatment of sleep disturbances in early intervention protocols. Sleep emerges as a modifiable clinical target with clear relevance for clinical prognosis and psychotherapeutic interventions in the prodromal phase. Larger longitudinal studies with objective sleep measurements and multicenter randomized trials are needed to document causality and effectiveness of interventions."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Οι υπνικές δυσλειτουργίες στην προδρομική φάση της ψύχωσης και η σημασία τους για την πρόγνωση και την έγκαιρη παρέμβαση στην ψύχωση: Μια συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Κάκκου Αμαλία","Kakkou Amalia"],"dc:date":["2026"],"dc:description":["Εισαγωγή: Οι υπνικές δυσλειτουργίες αναγνωρίζονται ολοένα και περισσότερο ως ένα χαρακτηριστικό των ατόμων που κλινικά βρίσκονται σε ομάδα υψηλού κίνδυνου για την εμφάνιση ψύχωσης (CHR-P), ωστόσο η σχέση τους με τη συμπτωματολογία, την κλινική πορεία και τις δυνατότητες παρέμβασης είναι ανεπαρκώς διερευνημένη στη βιβλιογραφία. Σκοπός: Η παρούσα εργασία επιδιώκει να αναλύσει τα διαθέσιμα ερευνητικά δεδομένα γύρω από τρεις άξονες: τη συχνότητα και τα χαρακτηριστικά των υπνικών δυσλειτουργιών σε CHR-P πληθυσμούς, τη σχέση τους με την κλινική επιδείνωση και τη μετάβαση σε ψύχωση και την αποτελεσματικότητα παρεμβάσεων που στοχεύουν στον ύπνο σε αυτή τη φάση. Μέθοδος: Πραγματοποιήθηκε συστηματική ανασκόπηση βάσει αρχών PRISMA 2020 με αναζήτηση στις βάσεις PubMed και Scopus (2010–2026). Συνολικά 20 μελέτες πληρούσαν τα κριτήρια ένταξης, περιλαμβανομένων εγκάρσιων και διαχρονικών παρατηρητικών μελετών, τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών, ποιοτικών μελετών, πρωτοκόλλων και συστηματικών ανασκοπήσεων και μετά-αναλύσεων. Λόγω της σημαντικής ετερογένειας στα εργαλεία μέτρησης και τον σχεδιασμό, επιλέχθηκε αφηγηματική σύνθεση των ευρημάτων. Αποτελέσματα: Ο επιπολασμός υπνικών διαταραχών σε CHR-P άτομα κυμαίνεται μεταξύ 50% και 60%, σαφώς υψηλότερος από εκείνον του γενικού πληθυσμού. Αντικειμενικές μετρήσεις ανέδειξαν αυξημένη εγρήγορση μετά την έναρξη ύπνου, ελλείμματα στις υπνικές ατράκτους σε μετωπικές περιοχές του εγκεφάλου, καθώς και αυξημένη gamma NREM δραστηριότητα. Η αποδιοργάνωση του κιρκάρδιου ρυθμού αποτελεί ένα επιπλέον ανεξάρτητο χαρακτηριστικό. Οι υπνικές δυσλειτουργίες συσχετίστηκαν διαχρονικά με επιδείνωση εξασθενημένων ψυχωτικών συμπτωμάτων, ιδίως καχυποψίας και αντιληπτικών ανωμαλιών, αλλά δεν αναδείχθηκαν ως ανεξάρτητος προβλεπτικός παράγοντας μετάβασης σε ψύχωση. Η κατάθλιψη διαμεσολαβεί σημαντικό τμήμα της σχέσης αλλά δεν την εξηγεί πλήρως. Ψυχολογικές παρεμβάσεις, και ειδικά η CBT-Ι προσαρμοσμένη για CHR-P/UHR νέους, βρέθηκαν εφαρμόσιμες, αποδεκτές και συνδεδεμένες με κλινικά ουσιαστικές βελτιώσεις. Συμπεράσματα: Τα ευρήματα υποστηρίζουν την ένταξη της συστηματικής αξιολόγησης και αντιμετώπισης των υπνικών δυσλειτουργιών στα πρωτόκολλα έγκαιρης παρέμβασης. Ο ύπνος αναδεικνύεται ως τροποποιήσιμος κλινικός στόχος με σαφή συνάφεια για την κλινική πρόγνωση και τις ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις στην προδρομική φάση. Απαιτούνται μεγαλύτερες διαχρονικές μελέτες με αντικειμενικές μετρήσεις ύπνου και πολυκεντρικές τυχαιοποιημένες δοκιμές για την τεκμηρίωση αιτιώδους σχέσης και αποτελεσματικότητας παρεμβάσεων.","Introduction: Sleep disorders are increasingly recognized as a characteristic of individuals clinically at high risk for psychosis (CHR-P), however, their relationship with symptomatology, clinical course and intervention options is insufficiently explored in the literature. Purpose: This paper seeks to analyze the available research data around three axes, the frequency and characteristics of sleep disorders in CHR-P populations, their relationship with clinical deterioration and transition to psychosis, and the effectiveness of interventions targeting sleep in this phase. Method: A systematic review was conducted based on PRISMA 2020 principles with a search in the PubMed and Scopus databases (2010–2026). A total of 20 studies met the inclusion criteria, including cross-sectional and longitudinal observational studies, randomized controlled trials, qualitative studies, protocols, and systematic reviews and meta-analyses. Due to significant heterogeneity in measurement tools and design, a narrative synthesis of the findings was chosen. Results: The prevalence of sleep disorders in CHR-P individuals ranges between 50% and 60%, clearly higher than that of the general population. Objective measures revealed increased wakefulness after sleep onset, deficits in sleep spindles in frontal brain areas, and increased gamma NREM activity. Disorganization of the circadian rhythm is an additional independent feature. Sleep disturbances were associated with worsening of attenuated psychotic symptoms over time, particularly suspiciousness and perceptual abnormalities, but did not emerge as an independent predictor of conversion to psychosis. Depression mediates a significant portion of the relationship but does not fully explain it. Psychological interventions, and specifically CBTi adapted for CHR-P/UHR youth, were found to be applicable, acceptable, and associated with clinically meaningful improvements. Conclusions: The findings support the inclusion of systematic assessment and treatment of sleep disturbances in early intervention protocols. Sleep emerges as a modifiable clinical target with clear relevance for clinical prognosis and psychotherapeutic interventions in the prodromal phase. Larger longitudinal studies with objective sleep measurements and multicenter randomized trials are needed to document causality and effectiveness of interventions."],"dc:identifier":["uoadl:5426597","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5426597"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Οι υπνικές δυσλειτουργίες στην προδρομική φάση της ψύχωσης και η σημασία τους για την πρόγνωση και την έγκαιρη παρέμβαση στην ψύχωση: Μια συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:20:21Z"}